Gemeente Gilze en Rijen Jaarrekening 2023 incl. CV-signed
Tekst van het document
Hondenbelasting De hondenbelasting wordt berekend aan de houder van een of meer honden. De opbrengst hondenbelasting is € 14.000 (11,31 %) lager dan begroot.
Ontwikkeling van de lokale lastendruk Jaarlijks brengt het Coelo (het Centrum voor Onderzoek van de Economie van de Lagere Overheden) een Atlas van de lokale lasten uit. Daarin is op het vlak van de lokale lastendruk een vergelijking van alle Nederlandse gemeenten gemaakt. Uitgangspunt voor de berekening van de lokale lastendruk zijn de lasten OZB, afvalstoffenheffing en rioolheffing voor een gemiddeld meerpersoonshuishouden. Onderstaande tabel geeft de meerjarige ontwikkeling van de lokale woonlasten weer voor de jaren 2021-2023. Woonlasten Onroerende zaakbelasting Afvalstoffenheffing Rioolheffing Totaal woonlasten Stijging (Absoluut) Stijging (Relatief)
2021 € 319 € 196 € 106 € 621 + € 23 + 3,8%
2022 € 380 € 196 € 106 € 683 + € 62 + 10,0%
2023 € 418 € 196 € 106 € 721 + € 38 + 5,6%
Gemiddelde woonlasten (COELO) Gemiddelde alle gemeenten Gemeente Alphen-Chaam Gemeente Baarle-Nassau Gemeente Dongen Gemeente Goirle Gemeente Oisterwijk
€ 840 € 961 € 740 € 882 € 857 € 874
€ 927 € 1.054 € 810 € 959 € 938 € 964
€ 962 € 1.062 € 814 € 978 € 942 € 892
(Bron: COELO)
78
Jaarstukken 2023 Gilze en Rijen VOOR WAARMERKINGSDOELEINDEN BDO Audit & Assurance B.V. Datum: 13 juni 2024 Behorende bij briefnr: 240328 Paraaf:
Met eerdergenoemde woonlasten neemt onze gemeente in 2023 de 8e positie (2022 was 5e positie) in van de totaal 342 gemeenten per 01-01-2023. Op de lijst van het Coelo heeft de nummer 1gemeente de laagste woonlasten (bij meerpersoonshuishoudens). Nummer 342 is de gemeente met de hoogste woonlasten. Uitgangspunten berekening Gilze en Rijen: - OZB: gemiddelde woningwaarde (koopwoning) volgens COELO op waarde peildatum (2023 = € 416.724); - Afvalstoffenheffing: het COELO gaat voor een meerpersoonshuishouden uit van 14 inworpen van 60 liter in de restafvalcontainer; - Rioolheffing: basistarief, tot en met 500 m3 waterverbruik.
Kwijtscheldingen Zoals binnen onze gemeente gebruikelijk bestaat de mogelijkheid om voor de aanslagen rioolheffing en afvalstoffenheffingen jaarlijks een verzoek om kwijtschelding in te dienen. Personen die aan de voorwaarden voldoen (betrokkenen hebben geen vermogen en de betalingscapaciteit is te laag om de aanslag te betalen), kunnen door het indienen van een dergelijk verzoek voor één of beide heffingen kwijtschelding ontvangen. In de tariefberekeningen voor de afvalstoffen- en rioolheffing is rekening gehouden met de inkomstenderving door kwijtschelding. In 2023 is voor een bedrag van € 103.000 aan kwijtscheldingen verleend. Dit bedrag is € 3.000 hoger dan begroot.
Jaarstukken 2023 Gilze en Rijen
79
VOOR WAARMERKINGSDOELEINDEN BDO Audit & Assurance B.V. Datum: 13 juni 2024 Behorende bij briefnr: 240328 Paraaf:
VOOR WAARMERKINGSDOELEINDEN BDO Audit & Assurance B.V. Datum: 13 juni 2024 Behorende bij briefnr: 240328 Paraaf:
Paragraaf B: Weerstandsvermogen en risicobeheersing
Paragraaf B: Weerstandsvermogen en risicobeheersing Inleiding In het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) is bepaald dat gemeenten hun beleid voor de risicobeheersing moeten vastleggen en op basis van een risicoprofiel hun financiële weerstandsvermogen bepalen. Het gemeentelijk beleid is vastgelegd in de beleidsnota “Weerstandsvermogen en risicobeheersing”. In deze paragraaf geven we antwoord op de vraag hoe groot het “weerstandsvermogen” (weerstandscapaciteit minus totaal van alle risico’s) van onze gemeente is. Hiervoor geldt een drietal invalshoeken: 1. Identificeren en beoordelen van de risico’s die de gemeente loopt; 2. Bepalen wat de weerstandscapaciteit is (risicodekking van punt 1); 3. Berekening en beoordeling van het weerstandsvermogen (resultaat van punt 1 en 2). Daarnaast gaan we in op enkele financiële indicatoren die conform de BBV-voorschriften moeten worden opgenomen.
