concept verslag COVM Gilze-Rijen 8 juni 2022

Commissie Overleg & Voorlichting Milieu

Gilze-Rijen

CONCEPT Verslag vergadering COVM Gilze-Rijen 8 juni 2022

Aanwezig: Af wezig: -

mw. I. Cortenbach dhr. D. Alssema dhr. N. Kleingeld vervangt dhr. Adang dhr. W. de Vet dhr. S.O. LeClercq dhr. F. Saeijs dhr. R. Jansen dhr. R.K. Janssen vervangt dhr. C. Piena dhr. F. Peeters vervangt dhr. M. van Asten dhr. W. Wilmsen mw. E. Broekman dhr. R. Peerenboom dhr. R Hogenhuis dhr. J.H.P. de Gier

Provincie Noord-Brabant (vz) Gemeente Gilze en Rijen (vvz) Chef Staf vliegbasis Gilze-Rijen en het Def ensie Helikopter Commando Vertegenwoordiger omwonenden Gilze en Rijen Luchtverkeersleiding vlb Gilze-Rijen Vertegenwoordiger omwonenden Breda Gemeente Dongen Gemeente Oosterhout

mw. J. van den Bogaard dhr. A.J.P. Hardenbol dhr. M. De Pooter dhr. W. Blankers dhr. B. Kwast dhr. T. van der Loo mw. F. Dingemans

Vertegenwoordiger omwonenden Tilburg Commando Luchtstrijdkrachten Gemeente Breda Vertegenwoordiger omwonenden Hilvarenbeek Ministerie van Defensie Gemeente Hilvarenbeek Agendalid - Brabantse Milieu Federatie

Gemeente Tilburg Gemeente Alphen-Chaam Bureau Communicatie vliegbasis Gilze-Rijen Procesbegeleider Luchthavenbesluit Gilze-Rijen NLR Secretaris

-1 -

Commissie Overleg & Voorlichting Milieu

Gilze-Rijen

Commissie Overleg Voorlichting en Milieu Gilze-Rijen Agenda: Woensdag 8 juni 2022 Aanvang 19.30 uur Locatie: raadszaal gemeente Gilze en Rijen 1. Opening en mededelingen 2. Mogelijkheid tot inspreken ­ 3. Vaststelling agenda ­ Concept verslag vergadering 29 september 2021 4. Ingekomen/ uitgaande stukken ­ Kamerbrief voortgang Luchthavenbesluiten plus bijlage infographic COVM-GZR-22-02 plus bijlage ­ Nieuwsflits auditcommissie meetnet GZR okt 2021 COVM-GZR-22-03 ­ Landelijk persbericht Host Nation Support plus bijlage infographic en mail COVM-GZR-22-04 plus bijlage ­ Voortgangsbrief programma Luchtruimherziening COVM-GZR-22-06 5. Mededelingen Commandant vliegbasis Gilze-Rijen 6. Geluidhinderrapportages/ kwartaalrapportages ­ ­

COVM-GZR-22-05 Kwartaalrapportage Q2 2021 COVM-GZR-22-07 Kwartaalrapportage Q3 2021

7. Hulten: vliegpatronen van helikopters die in de avond terugkomen van oefening 8. Auditcommissie geluid meet systeem: terugkoppeling voortgang ­ ­

Jaarverslag 2021 Jaaroverzicht 2021 geluidmetingen vliegbasis Gilze-Rijen: Jaaroverzicht wordt met een presentatie toegelicht

