D66 Begrotingsbehandeling 2022

Mdv, beste collega’s, leden van het college en allen die dit debat digitaal volgen. Allereerst onze dank aan de ambtenaren voor het verzetten van het vele werk om deze begroting op papier te krijgen en de beantwoording van onze vragen tijdens de carrousel. De begroting 2022 – 2025 is de laatste begroting van deze bestuursperiode en heeft de titel dynamisch, veelzijdig Gilze en Rijen meegekregen. En veelzijdig is inderdaad op z’n plaats. Maar betekent ook dat er veel verschillende zaken spelen en vele belangen, die met elkaar kunnen conflicteren. Dat betekent continue naar de toekomst kijken. Hoe raakt nu, of in de toekomst het een, het ander. En ook dynamisch is op z’n plaats, hoewel dat niet exclusief voor Gilze en Rijen geldt. We staan voor grote uitdagingen. Ik kom hier verderop op terug. D66 maakt zich zorgen over de manier waarop we deze uitdagingen willen oppakken en financieren. Want welke erfenis laat deze coalitie van Kern ‘75, Gemeente Belang en CDA, met de laatste drie jaar aangevuld door de VVD, aan de volgende gemeenteraad achter? Is er voldoende ruimte om de grote uitdagingen op een goede samenhangende manier aan te pakken? Want: 

Hoe zorgen we ervoor dat iedereen een betaalbaar huis kan vinden in Gilze en Rijen, ook als je geen betaalde baan hebt?



Hoe zorgen we ervoor dat iedereen de zorg en ondersteuning krijgt die hij of zij nodig heeft?



Hoe zorgen we ervoor dat Gilze en Rijen zich aanpast aan het veranderende klimaat?



Hoe zorgen we ervoor dat we een groene en aantrekkelijke gemeente blijven om in te wonen?



Hoe zorgen we ervoor dat we alle inwoners betrokken krijgen bij de grote uitdagingen van de energietransitie?



En – niet onbelangrijk – hoe zorgen we ervoor dat de gemeente de komende jaren voldoende financiële ruimte heeft om hier allemaal voor te zorgen?

De gemeentebegroting van Gilze en Rijen is voor 2022 en 2023 maar net sluitend en duikt in 2024 en 2025 in de rode cijfers. En dan is er nog geen rekening gehouden dat het budget voor onze straten en groen die nog steeds niet op het niveau is waar we het graag willen hebben. Ook de miljoenen die we nodig hebben voor het afkoppelen van regenwater van het riool in de gebieden waar veel water overlast is na een flinke bui, is nog bij lange na, niet in deze begroting verwerkt. En ook de kosten voor de energietransitie, een van de grootste uitdagingen van deze eeuw zien we niet terug in deze begroting. Daarbovenop komt ook nog dat de bouwkosten stijgen, neem de tunnel onder het spoor bij de Julianastraat, waar we volgens de wethouder terug moeten naar de rijksoverheid en provincie omdat het kostenplaatje nu al alle proporties te boven gaat.

1

We zien het aantal bomen in de gemeente fors afnemen en zien dat de aandacht voor biodiversiteit nog lang niet altijd goed van de grond komt. Tevens geeft het college aan onvoldoende middelen te hebben om mee te doen met het schone lucht akkoord. Er zou worden gezocht naar een oplossing in de vorm van een samenwerking met andere kleinere gemeenten. Voorzitter, wij vernemen graag van het college wat hiervan op dit moment de status is en of we hier nog iets van mogen verwachten? Voorzitter, Na jaren van mooie pr artikeltjes, waarin onze wethouders de hoofdrol speelde, is het wat D66 betreft, tijd voor aandacht voor het serieuze werk. We zullen moeten inzetten op maatregelen die echt zoden aan de dijk zetten om onze gemeente verder leefbaar maken en houden. Toen wij vier jaar geleden het trage tempo van de woningbouw aan de orde stelden, kwamen er allerlei voorwendselen van overmacht. Er lag zelfs een prioriteitennota, want we zouden teveel woningbouw hebben gepland. Inmiddels blijkt dat we niet teveel, maar veel te weinig in onze planning hadden zitten. Een ook bij de uitvoering stokte het langere tijd, waardoor we de slechtst presterende gemeente van Brabant bleken. Gelukkig is er dit jaar dan, eindelijk na 12 jaar, een startsein gegeven voor het centrumplan Gilze, het ruimte voor ruimte project aan het Laarspad en Wendel-Zuid.