Risico’s identificeren en beoordelen Bij de samenstelling van de beleidsnota “Weerstandsvermogen en risicobeheersing” heeft een inventarisatie plaatsgevonden van de mogelijke risico’s die de gemeente in algemene zin kan lopen. De risico’s worden meerdere malen per jaar geactualiseerd. Hieronder leest u welke risico’s (gesorteerd op programma) zijn geïdentificeerd: Programma 0 Bestuur en ondersteuning Binnen dit programma hebben we de risico’s die betrekking hebben op de bedrijfsvoering (ABG) apart in beeld gebracht. Dit sluit aan bij het risicoprofiel genoemd in de P&C documenten van de ABG. Ook is er een risico meegenomen voor extra kosten op het gebied van externe advisering en juridische aangelegenheden. Daarnaast staan op dit programma de bestuurlijke risico’s verantwoord (Raad en College van B&W), welke vooral van politiek, juridische en rechtspositionele aard zijn. Tot slot is het risico voor hypothecaire geldleningen verwerkt in dit programma. Programma 1 Veiligheid Hier zijn risico’s opgenomen in de sfeer van mogelijke calamiteiten (waarbij aansluiting is gezocht bij het rampenplan). Programma 2 Verkeer en vervoer Belangrijke risico’s binnen dit programma hebben te maken met het dagelijks en geprogrammeerd onderhoud en grote werken op het gebied van bestratingen, asfalt en zandwegen. Het kan hier gaan
Jaarstukken 2023 Gilze en Rijen
81
VOOR WAARMERKINGSDOELEINDEN BDO Audit & Assurance B.V. Datum: 13 juni 2024 Behorende bij briefnr: 240328 Paraaf:
om bovenmatige kosten, faillissementen van bedrijven of onvoorziene kosten als gevolg van de werkzaamheden, zoals verzakkingen, schades en dergelijke. Programma 3 Economie Hier worden de risico’s van recessie en mogelijke bedrijfssluitingen benoemd. Programma 4 Onderwijs Belangrijkste risico is bovenmatige kosten voor leerlingenvervoer, mede omdat dit in principe een openeindregeling is. Programma 5 Sport, cultuur en recreatie Bij dit programma is er voor diverse instellingen en verenigingen rekening gehouden met het risico van aanvullende subsidies, liquidaties en faillissementen en/of privatiseringen. Programma 6 Sociaal domein Risico’s in de sfeer van de bijstandsuitkeringen zijn opgenomen binnen dit programma. Fluctuaties zijn mogelijk in aantallen bijstandsgerechtigden met daarnaast consequenties voor de Wet Werk en Bijstand (WWB). Tot slot is ook voor de Wet Maatschappelijke Ondersteuning (WMO), een openeindregeling, de bovenmatige kostenontwikkeling onvoorspelbaar en dus opgenomen als risico. Programma 7 Volksgezondheid en milieu Opruimingskosten voor oliesporen, asbestverwijdering en drugsdumpingen zij verantwoord binnen dit programma. Ook is bodemverontreiniging meegenomen als belangrijk risico, inclusief de vondst van eventuele explosieven.
Programma 8 Volkshuisvesting, ruimtelijke ordening en stadsvernieuwing (VHROSV) De risico’s binnen dit programma zijn hoofdzakelijk gelegen in de sfeer van mogelijk lagere opbrengst vanuit bouwleges. Daarnaast zijn er risico’s opgenomen voor aansprakelijkheidstellingen in ruimtelijke procedures (o.a. planschades). Grondexploitatie (als aanvulling op programma’s 3 en 8) Voor de grondexploitatie zijn de risico’s eveneens in beeld gebracht. Per complex is beoordeeld welke mogelijke risico’s er zijn met bovenmatige kosten of minder opbrengsten tot gevolg. Hierbij kan men denken aan tegenvallende kosten in de eindfase van een complex, subsidies, stagnerende verkopen, renteverliezen, afwikkeling van planschades, tegenvallende aanbestedingen, langere doorlooptijden, afwaarderingen, etc.
Nu de risico’s geïdentificeerd zijn, moeten we deze beoordelen. Ook dit doen we meerdere malen per jaar, waarbij actief risicomanagement moet leiden tot het reduceren van deze risico’s. Om risico’s te kunnen beoordelen worden de kans en het (financiële) gevolg van elk risico bepaald. Daarvoor wordt gebruik gemaakt van zogenaamde referentiebeelden die een richtlijn bieden om risico’s in te kunnen schatten. Daarna wordt per risico het financiële gevolg ingeschat in het geval het risico zich daadwerkelijk zou voordoen. Het is de bedoeling dat de financiële gevolgen zoveel mogelijk worden onderbouwd met kwantitatieve gegevens en prijzen. Voor de beoordeling van de kans dat een risico daadwerkelijk optreedt hanteren we 5 klassen met de volgende referentiebeelden:
82
Jaarstukken 2023 Gilze en Rijen VOOR WAARMERKINGSDOELEINDEN BDO Audit & Assurance B.V. Datum: 13 juni 2024 Behorende bij briefnr: 240328 Paraaf:
Klasse 1 2 3 4 5
Referentiebeelden < of 1 keer per 10 jaar 1 keer per 5-10 jaar 1 keer per 2-5 jaar 1 keer per 1-2 jaar 1 keer per jaar of >
gemiddelde kans per klasse (10%) (30%) (50%) (70%) (90%)
Per individueel risico bepalen we wat de mogelijke financiële effecten zijn voor de gemeente. We vermenigvuldigen daarbij de kans dat het risico zich voordoet conform bovenstaande indeling met het ingeschatte financiële gevolg. Wanneer we dit doen voor alle geïdentificeerde risico’s, dan ontstaat onderstaand beeld: Risico's jaarstukken 2023 Max. risico Kans % Uitkomst Programma 0 Bestuur en ondersteuning € 3.154.988 10,19% € 321.499 Programma 1 Veiligheid € 2.550.000 11,18% € 285.000 Programma 2 Verkeer en vervoer € 550.000 13,64% € 75.000 Programma 3 Economie € 500.000 10,00% € 50.000 Programma 4 Onderwijs € 130.000 45,38% € 59.000 Programma 5 Sport, cultuur en recreatie € 550.000 22,73% € 125.000 Programma 6 Sociaal domein € 600.000 20,00% € 120.000 Programma 7 Volksgezondheid en milieu € 50.000 50,00% € 25.000 Programma 8 Volkshuisv., ruimtelijke ord. en stadsvern. € 550.000 27,27% € 150.000 Programma 9A Algemene dekkingsmiddelen € 1.473.368 13,39% € 197.337 Programma 9B Overhead € 2.690.000 14,00% € 376.600 Grondexploitatie (als aanvulling op programma's 3 en 8) € 8.725.082 33,46% € 2.919.141 Corona € 402.000 30,00% € 120.600 Totaal programma's € 21.925.438 22,00% € 4.824.177 Ten opzichte van de risico’s zoals ingeschat bij de begroting 2024 (€ 3.856.110) is de totale uitkomst van geschatte risico’s gestegen met ca. € 900.000.
Dit wordt grotendeels veroorzaakt door toegenomen risico’s in de grondexploitatie en dan met name bij Tussen de Leijen. Conform afspraken in de Woondeal tussen gemeente en provincie bestaat het risico dat het aandeel sociale woningen in het plan mogelijk wordt verhoogd. Dit heeft een negatief effect op de opbrengsten en dus op het resultaat.
