Raadsvoorstel archeologische beleidskaart

RAADSVOORSTEL Commissie Samenleving: Raadsvergadering: Behandelend medewerker: Cluster: Afdeling

7 december 2022 19 december 2022 Elke de Rooij

Agendapunt: Portefeuillehouder:

Ruimtelijke Ordening Ruimtelijke Ontwikkeling

Programma:

10 Wethouder Doremalen

Voorstel tot het vaststellen van een nieuwe gemeentelijke archeologische beleidskaart

1. Voorgesteld besluit Het document Gemeente Gilze en Rijen, Archeologische verwachtings- en beleidskaart, een actualisatie inclusief bijlagen van bureau BAAC vast te stellen als nieuwe gemeentelijke archeologische beleidskaart. 2. Eerdere besluitvorming n.v.t. 3. Samenvatting De gemeenteraad wordt gevraagd om de nieuwe gemeentelijke archeologische beleidskaart vast te stellen. De vigerende beleidskaart is sterk verouderd en voldoet niet aan de eisen van de Omgevingswet. De archeologische beleidskaart kan na vaststelling juridisch worden verankerd in een paraplu-bestemmingsplan.

Voorstel 4. Inleiding De gemeenteraad dient op grond van artikel 3.1.6, vijfde lid Besluit ruimtelijke ordening en artikel 38a Monumentenwet 1998 bij de vaststelling van een bestemmingsplan of beheersverordening rekening te houden met archeologische waarden. Om aan deze taak te kunnen voldoen is een actuele archeologische beleidskaart wenselijk. De vigerende archeologische beleidskaart en bijbehorend beleidsplan archeologische monumentenzorg Gilze en Rijen, van onderaf bekeken van de SRE Milieudienst dateren uit 2010. In de afgelopen 12 jaar zijn nieuwe bronnen beschikbaar gekomen en veel archeologische onderzoeken uitgevoerd die de kaart kunnen aanscherpen. Ook in het kader van de Omgevingswet is het belangrijk een goed onderbouwde kaart te hebben: onder de Omgevingswet wijzigt de verplichting op het gebied van archeologie namelijk van het rekening houden met aanwezige of te verwachten archeologische resten naar aantoonbaar te verwachten archeologische resten. Derhalve is aan bureau BAAC de opdracht verstrekt om een geactualiseerde archeologische beleidskaart te vervaardigen, ter vervanging van de archeologische beleidskaart en bijlagen uit 2010. Hoe is de archeologische beleidskaart tot stand gekomen? De archeologische beleidskaart is in een aantal fases tot stand gekomen.

Allereerst is BAAC gestart met een inventarisatie van de reeds bekende archeologische waarden, historische relicten, landschappelijke en geomorfologische opbouw, alsook bodem. Dit heeft geresulteerd in een

Zaaknummer: 410163

archeologische informatiekaart, historische relictenkaart, archeolandschappelijke eenhedenkaart en een bodemkaart. Op basis van de inventarisatiekaarten zijn twee verwachtingskaarten vervaardigd: ‘Jagers en Verzamelaars’ en ‘Boeren- en Staatse samenlevingen’. Ten slotte is aan de verschillende verwachtingseenheden door bureau BAAC beleid gekoppeld, waarmee de archeologische beleidskaart is ontstaan. De kaart houdt rekening met de specifieke context van de gemeente Gilze en Rijen. De bepaling van verwachtingen is zowel gebaseerd op actuele wetenschappelijke inzichten, als op een studie van technische gegevens. Een toelichting op het ontstaan van de verschillende kaarten is opgenomen in het rapport Gemeente Gilze en Rijen, Archeologische verwachtings- en beleidskaart, een actualisatie. Hoe wordt het archeologisch beleid geïmplementeerd? Om de nieuwe archeologische beleidskaart te kunnen gebruiken, moet deze eerst worden verankerd in erfgoed- en ruimtelijk beleid. Dit gebeurt in een paraplu-bestemmingsplan. Bij ruimtelijke ontwikkelingen die niet passen binnen het vigerende bestemmingsplan, kan de nieuwe archeologische beleidskaart direct worden gebruikt. Op 3 november 2021 is de archeologische beleidskaart in concept gepresenteerd aan de Raadscommissie Samenleving.

