COVM-GZR 23-02 Concept verslag vergadering 7 november 2022

Commissie

Overleg & Voorlichting Milieu

Gilze-Rijen

CONCEPT Verslag Commissie Overleg Voorlichting en Milieu Gilze-Rijen Maandag 7 november 2022 Aanvang 19.00 uur Locatie: raadszaal gemeente Gilze en Rijen Aanwezig: Derk Alssema – gemeente Gilze en Rijen Frans Saeijs – omwonenden vertegenwoordiger Breda Rene Peerenboom – procesbegeleider luchthavenbesluit Bert Kwast – Defensie E. Wilmsen – Gemeente Alphen-Chaam Fons Peeters – Gemeente Tilburg Mevrouw Langens – gemeente Hilvarenbeek Wim Blankers – omwonenden vertegenwoordiger Hilvarenbeek P. Bakker – Gemeente Breda Esther Broekman – Defensie Helikopter Commando Robert Adang – Defensie Helikopter commando Peter Hardenbol– Commando Luchtstrijdkrachten Irene Cortenbach – voorzitter – provincie Noord-Brabant Walter de Vet – omwonendenvertegenwoordiger Gilze en Rijen Jelte de Gier – Secretaris Ook aanwezig: Pier Schipmolder – opvolger Robert Adang Michiel Huijbregts – opvolger Jelte de Gier Remi Helmhout – opvolger Peter Hardenbol 1.

Opening en mededelingen De voorzitter heet om 19.00 alle aanwezigen van harte welkom. Zij merkt dat het COVM een aantal nieuwe leden kent: de wethouders Langens (gemeente Hilvarenbeek), Van Asten (gemeente Tilburg) en Bakker (gemeente Breda) en de heer Helmhout (Commando Luchtstrijdkrachten). Secretaris de heer De Gier is voor de laatste keer aanwezig. Michiel Huijbregts wordt zijn vervanger. De wethouders Janssen (gemeente Dongen), Piena (gemeente Oosterhout) en Van Asten (gemeente Tilburg) hebben zich afgemeld. Commandant Adang deelt mee dat hij na volgende week woensdag vertrekt als Commandant Defensie Helikopter Commando. Zijn opvolger is commandant Schipmolder. Over het Luchthavenbesluit en het Convenant is afgelopen jaar een aantal malen gesproken. De gesprekken waren gestoeld op wederzijds vertrouwen. De gesprekken bevinden zich in een kritische fase. Daarom zal spreker daar in beginsel deel van uit blijven maken. Ook mevrouw Broekman vertrekt (per 1 januari 2023) als hoofd Communicatie Defensie Helikopter Commando. De heer Van Vulpen is haar plaatsvervanger.

2.

Mogelijkheid tot inspreken Er hebben zich geen insprekers gemeld.

3.

Vaststelling agenda en verslag vorige vergadering; actiepuntenlijst. De agenda, het verslag vergadering van 8 juni 2022 en de actielijst worden zonder aanpassingen vastgesteld.

4.

Ingekomen/ uitgaande stukken ­ COVM-GZR-22-14 Toelichting auditcommissie COVM 8 juni 2022

-1 -

Commissie

Overleg & Voorlichting Milieu

Gilze-Rijen

­ ­ ­ ­ ­ ­ ­ ­ ­ ­ ­ ­ ­ ­ ­

COVM-GZR-22-15 Mail bij rapport BGZR COVM-GZR-22-15 Rapport BGZR afhandeling meldingen en klachten COVM-GZR-22-16 Presentatie NLR: Ke-Lden COVM-GZR-22-17 Brief aan alle COVM’s en CAL: Ke-Lden COVM-GZR-22-18 Presentatie overgang Ke-Lden COVM-GZR-22-19 Presentatie procedure overgang naar Lden COVM-GZR-22-20 Toezeggingen n.a.v. bijeenkomst Ke-Lden COVM-GZR-22-21 Voortgangsbrief PAMV en onderzoeken vliegtuiggeluid COVM-GZR-22-22 Belevingsonderzoek op basis van gezondheidsmonitor COVM-GZR-22-23 Concept wijzigingsproces luchtruim COVM-GZR-22-24 Concept handreiking participatie COVM-GZR-22-25 Participatie aanpak consultatie handreiking participatie COVM-GZR-22-26 Mail aan COVM Gilze-Rijen okt 2022 COVM-GZR-22-27 Mail 2 aan COVM Gilze-Rijen okt 2022 COVM-GZR-22-28 Stand van zaken meetnet vliegbasis Gilze-Rijen COVM-GZR-22-32 Brief aan gemeente GZR over simulatoren