9. Voortgang Luchthavenbesluit ­ Toelichting op genomen stappen in relatie tot het proces: R. Peerenboom 10. Rondvraag

-2 -

Commissie Overleg & Voorlichting Milieu

Gilze-Rijen

11. Sluiting: Volgend overleg: Woensdag 28 september 2022 - 19.30 uur maandag 7 november 19.00 uur

-3 -

Commissie Overleg & Voorlichting Milieu

Gilze-Rijen

Verslag commissie Overleg en Voorlichting Milieu vliegbasis Gilze-Rijen 8 juni 2022 (COVM Gilze-Rijen). 1. Opening en mededelingen Voorzitter mevrouw Cortenbach opent de vergadering en heet de aanwezigen welkom. Af melding van: ­ De heer Van der Loo, gemeente Hilvarenbeek. ­ De heer Blankers, omwonenden vertegenwoordiger Hilvarenbeek. ­ De heer Kwast, Defensie. ­ De heer Hardenbol, Commando Luchtstrijdkrachten. ­ Mevr. Van den Bogaard, omwonenden vertegenwoordiger Tilburg. ­ De heer De Pooter, gemeente Breda. Vervanging: ­ De heer Kleingeld vervangt de heer Adang. ­ De heer Peeters vervangt de heer Van Asten, gemeente Tilburg. ­ De heer Janssen vervangt de heer Piena, gemeente Oosterhout. Voorzitter maakt melding van het af scheid van mevrouw Vermeulen-Van Iersel uit de auditcommissie meetnet vliegbasis Gilze-Rijen. Mevrouw Vermeulen-Van Iersel wordt bedankt voor haar bijdrage in het opzetten van de auditcommissie en de resultaten die daar uit voort zijn gekomen. Secretaris reikt, bij af wezigheid van mevrouw Vermeulen-Van Ierssel, een bloemetje uit aan één van de andere leden van de auditcommissie meetnet. Secretaris dankt tevens de gemeente Gilze en Rijen voor de gastvrijheid al die jaren dat de gemeente de COVM Gilze-Rijen f aciliteert in haar gemeentehuis. Aan één van de f acilitaire collega’s van de gemeente wordt een bloemetje overhandigd. 2.

Mogelijkheid tot inspreken Er heef t zich niemand gemeld om in te spreken. 3. Vaststelling agenda Er wordt één agendapunt toegevoegd tussen punt 6 en 7: presentatie Rattle Noise. De agenda wordt met deze toevoeging vastgesteld. Verslag vorige vergadering ­ Pagina 4: de heer LeClercq geeft aan dat de SKHV ook circuits vliegt op 700 ft in plaats van alleen op 1000 f t. Actiepuntenlijst Ap 1: staat geagendeerd: Hulten Ap 2: kwartaalrapportages geagendeerd. 4. Ingekomen stukken De heer De Vet merkt met verwijzing naar ingekomen stuk COVM-GZR-22-11 NLR jaarrapportage geluidhinder op dat het goed is te zien dat de geluidbelasting binnen de ke zonering blijft. 5. Mededelingen Chef Staf vliegbasis Gilze-Rijen ­ Het Kabinet investeert structureel 5 miljard euro extra in Def ensie. Def ensie gaat f linke stappen zetten om Nederland sterker te maken, Europa veiliger en de NAVO krachtiger. Wat dit precies betekent voor def ensie, het Def ensie Helikopter commando en locatie Gilze en Rijen wordt de komende maanden uitgewerkt. Er worden voor het omgevingsdossier voor de komende periode geen signif icante veranderingen verwacht. Veel budget gaat naar voorraden en munitie, reserveonderdelen en sensoren voor wapensystemen die informatie -4 -