Bepalen van de weerstandscapaciteit (risicodekking) Risicodekking richt zich op het afdekken (financieren) van de financiële gevolgen van opgetreden risico’s. Er zijn verschillende dekkingsmogelijkheden. Zoals uitgelegd in de beleidsnota “Weerstandsvermogen en risicobeheersing” bestaat de weerstandscapaciteit voor de gemeente uit de algemene reserve, de algemene reserve grondexploitatie, de stille reserve en de onbenutte belastingcapaciteit. Hieronder treft u de berekening aan: Berekening weerstandscapaciteit Jaarstukken 2023 Algemene reserve € 3.539.598 Algemene reserve grondexploitatie € 36.634 Stille reserves (marktwaarden > boekwaarden) € 1.448.407 Onbenutte belastingcapaciteit (t.o.v. art 12 status) € 379.738 Totale weerstandscapaciteit € 5.404.377
Jaarstukken 2023 Gilze en Rijen
83
VOOR WAARMERKINGSDOELEINDEN BDO Audit & Assurance B.V. Datum: 13 juni 2024 Behorende bij briefnr: 240328 Paraaf:
Berekening van het weerstandsvermogen De benodigde weerstandscapaciteit is het bedrag dat nodig is om alle risico’s op te kunnen vangen. Dat bedrag wordt bepaald door een kansberekening uit te voeren op alle in kaart gebrachte risico’s (risicoprofiel aan de hand van risicoklassen). De beschikbare weerstandscapaciteit omvat de financiële middelen die de gemeente heeft om risico’s op te kunnen vangen. In het vorige hoofdstuk hebben we aangegeven waar de weerstandscapaciteit voor Gilze en Rijen uit bestaat. Het weerstandsvermogen is een ratio die berekend wordt door de beschikbare weerstandscapaciteit te delen door de benodigde weerstandscapaciteit. Hierbij maken we een onderscheid tussen de “harde buffer” van het weerstandsvermogen en de “zachte buffer” van het weerstandsvermogen. De algemene reserve en de algemene reserve grondexploitatie worden gerekend tot vrije reserves. Samen vormen zij de “harde buffer” van de weerstandscapaciteit. Hier zetten we de risico’s met een grote kans tegen af (risicoklassen 3, 4 en 5). Daarmee krijgen we het weerstandsvermogen van de “harde buffer”. De stille reserves en onbenutte belastingcapaciteit vormen de “zachte buffer”. Hier zetten we de risico’s met een klein kans tegen af (risicoklassen 1 en 2). Daarmee krijgen we het weerstandsvermogen van de “zachte buffer”. Hieronder treft u de berekening aan:
84
Jaarstukken 2023 Gilze en Rijen VOOR WAARMERKINGSDOELEINDEN BDO Audit & Assurance B.V. Datum: 13 juni 2024 Behorende bij briefnr: 240328 Paraaf:
Beoordeling van het weerstandsvermogen In de beleidsnota “Weerstandsvermogen en risicobeheersing” is afgesproken om te streven naar de volgende criteria voor het relatieve weerstandsvermogen: •
Criterium 1: minimaal waarderingscijfer C (1,0 ≤ x < 1,4), maar bij voorkeur naar B (1,4 ≤ x < 2,0), als het gaat om het totale weerstandsvermogen.
•
Criterium 2: minimaal waarderingscijfer C (1,0 ≤ x < 1,4) als het gaat om de harde buffer van het weerstandsvermogen.
Wij gebruiken hiervoor onderstaande tabel. Deze wordt ook door de Provincie gebruikt in het kader van financieel toezicht.
Situatie begroting 2024: Bedragen in € miljoen Actuele doorkijk weerstandsvermogen Algemene reserve (*) Risico's algemene dienst met klassen 3-4-5
2023 4,6 -0,6
2024 4,1 -0,6
2025 4,2 -0,5
2026 4,7 -0,5
2027 4,7 -0,5
2028 4,7 -0,5
Subtotaal
4,0
3,5
3,7
4,2
4,2
4,2
Algemene reserve GREX (*) Risico's GREX
0,0 -2,0
3,3 -2,0
3,9 -1,9
4,6 -1,9
5,1 -1,8
5,7 -1,8
Subtotaal
-2,0
1,3
2,0
2,7
3,3
3,9
Totale weerstandsvermogen harde buffer absoluut Totale weerstandsvermogen harde buffer relatief
2,0 1,8
4,9 2,9
5,7 3,3
6,9 3,9
7,5 4,3
8,2 4,7
Stille reserves Onbenutte belastingcapaciteit Risico's algemene dienst met klassen 1-2
1,4 0,4 -1,3
1,4 0,4 -1,2
1,4 0,6 -1,2
1,4 0,6 -1,2
1,4 0,7 -1,2
1,4 0,8 -1,1
Totale weerstandsvermogen zachte buffer absoluut Totale weerstandsvermogen zachte buffer relatief
0,6 1,5
0,6 1,5
0,8 1,7
0,8 1,7
1,0 1,8
1,1 2,0
Totaal weerstandsvermogen absoluut
2,6
5,5
6,5
7,8
8,5
9,3
Totaal weerstandsvermogen relatief 1,67 2,47 2,78 3,18 3,45 3,76 (*) In 2023 verwachten we op basis van de begroting € 200.000 te moeten overhevelen van de algemene reserve naar de algemene reserve GREX omdat deze anders negatief wordt. Wanneer dit ook bij het opstellen van de jaarstukken 2023 het geval is, zullen we deze boeking daadwerkelijk doorvoeren en melden we dit in de jaarstukken 2023.
Jaarstukken 2023 Gilze en Rijen
85
VOOR WAARMERKINGSDOELEINDEN BDO Audit & Assurance B.V. Datum: 13 juni 2024 Behorende bij briefnr: 240328 Paraaf:
De conclusies bij deze begroting 2024 waren: •
Het totale relatieve weerstandsvermogen zit alle jaren (2023 t/m 2028) tussen de 1,67 en 3,76. Voor het jaar 2023 is sprake van waarderingscijfer B (Ruim voldoende) en voor de jaren 2024 t/m 2028 A (uitstekend). We voldoen hiermee aan criterium 1;
•
Het totale relatieve weerstandsvermogen "harde buffer" zit alle jaren (2023 t/m 2028) tussen 1,8 en 4,7. Voor het jaar 2023 is sprake van waarderingscijfer B ( Ruim voldoende) en voor de jaren 2024 t/m 2028 A (uitstekend). We voldoen hiermee aan criterium 2.