Naar aanleiding van (de discussie in) deze commissievergadering heeft het college op 21 juni 2022 een RIB en een notitie van Monumentenhuis Brabant inzake cultuurhistorisch beleid aan de gemeenteraad gezonden. In deze RIB stond onder meer: ‘Een geschreven erfgoedvisie vormt het hart van het gemeentelijke erfgoedbeleid. Daaromheen bevindt zich een scala aan beleidsinstrumenten en nadere uitwerkingen van dat erfgoedbeleid. Gilze en Rijen heeft op dit moment geen integrale erfgoedvisie, enkel losse beleidsinstrumenten. Bestaande instrumenten/uitwerkingen zijn de archeologiekaart (2010), de erfgoedverordening (2010, aangevuld 2019) en de gemeentelijke monumentenlijst (2012). Ook de concept-archeologiekaart, concept-cultuurhistoriekaart en bijbehorende beleidsdocumenten zijn losse onderdelen van het erfgoedbeleid. De beleidsdocumenten bij de kaarten stellen kaders voor de bescherming van het erfgoed dat op de kaarten staat weergegeven, maar niet meer dan dat. De archeologiekaart is een actualisatie van de archeologiekaart uit 2010. De nog vast te stellen cultuurhistoriekaart is een nieuw instrument, dat met name is bedoeld om tot op heden onbeschermde waardevolle locaties en structuren beter te kunnen beschermen tijdens ruimtelijke ontwikkelingen. Het gaat met name om vlakken en in veel mindere mate om (gebouwde) objecten.

Na het vaststellen van de kaarten kan er direct mee worden gewerkt door de afdeling RO. De archeologiekaart wordt verankerd in het parapluplan archeologie, dat nog vóór de inwerkingtreding van de Omgevingswet ter inzage wordt gelegd. Hiermee wordt het gemeentelijk archeologiebeleid nog beter geborgd en kan ook de afdeling VVTH er gebruik van maken. Ook de cultuurhistoriekaart kan worden verankerd in bestemmingsplan/omgevingsplan, al zijn hier nog geen concrete plannen voor. Andere beleidsinstrumenten waar op dit moment aan wordt gewerkt zijn een geactualiseerde, Omgevingswet-proof versie van de erfgoedverordening, een kerkenvisie en het genoemde parapluplan archeologie. Ondanks dat er op dit moment geen sprake is van een integrale erfgoedvisie, is het van belang om de verschillende losse onderdelen vast te stellen.’

Zaaknummer: 410163

In de RIB is aangegeven dat in 2023 een integrale erfgoedvisie wordt opgesteld voor Gilze en Rijen. Vooruitlopend op de erfgoedvisie wordt een aantal onderdelen alvast aan de raad voorgelegd: de archeologische beleidskaart, cultuurhistorische waardenkaart, erfgoedverordening en verordening op Commissie Ruimtelijke Kwaliteit. Dit is noodzakelijk omdat deze onderdelen voor inwerkingtreding van de Omgevingswet moeten worden vastgesteld, zodat ze kunnen worden verwerkt in andere beleidsstukken, zoals een paraplu-bestemmingsplan en het omgevingsplan. De positie van de verschillende onderdelen binnen het totale erfgoedbeleid wordt in de erfgoedvisie nader geduid. 5. Argumenten 1.1 De huidige archeologische beleidskaart is aan een update toe De huidige archeologische beleidskaart uit 2010 is sterk verouderd. In de afgelopen 12 jaar zijn bronnen beschikbaar gekomen en veel archeologische onderzoeken uitgevoerd die nieuwe inzichten over het grondgebied hebben opgeleverd. 1.2 Met actueel archeologiebeleid richting Omgevingswet De nieuwe archeologische beleidskaart is opgesteld vanuit het principe ‘aantoonbaar te verwachten resten’. De kaart voldoet dus aan toekomstige wetgeving (Omgevingswet).