Commissie Overleg & Voorlichting Milieu

Gilze-Rijen

gestuurd optreden, duurzaamheid, arbeidsvoorwaarden en vastgoed. Ook gaat Defensie aanvullend investeren in simulatie wat in de toekomst mogelijk kan leiden tot minder vliegbewegingen. Voor de volgende COVM kan mogelijk meer duidelijkheid worden gegeven over wat de defensienota precies gaat betekenen. In de post covid periode zijn de activiteiten op vliegbasis Gilze-Rijen weer op gang gekomen. We oefenen en trainen volop en zijn terug gegaan naar normaal. Er wordt voor de komende periode hetzelfde beeld verwacht als de af gelopen maanden. De nieuwe Chinook CAAS modellen komen zoals vorige vergadering aangegeven binnen op vliegbasis Gilze-Rijen. De nieuwe Chinook heef t ook een nieuw militair type certif icaat waarmee we aan buitenlandse oef eningen kunnen deelnemen waardoor dat geluid niet hier in de omgeving wordt gemaakt. De activiteiten van de Apache helikopter neemt de komende periode af. Er is gestart met het remanufacturing programma in Amerika. De apache D vloot wordt geüpgraded tot de nieuwe standaard, Apache E. De apache helikopters gaan dus van de sterkte af in Gilze-Rijen om in Amerika te worden gemoderniseerd om vanaf eind 2023 weer geleidelijk in te stromen. De Cougar helikopters ondergaan de komende periode een onderhouds programma. Dit programma zorgt ervoor dat de Cougar helikopters kunnen doorvliegen tot einde levensduur in 2030.

Door dit programma zijn er minder helikopters beschikbaar voor het trainingsprogramma. Ook weten we dat de Cougar vloot met het budget uit de def ensienota vervangen zal worden voor helikopters die meer geschikt zijn voor special f orce operaties. De komende maanden moet duidelijk worden wat dit in gaat houden. De training op de nieuwe Chinook simulator is volledig op gang gekomen. Medio 2023 stroomt de tweede Chinook simulator in. Er wordt onderzocht welke trainingen er verplaatst kunnen worden naar de simulator. Dit onderzoek moet eind 2022 worden afgerond en dient als input voor de omgeving overlegtafels. Het Def ensie Helikopter Commando ervaart de overlegtafels in relatie tot het luchthavenbesluit als prettig en constructief. Met de gemeente en omgeving wordt een convenant opgesteld waarin vooruitlopend op het luchthavenbesluit af spraken worden gef ormaliseerd. Dus niet de komende periode de situatie handhaven en wachten op het luchthavenbesluit met alle onzekerheid voor de omgeving, maar op korte termijn af spraken maken over openstelling, nachtvliegen en vliegbewegingen. Dit geeft duidelijkheid en houvast voor het luchthavenbesluit en een convenant is in de toekomst eenvoudiger aan te passen dan een luchthavenbesluit als de situatie hier om vraagt. De Rattle Noise vluchten om trillingsgeluid te meten door overvliegende Chinook helikopters is uitgevoerd.

Tijdens meerdaagse vluchten zijn in en nabij zes woningen metingen gedaan. Het NLR verzorgt deze vergadering een presentatie over de conceptresultaten van de test vluchten en het rapport wordt gedeeld. De metingen zijn uitgevoerd door het NLR en Def ensie en een vertegenwoordiging van gemeente Gilze en Rijen en de auditcommissie meetnet hebben meegekeken net als vertegenwoordigers van gemeenten en omwonenden. Het Rattle Noise rapport wat nu gereed is, ondersteunt het uitgangspunt dat Rattle Noise zich voor doet bij huizen die te maken hebben met overvluchten met een geluidniveau van 75 dB(A) en meer. Het blijkt dat we daarbij een ruime marge hebben genomen. Bij testvluchten registreerden twee waarnemers bij overvluchten vanaf 86 DB(A) en meer de eerste trillingen. Met deze uitkomst is er geen reden om het gebied waarin we maatregelen aanbieden groter te maken. Voor bouwkundige vervolgmaatregelen komt in najaar 2022 budget beschikbaar. Het is de bedoeling dat dit jaar door een bureau nog contact gelegd wordt met de eerste bewoners van woningen die voor maatregelen Rattle Noise in aanmerking komen. Eind oktober is de revisievergunning milieu ingediend bij het ministerie van I&W. Deze vergunningaanvraag is aangepast aan de huidige operaties. Grondgebonden geluid is hierin van belang. Op dit moment kan er beperkt geluid geëxporteerd worden naar vliegbasis Deelen.

