Bomen afwegingsnotitie deelproject 2 Doornbos WC

Afwegingsnotitie Bomenbestand Rijen Noord Oost Project: Rijen Noord Oost, duurzame herinrichting van wijken en straten Deelproject 2: Doornbos D.d. 30 juli 2021 Inhoud: • •

Inleiding Advies

•

Onderbouwing: 1. Onderzoek Vermeulen Boomadvies d.d. februari 2020 en juni 2021 2. Bewonersparticipatie: bewoners uit de straat 3. Visie en ervaringen betrokken stakeholders 4. Gemeentelijk beleid (vastgesteld door college en raad) 5. Technische aspecten 6. Juridische trajecten in de toekomst 7. Beheer en onderhoud in de toekomst

•

Bijlage 1: Rapportage Bomen- en groeiplaatsonderzoek Rijen Noord Oost, Vermeulen Boomadvies d.d. feb. 2020. Bijlage 2: Rapportage Bomenonderzoek bolacacia’s Doornbos, Vermeulen Boomadvies d.d. jun. 2021. Bijlage 3: Afwegingsnotitie deelproject 1: Riekevoort/Mosselaar, d.d. apr. 2021.

• •

Inleiding Deze notitie gaat in op deelproject 2: Doornbos. Voor deelproject 1, Riekevoort/Mosselaar, is reeds een afwegingsnotitie opgesteld die het college heeft goedgekeurd. Voor de komende deelprojecten (Sterkenhoeve, Zaaren, Breebroek en Wouwerbroek) wordt eveneens een afwegingsnotitie opgesteld. De eerste afwegingsnotitie van de Riekevoort/Mosselaar was zeer uitgebreid van opzet. Het grootste deel van de inhoud van de eerste afwegingsnotitie heeft eveneens betrekking op dit nieuwe deelproject (en de volgende deelprojecten). De algemene problematiek is hetzelfde; toch zijn er uiteraard per straat wel verschillen en niet overal is de problematiek even zwaar. Daarom maken we per deelproject/straat een afwegingsnotitie en lichten we de verschillen toe. Om vele herhalingen te voorkomen is ervoor gekozen om de komende afwegingsnotities beknopt te houden. Waar nodig verwijzen we naar de eerste afwegingsnotitie. De afwegingsnotitie Riekevoort/Mosselaar is daarom als bijlage toegevoegd zodat iedereen de betreffende passages kan teruglezen. Om in eerste instantie weer een beeld te krijgen van het hoe en waarom van het totaalproject ‘Rijen Noord Oost duurzame herinrichting’ is onderstaande inleidende tekst uit de afwegingsnotitie van deelproject 1 hieronder letterlijk overgenomen.

Aanleiding en doel Het project “Rijen Noord Oost duurzame herinrichting van straten” is met een duidelijke aanleiding opgestart: de in toenemende mate van wortelopdruk welke leidt tot overlast en schades voor bewoners en gebruikers. Naast het oppakken van deze wortelopdruk worden de straten meteen duurzaam, klimaatbestendig, fietsvriendelijk en veilig heringericht. Dit heeft uiteraard zowel betrekking op de bovengrondse als de ondergrondse inrichting. Denk voor dat laatste onder andere aan: riolering, kabels en leidingen, klimaatadaptieve maatregelen, groeiplaatsverbetering bomen en wegfundering. Verschillende straten in de gemeente Gilze en Rijen hebben last van flinke wortelopdruk; zo ook een aantal straten in Rijen Noord Oost. Dit leidt in toenemende mate tot het ervaren van overlast, gevaarlijke situaties en soms ook schades.

Sinds een aantal jaren ontvangt de gemeente klachten en meldingen vanwege: - Wortelopdruk welke overlast en schades met zich meebrengt en zorgt voor (potentieel) onveilige situaties, zowel op openbaar als particulier terrein; - De wortelopdruk zorgt voor slecht begaanbare trottoirs; met name een aandachtspunt voor mindervaliden; - De wortelopdruk zorgt voor schades aan de kabels en leidingen met een toenemend risico op storingen tot gevolg; - De bomen zijn zo groot geworden dat men aangeeft een verminderde lichtinval in huizen te hebben, veel overlast te ervaren van bladval (met verstopte dakgoten en regenpijpen tot gevolg) en een verminderde opbrengst heeft van zonnepanelen en/of ervoor kiest om deze niet aan te schaffen vanwege de aanwezige schaduw. De wortelopdruk is met name ontstaan omdat bomen te weinig ruimte hebben gekregen (bij aanplant) om zonder wortelopdruk op te groeien. Wortelopdruk ook via de politiek aangekaart Naast de verschillende meldingen bij de gemeente is dit probleem de afgelopen jaren ook via de politiek aangekaart. Er zijn brieven geschreven naar de gemeenteraad en er is tijdens diverse

raadsvergaderingen gebruik gemaakt van het spreekrecht. Daarnaast zijn er gesprekken geweest met de wethouder en betrokken ambtenaren. Aangenomen moties De gemeenteraad heeft het college uiteindelijk verzocht om de wortelopdruk aan te pakken. In 2018 en 2019 zijn er door de gemeenteraad namelijk een tweetal moties aangenomen waarin het college wordt verzocht om in diverse straten in de gemeente, waar het openbaar gebied niet meer voldoet aan de kwaliteits- en inrichtingseisen (wortelopdruk), een duurzame, klimaatbestendige en fietsvriendelijke inrichting te realiseren. Het betreft de moties: - Motie duurzaam herinrichten van wijken en straten d.d. 29-10-2018 en 05-11-2018; - Motie duurzaam herinrichten van wijken en straten, Keienbijters en Rijen Noord Oost/Wolfsweide d.d. 30-09-2019. Voorbereidingskrediet en Programma van Eisen In april 2020 is het voorbereidingskrediet voor het project “Rijen Noord Oost duurzame herinrichting diverse straten” door de gemeenteraad vastgesteld. Hiermee is het project formeel gestart. Het Programma van Eisen is vervolgens in oktober 2020 door het college vastgesteld en besproken met de gemeenteraad. Straten duurzaam en klimaatbestendig inrichten In navolging van onze gemeentelijke ambities en beleid streven we ernaar deze straten (en alle toekomstige projecten in de openbare ruimte) duurzaam en klimaatbestendig in te richten.