De heer Blankers heeft een vraag over de brief van defensie aan de gemeente GilzeRijen over simulatoren. Eerder had men van vorige simulatoren hoge verwachtingen met zelfs mogelijk minder vliegbewegingen. Defensie Helikopter Commando dacht daar echter anders over. Hij wil weten hoe de heer Adang er nu over denkt. Commandant Adang beaamt dat er in het verleden - met de kennis van dat moment aannames zijn gedaan bij het vervangen van vliegbewegingen door simulatoren. Achteraf bleek dat arbitrair. De uitspraak was ook weinig gestoeld op onderzoek. De nieuwe simulatoren blijken nu beter dan verwacht. Ze blijken geschikt te zijn voor een breder pakket dan oorspronkelijk bedoeld. In het kader van het Luchthavenbesluit wordt nu onderzocht of de simulatoren ook kunnen worden gebruikt voor basisvliegoefeningen, het trainen van starten en landen van verschillende configuraties en voor bijvoorbeeld noodprocedures. Spreker is optimistisch dat met de simulatoren een - beperkt - aantal vlieguren kan worden vervangen. Hij ziet uit naar de inzet van steeds meer simulatoren als vervanging van vlieguren, maar dat vergt investeringen met een lange aanlooptijd. De heer Saeijs vraagt aandacht voor de bief van de auditcommissie.

Daarin staat dat de commissie de provincie heeft gevraagd om financiering van een breed promotieonderzoek onderzoek naar akoestische mogelijkheden voor geluid van militaire helikopters. Commandant Adang kondigt aan daarover contact op te nemen met de TU Delft. Hij benadrukt dat daarmee nog geen geld beschikbaar wordt gesteld om het onderzoek te financieren. Hij juicht een dergelijk onderzoek toe. Daarmee kan de kennis over helikoptergeluid in de omgeving van de vliegbasis verder worden uitgebreid. Het initiatief voor het onderzoek ligt bij de TU Delft. De heer Hardenbol weet dat binnen de auditcommissie is gesproken over het onderzoek en de inhoud van het onderzoek. Vervolgens moet bekeken worden hoe dat onderzoek eruit komt te zien met informatie over de kosten en de doorlooptijd. Met die informatie kan de luchtmacht aan de slag. De heer Saeijs vraagt verder aandacht voor de plannen voor de omzetting van Ke naar Lden. Iedere vliegbasis moet grenswaarden hanteren. De auditcommissie is van mening dat heel Noord-Brabant dezelfde waarden moeten hanteren. De heer Kwast legt uit dat Defensie vroegtijdig heeft gekozen voor een zo neutraal mogelijke omzetting. Defensie wil door de omzetting geen vliegbewegingen kwijtraken, maar wil ook niet de ruimtelijke ordening van gemeenten aantasten door

-2 -

Commissie

Overleg & Voorlichting Milieu

Gilze-Rijen

een grotere zonering. Dat betekent voor verschillende gebieden andere uitkomsten. Een zelfde contour voor alle gebieden zou voor verschillende gebieden verschillende Lden tot gevolg hebben. Het is geen truc van Defensie om de geluidruimte te vergroten om zo meer te kunnen vliegen. Defensie zal voor de omrekening verantwoording afleggen. De heer Saeijs is omwonend lid namens gemeente Breda. Leden behartigen de belangen van de omwonenden van de vliegbasis. De NLR heeft op 18 september 2022 een presentatie gegeven over de uitgangspunten van de omzetting. Benadrukt werd dat er geen sprake was van extra ruimtebeslag en dat de belangen van de omwonenden zouden worden geborgd. Uitgangspunt van de omzetting is de 35 Kecontour. Schiphol komt uit op 58 Lden (dat is een hoop herrie). In het stuk van de NLR staat op pagina 7 een kaartje over de 35 Ke. Die 35 loopt nagenoeg gelijk met de A58. De 59 Lden-contour ligt duidelijk wel ruim over de A58 en bijvoorbeeld over Gilze heen. Dat komt niet overeen met de uitgangspunten. Verder wijken de metingen van de auditcommissie af van de berekeningen van de NLR, zo blijkt uit onderzoek. Dat is een punt van zorg. De heer Saeijs vraagt dan ook om een aanvullend onderzoek. Noord-Brabant kent vijf militaire vliegvelden. De voorstellen voor de omzetting ogen zeer ongunstig wat betreft de marges.