Situatie jaarstukken 2023 Wanneer we dit meerjarig verloop van het weerstandsvermogen actualiseren, dan ontstaat onderstaand beeld:
De nieuwe conclusies bij deze jaarstukken 2023 zijn:
86
•
Het totale relatieve weerstandsvermogen zit alle jaren (2023 t/m 2028) tussen de 1,10 en 3,18. Voor de jaren 2023 en 2024 is sprake van waarderingscijfer C (voldoende) en voor de jaren 2025 t/m 2028 A (uitstekend). We voldoen hiermee aan criterium 1;
•
Het totale relatieve weerstandsvermogen "harde buffer" zit alle jaren (2023 t/m 2028) tussen 1,0 en 3,7. Voor de jaren 2023 en 2024 is sprake van waarderingscijfer C (voldoende) en voor de jaren 2025 t/m 2028 A (uitstekend). We voldoen hiermee aan criterium 2.
Jaarstukken 2023 Gilze en Rijen VOOR WAARMERKINGSDOELEINDEN BDO Audit & Assurance B.V. Datum: 13 juni 2024 Behorende bij briefnr: 240328 Paraaf:
•
In 2023 hebben we de algemene reserve grondexploitatie moeten aanvullen vanuit de algemene reserve (€ 700.000). Dit wordt met name veroorzaakt doordat de resultaten voor de grondexploitatie in 2023 lager waren dan begroot. Daarnaast storten we in 2023 voor het laatste jaar € 1,2 miljoen in de bestemmingsreserve spoorzone ten laste van de algemene reserve grondexploitatie.
We kunnen stellen dat het weerstandsvermogen nu (jaarstukken 2023) iets beter is geworden dan ten tijde van de begroting 2024. Kijkend naar het einde van de planhorizon was bij de begroting 2024 sprake van een absoluut weerstandsvermogen van € 9,3 miljoen, waar dit nu bij de jaarstukken 2023 € 9,4 miljoen is. Het absolute weerstandsvermogen is hiermee gestegen met € 0,1 miljoen. Hieronder wordt dit op hoofdlijnen verklaard: • • • •
In de 2e turap 2023 is besloten om € 1.200.000 te reserveren voor achterstallig onderhoud wegen. Doordat dit ten laste komt van de algemene reserve, daalt het weerstandsvermogen hierdoor met -/- € 1,2 miljoen; Zoals al eerder gezegd in deze paragraaf is de totale uitkomst van geschatte risico’s gestegen met € 0,9 miljoen als gevolg van de grondexploitatie Tussen de Leijen. Hierdoor daalt het weerstandsvermogen hierdoor met -/- € 0,9 miljoen; Hier staat tegenover dat de resultaten (winstnemingen) van de grondexploitaties in de periode 2024 t/m 2028 zijn beter dan gedacht ten tijde van de begroting 2024. Hierdoor verbetert het weerstandsvermogen met € 1,8 miljoen; Overige € 0,4 miljoen voordeel.
Bij het beoordelen van het weerstandsvermogen blijven wij steeds oog houden voor het evenwicht tussen een structureel en reëel sluitende meerjarenbegroting en een gezond weerstandsvermogen.
Financiële kengetallen BBV In het gewijzigde BBV is een basisset van vijf kengetallen verplicht gesteld. Deze kengetallen geven in samenhang informatie over de financiële positie van de gemeente. Het BBV geeft geen landelijke normering voor de kengetallen. De kengetallen zijn een weerspiegeling van het gevoerde beleid binnen een gemeente. De kengetallen moeten zodoende in samenhang worden beoordeeld, wat ook de onderlinge vergelijkbaarheid met andere gemeenten bemoeilijkt.
Verloop kengetallen Kengetallen: Netto schuldquote Netto schuldquote gecorr. voor alle verstrekte leningen Solvabiliteitsratio Grondexploitatie Structurele exploitatieruimte Belastingcapaciteit
Jaarstukken 2023 Gilze en Rijen
Rekening 2022 22 % 20 % 31 % 7% 4% 75 %
Begroting Rekening 2023 2023 32 % 34 % 30 % 32 % 28 % 30% 8% 12 % 2% 2% 75 % 75 %
87
VOOR WAARMERKINGSDOELEINDEN BDO Audit & Assurance B.V. Datum: 13 juni 2024 Behorende bij briefnr: 240328 Paraaf:
Nadere toelichting Legenda: Voldoende
Attentie
Kwetsbaar
Kengetal: Netto schuldquote De netto schuldquote geeft een indicatie van de druk van de rentelasten en de aflossingen op de exploitatie en de hoogte van de investeringen uit het nabije verleden. Bij een score tussen de 100% en 130% is voorzichtigheid geboden. Bij een netto schuldquote hoger dan 130% doet een gemeente er goed aan om schulden af te bouwen. Op basis van de cijfers uit de jaarstukken 2023 bedraagt de netto schuldquote 34% (jaarstukken 2022 22%), ruim onder de 100%. Kengetal: Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen De netto schuldquote wordt tevens berekend met een correctie voor verstrekte leningen (uitgaand geld). Het verschil met de netto schuldquote (zonder correctie) vertegenwoordigt het mogelijke risico dat de gemeente loopt als alle verstrekte leningen niet terug betaald zouden worden. Bij de jaarstukken 2023 is de netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen 32% (jaarstukken 2022 20%). Dit blijft ruimschoots onder de kritische norm (135%). Kengetal: Solvabiliteitsratio/schuldratio De solvabiliteitsratio geeft de mate aan waarin bezit op de balans is afbetaald. Hoe hoger de uitkomst hoe gunstiger. We financieren dan immers meer met eigen vermogen. Op basis van de cijfers jaarstukken 2023 scoort Gilze en Rijen een solvabiliteitsratio van 30% (jaarstukken 2022 31%).