Vooruitlopend naar een inf raproject is onderzoek gedaan naar niet gesprongen explosieven. De eod Defensie heef t bommen gevonden die dichter dan gebruikelijk aan de oppervlakte liggen. De kans op explosies neemt ook gezien het verouderingsproces van het ontstekingsmechanisme toe. Dit leidt er toe dat de eod Def ensie voor Deelen heeft -5 -

Commissie Overleg & Voorlichting Milieu

Gilze-Rijen

geadviseerd geen activiteiten te ontplooien buiten de verharding. Commandant DHC heeft dit advies overgenomen waardoor er op het moment beperkt geluid kan worden geëxporteerd naar vliegbasis Deelen. Er wordt ten noorden van de vliegbasis overlast ervaren als gevolg van het overvliegen boven bebouwing. Om te kijken of deze overlast kan worden beperkt werd er per 1 augustus 2021 in het noorden gevlogen binnen specifieke corridors. Deze tijdelijke routes lopen zo min mogelijk over bebouwing. De test lijkt positief uit te pakken voor de omgeving, maar de test wordt nog grondig geëvalueerd. De huidige corridors worden voorlopig nog gebruikt en f eedback wordt meegenomen. In 2017 heef t het NLR geluidmetingen gedaan in wijkdeel grote spie tijdens grondoefeningen van de Chinook helikopter. Dit betreft specifiek metingen voor oefeningen op slope noord en gedurende oefeningen met sling load op 100 ft. Recent is het rapport gedeeld. De resultaten zijn opgenomen in het rapport. De staatssecretaris Defensie en de commandant DHC hebben toegezegd de slope te verplaatsen en werkzaamheden hiervoor worden voorbereid. De verwachting is dat in juni de werkzaamheden zullen starten en af ronding in september. De oef eningen met de chinook die overlast geven vanaf slope noord worden in principe verplaatst naar de nieuwe slope central.

Mevrouw Broekman benoemt het relatieconcert op 23 juni 2022 waarvoor de leden zijn uitgenodigd. De heer De Vet benoemt de Rattle Noise maatregelen waar het lang stil over is geweest. Uit de toelichting van de Kleingeld volgt dat er in het najaar met bewoners contact opgenomen gaat worden. In de presentatie zullen we horen hoe de Rattle Noise wordt ervaren en vraagt zich daar bij af hoe effectief de verschillende woningen gesaneerd kunnen worden tegen Rattle Noise. Een andere vraag gaat over het budget wat al een hele tijd geleden is genoemd waarvoor de woningen gesaneerd zouden moeten worden, maar gezien de huidige toegenomen bouwkosten vraagt de heer De Vet af of dat budget nog voldoende is. Graag voor de volgende vergadering beantwoording van deze vragen agenderen. Actie 1: agenderen beantwoording vraag over sanering als gevolg van Rattle Noise, 1: Hoe effectief kunnen verschillende type woningen gesaneerd worden? 2: Is het budget in lijn met gestegen kosten? Mevrouw Broekman geeft aan dat een uitdraai van het Rattle Noise rapport met de testvluchten uitgedeeld zal worden. In de overlegtafels wordt ook uitleg gegeven over het rapport en de bevindingen en daar kan inhoudelijk ingegaan worden op vragen. Voorzitter sluit af door dit onderwerp voor de volgende COVM vergadering te agenderen. Actie 2: agenderen vragen over Rattle Noise testvluchten rapport. 6.

Geluidhinderrapportages De rapportages klachten van Gilze en Rijen en Haghorst zijn aangeboden. De heer De Vet vindt de kwaliteit van de rapportages goed, zeker in vergelijking met rapportages uit het verleden. Wel merkt hij graag op dat wat in het verleden al vaker is benoemd dat als een klager belt dat als één keer wordt genoteerd en dan lijkt dat als of het één overlast moment is. Met name in een gebied waar veel wordt gevlogen, bellen mensen soms pas als er 10 keer is overgevlogen. Zijn vraag is of het niet wijs lijkt om in de verf ijning die toegepast wordt in de rapportering deze nuance ook mee te nemen. Mevrouw Broekman bespreekt dit met bureau geluidhinder. Mevrouw Broekman geeft ook aan dat rapportage over kwartaal 4 niet bij de stukken zit en verwijst naar de website locatie waar de rapportages online beschikbaar zijn. Vanuit Tilburg worden er meer klachten ingediend vanuit de wijk Reeshof en als onderdeel in de klachten rapportages blijft timing in relatie tot het terugkomen richting de vliegbasis een punt van aandacht en zorg.