Maar helaas woont er nog helemaal niemand in één van deze woningbouwplannen. Dat is de kwantitatieve kant. Dan de kwalitatieve kant, hier zien we dat nieuwe woningen voor het grootste deel naar mensen gaan van buiten onze gemeente. Onze jeugd en senioren die graag in hun dorp willen blijven wonen vissen achter het net. Ook zullen we moeten zorgen voor inwoners die minder goed mee kunnen komen. De gevolgen van de stijgende energieprijzen hakken ervoor vele van onze inwoners flink in. Mensen die vereenzamen. De toenemende wachtlijsten in de jeugdzorg, zeker bij de jeugdbescherming. Teveel inwoners die niet mee kunnen doen. En socialer betekent ook inclusiever. De openbare ruimte in Gilze en Rijen zou voor iedereen veilig en toegankelijk moeten zijn. D66 heeft het college al diverse malen opgeroepen extra in te zetten om de straten voor iedereen toegankelijk te maken. Bij de inclusieAgenda vorig jaar hebben we daar diverse voorstellen voor ingediend die het helaas niet gehaald hebben. Voor ons blijft het belangrijk de inclusie-Agenda handen en voeten te geven. We dienen daarom, samen met Groen Gilze Rijen diverse moties in die betrekking hebben op de openbare ruimte, en het inclusiever maken daarvan. De eerste betreft het Inrichten Marijkestraat en omliggende straten Rijen. Wij zijn van mening dat hier het nodige moet gebeuren.

En vragen het college de mogelijkheden te bekijken om deze straten mee te nemen bij de realisatie van centrumplan-oost Rijen. Tevens dienen wij, samen met Groen Gilze Rijen een tweetal moties in om het oversteken van 50 km wegen veiliger te maken.

2

Zebrapaden bij rotonde Mary Zeldenrustlaan/HannieSchaftlaan En Zebrapaden bij gemeentelijke en culturele instellingen. Tevens zijn wij van mening dat ook inwoners die minder mobiel zijn zich veilig moeten kunnen bewegen over onze trottoirs. Dit is namelijk lang niet altijd het geval. Hiervoor hebben we de motie Optreden tegen blokkeren van trottoirs. Voorzitter, Gelukkig lijken alle partijen er steeds meer van doordrongen dat we op het gebied van klimaatadaptatie een hele grote opgave hebben. Ons klimaat verandert en deze verandering lijkt steeds sneller te gaan. Gilze en Rijen heeft het dubieuze record warmste temperatuur van Nederland op haar naam te hebben staan. En aan de andere kant zien we dat hele stukken, met name in het dorp Rijen, na iedere flinke regenbui, blank staan. Actie van de gemeente, maar ook van onze inwoners is nodig om de hittestress en overlast na stevige buien aan te pakken. Wel moeten we onze inwoners hierbij helpen. We zijn dan ook blij dat het college de motie afkoppeling regenwater serieus heeft opgepakt en een klimaatsubsidie in het leven heeft geroepen. Wij vroegen al een tijdje om een dergelijke subsidie. Wat ons betreft mag daar nog wel meer geld bij. Wel maken wij ons zorgen over de financiële haalbaarheid van de klimaatadaptatie. Wij willen graag van het college weten hoe zij deze opgaven willen gaan bekostigen.

Wij hebben hierbij de vraag of onderzocht kan worden of een op te richten klimaatfonds hiervoor een mogelijke oplossing zou kunnen bieden? Ook zullen we samen met onze inwoners de energietransitie moeten gaan uitvoeren en de biodiversiteit verhogen. Plannen maken is één, uitvoeren des te belangrijker. Ook hier zullen we onze inwoners bij grote maatregelen en kleine ingrepen moeten helpen. Om in 2022 al te starten met de handen uit de mouwen te stekken hebben we een tweetal moties: In de motie guerrilla tuintjes, die wij samen met de PvdA indienen, vragen wij het college om aan onze inwoners kenbaar te maken dat het aanleggen en beheren van een guerrillatuintje toe is gestaan in onze gemeente. Daarnaast vragen wij, ook samen met de PvdA, in de motie Beschikbaar stellen van mezenkastjes, het college te onderzoeken of we inwoners die dit wensen van een mezenkastje kunnen voorzien. Wij zien al een paar jaar dat met veel kunst -en vliegwerk een meerjarenbegroting wordt gepresenteerd, die maar net sluitend is of waar geld vanuit de grondreserves bij moet om sluitend te krijgen. Door de hoge bedragen voor aflossing van onze schulden blijft er ook nauwelijks iets over om te sparen voor de toekomst.

De grootste zorgen die D66 heeft met deze begroting zijn het vooruit schuiven van kosten van grote uitgaven op het gebied van de energietransitie en klimaatadaptatie mede als het onderhoud van onze groene buitenruimte.