In het algemeen wordt een percentage groter of gelijk aan 25% als voldoende beschouwd. Echter, zoals u in de begroting 2024 heeft kunnen lezen is de solvabiliteitsratio in de jaren 2026-2027 beneden de norm en dus punt van aandacht. Kengetal: Grondexploitatie De afgelopen jaren is gebleken dat de grondexploitatie een forse impact kan hebben op de financiële positie van een gemeente. De boekwaarde van de voorraden grond is van belang, omdat deze waarde nog moet worden terugverdiend door middel van verkopen. Het kengetal grondexploitatie geeft aan hoe groot de grondpositie (boekwaarde) is ten opzichte van de jaarlijkse baten. Volgens de jaarstukken 2023 bedraagt de boekwaarde van de 'bouwgrond in exploitatie' 12% van de totale baten (voor bestemming). Bij de jaarstukken 2022 was dit 7%. Hiermee is deze ratio weer iets gestegen ten opzichte van vorig jaar. Kengetal: Structurele exploitatieruimte Een positief percentage betekent dat de structurele baten toereikend zijn om de structurele lasten (waaronder rente en aflossing van leningen) te dekken. We zien voor de jaarstukken 2023 dat onze structurele baten hoger zijn dan onze structurele lasten. Op basis van de jaarstukken 2023 bedraagt het cijfer 2% (jaarstukken 2022 0%). Echter, zoals u in de begroting 2024 heeft kunnen lezen is onze meerjarenbegroting niet structureel sluitend.
Dit kengetal blijft daarmee dus punt van aandacht voor de jaren 2026-2027.
88
Jaarstukken 2023 Gilze en Rijen VOOR WAARMERKINGSDOELEINDEN BDO Audit & Assurance B.V. Datum: 13 juni 2024 Behorende bij briefnr: 240328 Paraaf:
Kengetal: Belastingcapaciteit De belastingcapaciteit is gerelateerd aan de hoogte van de gemiddelde woonlasten voor een meerpersoonshuishouden (kosten van rioolheffing, afvalstoffenheffing en OZB). Ons doel is dat we bij de 20% goedkoopste gemeenten van Nederland blijven behoren. Op basis van het totaal aantal van 342 gemeenten per 01-01-2023, betekent dit ongeveer een plek in de top-68 van goedkoopste gemeenten. In 2023 zijn de gemiddelde woonlasten € 721 voor een meerpersoonshuishouden. Met deze woonlasten staat onze gemeente in de top-10 van goedkoopste gemeenten (8e positie). We voldoen hiermee ruim aan ons doel. Landelijk bedragen de gemiddelde woonlasten voor een meerpersoonshuishouden in 2023 € 962. Hiermee bedraagt de belastingcapaciteit 75%.
Jaarstukken 2023 Gilze en Rijen
89
VOOR WAARMERKINGSDOELEINDEN BDO Audit & Assurance B.V. Datum: 13 juni 2024 Behorende bij briefnr: 240328 Paraaf:
VOOR WAARMERKINGSDOELEINDEN BDO Audit & Assurance B.V. Datum: 13 juni 2024 Behorende bij briefnr: 240328 Paraaf:
Paragraaf C: Onderhoud kapitaalgoederen
Paragraaf C: Onderhoud kapitaalgoederen Algemeen Wij zijn inrichter, beheerder en voor een groot deel ook eigenaar van de openbare ruimte in Gilze en Rijen. Bij de inrichting en het beheer van de openbare ruimte ontstaan kapitaalgoederen zoals wegen, riolering, water en groen. Kapitaalgoederen zijn van directe invloed op een goed, veilig en efficiënt leef-, werk- en woonmilieu voor de inwoners. Daarnaast is het financieel belang van goed beheer en onderhoud van kapitaalgoederen groot, omdat we de waarde ervan dienen te behouden en het een aanzienlijk beslag op onze exploitatie legt. Naast producent en beheerder van die kapitaalgoederen zijn we er zelf ook gebruiker van. Bij het uitvoeren van onze taken maken we bijvoorbeeld gebruik van het gemeentehuis en de gemeentewerf.
Wegbeheerplan Beleidskader Wegbeheer is een wezenlijk onderdeel van het beheer van de openbare ruimte. Om deze openbare ruimte, welke voor een belangrijk gedeelte het leefgenot en de veiligheid voor onze inwoners bepaalt, op een verantwoorde wijze te kunnen beheren zijn middelen nodig. Om deze middelen zo efficiënt en effectief mogelijk in te zetten is, voor wat betreft het wegonderhoud, gekozen voor de methode van de CROW (Stichting voor Regelgeving en Onderzoek in de grond- weg- en waterbouw en de verkeerstechniek). In het najaar van 2022 heeft voor alle wegen, door een extern bureau, een globale visuele inspectie plaats gevonden. Op basis van deze inspecties is het conceptwegbeheerplan 2023-2027 opgesteld. In het wegbeheerplan is opgenomen de minimale technische kwaliteit van de verharding conform de CROW-richtlijn te houden (minimaal niveau B). Het concept-wegbeheerplan 2023-2027 heeft als basis gediend voor het uitvoeringsprogramma van 2023. Het definitieve wegbeheerplan zal nog dit jaar aan de raad voorgelegd worden. Omdat bij de laatste weg-inspecties achterstallig onderhoud is geconstateerd, dient hiervoor, op basis van het BBV, een voorziening gevormd te worden. Financiële consequenties In 2023 is per saldo een bedrag van € 346.000 uitgegeven ten behoeve van het geprogrammeerd onderhoud aan de wegen.
Voor het geprogrammeerd onderhoud was een bedrag van € 719.000 geraamd, het restantbudget ad. € 373.000 is toegevoegd aan de bestemmingsreserve (zie ook toelichting op programma 2). De totale kosten van het achterstallig onderhoud op basis van de weg-inspecties zijn becijferd op een bedrag van € 1.800.000. Dit bedrag is in 2023 dan ook toegevoegd aan de voorziening achterstallig onderhoud wegen.
Jaarstukken 2023 Gilze en Rijen
91
VOOR WAARMERKINGSDOELEINDEN BDO Audit & Assurance B.V. Datum: 13 juni 2024 Behorende bij briefnr: 240328 Paraaf:
Verbreed gemeentelijk rioleringsplan Beleidskader In het Verbreed Gemeentelijk RioleringsPlan (VGRP) zijn de beleidsuitgangspunten opgenomen op basis waarvan de gemeente invulling geeft aan de drie wettelijke zorgplichten op het gebied van stedelijk waterbeheer. De raad heeft op 14 december 2020 het VGRP vastgesteld dat geldt voor de periode 2021-2025. Het beleid, zoals opgenomen in het VGRP, is gericht op: • • • • • •
Het inzamelen van het binnen gemeentelijk gebied geproduceerde afvalwater; Het inzamelen van hemelwater; Het transporteren van het ingezamelde water naar een geschikt lozingspunt; Het voorkomen van ongewenste emissies naar oppervlaktewater, bodem en grondwater; Het zoveel mogelijk beperken van overlast voor de woonomgeving (in de breedste zin van het woord); Het doelmatig beheren van de riolering, het oppervlaktewater en grondwater tegen de laagst mogelijke maatschappelijke kosten.