Denk daarbij aan maatregelen om regenwater lokaal te laten infiltreren (aanleg wadi’s, groenstroken, infiltratievelden onder parkeerplaatsen en/of de rijbaan), het afkoppelen van regenwater (aanleg gescheiden stelsel), het tegengaan van hittestress, hergebruik van materialen, aanleg extra groen, aanleg van gevarieerd groen enz. Met welke aspecten hebben we in dit project zoal te maken? Dat zijn onder andere: - Wet- en regelgeving en geldende richtlijnen (duurzaamheid, inclusie, groen, ecologie, verkeer, riolering enz.); - Gemeentelijke ambities en beleid (duurzaamheid, inclusie, groen, ecologie, verkeer, riolering enz.); - Technische mogelijkheden en onmogelijkheden (kabels en leidingen, riolering, buffering en infiltratie regenwater enz.); - Bewoners- en stakeholdersparticipatie (meenemen wensen en aandachtspunten); - Juridische aspecten (wortelkaprecht, burenrecht, jurisprudentie enz.); - De mogelijkheid tot beheer en onderhoud in de toekomst. N.B.: De ervaren overlast vanwege bladval en schaduwwerking/verminderde lichtinval is een gegeven welke er eigenlijk minder toe doet. Deze ervaren overlast is niet direct reden om maatregelen te nemen zoals bijvoorbeeld het snoeien en/of kappen van bomen. Uiteraard moeten de juridische aspecten en jurisprudentie daarbij wel in acht genomen worden (denk aan overhangende takken, wortelkaprecht, burenrecht enzovoorts).

De bewoners die deze overlast ervaren en hiervan meerdere malen melding gemaakt hebben zijn uiteraard een heel andere mening toegedaan. Als gemeente hebben we in dit kader echter de wet- en regelgeving en het eigen beleid te volgen. Wat zijn de hoofdvragen? - Kan de wortelopdruk (en dus de overlast en schades) substantieel weggenomen worden zonder de bomen te vervangen? En is dat dan een structurele, toekomstbestendig duurzame

-

oplossing waarmee we onze duurzaamheidsbeleid uitvoeren en de projectdoelstellingen behalen? Als het noodzakelijk is bomen te vervangen, hoe kunnen we dan, samen met de bewoners en stakeholders, tot een gedragen nieuw plan komen waarin de bestaande, te kappen bomen, voldoende zijn gecompenseerd en waarbij een duurzame en klimaatbestendige inrichting wordt gerealiseerd?

Waarom belangrijk om inzicht te hebben? Het is een gegeven dat we in de afweging tegenstrijdige belangen gaan tegenkomen van de diverse stakeholders en bewoners. Elk individu en elke stakeholder heeft zijn/haar eigen mening over het vraagstuk gebaseerd op de eigen persoonlijke situatie en zijn/haar eigen overtuigingen, belangen en wensen. Kwalificaties als “goed” of “fout” zijn in een dergelijke afweging en besluitvorming dan ook niet aan de orde. Daarnaast brengen de verschillende keuzes, het wel/niet (gedeeltelijk) vervangen van bomen, ook verschillende mogelijkheden en onmogelijkheden met zich mee. Daarom is het noodzakelijk de problematiek te analyseren en inzichtelijk te maken. Het is onmogelijk om alle partijen tevreden te stellen in dit besluitvormingsproces en het uiteindelijke besluit; daarvoor lopen de afzonderlijke belangen te ver uiteen. Als gemeente hebben we uiteindelijk te kijken naar het algemeen belang waarbij we alle (individuele) belangen en wensen daarbij in de afweging meenemen. In deze notitie laten we alle van belang zijnde aspecten en belangen, feitelijk, de revue passeren. Dat geeft overzicht en inzicht in de afwegingen welke aan het besluit ten grondslag liggen. Dit helpt ons in het besluitvormingsproces om uiteindelijk te komen tot een onderbouwde keuze ten aanzien van het wel of niet vervangen van bomen.

Het is van belang dat eenieder (ambtelijk apparaat, bewoners, stakeholders, college, gemeenteraad) inzicht verkrijgt in de afwegingen welke binnen een dergelijk project, en in het bijzonder het bomenvraagstuk, spelen. Dat doen we in deze notitie. Vervolg? Op basis van de notitie wordt een afgewogen, onderbouwd besluitvormingstraject doorlopen. De notitie vormt de onderbouwing van het collegevoorstel en wordt hieraan dan ook als bijlage toegevoegd. Tevens dient de notitie als onderbouwing voor de mogelijk te doorlopen procedures zoals de eventueel aan te vragen kapvergunning.