De heer Saeijs vraagt de voorzitter van deze vergadering zich in te zetten om de Brabantse bevolking te beschermen tegen geluidsoverlast door helikopters door uit te gaan van de feitelijke uitgangspunten. De heer Kwast legt uit dat nu nog alleen wordt gesproken over indicatieve Ldenwaarden. Die staan nog niet vast. Onder andere voor Gilze staat de contour überhaupt nog niet vast. Daar wordt in het kader van het convenant nog over gesproken. De gesprekken kunnen gevolgen hebben voor de Ke-contour en vervolgens voor de Lden-contour. De heer Saeijs vraagt daarop ondersteuning van de provincie voor zijn verzoek voor een aanvullend onderzoek. De voorzitter deelt mee dat de provincie de omzetting van Ke naar Lden nauwgezet volgt. De heer De Vet heeft vragen over de belevenissenonderzoeken van de GGD. Hij is geschrokken van de ervaren ernstige hinder en van het grote aantal mensen met slaapstoornissen als gevolg van vliegtuiglawaai. Het onderzoek schetst een beeld dat overeenkomt met de klachten. Het aantal klachten in grote steden is - door verdunning, sommige wijken hebben er meer last van dan andere - lager dan in dorpen en kleine steden. In de Omgevingsdialoog wordt in het kader van het nieuwe Luchthavenbesluit nog gesproken over het aantal vliegbewegingen. Meer vliegbewegingen zullen dan ook leiden tot meer ernstig gehinderde.

De heer Kwast is blij dat defensie zich voor de besprekingen van de overlast heeft aangesloten bij de civiele luchthavens. Defensie wist dat de discussie met deze transparantie nog meer op scherp zou worden gezet. Hij stelt voor om het onderwerp verder te bespreken bij de besprekingen van het convenant. De heer De Vet prijst de transparantie van defensie. Dat maakt zaken bespreekbaar. Hij heeft verder vragen over een ingekomen mail over klachten in de Reeshof. Is er contact geweest met de melder van de klachten? Was er tijdens klacht sprake van bijzondere vliegbewegingen? Mevrouw Broekman heeft persoonlijk contact gezocht met de melder. Zij beaamt dat er vanuit de Reeshof veel klachten komen. Daar moet nog eens goed naar worden gekeken. Ook moet er geïnvesteerd worden in een goede communicatie.

-3 -

Commissie

Overleg & Voorlichting Milieu

Gilze-Rijen

De heer Peeters deelt mee vanuit dat vanuit die wijk en ook vanuit omliggende wijken een toename is van het aantal klachten dat er over de wijken wordt gevlogen. Eerder is afgesproken dat dat niet zou gebeuren. De heer Kwast zegt toe de radarbeelden te herbekijken, maar legt uit dat mensen soms het gevoel kunnen hebben dat er over hun wijk wordt gevlogen, terwijl dat niet het geval is. Verder is de Reeshof de afgelopen jaren gegroeid richting basis. In de verkoopfolders van de huizen wordt dat echter niet gecommuniceerd. De heer Peeters benadrukt dat de wijken geheel buiten de geluidscontouren van vliegbasis Gilze-Rijen liggen. De heer De Vet vraagt verder aandacht voor het meetnet van de vliegbasis. De auditcommissie vraagt defensie in haar rapport om een promotieonderzoek naar de verschillen tussen het meetnet en de daadwerkelijke geluidsberekeningen. Dat kan belangrijke informatie opleveren en begrip bij de omwonenden. Commandant Adang is ook een warm voorstander van een dergelijk onderzoek, maar weet ook dat een dergelijk onderzoek geen prioriteit heeft bij de studenten van de TU Delft. Voor het onderzoek moeten ook financiën worden gevonden. Daar wordt nu binnen defensie naar gekeken. De heer De Vet gaat in op de brief van de gemeente over simulatoren en de reactie daarop van defensie. Er wordt in drie stappen gekeken naar het gebruik van simulatoren.

Stap 1 wordt op korte termijn uitgevoerd, de stappen 2 en 3 worden op iets langere termijn. De stappen 2 en 3 kunnen een bijdrage leveren aan de discussie over het Luchthavenbesluit. De heer De Vet stelt voor om de aanbieders van dergelijke apparatuur en software te vragen naar de mogelijkheden van deze stappen. De heer Adang legt uit dat bouwers van simulatoren geen behoefte hebben aan uitleg over de mogelijkheden. Ook zijn hun beweringen geen certificering van de simulatoren. Dat is een verantwoordelijkheid van de Militaire Luchtvaart Autoriteit. Defensie gaat in de toekomst steeds meer werken met simulatoren, maar spreker wil waken voor (te) hooggespannen verwachtingen. De impact binnen nu en vijf jaar zal beperkt zijn. 5.