Financiële consequenties Voor 2023 is een onttrekking aan de voorziening riolering geraamd van € 30.000 (lasten hoger dan de baten). In werkelijkheid is € 86.000 aan de voorziening riolering toegevoegd. Het verschil ad. € 116.000 wordt met name veroorzaakt door: - hogere elektriciteitskosten gemalen - lagere advieskosten - lagere bijdrage projecten Klimaatadaptatie - hogere rioolheffing - overige verschillen
€ 37.000 € 69.000 + € 50.000 + € 12.000 + € 22.000 + € 116.000 +
(zie ook toelichting op programma 7)
Water Hiervoor wordt verwezen naar het Verbreed Gemeentelijk Rioleringsplan.
Meerjarig onderhoudsplan gemeentelijke gebouwen In 2023 zijn de onderhoudsplannen van de gemeentelijke gebouwen opnieuw geactualiseerd voor de periode 2023-2033. Jaarlijks wordt bekeken of er tussentijdse aanpassingen nodig zijn. De onderhoudsplannen geven inzicht in het geplande groot en klein onderhoud. Voor al het geplande onderhoud geldt, dat telkens wordt bekeken of het onderhoud noodzakelijk is of dat bepaalde werkzaamheden doorgeschoven kunnen worden. Daarnaast worden de onderhoudswerkzaamheden zoveel mogelijk afgestemd met de gebruikers van de gebouwen. Financiële consequenties In 2023 is een bedrag van € 389.000 uitgegeven ten behoeve van het onderhoud aan de gemeentelijke gebouwen. Hiervoor was een bedrag van € 651.000 geraamd. Het verschil ad. € 262.000 is toegevoegd aan de bestemmingsreserve gemeentelijke gebouwen.
92
Jaarstukken 2023 Gilze en Rijen VOOR WAARMERKINGSDOELEINDEN BDO Audit & Assurance B.V. Datum: 13 juni 2024 Behorende bij briefnr: 240328 Paraaf:
Groenstructuur- en groenbeheerplan Beleidskader De raad heeft in 2005 het kwaliteitsplan voor de openbare ruimte, waarvan het openbaar groen onderdeel uitmaakt, vastgesteld. In dit kwaliteitsplan zijn ook de kwaliteitsniveaus (o.b.v. richtlijnen CROW) vastgesteld met betrekking tot het onderhoud van het openbaar groen (bomen, grassen, beplantingen, hagen en parkverhardingen). Voor de totale gemeente, behalve de centrumgebieden, geldt kwaliteitsniveau B, voor de centrumgebieden geldt kwaliteitsniveau A. In 2019 is een nieuw 'kwaliteitsplan openbare ruimte' opgesteld. Daarnaast is het rapport 'basis in beeld' opgesteld. Beide documenten zijn door de raad behandeld in de raadsvergadering van 6 mei 2019. Een van de conclusies luidde dat, op basis van de huidige beschikbare middelen, de in 2005 vastgestelde kwaliteitsniveaus voor het groen (met name de centrumgebieden) niet gerealiseerd kunnen worden. Ten opzichte van de gewenste kwaliteitsniveaus realiseren we zowel voor de centrumgebieden als voor heel de gemeente kwaliteitsniveau B. Beide kwaliteitsniveaus zijn gebaseerd op metingen uit 2021. In het najaar van 2023 is de nieuwe groenvisie (groenplan) opgesteld. De groenvisie schept voorwaarden voor een groene leefomgeving. In de groenvisie zijn de kaders opgenomen om nieuwe ontwikkelingen te toetsen en zijn de kansen voor meer en kwalitatief beter groen uitgewerkt.
De groenvisie zal in 2024 nog aan de raad voorgelegd worden. Financiële consequenties In 2023 is per saldo een bedrag van € 435.000 uitgegeven ten behoeve van het geprogrammeerd onderhoud aan de groenvoorzieningen. Voor het geprogrammeerd onderhoud was een bedrag van € 461.000 geraamd. Het overschot ad. € 26.000 is ten gunste van de bestemmingsreserve groen gebracht.
Jaarstukken 2023 Gilze en Rijen
93
VOOR WAARMERKINGSDOELEINDEN BDO Audit & Assurance B.V. Datum: 13 juni 2024 Behorende bij briefnr: 240328 Paraaf:
VOOR WAARMERKINGSDOELEINDEN BDO Audit & Assurance B.V. Datum: 13 juni 2024 Behorende bij briefnr: 240328 Paraaf:
Paragraaf D: Financiering
Paragraaf D: Financiering Inleiding Regelgeving met betrekking tot de uitvoering van taken op het gebied van treasury is opgenomen in de Wet Financiering Decentrale Overheden (wet Fido). Het doel van deze wet is onder andere om op een verantwoorde, prudente en professionele wijze de inrichting en uitvoering van de treasuryfunctie (financieringsactiviteiten) van de gemeente middels een statuut te regelen.
Treasurystatuut Het beleid op dit onderdeel is voor onze gemeente vastgelegd in het Treasurystatuut 2019 gemeente Gilze en Rijen (raad 11 november 2019).
Wet Fido De uitvoering van treasury is geregeld in de wet Financiering Decentrale Overheden (wet Fido). Het doel van deze wet is onder andere om op een verantwoorde, prudente en professionele wijze de inrichting en uitvoering van de treasuryfunctie (financieringsactiviteiten) van de gemeente middels een statuut te regelen.
Jaarstukken 2023 Gilze en Rijen
95
VOOR WAARMERKINGSDOELEINDEN BDO Audit & Assurance B.V. Datum: 13 juni 2024 Behorende bij briefnr: 240328 Paraaf:
Renteschema In het volgende renteschema is uiteengezet hoe voor 2023 de rente is toegerekend. Het saldo tussen de rente die is doorberekend aan de taakvelden en de werkelijk te betalen rente is verantwoord op het taakveld treasury. Het taakveld treasury is opgenomen onder het programma algemene dekkingsmiddelen. a.