Samengevat: Aanleiding project: Opdracht gemeenteraad:

Overlast en schades door wortelopdruk Straten voldoen niet meer aan de kwaliteits- en inrichtingseisen (vanwege de wortelopdruk). Opdracht en projectdoel: de straten duurzaam, klimaatbestendig en fietsvriendelijke inrichten

Het eventueel vervangen van bomen is een zorgvuldig proces. We willen uiteraard voorkomen dat bomen onnodig gekapt worden. Daarom hoort er een zorgvuldige afweging gemaakt te worden waarbij, alle van belang zijnde aspecten en belangen feitelijk aan bod komen, en dat zijn er nogal wat. Deze aspecten worden in deze notitie benoemd.

Advies Evenals in de afwegingsnotitie voor deelproject 1 is ook in deze notitie een afwegingsmatrix opgenomen waarin we de verschillende aspecten welke betrekking hebben op het vraagstuk de revue laten passeren. Het betreft een vereenvoudigde weergave van de verdere inhoud uit dit document. Deze matrix beoogt, zoals de complete notitie, een feitelijke weergave te zijn van de betrokken aandachtspunten en belangen. Belangrijk: omdat het een vereenvoudigde weergave is ontbreekt de nuance. Voor de verdere achtergrondinformatie en onderbouwingen is het noodzakelijk deze gehele notitie door te lezen. In de matrix is geen weging aan de aandachtspunten en belangen meegegeven. Dat is ook erg lastig. Per betrokken partij en per onderdeel zal de zwaarte van de verschillende belangen anders zijn. Overzicht (afwegingskader/matrix) Bomen Rijen Noord Oost Deelproject 2: Doornbos Bomen zuidzijde (Noorse esdoorns) Bomen noordzijde (bolacacia's) Bomen zijstraat (bolacacia's) Argumenten voor/tegen: 1 Advies Vermeulen Boomadvies Bomen zuidzijde (Noorse esdoorns) Bomen noordzijde (bolacacia's) Bomen zijstraat (bolacacia's)

Handhaving

X X X

2 Participatie Bomen zuidzijde (Noorse esdoorns), reden: realisatie trottoir en wortelopdruk Bomen noordzijde (bolacacia's), reden: realisatie trottoir Bomen zijstraat (bolacacia's), reden: beperkingen gebruik 3 Betrokken stakeholders Algemeen standpunt NLGR: waar mogelijk handhaven

X X X

X

4 Gemeentelijk beleid Beleid duurzaamheid (klimaatbestendigheid, biodiversiteit): Tegengaan hittestress (aanplant grotere bomen; meer schaduwwerking) Biodiversiteit (diversiteit aan soorten en omvang)

X X

Beleid verkeersveiligheid: Bomen zuidzijde (Noorse esdoorns) en noordzijde (bolacacia's): realisatie trottoir Beleid groen: Verbeteren groenstructuur Behoud huidig groen (waar mogelijk) Groene leefomgeving 5 Technische aspecten Herinrichting ontwerpvrijheid (trottoir zuidzijde) Mogelijkheden voorkomen toekomstige wortelopdruk

Kap/vervanging

X

X X X

X

X X

6 Juridische aspecten Bomen zuidzijde (Noorse esdoorns) Bomen noordzijde (Noorse esdoorns) en zijstraat (bolacacia's) --> niet van toepassing

X

7 Beheer en onderhoud Bomen zuidzijde (Noorse esdoorns) Bomen noordzijde (Noorse esdoorns) en zijstraat (bolacacia's) --> niet van toepassing

X

Algemeen: toekomstperspectief

X

Andersoortige problematiek In het voorgaande deelproject Riekevoort/Mosselaar speelde de wortelopdruk-problematiek een erg grote rol. Deze problematiek is ook in de Doornbos aanwezig maar in mindere mate. De Doornbos bestaat uit een brede doorgaande weg met haaks daarop een vijftal zijstraten. De doorgaande weg ligt een stuk lager (ca. 0,60 m.) dan de aangesloten zijstraten. Aan de noordzijde van de doorgaande weg ligt, verhoogd ten opzichte van de weg, een laantje van twee rijen bolacacia’s. Aan de zuidzijde van de doorgaande weg staan ca. tien stuks Noorse esdoorns; in de zijstraten staan ook twee Noorse esdoorns. Verder staan in de zijstraten met name bolacacia’s en berken. De Noorse esdoorns zorgen voor redelijke tot ernstige wortelopdruk wortelopdruk en hebben tevens een sterk verminderde conditie. Bij de overige, kleinere, bomen in de straat de zijstraten is wortelopdruk minder ernstig van aard of niet aanwezig.

Huidige situatie

De problematiek in de Doornbos zit hem vooral in het gegeven dat de bebouwingsdichtheid erg hoog is en het oppervlakte openbare ruimte zeer beperkt; met name in de zijstraten. De parkeerdruk is erg hoog. De druk op de openbare ruimte en de leefbaarheid daarvan is daarom een belangrijk aandachtspunt. De doorgaande weg heeft op zich een breed profiel maar wordt noodzakelijkerwijs grotendeels ingevuld met de functie parkeren. De bolboompjes aan de noordzijde (verhoogde deel) en de Noorse esdoorns zorgen, vooral aan de zijkanten van de straat, voor een groen karakter. De zuidzijde van de doorgaande weg mist een trottoir; voor de veiligheid van voetgangers is dit een onwenselijke situatie wat in de participatie ook door verschillende bewoners is genoemd. De Noorse esdoorns aan de zuidzijde zorgen met name voor wortelopdruk en overlast als gevolg daarvan. Daarnaast zit in dit geval de problematiek hem er vooral in hoe we de inrichting kunnen verbeteren op het gebied van verkeersveiligheid, parkeren en groen/biodiversiteit maar daarbij toch de huidige groenstructuren, of delen daarvan, kunnen handhaven en waar mogelijk verbeteren. Het betreft dus in grote mate een inrichtingsvraagstuk. In de Doornbos ontbreekt een stevige groenstructuur, die bijvoorbeeld de Zaaren wel heeft. In het groenstructuurplan uit 2011 staat de