-6 -

Commissie Overleg & Voorlichting Milieu

Gilze-Rijen

Ingevoegd agendapunt. Onderzoek Rattle Noise Het NLR geef t een presentatie over het Rattle Noise onderzoek en het rapport wordt uitgedeeld in de vergadering. De vertegenwoordiger van het NLR geef t aan dat er in de komende periode nog momenten zijn om vragen over het rapport te stellen. NLR benoemt dat het een behoorlijk groot en intensief onderzoek was wat zonder de inzet van naast Def ensie en NLR ook gemeente Gilze en Rijen, de auditcommissie meetnet en de bewoners die hun woning beschikbaar hebben gesteld niet had plaats kunnen vinden. Mevrouw Broekman benoemt dat een dag na deze COVM het rapport online wordt gezet en Def ensie ontvangt graag vragen in reactie op het Rattle Noise testvluchten rapport. 7. Hulten Dit agendapunt betreft bespreking van de overlast welke wordt ervaren als gevolg van naar vliegbasis terugkerende vluchten in de avond. De heer De Vet verzoekt om de heer Van Boxtel, tevens lid van de auditcommissie en betrokken bij de overlegtafels op dit punt het woord te geven gezien zijn bekendheid met deze overlast. De heer Van Boxtel wil graag weten hoe zit met verdeling en spreiding van de uitvliegende en terugkomstvluchten in de avond. Het contact met Def ensie op dit punt is in de inf ormatieverschaffing heel goed.

Er wordt inzicht verschaft in met welke vliegpatronen er op welk tijdstip gevlogen wordt en na analyse blijkt dat 80% van de retour vluchten langs de oostkant weer naar vliegbasis Gilze-Rijen komen. Binnen die verdeling komt 50% via de noordkant over Hulten binnen en 30% wat vanaf het oosten/ Oirschot terugkomt richting de vliegbasis. De vraag aan Def ensie is gesteld of die spreiding aangepast kan worden. De heer LeClercq benoemt dat er intern het Defensie Helikopter Commando wordt bekeken wat de mogelijkheden zijn. Mevrouw Broekman geeft aan dat dit onderwerp ook in de overlegtafels wordt besproken. De heer Van Boxtel bespreekt dat met name de avondvluchten rond 23 uur tot extreem veel klachten leiden, een factor 10 ten opzichte van andere vluchten. De heer Kleingeld wil graag mee blijven denken samen met de omwonenden over hoe dit dan anders zou kunnen waarbij vermeld dat dergelijke oefeningen wel echt nodig zijn om situaties zoals deze zich voor doen in uitzendgebied te kunnen blijven oefenen. De heer Van Boxtel stelt de noodzaak tot oef enen niet ter discussie, maar de manier waarop dat ingevuld wordt, is een keuze. Hij benoemt dat overnachten op Deelen, als daar de bommen problematiek over is, al overlast weg kan halen.