De externe rentelasten over de korte en lange financiering
b.
De externe rentebaten (idem) Saldo rentelasten en rentebaten
-/-
€
160.138
€ €
249.958 (89.820)
c1. De rente die aan de grondexploitatie moet worden doorberekend c2. De rente van projectfinanciering die aan het betreffende taakveld moet worden toegerekend
-/-
€
41.215
-/-
€
117.396
c3. De rentebaat van doorverstrekte leningen indien daar een specifieke lening voor is aangetrokken (= projectfinanciering), die aan het betreffende taakveld moet worden toegerekend +/+ € Aan taakvelden toe te rekenen externe rente
€ (248.431)
d1. Rente over eigen vermogen
+/+ €
d2. Rente over voorzieningen Totaal aan taakvelden toe te rekenen rente
+/+ € € (248.431)
e.
De aan taakvelden toegerekende rente (renteomslag)
f.
Renteresultaat op het taakveld Treasury
-/Voordelig
€
-
149.435 (397.866)
Kasgeldlimiet De kasgeldlimiet heeft betrekking op financieringsvormen met een looptijd tot maximaal 1 jaar. De kasgeldlimiet bepaalt het bedrag dat maximaal met kort geld mag worden gefinancierd en wordt berekend op basis van een vast percentage (8,5%) van het begrotingstotaal. Op basis van de begroting 2023 is de kasgeldlimiet voor de gemeente Gilze en Rijen voor 2023 geraamd op € 8,406 miljoen. De kasgeldlimiet is in 2023 niet overschreden.
Renterisiconorm De renterisiconorm is direct gerelateerd aan het budgettaire risico. De renterisiconorm heeft als doel om het renterisico bij herfinanciering te beheersen. De renterisiconorm houdt in, dat de jaarlijks verplichte aflossingen en de renteherzieningen niet meer mogen bedragen dan 20% van het begrotingstotaal.
96
Jaarstukken 2023 Gilze en Rijen VOOR WAARMERKINGSDOELEINDEN BDO Audit & Assurance B.V. Datum: 13 juni 2024 Behorende bij briefnr: 240328 Paraaf:
Tabel renterisico en renterisiconorm Begroot 2023
Werkelijk 2023
1.Renteherzieningen op vaste schuld 2.Aflossingen Renterisico (1+2)
0 3.533.593 3.533.593
0 3.533.593 3.533.593
3.Begrotingstotaal 4.Het bij ministeriële regeling vastgestelde percentage Renterisiconorm (3 x 4)
88.955.000 20% 17.791.000
98.893.000 20% 19.778.600
Toets renterisiconorm 5.Ruimte (+) c.q. overschrijding (-)
14.257.407
16.245.007
Bovenstaande tabel laat zien dat de renterisiconorm voor de rekening 2023 € 16.245.007 bedraagt. Gezien het renterisico van € 3.533.593 kan gesteld worden dat de renterisiconorm niet is overschreden.
Leningsbehoefte en leningenportefeuille Overzicht opgenomen langlopende leningen:(op hele € afgerond) Lening nummer
geleend bedrag
laatste jaar
rente %
Geld gever
85 86 87 40.113.578 40.113.579 TOTAAL
7.500.000 11.906.778 1.800.000 20.000.000 10.000.000
2057 2029 2028 2040 2030
1,75 -0,11 -0,20 0,32 -0,01
BNG BNG BNG BNG BNG
Restant begin jaar 6.821.460 8.334.745 1.200.000 18.000.000 8.000.000 42.356.204
Rente
Aflossing
119.376 -9.168 -2.400 57.600 -800 164.607
142.915 1.190.678 200.000 1.000.000 1.000.000 3.533.593
Restant eind jaar 6.678.544 7.144.069 1.000.000 17.000.000 7.000.000 38.822.611
Houdbare overheidsfinanciën Rijk en decentrale overheden In Europa zijn regels afgesproken over de overheidsfinanciën. Zij bepalen de normen voor het begrotingstekort (EMU-saldo) en de overheidsschuld (EMU-schuld). De Wet houdbare overheidsfinanciën (Wet HOF) bevat het benodigde wettelijke instrumentarium voor het bereiken en in stand houden van houdbare overheidsfinanciën. De meest in het oog springende afspraak is het bereiken van begrotingsevenwicht op middellange termijn. Hiermee wordt uitdrukking gegeven aan de noodzaak van structurele reductie van het EMU-tekort en het garanderen van een houdbare EMU-schuld. De beheersing van het EMU-saldo is een gezamenlijke verantwoordelijkheid voor het Rijk en de decentrale overheden. De eindverantwoordelijkheid voor de overheidsfinanciën als geheel ligt bij het Rijk. Gemeenten dienen hun tekort te houden onder de af te spreken percentages. Het Rijk wil gemeenten een boete opleggen via een korting op het Gemeentefonds wanneer zij de aan hen toegewezen EMU-norm overschrijden.
Schatkistbankieren Schatkistbankieren houdt in dat tegoeden worden aangehouden in de Nederlandse schatkist. Hierdoor hoeft de Nederlandse staat minder geld te lenen op de financiële markten en daalt de staatsschuld. Schatkistbankieren is ingevoerd voor gemeenten, provincies, waterschappen, en gemeenschappelijke regelingen. Dit heeft een positief effect op de omvang van de EMU-schuld.