Doornbos aangegeven als nevenstructuur, dus het is wenselijk om deze straat te begeleiden met bomen. In de eerste gesprekken met de werkgroep van bewoners (participatie) hebben we bij deze problematiek stilgestaan. Advies Gekeken naar de argumentatie en onderbouwing/uitleg van de verschillende aspecten die verderop in deze notitie aan bod komen is het advies om de Noorse esdoorns (10 stuks) aan de zuidzijde en in de zijstraten (2 stuks) te vervangen. Om de straatinrichting te kunnen optimaliseren willen we aan deze zuidzijde een trottoir aanleggen. Twee van de genoemde Noorse esdoorns (westzijde van de Doornbos), en één exemplaar in een zijstraat, hebben een redelijke tot goede conditie. We bekijken in het komende vervolgtraject of het mogelijk is om deze exemplaren in te passen in de nieuwe inrichting waarbij een trottoir wordt aangelegd. Dit gaat ten koste van één rij bolacacia’s (38 stuks). De meest noordelijke rij kan gehandhaafd blijven (39 stuks). In de zijstraten is het advies om de bomen, op enkele locaties na, zoveel mogelijk te handhaven. Eén voorbehoud daarbij: in de zuidoostelijke zijstraat staan vier gezonde bolacacia’s welke op problematische locaties staan.

Vanwege het zeer krappe straatprofiel, de locaties van de bomen zeer kort op de erfgrenzen en het gegeven dat de parkeerdruk in de straat erg hoog is, zorgen deze bomen voor probleemsituaties in het gebruik (in- en uitdraaien). Daarnaast staan deze bomen bovenop de kabels- en leidingenstrook; als er tijdens de uitvoering werkzaamheden aan de kabels en leidingen (en riolering) noodzakelijk zijn, dan zal het niet mogelijk zijn om deze bomen te handhaven. Dit wordt verder uitgezocht in het vervolgtraject. Het voorstel is daarnaast om bomen in het profiel toe te voegen (ca. 13 stuks); dit is een wens vanuit het groenstructuurplan. Tevens wordt het verlies aan biodiversiteit, als gevolg van de kap van de bolacacia’s, hierdoor gecompenseerd. De groene uitstraling en de biodiversiteit in de straat kan verbeterd worden door de aanplant van nieuwe bomen tussen de haakse parkeervakken in het midden van het straatprofiel. Dit kunnen bomen zijn welke uiteindelijk een behoorlijke omvang bereiken (bv. 2e grootte, uiteindelijke hoogte tussen 8 en 15 meter). Omdat ze in het midden van het straatprofiel staan is de afstand tot huizen groot genoeg. Uiteraard moeten we bij de nieuwe maar ook bij de te vervangen bomen rekening houden met goede boven- en ondergrondse groeiomstandigheden. In de Doornbos stellen we dus een combinatie van vervangen en handhaven voor.

Het uiteindelijke resultaat daarvan is dat we de straatinrichting en de verkeersveiligheid kunnen verbeteren en, ondanks dat de Noorse esdoorns vervangen en één rij van de bolacacia’s verwijderd wordt, we toch op andere locaties weer substantieel groen kunnen terugbrengen en daarmee verbeteringen kunnen bereiken op het gebied van biodiversiteit. Op die manier kan structureel tegemoet gekomen worden aan de aanleiding van het project, namelijk het wegnemen van de wortelopdruk èn aan het projectdoel: het duurzaam, klimaatbestendig en fietsvriendelijk inrichten van de straten. Duurzaamheid en toekomstbeeld en –perspectief lange termijn Zoals ook bij deelproject 1 houden we de langetermijnvisie voor ogen. De beleidsdoelstellingen op het gebied van onder andere klimaat, groen, duurzaamheid, riolering en verkeersveiligheid zijn daarbij belangrijk. Ook hier geldt: de gemeenteraad heeft het college verzocht de straten nu aan te pakken; dat doen we niet voor de korte termijn. Het is niet wenselijk dat over 10 of 20 jaar opnieuw structurele werkzaamheden in de straten plaatsvinden. We moeten dus vooruitkijken. Daarnaast houden we in de participatie waar mogelijk rekening met de wensen van bewoners en stakeholders.

Kanttekeningen advies Dit voorstel heeft ook enkele nadelen. Met name het verwijderen van de enkele rij bolacacia’s is hier een voorbeeld van. Omdat het voetpad tussen de bolacacia’s in de zomer overdekt wordt door de bolbomen geeft dit in de zomer verkoeling op het voetpad. Omdat de bolacacia’s erg klein zijn is de bijdrage aan het voorkomen van hittestress erg beperkt. De biodiversiteitswaarde van de bolacacia’s is beperkt. We zien de bolacacia’s door hun beperkte grootte niet als belangrijke dragers van de groenstructuur. Door het kappen van één rij kunnen we een structurele verkeerskundige verbetering in het wegprofiel realiseren. Door het toevoegen van grotere bomen in het straatprofiel kunnen we meer variatie aan beplanting in de straat aanbrengen en dit zorgt voor meer biodiversiteit in de straat en de omgeving. Grote bomen zorgen voor het doortrekken van de groenstructuur in de Zaaren en dragen meer bij aan het tegengaan van hittestress dan de bolacacia’s. Er zijn dus kansen om verbeteringen te bewerkstelligen op diverse onderdelen (verkeersveiligheid, groenstructuur, biodiversiteit). Uiteraard is het vervangen van de Noorse esdoorns aan de zuidzijde ook een aandachtspunt echter deze hebben nu een sterk verminderde conditie (behoudens enkele exemplaren waarvoor we bekijken of behoud mogelijk is).

