Gilze en Rijen RIA Omgevingsvisie 251124 ALGEMENE INFO

Raadsinformatieavond Omgevingsvisie Gilze en Rijen Toelichting & basisinformatie

Felix Wigman Paul Winkelmolen

RIA Omgevingsvisie Gilze & Rijen De Omgevingswet en zijn instrumentarium De rol van raad & college De beleidscyclus: Periodiek ‘uitlijnen’ van instrumentarium Beoogde werkwijze gemeente Gilze & Rijen

In dit document wordt de algemene achtergrond en beoogde werkwijze in de context van de Omgevingswet toegelicht. Tijdens de raadsinformatieavond zullen we met deze informatie als uitgangspunt - specifiek ingaan op de huidige (concept)Omgevingsvisie van de gemeente Gilze en Rijen. Het draagt bij aan een constructieve RIA, wanneer iedereen op hoofdlijnen bekend is met deze theoretische basisinformatie.

2

De Omgevingswet De Omgevingswet is op 1 januari 2024 in werking getreden. Deze wet bundelt 26 wetten en honderden regelingen over de fysieke leefomgeving (zoals bouwen, milieu, water, natuur en ruimtelijke ordening) tot één samenhangend stelsel. Doel: Vanuit een integrale bril besluiten nemen over initiatieven in de leefomgeving – eenvoudiger en sneller. De wet biedt ruimte voor lokaal maatwerk en stimuleert samenwerking tussen overheid, burgers en bedrijven. Gemeenten krijgen meer bestuurlijke afwegingsruimte en moeten integraal en gebiedsgericht werken.

3

6 Kerninstrumenten Wat is het ?

Doel

Bevoegd gezag

Juridisch

Omgevingsvisie

Document met lange termijnvisie en strategische keuzes/opgaven betreffende de fysieke leefomgeving

Integraal ruimtelijk beleid; bijv. voor wonen, werken, mobiliteit, duurzaamheid, gezondheid

Raad stelt vast, college volgt/voert uit

Niet bindend, richtinggevend

Programma

Uitwerking van beleid/visie; hoe wordt de visie met genoemde opgaven middels concrete maatregelen gerealiseerd

Realisatie van doelen uit de visie of wettelijke verplichtingen

College verantwoordelijk, raad kan kaders meegeven

Zelfbindend; verplicht / vrijwillig

Omgevingsplan

Juridisch bindende regels voor de fysieke leefomgeving binnen de gemeente (vervangt ‘bestemmingsplannen’)

Regels over bouwen, gebruik van gronden, milieu, etc

Raad stelt vast, college volgt/voert uit

bindend

Projectbesluit

Besluit voor complexe projecten van publiek belang (bijv. infrastructuur), was ‘inpassingsplan’

Realisatie van projecten zonder wijziging van het omgevingsplan

Provincie (of Rijk) bevoegd gezag, raad kan participeren

bindend

Toestemming voor activiteiten in de fysieke leefomgeving

Toetsing aan regels uit omgevingsplan en andere besluiten

College bevoegd gezag, raad geen actieve rol

bindend

Aanvulling op landelijke regels, afgestemd op lokale situatie

Raad stelt vast & controleert, college volgt/voert uit

Omgevingsvergunning

Decentrale regels

Regels van gemeente, provincie of waterschap

bindend

4

Werking kerninstrumenten Richtinggevend: Koersduiding & strategische keuzes

Uitwerking gebiedskenmerken & leidende thema’s

Raad

Programma

Hoe realiseren we de visie: Concreet meetbare stappen / maatregelen

‘Set aan concrete acties’ vanuit één thema of gebied

College

Omgevingsplan

Juridisch kader: Wettelijke regels op kaart

Ter bescherming en/of ter verbetering van (ruimtelijke) kwaliteit

Raad

Formele toetsing: Bijdrage aan omgevingskwaliteit

Er wordt integraal beoordeeld aan de hand van het instrumentarium

College

Omgevingsvisie

Omgevingsvergunning

5

Rol van raad & college Omgevingsvisie

Wat is het ?

Doel

Bevoegd gezag

Juridisch

Strategisch document met lange termijnvisie op de fysieke leefomgeving

Integraal ruimtelijk beleid; bijv. voor wonen, werken, mobiliteit, duurzaamheid, gezondheid

Raad stelt vast, college volgt/voert uit

Niet bindend, richtinggevend

Omgevingsvisie Bijv.: We willen de komende 10 jaar 500 woningen bouwen voor starters, senioren en gezinnen, verspreid over de dorpskernen. Per kern stellen we een specifieke beeldkwaliteit vast die past bij het dorpse karakter en we sturen op tweederde betaalbare woningen voor starters en senioren.

Beleidsontwikkeling

•

Wat doet de raad: Bevoegd gezag; het is verantwoordelijk voor de koers en sturing daarop. Wat doet het college: Geeft na vaststelling uitvoering binnen deze kaders.

6

Rol van raad & college Programma

Wat is het ?