Jaarstukken 2023 Gilze en Rijen
97
VOOR WAARMERKINGSDOELEINDEN BDO Audit & Assurance B.V. Datum: 13 juni 2024 Behorende bij briefnr: 240328 Paraaf:
VOOR WAARMERKINGSDOELEINDEN BDO Audit & Assurance B.V. Datum: 13 juni 2024 Behorende bij briefnr: 240328 Paraaf:
Paragraaf E: Bedrijfsvoering
Paragraaf E: Bedrijfsvoering Inleiding De bedrijfsvoering van de gemeente Gilze en Rijen is vanaf 1 januari 2016 ondergebracht in de ABGorganisatie. Het is een ambtelijke fusie, de deelnemende gemeenten Alphen-Chaam, Baarle-Nassau en Gilze en Rijen zijn bestuurlijk zelfstandig. We zijn trots op de prestaties van de ABG in het afgelopen jaar en willen onze medewerkers dan ook hartelijk danken voor hun inzet. Vanaf september 2023 zijn alle functies binnen de directie en het management volledig bezet en wordt er met nieuw elan verder invulling gegeven aan het ABG-plan. Ondanks de wijzigingen in de directie en het management is de dienstverlening van de ABGorganisatie op niveau gebleven én zijn er belangrijke stappen gezet richting centrale huisvesting. In het huisvestingsproces “Van drie naar twee naar één gebouw” is de eerste fase (van drie naar twee gebouwen) gerealiseerd. Het is de bedoeling dat we vanaf 2027 gebruiken kunnen maken van één centrale huisvesting. In 2023 is het bestuur van de ABG-organisatie gewijzigd. In januari 2023 is waarnemend burgemeester Brenninkmeijer opgevolgd door burgemeester Schuitmaker. In oktober heeft wethouder Daandels wethouder van Raak opgevolgd. De prioriteiten zoals die eerder door het bestuur in het ABG-plan zijn benoemd, zijn voortvarend opgepakt.
De belangrijkste onderwerpen zijn: ▪ invulling van de personele bezetting; ▪ voorbereiding op de Omgevingswet; ▪ voorbereiding op de rechtmatigheidsverantwoording en; ▪ verbeterde dienstverlening door de komst van de nieuwe websites. De inspanning op het gebied van personeel heeft zijn vruchten afgeworpen. In 2023 zijn er meer eigen medewerkers in dienst gekomen. De websites van de drie gemeenten zijn vernieuwd en vanaf begin 2024 operationeel. De voorbereidingen voor invoering van de Omgevingswet, die per 1 januari 2024 ingegaan is, zijn succesvol verlopen. Vanaf 2023 zijn de colleges van de gemeenten en de directie van de ABG-organisatie verantwoordelijk voor de rechtmatigheidsverantwoording. In 2023 is dit proces verder uitgewerkt. Daarnaast hebben we maatregelen genomen om aan te sluiten bij de noodzakelijke veiligheidseisen op het gebied van informatiebeveiliging. Voor een nadere toelichting verwijzen wij naar de paragraaf Verbonden partijen en de jaarstukken van de ABG-organisatie.
Jaarstukken 2023 Gilze en Rijen
99
VOOR WAARMERKINGSDOELEINDEN BDO Audit & Assurance B.V. Datum: 13 juni 2024 Behorende bij briefnr: 240328 Paraaf:
(Fraude)risicobeheersing Het college van gemeente Gilze en Rijen is zich bewust van het inherente risico van fraude dat zij, zowel intern als extern, loopt bij het uitvoeren van haar activiteiten. In het basisdocument voor (fraude)risicomanagement wordt expliciet aandacht besteed aan (fraude)risicoanalyse. Dit vormt de basis voor de inrichting en bijsturing van werkprocessen en, indien nodig, ook voor het vaststellen van beleidsuitgangspunten. De risicoanalyse wordt jaarlijks geüpdatet als onderdeel van het interne controleproces en daarna vertaald naar controledoelstellingen en interne controlemaatregelen. Risicomanagement is geïntegreerd in de reguliere P&C-cyclus. Zowel binnen de reguliere P&C-cyclus als in de werkzaamheden voor de rechtmatigheidswet staat risicomanagement (vooral gericht op bewustwording en risicobereidheid) op de agenda van de directie en het bestuur. Bij het ontstaan van nieuwe risico's worden de directie en het bestuur, afhankelijk van de importantie, tussentijds geïnformeerd. Ook bij beleidsnota's en -voorstellen wordt, indien nodig, een risicoparagraaf toegevoegd. Externe partijen moeten er op kunnen vertrouwen dat gemeente Gilze en Rijen en haar medewerkers op een betrouwbare, eerlijke en zorgvuldige manier zaken doen. Daarom heeft gemeente Gilze en Rijen een gedragscode opgesteld die door iedere medewerker bij indiensttreding wordt ondertekend.
Het belang van de gedragscode en de naleving wordt periodiek benadrukt en is onderwerp van gesprek tussen leidinggevende en medewerker. Er is een vertrouwenspersoon en meldpunt ingesteld waarbij eventuele misstanden vertrouwelijk kunnen worden gemeld. De gedragscode is beschikbaar via onze website en wordt (daarmee) ook gedeeld met onze externe relaties. Onze (financiële) processen kenmerken zich door de aanwezigheid van functiescheiding. Hiermee voorkomen we dat slechts één persoon ongecontroleerd transacties of verplichtingen kan aangaan, autoriseren, verwerken en afwikkelen en toegang heeft tot activa. Ondanks alle beheersingsmaatregelen resteert het risico dat management of directie maatregelen doorbreekt en het risico van samenspanning tussen medewerkers. Transparante besluitvorming, de governance structuur, een open cultuur waarbij we elkaar durven aan te spreken, de aanwezigheid van een vertrouwenspersoon om niet-integer handelen (anoniem) te melden, periodieke interne en externe audits op de naleving van beheersingsmaatregelen moeten dit ondervangen. De afgelopen jaren zijn er regelmatig berichten in de media over cyberaanvallen, gevallen van ransomware en datalekken. Gezien de activiteiten van gemeente Gilze en Rijen heeft informatiebeveiliging vanuit de perspectieven continuïteit, fraude en privacy en daarmee samenhangende reputatie een hoge prioriteit.
Tijdens de dagelijkse bedrijfsvoering vinden controles plaats om vast te stellen of gewerkt wordt volgens de daarover gemaakte afspraken, waaronder de diverse protocollen voor informatiebeveiliging. Periodiek wordt de beheersing van informatiebeveiliging getoetst. Eventuele verbeterpunten vormen de input voor verdere aanscherping en/of naleving van het informatiebeveiligingsproces. Conclusie Het college is van mening dat, met alle analyses en getroffen beheersingsmaatregelen, de risico’s met betrekking tot een beheerste en integere bedrijfsvoering inzichtelijk zijn en op een adequate wijze de aandacht krijgen. Op dit moment zijn er geen gevallen van misbruik of oneigenlijk gebruik bekend.
100
Jaarstukken 2023 Gilze en Rijen VOOR WAARMERKINGSDOELEINDEN BDO Audit & Assurance B.V. Datum: 13 juni 2024 Behorende bij briefnr: 240328 Paraaf: