COVM-GZR-22-25 Participatieaanpak consultatie handreiking participatie

Participatie-aanpak Wijzigingsproces bij luchtruim en vliegprocedures en specifiek de handreiking participatie voor initiatiefnemers Inleiding, context en voorgeschiedenis De minister van Defensie en de minister van Infrastructuur en Waterstaat (IenW) zijn, op basis van de Wet Luchtvaart, artikel 5.11, verantwoordelijk voor het vaststellen van nieuwe of te wijzigen luchtverkeersroutes en -procedures. Hiertoe is een spelregelkader voor het wijzigen van de luchtruimindeling en luchtverkeersroutes en -procedures ingericht. Belangrijk onderdeel van dit spelregelkader is een verbeterd consultatie -en communicatieproces (handreiking participatie). Met het aangepaste spelregelkader voor luchtruimwijzigingen wordt invulling gegeven aan een verdere versterking van de regierol door de overheid en de uitvoering van participatie. Dit om een zorgvuldig besluitvormingstraject in relatie tot wijzigingen luchtruim en vliegprocedures te kunnen blijven borgen.

Achtergrond

Artikel 5.11 van de Wet luchtvaart bevat de wettelijke basis voor besluiten over wijzigingen in het luchtruim. Het Besluit Luchtverkeer 2014 stelt eisen aan de te doorlopen stappen voor het ontwerp en wijziging van luchtruim en procedures. Als uitwerking van deze procedure is door het Rijk een gezamenlijk 5.11 werkproces vastgesteld dat eisen stelt aan de initiatiefnemer en leidt tot een doelmatige, rechtvaardige en volledige implementatie van een luchtruim- of procedurewijziging. Dit werkproces wordt door de overheid gebruikt als richtsnoer bij het ontwerpen en doorvoeren van luchtruimwijzigingen. Al enige tijd is door IenW, Defensie en LVNL gewerkt aan een aanpassing van het spelregelkader voor het vaststellen van luchtruim- en vliegprocedurewijzigingen (het zogenoemde 5.11 werkproces). Momenteel loopt er een pilot om wijzigingen luchtruim en vliegprocedures conform het aangepaste spelregelkader af te handelen. Alvorens het aangepaste 5.11 spelregelkader vast te stellen, worden initiatiefnemers geïnformeerd en kunnen zij meedenken over het gewijzigde proces en de handreiking. De periode van het voorjaar van 2022 tot voorjaar 2024 wordt gezien als een pilot periode waarin ervaringen worden opgedaan over de toepassing van dit aangepaste spelregelkader, incl. de handreiking participatie.

Op basis van best-practices zal het 5.11 werkproces en de handreiking participatie worden aangepast waar nodig.

Kaders en randvoorwaarden

Politiek bestuurlijke kaders: In de Luchtvaartnota 2020-2050 is opgenomen dat de ministeries van IenW en Defensie werken aan een spelregelkader om te komen tot een proces tot wijziging van het luchtruim en vliegprocedures. Juridische kaders: De handreiking participatie is in lijn met de Omgevingswet. Naar verwachting 1 januari 2023 bepaalt de Omgevingswet een verplichte ondergrens voor inspraak en participatie. Deze wet geeft het bevoegd gezag en de initiatiefnemer de vrijheid eigen keuzes te maken in het vormgeven van participatie, maar stimuleert nadrukkelijk de vroegtijdige participatie en transparante afwegingen bij beleid, plannen en projecten.

Luchtvaart valt vooralsnog niet onder de Omgevingswet, maar IenW, Defensie en de LVNL hechten er wel aan in lijn hiermee te handelen. Het is daarom zaak om alle initiatiefnemers te wijzen op de handreiking participatie die hier invulling aan geeft.

Stakeholders De handreiking participatie is van invloed op de werkwijzen van alle initiatiefnemers die een luchtruimwijziging of vliegprocedure door kunnen voeren. Dit betekent dat initiatiefnemers op de hoogte moeten worden gebracht van de aangepaste werkwijze. Een initiatiefnemer is een stakeholder die een voorstel tot wijziging luchtruim en vliegproc edure, in relatie tot hun logische invloedsfeer, mag initiëren. De volgende partijen worden aangemerkt als mogelijke initiatiefnemer: a. Luchtverkeersdienstverleners: LVNL, MUAC, CLSK; b. Luchtruimgebruikers: AOC-houders; c. Luchthavenautoriteiten/exploitanten; d. Luchtvaart koepelorganisaties (o.a. KNVvL, AOPA, NACA en NVL); e. Bevoegd gezag: ministerie van Defensie en/of Infrastructuur en Waterstaat (‘competent authority’); f. Provincie(s); g. Gecertificeerde procedure ontwerpers: MovingDot, To70, NLR. Partijen met een belang (gemeenten, belangenorganisaties, bewonersgroepen, individuele burgers) hebben de mogelijkheid om één van de genoemde initiatiefnemers (a t/m g) te benaderen en hen te vragen een initiatief over te nemen en verder te brengen. Het is de aanbeveling alvorens de initiatiefnemer een verzoek rondom een regionale luchthaven bij bevoegd gezag doet het initiatief bij de gremia zoals ORS (Schiphol), CRO’s, LEO (Eindhoven) en COVM’s in te brengen.