Mededelingen Commandant vliegbasis Gilze-Rijen Commandant Adang van de vliegbasis Gilze-Rijen deelt mee dat de staatssecretaris bij zijn bezoek aan de vliegbasis in februari 2020 heeft toegezegd dat de noordelijke slope (dicht bij de bebouwde kom van Rijen) zou worden geplaatst. Inmiddels is de slope central (midden op de vliegbasis) in gebruik genomen. De Chinook-helikopters maken dus geen meer gebruik meer van de nodige noordelijke slope. Andere helikopters mogen sporadisch nog van slope Noord gebruik maken, omdat bij deze helikopters de geluidshinder minder is. Op dit moment vindt - na uitstel door corona - de grote (jaarlijkse) oefening (Falcon Autumn) plaats met een groot aantal landmachteenheden en helikopters. De impact van deze oefening is groot. Het gaat om de inzet van dertig tot veertig helikopters in een tijdsbestek van twee-en-een-halve week in een groot deel van Nederland. Daardoor zijn er minder helikopters op vliegbasis Gilze-Rijen actief. Er is meer geluidsoverlast in andere gebieden. Daarom wordt sterk geïnvesteerd in een goede communicatie. De routes in de noordelijke helft van de controlezone van Gilze-Rijen worden gekanaliseerd. Het gebruik wordt nu - met enige vertraging – geëvalueerd. Door de langere tijdsduur van de evaluatie ontstaat een goed beeld van de effecten hiervan in de vier seizoenen.

De aanpassing heeft vooral gevolgen voor de gemeenten Dongen,

-4 -

Commissie

Overleg & Voorlichting Milieu

Gilze-Rijen

Oosterhout, Waalwijk en Raamsdonk. In andere gemeenten zal minder hinder worden ervaren. 6.

Geluidhinderrapportages/ kwartaalrapportages https://www.defensie.nl/onderwerpen/vliegbewegingen/rapportages-geluidhinder-en-geluidbelasting ­ COVM-GZR-22-29 Rapportage geluidhinder klachten Q4 2021 ­ COVM-GZR-22-30 Rapportage geluidhinderklachten Q1 2022 ­ COVM-GZR-22-31 Rapportage geluidhinderklachten Q2 2022 De heer Blankers is geschrokken van de cijfers van het laatste kwartaal van 2021 en het eerste kwartaal van 2022. Zo kwamen uit Haghorst, een dorp met negenhonderd inwoners, 89 (van vijf melders) respectievelijk 59 meldingen (van elf melders). Daarmee is het dorp koploper. Naast van helikopters heeft het dorp ook last van schrikbarend laagvliegende Herculesvliegtuigen vanuit Eindhoven. In het dorp heeft defensie op een informatieavond getoond dat het aandacht heeft voor de klachten. Daarop is de route iets verlegd, naar net ten noorden van het Wilhelminakanaal. Daardoor kwamen de klachten van de andere kant van het kanaal. Het verleggen van de route lost dus niets op. De enige oplossing is: niet vliegen in dit kleine dichtbevolkte gebied. De beschikbare ruimte is te beperkt om alles te doen. Wellicht dat elders in Europa, bijvoorbeeld in dunbevolkte gebieden als de Baltische staten, minder overlast is. De heer Blankers prijst de communicatie van defensie, maar hekelt de (kleine) aanpassingen die vervolgens tot problemen elders leiden.

Er is geen echte oplossing mogelijk in dit gebied. Hij is dan ook van mening dat hij net als de heer Adang en mevrouw Broekman beter kan stoppen met zijn werk. Commandant Adang roept de heer Blankers en ook anderen op om door te gaan. Het werk van een vertegenwoordiger is belangrijk. Door hun - vaak onvermoeibare - werk weet defensie wat er speelt en wat er aangepast moet worden. Daarbij is continuïteit, met opgebouwd respect en wederzijds vertrouwen, belangrijk. De commandant beaamt dat 89 klachten in het laatste kwartaal van 2021 erg veel is. In die periode is veel met Chinooks gevlogen. Het is dan belangrijk dat klachten worden gemeld. Hij beaamt dat de mogelijkheden voor aanpassingen beperkt zijn. Naast wonen, recreëren, milieu en bijvoorbeeld gezondheid is ook defensie belangrijk. Nederland wordt echter niet groter. Daarom moet goed gezocht worden naar alternatieven als simulaties en andere routes. Uitwijken naar het buitenland is geen oplossing, want ook daar worden mensen die geluidsoverlast ervaren. Daarnaast zijn de militairen al vaak en lang van huis door de vele oefeningen in het buitenland. Dat heeft gevolgen, bijvoorbeeld voor hun huwelijk. 25% van de Chinooks-vluchten vindt al plaats in de Verenigde Staten en ook wordt er al vaak in de bergen geoefend. Verplaatsing van de vluchten naar het buitenland is dus geen oplossing.