Het is wenselijk om het nieuwe archeologische beleid op korte termijn vast te stellen, zodat het nog kan worden verwerkt in het paraplu-bestemmingsplan, waarmee het bij invoering van de Omgevingswet onderdeel wordt van het tijdelijk omgevingsplan. 6. Risico’s en kanttekeningen Vanwege doorlopende ruimtelijke ontwikkelingen op het gemeenlijk grondgebied en voortschrijdend inzicht over archeologische waarden, verdient het de aanbeveling de kaart iedere 5 à 10 jaar te actualiseren. 7. Alternatieven Als de archeologische beleidskaart niet wordt vastgesteld kan deze niet worden opgenomen in het paraplu-bestemmingsplan, waardoor de kaart geen onderdeel wordt van het tijdelijk omgevingsplan. In plaats daarvan wordt dan de oude archeologische beleidskaart uit 2010 verankerd in het paraplubestemmingsplan. Uiteraard is dit niet wat het college beoogt, omdat dan archeologisch beleid wordt verankerd dat niet up-to-date is. 8. Lasten, baten en dekking De kaart is opgeleverd en afgerond binnen het daarvoor bestemde budget. 9. Duurzaamheid en inclusie n.v.t. 10. Relatie tot ABG-Organisatie De archeologische beleidskaart sluit wat betreft opzet en beleidscategorieën zoveel mogelijk aan bij de archeologische beleidskaarten van de gemeenten Alphen-Chaam (2021) en Baarle-Nassau (2010). Het archeologisch beleid van de drie gemeenten wordt daarmee zoveel mogelijk geharmoniseerd. 11.

Communicatie en vorm van participatie De archeologische beleidskaart is tot stand gekomen in overleg met de regioarcheologen van de RWB. Daarnaast heeft Heemkring Molenheide input geleverd en de opgeleverde stukken getoetst. De opmerkingen van Heemkring Molenheide zijn verwerkt in de nu voorliggende versie van de stukken. De vaststelling van de gemeentelijke archeologische beleidskaart wordt gepubliceerd. Zaaknummer: 410163

12. Vervolg Na instemming met het voorstel wordt het vastgestelde archeologiebeleid wordt op korte termijn verankerd in een paraplu-bestemmingsplan.

BURGEMEESTER EN WETHOUDERS VAN GILZE EN RIJEN J.A.G.M. (José) van Aaken D.A. (Derk) Alssema Secretaris burgemeester

Bijlage(n) :

1.1 Rapport Gemeente Gilze en Rijen, Archeologische verwachtings- en beleidskaart, een actualisatie 1.2 Archeologische informatiekaart 1.3 Historische relictenkaart 1.4 Archeolandschappelijke eenhedenkaart 1.5 Bodemkaart 1.6.1 Archeologische verwachtingskaart jagers verzamelaars 1.6.2 Archeologische verwachtingskaart boerennederzettingen 1.7 Beleidskaart

Zaaknummer: 410163

Agendapunt 10 Vergadering d.d. 19 december 2022 DE RAAD VAN DE GEMEENTE GILZE EN RIJEN; gezien het voorstel van het college van burgemeester en wethouders nr. 410163; gelet op het bepaalde in; artikel 3.1.6, vijfde lid Besluit ruimtelijke ordening en artikel 38a Monumentenwet 1998 besluit: Het document Gemeente Gilze en Rijen, Archeologische verwachtings- en beleidskaart, een actualisatie inclusief bijlagen van bureau BAAC vast te stellen als nieuwe gemeentelijke archeologische beleidskaart.

Aldus vastgesteld in de openbare vergadering van 19 december 2022 DE RAAD VOORNOEMD, de griffier,

de voorzitter,

S. van Dijk

D.A. Alssema

Zaaknummer: 410163