Door vervanging en verbetering van de groeiplaatsomstandigheden kunnen we hier bomen planten die een goede groeiplaats krijgen en daardoor langer vitaal blijven. De huidige bomen slaan CO2 op en hebben daarmee hun bijdrage op het gebied van onze gemeentelijke ambities op het gebied van duurzaamheid en klimaatadaptatie. Na de herinrichting en nieuwe aanplant van bomen duurt het weer een tijd voordat de nieuwe bomen hun optimale CO2reductie behalen. Compensatie Zoals in het vastgestelde “Programma van Eisen Rijen Noord Oost” opgenomen wordt uitgegaan van herplant volgens het geldende kapbeleid (compensatie). Daarbij vermeld: indien herplant niet volledig binnen het projectgebied mogelijk is, en dat lijkt aannemelijk, worden de mogelijkheden hiervoor in de nabije omgeving gezocht. Voor het deelproject Doornbos is het niet mogelijk om, gezien de beperkte ruimte, te kunnen voldoen aan de 1 op 1 herplantplicht. Maatwerk in dit vraagstuk is benodigd, bijvoorbeeld omdat de biodiversiteitswaarde, omvang en bijdragen aan klimaatadaptiviteit van de te verwijderen en nieuw aan te planten soorten zeer verschillend kunnen zijn. Zo brengen we in de Doornbos nieuwe bomen van een grotere omvang terug èn met een hogere biodiversiteitswaarde. In dit vraagstuk is het niet verstandig de deelprojecten los te bezien maar is het nodig om het project Rijen Noord Oost in zijn totaliteit te bekijken.

Communicatie en inzicht in de afwegingen bij bestuur, politiek, bewoners en stakeholders Het is van belang om in de uiteindelijke besluitvorming inzicht te geven in de afwegingen. Dat niet iedereen zich zal kunnen vinden in het uiteindelijke besluit (ook bij handhaven niet) staat vast. Als gemeente hebben we uiteindelijk te kijken naar het algemeen belang waarbij we alle (individuele) belangen en wensen in de afweging meenemen. Het is aan ons om in ieder geval de onderliggende belangenafweging volledig, duidelijk en transparant te communiceren. De communicatie vindt op de volgende manier plaats: - Deze afwegingsnotitie wordt, nadat het college een besluit heeft genomen, openbaar en daarmee voor iedereen in te zien; - Het collegebesluit wordt gecommuniceerd via de project- en participatiewebsite Rijen Noord Oost, via nieuwsbrieven, via de gemeentelijke website, via het weekblad en via social media; - Het collegebesluit en deze notitie wordt besproken in de raadscommissie Ruimte van 21 september 2021; - Indien gewenst kunnen bewoners en/of stakeholders gebruikmaken van het inspreekrecht in de commissie- of raadsvergadering om hun wensen en standpunten kenbaar te maken.

Scenario’s Indien het college besluit om in te stemmen met deze aanpak, dan kan het reeds opgestarte ontwerp- en participatietraject voor de Doornbos verder opgepakt en uitgewerkt worden.

1 Onderzoek Vermeulen Boomadvies d.d. februari 2020 en juni 2021 Uiteraard is het ten eerste belangrijk om een beeld te krijgen van de kwaliteit van het huidige bomenbestand, waaronder dus ook de Doornbos. Daarom is opdracht gegeven aan Vermeulen Boomadvies om hiernaar onafhankelijk onderzoek te doen. Het rapport is in februari 2020 opgesteld. Aanvullend hierop is onlangs (juni 2021) het onderzoek uitgevoerd naar de bolboompjes in de Doornbos. Voor de exacte inhoud van de onderzoeken wordt verwezen naar beide rapportages die als bijlagen zijn toegevoegd. Onderstaand de adviezen uit de rapportages. Rapportage bomen Rijen Noord Oost, deelproject Doornbos Geadviseerd wordt de Noorse esdoorns die in de Doornbos in verharding staan te kappen (nrs. 53 t/m 62, 68 en 69). Deze bomen hebben een sterk verminderde conditie en veroorzaken tevens redelijke tot ernstige wortelopdruk. Geadviseerd wordt de overige bomen te behouden en waar mogelijk de groeiplaats te verruimen en/of te verbeteren. We hebben het in de Doornbos dan over: - Himalyaberken (nrs. 64 t/m 67); - Gewone esdoorn (nr. 50); - Boomhazelaar (nr. 51); - Sierappel (nr. 52); - Kerspruim (nr. 63); - Bolacacia’s zijstraat (nrs. 70 t/m 73). Overigens: aan de oostzijde van het plangebied (tegen de Laagstraat) staan een viertal essen en een groenstrook welke niet vernoemd zijn in het rapport. Deze kunnen gehandhaafd blijven.

Huidige bomenbestand

Rapportage bolacacia’s De conditie van de bolacacia’s in het laantje van de doorgaande weg is, op enkele bomen na, goed. Deze bomen veroorzaken nagenoeg geen wortelopdruk. Het advies is dan ook om deze te behouden. De bomen zijn tevens geschikt voor verplanting.