Doel

Bevoegd gezag

Juridisch

Uitwerking van beleid/visie; hoe realiseren het met concrete maatregelen

Realisatie van doelen uit de visie of wettelijke verplichtingen

College verantwoordelijk, raad kan kaders meegeven

Zelfbindend; verplicht / vrijwillig

Omgevingsvisie Bijv.: We willen de komende 10 jaar 500 woningen bouwen voor starters, senioren en gezinnen, verspreid over de dorpskernen. Per kern stellen we een specifieke beeldkwaliteit vast die past bij het dorpse karakter en we sturen op tweederde betaalbare woningen voor starters en senioren.

Programma • • • •

Ambitie & hoofdlijnen uitwerking Inspiratie voor initiatiefnemers Afwegingskader initiatieven Uitvoeringsplan (Hoe zorgen we ervoor dat…)

Beleidsontwikkeling

•

Wat doet de raad: Randvoorwaarden en kaders meegeven aan college. De raad heeft geen formele bevoegdheid. Wat doet het college: Stelt Programma’s vast en voert deze uit (binnen kaders Omgevingsvisie)

7

Rol van raad & college Programma

Wat is het ?

Doel

Bevoegd gezag

Juridisch

Uitwerking van beleid/visie; hoe realiseren het met concrete maatregelen

Realisatie van doelen uit de visie of wettelijke verplichtingen

College verantwoordelijk, raad kan kaders meegeven

Zelfbindend; verplicht / vrijwillig

Omgevingsvisie Bijv.: We willen de komende 10 jaar 500 woningen bouwen voor starters, senioren en gezinnen, verspreid over de dorpskernen. Per kern stellen we een specifieke beeldkwaliteit vast die past bij het dorpse karakter en we sturen op tweederde betaalbare woningen voor starters en senioren.

Programma; voorbeelden • • • •

Per dorpskern formuleren beeldkwaliteit en kwantitatieve opgave Ontwikkelaars uitnodigen voor vernieuwende concepten Stimuleringskader: Subsidie voor “betaalbare woningen” < € xx.xxx Aanwijzen en/of verwerven nieuwe bouwlocaties

Beleidsontwikkeling

•

Maatregelen: • Opnemen van juridische bindende regels in het omgevingsplan • Inzet van communicatieinstrumenten • Inzet van financiële instrumenten (bijv. subsidie en financiële bijdrage (kostenverhaal) • Maken van afspraken met organisaties • Nemen van fysieke maatregelen • Etc.

8

Rol van raad & college Omgevingsplan

Wat is het ?

Doel

Bevoegd gezag

Juridisch

Juridisch bindende regels voor de fysieke leefomgeving binnen de gemeente (vervangt ‘bestemmingsplannen’)

Regels over bouwen, gebruik van gronden, milieu, etc

Raad stelt vast, college volgt/voert uit

bindend

Omgevingsplan • •

Toedeling functie ‘Detailhandel’/ ‘Centrum’ of exploitatieactiviteit detailhandel Beoordelingskader initiatieven

beleidsdoorwerking

Het is mogelijk dat beleidsregels (onderdeel van een Programma) voortkomen uit- / samenhangen met regels uit het Omgevingsplan.

Wat doet de raad: Bevoegd gezag; stelt het juridisch kader vast. Heeft inspraak op de inhoudelijke regels Wat doet het college: Geeft uitvoering aan uitvoering/toepassing van het instrument en initiatieven.

9

Werkwijze beleidscyclus - algemeen De beleidscyclus is de manier waarop een gemeente beleid maakt, uitvoert, evalueert en bijstuurt. Het periodiek doorlopen van de 4 fases, zorgt voor “uitlijning van de beleidsinstrumenten”. Het is een doorlopend proces dat helpt om doelen uit de omgevingsvisie te realiseren. De Omgevingswet vraagt om een integrale aanpak, waarbij visie, regels, uitvoering en evaluatie goed op elkaar aansluiten.

10

Werkwijze beleidscyclus - algemeen Beleidsontwikkeling: De gemeente bepaalt haar ambities en doelen voor de fysieke leefomgeving. Dit gebeurt via de omgevingsvisie en wordt uitgewerkt in programma’s. Rol gemeenteraad Stelt de omgevingsvisie vast, bepaalt de maatschappelijke doelen, geeft richting aan het beleid (kaders/uitgangspunten voor Programma’s, al dan niet via de visie).

Voorbeeld: De gemeenteraad stelt in de omgevingsvisie vast: “We willen de komende 10 jaar 500 woningen bouwen voor starters, senioren en gezinnen, verspreid over de dorpskernen, passend bij het dorpse karakter en de huidige en toekomstige samenstelling van deze plekken.”

11

Werkwijze beleidscyclus - algemeen Beleidsdoorwerking: De doelen uit de visie worden vertaald naar concrete maatregelen en juridische regels. Dit gebeurt via programma’s en (het juridische gedeelte in) het omgevingsplan. Rol gemeenteraad Stelt het omgevingsplan vast, geeft richting aan het beleidskaders, kan toezichthouden op/vragen stellen over de samenhang tussen visie, programma en plan.