3

D66 zou andere keuzes maken. Scherpe keuzes maken op need to haves en nice to haves. Ons uitgangspunt bij alle besluiten is, wat schiet de inwoner hiermee op. Daarbij hoort dat we zoveel mogelijk moet zien te voorkomen dat de lasten voor inwoners onevenredig hoger worden. De afgelopen jaren hebben we forse verhogingen in de onroerende zaakbelasting (OZB) gezien. In totaal ging de OZB met ruim 32% in vier jaar omhoog, terwijl de loonontwikkeling daar fors bij achter blijft. Ook was er in 2020 een forse verhoging van het vastrecht afvalstoffenheffing met € 66. De woonlasten zijn daardoor in de loop der jaren flink hoger geworden voor al onze inwoners, maar specifiek het meest voor inwoners met een eigen woning. Ook al zijn de woonlasten gemiddeld nog steeds lager dan elders. D66 wil onze inwoners iets meer financiële ruimte geven. We willen een verlaging van de OZB, voor eigenaren van woningen met 4%. En een verlaging van de afvalstoffenheffing voor alle huishoudens met 20 euro. Dekking vinden we door de ABG organisatie efficiënter en effectiever te laten werken. Onze stelling name blijft: Laat eerst de ABG maar intern orde op zaken stellen. Wij hebben bovenstaand vervat in het amendement: Verlaging woonlasten. Ook pleiten wij ervoor dat de bezuinigingen op het terrein van onderwijs en mantelzorg van het afgelopen jaar worden teruggedraaid.

Daarnaast willen we nog steeds extra geld voor verenigingen die in de knel komen. Bij de begroting 2021 is er bezuinigd op schoolconciërges en de sportcoaches, werkzaam op de basisscholen. Schooldirecties hebben indertijd aan het gemeentebestuur gevraagd deze bezuinigingen niet door te voeren. Daarvoor was immers al eens flink bezuinigd op het onderwijsbeleid. Om de scholen weer enigszins wat meer lucht te geven willen wij de bezuiniging op schoolconciërges en sportcoaches/schoolgym terugdraaien. Dit doen we in het amendement: terugdraaien bezuiniging op schoolconciërges en sportcoaches/schoolgym. Uit de evaluatie van het subsidiebeleid (2 jaar geleden) blijkt onder meer dat het nieuwe subsidiebeleid op diverse verenigingen/clubs die activiteitensubsidie ontvangen een negatieve financiële impact heeft gehad. Hoewel het coronaherstelplan mogelijkheden biedt aan verenigingen die acuut in de knel zijn gekomen door corona, zijn er extra middelen nodig voor verenigingen die met de naweeën van de eerdere bezuinigingen op subsidies kampen. Vandaar het amendement subsidies aan verenigingen. En dan het mantelzorgcompliment. Gisteren was de dag van de mantelzorg: reden om goed stil te staan bij het belang daarvan. Een verhoging van het compliment doet beter recht aan de grote waardering voor de mantelzorgers, die door hun zorg enorm veel maatschappelijke zorgkosten besparen.

4

Daarom stellen wij middels het amendement Mantelzorgcompliment een verhoging van €75 naar € 125 voor. En als u nu denkt, waar doet D66 dat allemaal van? Juist geen 4 e wethouder (4FTE althans) meer in de volgende bestuursperiode. In maart 2022 zijn de verkiezingen. Na de verkiezingen willen we het weer doen met 3 wethouders in plaats van 4. Voorzitter, We zullen veel meer samen moeten doen met onze inwoners. Burgerparticipatie wordt steeds belangrijker. Wij maken ons dan ook zorgen over de geluiden van inwoners dat ze zich soms onvoldoende gehoord voelen. Of waar het voor hen niet duidelijk is binnen welke kaders ze de invloed kunnen hebben. En men ervaart onvoldoende terugkoppeling van de gemeente. Vandaar dat wij dit jaar het initiatiefvoorstel burgeragendering en burgerinitiatief hebben ingediend. En wij gaan verder. We zullen binnenkort ook nog met een initiatiefvoorstel voor een referendum komen. Ook het college heeft aangegeven zich te buigen over burgerparticipatie en na de zomervakantie met een plan hiervoor komen. Onze vraag aan de portefeuillehouder, hoe staat het daarmee? Wanneer kunnen wij dit verwachten? Voorzitter, Ik rond af. Voor D66 is het duidelijk: Gilze en Rijen kan alleen samen met de inwoners de grote uitdagingen voor de toekomst aan en zal daarbij onze inwoners moeten helpen.

De komende bestuursperiode vraagt dan ook om visie en daadkracht en een gemeenteraad die goed samenwerkt met haar inwoners. Een strakke scheiding tussen coalitie en oppositie is daarbij niet in het belang van de inwoners. D66 is er dan ook een voorstander van om in de volgende bestuursperiode een akkoord op hoofdlijnen te sluiten. Dit zou er toe moeten leiden dat de onderlinge samenwerking verbetert en het makkelijker wordt om met wisselende meerderheden tot besluitvorming te komen. Tot zover mijn bijdrage, MdV.

5