Bolacacia’s

Samengevat: Bovenstaande betreft de conclusie en het advies van de ingehuurde bomenexpert. Hoe we als gemeente met dit externe advies omgaan bepalen we uiteraard zelf. De levensverwachting en conditie van de bomen weegt mee in ons advies. Voor de volledige rapportages wordt nogmaals verwezen naar de bijlagen bij deze notitie.

2 Bewonersparticipatie: bewoners uit de straat Bewonersparticipatie Het samen met bewoners en stakeholders doorlopen van het ontwerptraject (participatie) is een uitgangspunt binnen het project. Deze aanpak wordt na de inwerkingtreding van de omgevingswet in januari 2022 de nieuwe manier van werken. Binnen het project Rijen Noord Oost wordt dit onder andere vormgegeven door een participatiewebsite, werkgroepen met bewoners, communicatie via de beschikbare kanalen (weekblad, gemeentewebsite, social media, bewonersbrieven en nieuwsbrieven). Het doel is om samen met bewoners en stakeholders tot een gedragen plan te komen. Dus: als gemeente vragen we bewoners aan de voorkant hun mening te geven over wat zij belangrijk vinden in de nieuwe inrichting, tegen welke problemen/aandachtspunten zij nu aanlopen en wat zij in de toekomstige inrichting graag veranderd zien. Mening/opinie bewoners deelproject Doornbos In het participatietraject (gesprekken en communicatie met bewoners) hebben wij, ten aanzien van de bomen, het volgende opgehaald: - De Noorse Esdoorns aan de zuidzijde van de doorgaande weg zorgen voor wortelopdruk en zijn op enkele plekken zo groot geworden zodat ze over de tuinen en/of tegen de huizen hangen. - Er enkele opmerkingen gemaakt over bomen welke buiten het projectgebied vallen (nabij het Plakpad en de Wolfsweidelaan).

Omdat de bomen zo groot zijn geworden wordt aan de uiteinden van de zijstraten overlast ervaren van bladval, bloeiwijzen, e.d. - De boompjes welke een laantje van bolacacia’s vormen aan de noordzijde van de straat (het hoger gelegen deel) beschouwt men als een mooi groen element in de straat. - In de zijstraten zijn verspreid bomen aanwezig. Op zich wordt het groene karakter hiervan gewaardeerd. Maar omdat de straten smal zijn en de parkeerdruk hoog, zijn er enkele locaties waar dit vanwege de beperkte ruimte tot problemen in het gebruik leidt. Met name de zuidoostelijke zijstraat is hier een voorbeeld van (vier bolacacia’s). In deze zijstraat staan de bomen soms half voor in-/uitritten en voordeuren wat in de praktijk erg onhandig kan zijn. De straat is te smal om alle verschillende functies (parkeren, verkeer, groen) een optimale plek te geven. In de gesprekken met de werkgroep hebben we, tijdens het doorspreken van verschillende scenario’s, geconcludeerd dat er inrichtingsvraagstukken zijn, zoals de parkeerdruk en het ontbreken van een trottoir aan de zuidzijde. Deze vraagstukken kunnen conflicteren met de locaties van de huidige bomen.

Samengevat: De uitdaging in dit deelproject zit hem vooral in de mogelijkheden die er zijn om andere inrichtingsvraagstukken op te lossen en daarbij toch de groenstructuur (gedeeltelijk) te behouden en waar mogelijk te versterken. In het participatietraject met de bewonerswerkgroep hebben we hierover van gedachten gewisseld.

3 Visie en ervaringen betrokken stakeholders Hieronder de visie en ervaringen van de betrokken stakeholders die belangen hebben bij de bomen in de Doornbos. In het project worden meerdere stakeholders betrokken, denk bijvoorbeeld aan: een werkgroep verkeer (fietsersbond, VVN, BVL, politie) en een werkgroep inclusie. Omdat zij niet direct betrokken zijn bij het vraagstuk over de bomen staan zij hieronder niet vermeld. Natuur- en Landschapsvereniging Gilze en Rijen Voor de visie van de NLGR wordt verwezen naar de afwegingsnotitie van deelproject 1. Er vindt periodiek overleg plaats met de NLGR om hen op de hoogte te houden van de stand van zaken, input op te halen en af te stemmen over het groenaspect binnen het project. Onlangs heeft weer een gesprek plaatsgevonden. Woningbouwvereniging Leystromen Ook woningbouwvereniging Leystromen nemen we vanaf de start mee in het project. In de Doornbos heeft zij een groot aantal woningen in bezit. Dat geldt ook voor enkele volgende deelprojecten (met name de Zaaren). Leystromen heeft intern onderzocht hoe vaak zij als woningbouwvereniging meldingen en/of klachten binnen krijgen die gaan over bomen in het openbaar gebied en hoe vaak daarop door hen actie ondernomen moet worden.

Denk bijvoorbeeld aan problemen, klachten en schades vanwege wortelingroei in rioolhuisaansluitingen en funderingen en verstopte regenpijpen/dakgoten als gevolg van blad- en vruchtval enz. Er zijn meldingen en klachten als gevolg van de aanwezige bomen maar dat zijn geen grote aantallen. Gezien het grote aantallen adressen is de hoeveelheid meldingen en klachten normaal te noemen. Leystromen geeft aan dat het vooral belangrijk is de mening en ervaringen van de bewoners te polsen. Dat doen we uiteraard.

Samengevat: Uitgangspunt van de NLGR (idem deelproject 1): de bestaande, gezonde bomen binnen het plangebied moeten gehandhaafd blijven. Indien er toch bomen vervangen worden dan graag bomen planten van enig formaat zodat er meteen een substantiële bijdrage is op het gebied van duurzaamheid, klimaat en biodiversiteit. We blijven de NLGR betrekken bij de verdere planvorming. Uit intern onderzoek van Leystromen is gebleken dat het aantal klachten en meldingen wat zij binnen krijgen niet onevenredig hoog is.