Rol college: Stelt programma’s op, stuurt op samenhang tussen programma (visie & uitvoering), bereidt wijzigingen in het omgevingsplan voor en zorgt voor participatie en afstemming.

Voorbeeld: Het college stelt een Woonprogramma op waarin staat: Waar en wanneer de woningen gebouwd worden. Hoe de woningbouw past bij de schaal van de dorpen. Welke doelgroepen (jongeren, ouderen) prioriteit krijgen. De raad stelt het (aangescherpte) omgevingsplan vast waarin staat: Op welke specifieke locaties woningbouw is toegestaan. Welke eigenschappen (zoals bouwhoogte en dichtheid) past bij het dorpskarakter.

12

Werkwijze beleidscyclus - algemeen Uitvoering van beleid: De gemeente voert het beleid uit. Dit gebeurt via projecten, omgevingsvergunningen en/of samenwerking met ontwikkelaars, woningcorporaties en inwoners. Daarom is (voorafgaande) participatie belangrijk. Rol gemeenteraad Houdt toezicht op de uitvoering (en wordt daarover geïnformeerd); kan bijsturen middels moties of bijstelling van beleid (o.a. visie, plan of op verzoek programma). Rol college: Verleent vergunningen, begeleidt initiatieven en realiseert projecten.

Voorbeeld: Een ontwikkelaar vraagt een omgevingsvergunning aan voor 30 woningen in een dorpskern. Het college toetst of dit past binnen het omgevingsplan. Past het niet? Dan kan het college een buitenplanse omgevingsplanactiviteit toestaan, waarbij de raad een adviesrol heeft. In lijn met de Omgevingsvisie, is een Omgevingsplan toetsingskader (beiden raadsinstrumentarium) Toetsing in een Omgevingsvergunning is een collegebesluit. Als de gemeente zelf initiatieven wil ontplooien, kan dat via een Programma – eveneens een collegebevoegdheid. Deze collegebevoegdheden spelen zich af binnen de kaders van de raadsinstrumenten.

13

Werkwijze beleidscyclus - algemeen Terugkoppeling van beleid: De gemeente evalueert (periodiek) of het beleid werkt. Dit gebeurt via monitoring (KPI’s) en evaluatie. Op basis daarvan kan beleid worden aangepast. Rol gemeenteraad Evalueert of doelen worden gehaald, stelt waar nodig het beleid bij en vraagt om verantwoording van het college.

Rol gemeenteraad Rapporteert (richting raad) over de voortgang en geeft op basis daarvan voorstellen voor verbetering en/of bijstelling van beleid of regels.

Voorbeeld: Na 2 jaar blijkt uit monitoring dat er vooral dure koopwoningen zijn gebouwd, en te weinig voor starters. De raad vraagt het college om het woonprogramma aan te passen en het omgevingsplan te herzien met daarin maatregelen en KPI’s die bijdragen aan het realiseren van meer starterswoningen. Van belang is dat de raadsinstrumenten (visie en plan) voldoende scherpte hebben in de toetsingsgronden: Zijn er bijvoorbeeld toetsbare hoeveelheden, termijnen, doelgroepen of fysieke aspecten/verschijningsvormen vastgelegd? Daarvoor zijn de raadsinstrumenten kader stellend.

14

Participatie Wat is participatie? ‘het in een vroegtijdig stadium betrekken van belanghebbenden [...] bij het proces van de besluitvorming over een project of activiteit’

Motiveringsplicht bij omgevingsvisie en omgevingsplan: Hoe de gemeente de omgeving bij de voorbereiding heeft betrokken en wat de gemeente met de resultaten heeft gedaan; In hoeverre aan haar beleidsregels over participatie is voldaan. In welke vorm en mate bestuur (en belanghebbenden) betrokken is bij besluitvorming

15

Uitgangspunten Omgevingsvisie – Gilze & Rijen Visie beleidsarm en op hoofdlijnen – periodiek aanvullen en waar nodig bijstellen Totstandkoming: Inhoudelijk is de Omgevingsvisie wel besproken, maar door het beleidsarme, abstracte karakter

waren er geen noemenswaardige discussie/bespreekpunten. De benodigde informatie voor aanvulling en bijstelling voor de visie, wordt geformuleerd middels het ontwikkelen van Programma’s

Raad betrekken bij het opstellen van de kaders en hoofdlijnen per Programma

16

RIA Omgevingsvisie Gilze & Rijen d.d. 24-11 Focus op inhoud Omgevingsvisie Gilze en Rijen (en doorwerking richting Programma’s) Aan de hand van voorgaande informatie Gebruik van beleidscyclus om toe te lichten wat de impact van de visie en de beoogde werkwijze is Enkele sterke punten en aandachtpunten uitgelicht Er worden twee mogelijke opties besproken m.b.t. voortgang

Deze informatie is de inhoudelijke basis voor de raadsinformatieavond m.b.t. de Omgevingsvisie Gilze en Rijen. De theoretische achtergrond wordt niet behandeld, maar is wel van belang om de RIA op het juiste niveau te kunnen aftrappen. Uiteraard is er voldoende gelegenheid om hierover inhoudelijk in gesprek te gaan.

17

www.movares.com