De oplossing ligt in Nederland met aandacht voor de kwaliteit en kwantiteit van het aantal vluchten. Alle makkelijke oplossingen zijn al de revue gepasseerd. De heer Blankers stelt vast dat hij met de commandant van mening verschilt, maar respecteert zijn opvatting en die van de militairen (maar hij vindt ook dat zij bijvoorbeeld met hun gezin kunnen verhuizen naar de Baltische staten). Hij blijft bij zijn besluit om te stoppen. Als pacifist prijst hij zichzelf dat hij in gesprek is gegaan met militairen. De heer Peeters is blij te horen dat defensie geen plannen heeft om Nederland groter te maken. Q2 van 2022 laat een duidelijke daling zien van het aantal klachten. Wat is daarvan de reden? Gaat het om een structurele daling?

-5 -

Commissie

Overleg & Voorlichting Milieu

Gilze-Rijen

Commandant Adang legt uit dat de activiteiten van de vliegbasis enorm fluctueren door onder andere de oefencyclus (met soms veel activiteiten elders in Europa). Een kwartaal is te kort voor een trendanalyse. De heer Helmhout beaamt dat er sprake is van schommelingen in geluidshinder door onder andere oefeningen. Er wordt onderzoek gedaan naar mogelijke vermindering van de geluidshinder. Dat bevindt zich echter nog in een testfase. Of de daling structureel is, is niet duidelijk. De rapportages van Q3 2022 zijn nog niet bekend. 7.

Vragen over Rattle Noise rapport ­ Hoe effectief kunnen verschillende typen woningen gesaneerd worden? ­ Is het beschikbaar gestelde budget voor sanering gestegen door gestegen materiaalkosten? ­ Overige vragen? De heer Kwast wijst erop dat defensie in het kader van Rattle Noise heeft moeten pionieren. Er bestaat ook nog geen regelgeving voor Rattle Noise. Er zijn wel regels voor bijvoorbeeld de geluiddempende maatregelen. NLR, TNO en een bedrijf uit Eindhoven hebben verschillende onderzoeken op dit gebied uitgevoerd; welke maatregelen zijn mogelijk om het effect van Rattle Noise te verminderen en kunnen bestaande woningen worden gesaneerd? Dat is onder andere afhankelijk van het type woning, maar ook van de bouwkundige staat van de woning. In het rapport wordt uitgebreid ingegaan op de mogelijke maatregelen tegen Rattle Noise. Het bedrag dat gereserveerd was voor de Rattle Noise-maatregelen kent een hoog risico. Het aantal aan te pakken woningen is benoemd en het protocol wordt conform uitgevoerd. Als daarvoor te weinig geld blijkt te zijn, moet defensie het budget verhogen. De aanpak van Rattle Noise is een nieuw project van defensie. Er is afgelopen jaar gewerkt aan de projectkaart met onder andere aandacht voor de (vele) risico’s. Dat heeft geleid tot een hoger risicoreservering.

De resultaten van de Rattle Noise-proefvluchten bevestigen de keuze voor het aan te pakken gebied. Onlangs is de projectkaart goedgekeurd. Er wordt nu gewerkt aan de uitvoering met medewerking van het Bureau Sanering Verkeerslawaai. Het bureau werkt aan projecten op spoor- en verkeerswegen. Haar werkwijze komt overeen met het werk voor de aanpak van Rattle Noise. Over de opdracht aan dit bureau wordt nog gesproken met het Rijksvastgoedbedrijf, maar het is ook mogelijk dat er een - verkorte - aanbestedingsprocedure moet komen. Daardoor is het niet mogelijk om nog in 2022 met de betrokkenen te spreken over mogelijke maatregelen. De heer Kwast zegt toe de COVM op de hoogte houden van ontwikkelingen. De heer Alssema merkt op dat betrokkenen bezorgd en geïrriteerd zijn. Zij hebben al een hele tijd niets gehoord. Hij roept de heer Kwast dan ook op om hen deelgenoot te maken van de ontwikkelingen. De heer Kwast beaamt dat mensen bezorgd zijn. Hij zegt toe contact op te nemen met de gemeente om te informeren in hoeverre het gewenst is om betrokkenen persoonlijk te informeren. Hij herhaalt zijn toezegging om de COVM op de hoogte te houden van de ontwikkelingen. Gezien de ontwikkelingen is hij terughoudend over het noemen van een nieuwe datum. Mevrouw Langens proeft terughoudendheid en vooral geen ruimhartige regeling. Ook zij roept op om inwoners tijdig te informeren.