4 Gemeentelijk beleid (vastgesteld door college en gemeenteraad) Voor de volledige inhoud van dit hoofdstuk wordt verwezen naar de bijgevoegde afwegingsnotitie van deelproject 1. Het vastgestelde gemeentelijk beleid is uiteraard ook van toepassing op de Doornbos (en op de volgende deelprojecten).

5 Technische aspecten Hoofdstuk 5 van de afwegingsnotitie Riekevoort/Mosselaar bestaat uit de onderdelen ‘Riolering, ‘Kabels en Leidingen’, ‘Herinrichting’ en ‘Wortelopdruk’. Voor wat betreft de onderdelen ‘Riolering’ en ‘Kabels en Leidingen’ wordt hierbij rechtstreeks verwezen naar de afwegingsnotitie van de Riekevoort/Mosselaar. De inhoud hiervan is in zijn geheel van toepassing op de Doornbos (en de volgende deelprojecten). Bij een boven- en ondergrondse herinrichting zijn er beperkingen aan de herinrichtingsmogelijkheden bij behoud van de huidige structuren. Voor wat betreft de onderdelen ‘Herinrichting’ en ‘Wortelopdruk’ spelen in grote lijnen dezelfde vraagstukken maar geven we in deze afwegingsnotitie enkele aanvullingen welke specifiek van toepassing zijn in de Doornbos. Zoals eerder al aangegeven is het zo dat er in de Doornbos minder klachten bekend zijn over schades en overlast van wortelopdruk en de bomen in zijn algemeenheid. Daarnaast is de inrichting van de straat en de problematiek anders. Zo hebben we in de Doornbos te maken met andere typen bomen. Er zijn minder voortuinen aanwezig waarin de boomwortels kunnen wortelen. Ook zijn er gewoonweg minder potentieel probleemgevoelige situaties. Het ligt dus in de lijn der verwachting dat de technische problemen hier minder groot zijn in vergelijking met de Riekevoort/Mosselaar.

Vanwege de hoge bebouwingsdichtheid en beperkte oppervlakte van de openbare ruimte zijn de mogelijkheden voor klimaatadaptieve maatregelen beperkt. Zo zijn er geen mogelijkheden om wadi’s of grote groenvakken aan te leggen. In het kader van het masterplan afkoppelen Rijen Noord Oost (Plakpad en Wolfsweidelaan) wordt onderzocht of de naastgelegen groen/grasvelden omgevormd kunnen worden tot wadi. Herinrichting Ook voor dit aspect geldt grotendeels de inhoud van de afwegingsnotitie van deelproject 1. Echter, zoals hierboven al vermeld heeft de Doornbos een andere straatinrichting dan de Riekevoort/Mosselaar. De uitdaging in dit deelproject zit hem vooral in de mogelijkheden welke er zijn om andere inrichtingsvraagstukken op te lossen en daarbij toch de groenstructuur (gedeeltelijk) te behouden en waar mogelijk te versterken. In gesprekken met bewoners hebben we hiervoor verschillende mogelijkheden en opties besproken. Om een en ander duidelijk te maken is het noodzakelijk dat we in dit hoofdstuk de situatie wat meer in detail bekijken. Daarom hebben we in deze notitie het een en ander aan kaartmateriaal opgenomen. Uitgangspunt is dat we, vanwege de hoge parkeerdruk, in ieder geval het bestaande aantal parkeerplaatsen terugbrengen. Hierdoor is de ruimte om echt grote aanpassingen te doen in de openbare ruimte beperkt. Hieronder zijn de belangrijkste aandachtspunten opgesomd.

Trottoir zuidzijde / veiligheid voetgangers Een veel genoemde opmerking is dat aan de zuidzijde van de doorgaande weg geen fatsoenlijk trottoir aanwezig is; dit gaat ten koste van de veiligheid, met name voor voetgangers. Zij zijn gedwongen om (gedeeltelijk) over de rijbaan te lopen. Dat is onwenselijk. Daarom willen we in de nieuwe situatie hier een trottoir aanbrengen. Dit zorgt tevens voor een duidelijker straatprofiel. Uiteraard is hiervoor ruimte nodig. Dit heeft een tweetal gevolgen: - Om het trottoir te kunnen aanleggen en hier ook de benodigde parkeerplaatsen te situeren is het noodzakelijk de Noorse esdoorns te vervangen door nieuwe bomen. De nieuwe bomen moeten meer naar het zuiden gesitueerd worden. Zoals eerder genoemd hebben de Noorse esdoorns een sterk verminderde conditie en zorgen deze voor redelijke tot ernstige wortelopdruk. Dit geeft de mogelijkheid om een trottoir aan te leggen en de esdoorns te vervangen door nieuwe soorten die beter geschikt zijn voor de locatie. Deze nieuwe bomen voorzien we van voldoende bovengrondse en ondergrondse groeiruimte. - Als aan de zuidzijde een trottoir wordt aangelegd schuift het gehele profiel richting noorden. Daardoor is het nodig om de zuidelijke rij bolacacia’s te verwijderen. Dit is een nadeel. De