De heer Peeters memoreert de wijkdelen Dalem en Koolhoven in Tilburg en de overlast die daar wordt ervaren en sluit zich bij de heer Van Boxtel aan dat spreiding echt blijvend besproken moet worden. 8. Auditcommissie meetnet Gilze en Rijen: terugkoppeling voortgang De heer Van Boxtel geeft namens de auditcommissie Meetnet Gilze en Rijen een toelichting op de bevindingen van de auditcommissie. Het jaarverslag 2021 van de auditcommissie en het jaaroverzicht geluidmetingen 2021 zijn als stukken bij dit agendapunt beschikbaar gesteld. De toelichting bij de presentatie wordt gedeeld met de leden. Voorzitter geeft complimenten voor wat de auditcommissie bewerkstelligt heeft. De heer de Vet sluit zich daar bij aan en vindt het goed te zien dat er aansluiting is tussen de berekende en de gemeten waarden. Wat opviel was de tabel met piekgeluiden. De heer De Vet ziet dat er adressen zijn waar bijvoorbeeld de helf t van de tijd een waarde van boven de 85 dB bestaat en op heel veel adressen, namelijk tussen de 20 en 25 % van alle vluchten die overkomen bestaat boven de 85 dB als piekniveau. Hij constateert dat het Rattle probleem best veel aanwezig. Voor een aantal van die huizen constateert de heer De Vet dat ze niet binnen het zoekgebied liggen van Rattle Noise. De heer Van Boxtel geeft aan dat er contact is tussen Casper en het NLR over de wijze waarop Lden berekend wordt.

Daar zijn voorschriften voor, maar kennelijk kan de berekening toch af wijken.

-7 -

Commissie Overleg & Voorlichting Milieu

Gilze-Rijen

9. Voortgang Luchthavenbesluit, voortgang MER, reactie op hoofdlijnen De heer Peerenboom heeft de tussenrapportage via de secretaris aangeboden aan de leden van de commissie. Hij geeft aan dat hij de COVM graag meeneemt in het proces en veel onderwerpen die in de COVM worden besproken komen ook terug in de overlegtafels. De constructieve houding van omwonenden wordt benoemd door de heer Peerenboom. Def ensie gaat hier ook serieus mee om, maar de heer Peerenboom stelt wel dat we er nog niet zijn. Daar waar al overeenstemming over bestaat, wordt vastgelegd in een overeenkomst en tegen het einde van 2022 wordt verwacht dat er een concept stuk voor ligt. De heer De Vet geeft aan dat hem is gevraagd of inwoners wel voldoende vertegenwoordigd zijn in de gesprekken die nu gaande zijn. Hij wil graag duidelijk aangeven dat voordat er met Def ensie gesproken wordt er tientallen inwoners uit de verschillende wijkdelen in voorgesprekken de onderwerpen bespreken. Mochten er inwoners zijn die nog vragen hebben over die vertegenwoordiging kunnen ze zich bij de heer De Vet melden. 10. Rondvraag De heer Janssen maakt melding van klachten geluidhinder uit Oosteind (gemeente Oosterhout). Er is hem bekend dat er vaste routes zijn geprojecteerd en hij is benieuwd naar de evaluatie van die routes. Volgens mevrouw Broekman loopt deze evaluatie inderdaad.

In het algemeen wordt er positief gereageerd op het vliegen via de corridors, maar ze gaat graag het gesprek aan over specifiek Oosteind en zal hiervoor verder spreken met de heer Janssen. De heer Alssema brengt graag complimenten over op de mensen die betrokken zijn bij de gesprekken over de onderwerpen die vanavond zijn besproken. Specifiek een compliment aan de omwonenden en de leden van de auditcommissie vanwege de getoonde professionaliteit en kennis over de te bespreken onderwerpen. Dat is indrukwekkend en draagt bij aan de constructiviteit van de gesprekken, aldus de heer Alssema.

-8 -

Commissie Overleg & Voorlichting Milieu

Gilze-Rijen

11. Sluiting De voorzitter sluit de vergadering en bedankt iedereen voor zijn aanwezigheid en inbreng.

Actiepunten bij COVM Gilze-Rijen 8 juni 2022 Actie punt 1

2

Actie

Actienemer

Op verzoek van de heer De Vet:

Secretaris Antwoord door Agenderen beantwoording vraag over sanering Def ensie als gevolg van Rattle Noise, 1: Hoe ef f ectief kunnen verschillende type woningen gesaneerd worden? 2: Is het beschikbaar gestelde budget in lijn met gestegen kosten? Agenderen vragen over Rattle Noise testvluchten Secretaris rapport

-9 -

Af gedaan Geagendeerd

Geagendeerd