Zij werken nu ook zelf wellicht aan de verduurzaming van een woning. Het zou een gemiste kans zijn als de maatregelen tegen Rattle Noise niet gelijktijdig zouden kunnen worden uitgevoerd. De heer Kwast meldt dat passages met 75 dB aan geluidbelasting maatgevend zijn. Uit de proefvluchten is gebleken dat trillingen in huizen zich pas bij 88 dB voordoen. Er is dus een ruime marge aangehouden. Het betreffende document is opgenomen in het Luchthavenbesluit Gilze-Rijen. De informatie is staat op internet (op pagina 9).

-6 -

Commissie

Overleg & Voorlichting Milieu

Gilze-Rijen

De heer De Vet stelt vast dat het beschikbare budget ruim begroot is en dat er passende maatregelen worden getroffen als dat niet voldoende is. De heer Kwast vindt het pijnlijk dat hij zijn toezegging om nog in 2022 langs te gaan bij de betrokkenen niet kan nakomen, zeker voor de mensen die werken aan onderhoud en verduurzaming van hun huis. Het Bureau Sanering Verkeerslawaai kent de problematiek. Haar beslissingen staan open voor bezwaar bij het ministerie. 8.

Voortgang Luchthavenbesluit ­ Stand van zaken De heer Kwast deelt mee dat er hard wordt gewerkt aan de toezeggingen die de staatssecretaris in februari 2022 heeft gedaan. Onder leiding van de heer Peerenboom wordt intensief gesproken over het Luchthavenbesluit. De heer Peerenboom gaat in op de tussenrapportage van de zomer van 2022. Daarin staat dat gewerkt wordt aan een convenant. Daarin worden vooruitlopend op het besluit allerlei afspraken vastgelegd. De komende weken zijn cruciaal. Defensie doet onderzoek naar het aantal vliegbewegingen. Dat onderzoek worden in de komende periode afgerond. De resultaten zijn input voor een convenant. Ook moet nog een aantal onderdelen ingevuld worden. De ambitie (en de inzet) is om voor eind 2022 een eindversie te kunnen voorleggen. Daarna volgt de communicatie met de omwonenden en uiteindelijk de besluitvorming. Maar ook daarna moet het gesprek op gang blijven en moet ingespeeld worden op veranderingen. Hij hoopt het convenant in de volgende COVM kunnen voorleggen.

9.

Rondvraag Commandant DHC, de heer Adang, deelt mee dat hij na zijn vertrek van de luchthaven in een andere functie (met een andere pet op) vanuit Den Haag gaat werken aan deze dossiers. Hij kondigt aan de ontwikkelingen met veel interesse te volgen. Hij heeft er de afgelopen vier jaren hard gewerkt. Hij vond het een fantastische baan met als kers op de taart de gesprekken met de omgeving. Daar heeft hij – uiteindelijk, na veel moeizame en stevige gesprekken met in eerste instantie veel wantrouwen tussen de partijen - veel energie en voldoening van gekregen. Hij bedankt de leden van de auditcommissie en vertegenwoordigers van de omwonenden voor hun inzet. Die heeft geleid tot een dialoog en vertrouwen in elkaar met respect voor elkaars verantwoordelijkheden. Ook voor de secretaris, heer De Gier, is het de laatste COVM. Hij heeft op zeer deskundige manier gezorgd voor continuïteit in de dossiers. De commandant bedankt hem voor zijn werk en overhandigt hem als dank een paar oranje Apache-sokken. De voorzitter sluit zich aan bij de dank voor de secretaris en bij de mooie woorden voor de anderen die de COVM gaan verlaten. 10. Sluiting: De voorzitter bedankt iedereen voor zijn bijdrage en sluit het overleg om 21.31 uur. Volgend overleg: ­ Woensdag 29 maart 19.30 uur

-7 -