bolacacia’s zijn gezond en zorgen aan de noordzijde voor een groen karakter van de straat. Bij handhaving van de volledige rij is het echter niet mogelijk om de verkeerskundige verbeteringen aan de zuidzijde, het trottoir, door te voeren èn om daarbij voldoende parkeergelegenheid te realiseren. De groene uitstraling aan de noordzijde (bolacacia’s) blijft gedeeltelijk intact door één rij te handhaven. Aanplant grotere bomen in het midden van de straat Wel is het in deze oplossing mogelijk om tussen de haakse parkeervakken (deze zijn nodig om het aantal parkeervakken te kunnen handhaven) grotere bomen met een hogere biodiversiteitswaarde aan te planten. Dit zorgt voor een substantieel extra, groen element in de straat. De straat krijgt een groenere uitstraling. Uiteraard moet er voldoende boven– en ondergrondse groeiruimte aanwezig zijn. Zijstraten Doornbos De zijstraten zijn erg krap van opzet. Er staan veel huizen maar de straten zijn erg smal en doodlopend. In het gebruik geeft dit knelpunten (parkeren, voetgangers, fietsers, leveranties/bezoekers enz.). Er is geen ruimte om hier groen toe te voegen. De werkgroep heeft juist aangegeven dat er behoefte is aan voldoende parkeerplaatsen. Er stonden in het verleden veel meer bomen dan nu het geval is; gedurende de jaren zijn er vele bomen uitgevallen of vanwege wortelopdruk gekapt.

Op enkele uitzonderingen na zijn hiervoor geen bomen terug geplant. Dat heeft te maken met de beperkte ruimte. In de noordelijke zijstraten zijn de aanwezige bomen op zich goed opgenomen in het straatprofiel (al blijft het krap) en hebben we geen geluiden ontvangen dat deze tot problemen in het gebruik leiden. In de zuidelijke zijstraten staan niet veel bomen meer. Een uitzondering vormt de zuidoostelijke zijstraat. Daar staan achterin de straat nog een viertal bolacacia’s. Deze staan ietwat ongelukkig; ze staan kort op de inritten en zeer kort op de erfgrens. Daardoor groeien ze tegen de carports aan. Dit geeft problemen met het in- en uitrijden. Het smalle profiel van de straat bemoeilijkt dit nog meer. Er is nagenoeg geen boven- en ondergrondse groeiruimte. De bomen staan bovenop de kabels- en leidingenstrook. In het vervolgtraject zullen we onderzoeken of het wenselijk is deze bomen te handhaven en of het überhaupt uitvoeringstechnisch mogelijk is om ze te handhaven (gezien de kabels- en leidingen- en rioleringswerkzaamheden). De concept inrichting ziet er dan als volgt uit:

Concept inrichting

Wortelopdruk In de Doornbos spelen de wortelopdruk problemen zich vooral af aan de zuidzijde van de doorgaande weg (Noorse esdoorns). Deze hebben een sterk verminderde conditie en geven redelijke tot ernstige wortelopdruk. Omdat we aan deze zijde de inrichting graag willen verbeteren door de aanleg van een trottoir is het advies om deze bomen te vervangen voor nieuwe bomen. In dit geval biedt de verminderde conditie ons een kans om de inrichting te verbeteren en nieuwe bomen aan te planten met voldoende boven- en ondergrondse groeiruimte. Een uitzondering: twee Noorse esdoorns aan de westkant van de Doornbos. Deze hebben een betere conditie dan de overige Noorse esdoorns. In het vervolgtraject zullen we onderzoeken of het mogelijk is deze te handhaven en in te passen in het ontwerp.

Samengevat: Handhaving van de bestaande bomen heeft de volgende nadelen op technisch vlak tot gevolg. Er zijn beperkingen aan: - Doorgaande rijbaan zuidzijde: de mogelijkheden en ontwerpvrijheid om een nieuw ontwerp te realiseren en daarmee tegemoet te komen aan de wensen van bewoners (net name de aanleg van een trottoir aan de zuidzijde). - Doorgaande rijbaan: de technische uitvoerbaarheid van met name de rioleringswerkzaamheden (vervangen, vernieuwen en/of uitbreiden van de hoofdriolering) en het vervangen van de huisaansluitingen in verband met het afkoppelen van de daken). - Doorgaande rijbaan zuidzijde: het in voldoende mate kunnen oplossen/voorkomen van de wortelopdruk en wortelgroei in tuinen en potentiele schades en overlast als gevolg hiervan (betreft een beperkt aantal locaties). - Zuidoostelijke zijstraat: vanwege de krapte in het profiel, de parkeerdrukte en de onhandige locaties van de bomen zijn er beperkingen aan het gebruik van deze zijstraat. Handhaving van de bomen heeft als voordeel ten aanzien van het technische aspect: - Een voordeel van de handhaving van de bestaande bomen is dat de huidige kabels en leidingentracés (onder de trottoirs) grotendeels ongemoeid kunnen blijven. Bij het verwijderen van de bomen zullen in ieder geval pleksgewijs herstelwerkzaamheden aan de kabels en leidingen nodig zijn.

6 Juridische trajecten in de toekomst Voor de volledige inhoud van dit hoofdstuk wordt verwezen naar de bijgevoegde afwegingsnotitie van deelproject 1. Deze is in zijn geheel van toepassing op deelproject 2 (en de volgende deelprojecten). Ook hiervoor geldt dat deze problematiek in de Doornbos in mindere mate aan de orde is.

7 Beheer en onderhoud Voor de volledige inhoud van dit hoofdstuk wordt verwezen naar de bijgevoegde afwegingsnotitie van deelproject 1. Deze is in zijn geheel van toepassing op deelproject 2 (en de volgende deelprojecten). Ook hiervoor geldt dat deze problematiek in de Doornbos in mindere mate aan de orde is.