Mijlpalen van besluitvorming Het wijzigingsproces en de handreiking participatie wordt vastgesteld na consultatie van de volgende partijen en wordt vanaf voorjaar 2022 in een pilot voor de periode van twee jaar, mee gewerkt.  Gebruikers betrokkenheid: General Aviation (KNVvL, NACA & AOPA) en NVL (Nederlandse Vereniging van Luchthavens);  Bestuurlijke betrokkenheid: provincies;  Maatschappelijke betrokkenheid: CRO’s / COVM’s, LEO, ORS Binnen het aangepaste 5.11 werkproces kunnen provincies zowel initiatiefnemer zijn als belanghebbende. De CRO, COVM en ORS van diverse luchthavens zijn een belangrijke speler gedurende het participatietraject bij een wijziging luchtruim en/of vliegprocedure. De handreiking participatie wordt cyclisch geëvalueerd en aangepast. Een eerste keer twee jaar na ingebruikname, of eerder indien gewenst. Dit gebeurt op basis van concrete praktijkervaringen en naar aanleiding van verdere uitwerking van de Uitvoeringsagenda Luchtvaartnota en nieuwe normen m.b.t. leefomgevingskwaliteit.

Participatietrede  Informeren initiatiefnemers over aangepaste werkproces luchtruim- en

 



vliegprocedures en de handreiking participatie voor initiatiefnemers. Met als gevolg dat initiatiefnemers vroegtijdig initiatieven bij ATM-beleidseenheid melden; Meedenken van initiatiefnemers over het 5.11 wijzigingsproces, incl. de handreiking participatie; Informeren en meedenken van vertegenwoordigers van Regionale Overlegorganen (CRO’s, LEO, COVM’s) van militaire luchthavens en burgerluchthavens van nationale betekenis over regiefunctie Rijk en handreiking participatie voor initiatiefnemers bij wijzigingen luchtruim en vliegprocedures. Informeren en meedenken vertegenwoordigers ORS.

Doel participatie 





Informeren verschillende processtappen, alsmede rol en verantwoordelijkheid van de verschillende partijen toelichten en aan de hand van enkele casusbesprekingen u laten ervaren hoe het participatietraject tijdens een wijziging invulling krijgt. Vervolgens kunnen we met elkaar een inhoudelijke discussie voeren en willen wij graag feedback ontvangen om, waar nodig, het wijzigingsproces te verduidelijken of aan te scherpen. Deelname initiatiefnemers aan pilot om ervaringen op te doen en te delen alvorens het spelregelkader wordt vastgesteld en cyclisch wordt geëvalueerd.

Consultatie Initiatiefnemers

GA

Stakeholder

Datum Voor de zomer 2022

Participatietrede Informeren en meedenken

Initiatiefnemers

NVL

Voor de zomer 2022

Informeren en meedenken

Initiatiefnemers en ontwerpers

Vertegenwoordigers luchtverkeersleidingsdiensten en organisaties die vliegprocedures ontwerpen

Workshop 22 april 2022

Informeren en meedenken

Initiatiefnemers

Provincies

Workshop 16 sept 2022

Informeren en meedenken

Belanghebbenden Belanghebbenden

C RO Groningen Eelde C RO Lelystad

Workshop 16 sept 2022 Workshop 16 sept 2022

Informeren en meedenken Informeren en meedenken

Belanghebbenden

C RO Maastricht

Workshop 16 sept 2022

Informeren en meedenken

Belanghebbenden

C RO Rotterdam The Hague

Workshop 16 sept 2022

Informeren en meedenken

Belanghebbenden

LEO- C OVM Eindhoven

Workshop 16 sept 2022

Informeren en meedenken

Belanghebbenden Belanghebbenden

C OVM De Kooy C OVM Leeuwarden

Workshop 16 sept 2022 Workshop 16 sept 2022

Informeren en meedenken Informeren en meedenken

Belanghebbenden

C OVM Woensdrecht

Workshop 16 sept 2022

Informeren en meedenken

C OVM Gilze-Rijen

Workshop 16 sept 2022

Informeren en meedenken

C OVM Deelen

Workshop 16 sept 2022

Informeren en meedenken

C OVM Volkel C OVM de Peel

Workshop 16 sept 2022 Workshop 16 sept 2022

Informeren en meedenken Informeren en meedenken

ORS

Workshop najaar 2022

Informeren en meedenken

Belanghebbenden

Resultaten van participatie De participatie is gericht op informeren en meedenken van initiatiefnemers en belanghebbenden. Reacties mogen ter plaatse en schriftelijk binnen 4 weken na

inhoudelijke toelichting worden gegeven. Met verslaglegging wordt teruggekoppeld of en hoe de inbreng is verwerkt in de handreiking participatie.

Vervolg De handreiking participatie wordt cyclisch geëvalueerd en waar nodig aangepast (tenminste om de 2 jaar, of eerder indien gewenst). Voor het verzamelen van ‘best practices’ zal de ATM Beleidseenheid van IenW en Defensie in overleg met de initiatiefnemers tussentijds evaluaties laten uitvoeren per wijziging zowel voor de omgeving als voor interne proces. Daarbij moet gedacht worden aan het ophalen van ervaringen van de belanghebbenden die betrokken zijn geweest bij het participatieproces van de betreffende wijziging. Met het verzamelen van dit soort informatie ontstaat een gezamenlijke basis voor wat in algemene zin gezien wordt als een goede invulling van een participatieaanpak en goed doorlopen participatieproces. Hierbij kunnen de argumentatie en invulling van uitgangspunten voor participatie een rol spelen.