Bijlage- Meerjarenprogramma Grondexploitaties 2024

Dashboard Meerjaren Programma Grondexploitaties 2024 Totaal nog te realiseren kosten €24,91 mln.

€12.000 winstneming

Totaal nog te realiseren opbrengsten €45,40 mln.

In 2023 is, conform BBVregelgeving, € 12.000 winst genomen in de grondexploitaties. €17,10 mln. boekwaarde

In het MPG 2024 geldt een verwacht resterend resultaat op eindwaarde van €3,39 mln. Over het resultaat kan niet per direct worden beschikt. Onderstaande cirkeldiagram toont de verhouding op dit vlak tussen woningbouw (€1,60 positief) en bedrijventerreinen (€1,79 positief).

1.600.000

10

resultaat (eindwaarde) = verwacht positief resultaat boekwaarde = meer kosten geraliseerd dan opbrengsten resultaat (eindwaarde) = verwacht negatief resultaat (dit verlies is reeds genomen) boekwaarde = meer opbrengsten gerealiseerd dan kosten Bedrijventerreinen Haansberg Oost

Woningbouw

2022

2023

Resultaat (eindwaarde)

931.000

951.000

Boekwaarde

Alphenseweg (Wildschut)

2022

2023

Resultaat (eindwaarde)

-750.000

-791.000

1.189.000

1.215.000

-16.000

2.000

Boekwaarde

MBP (ingebrachte grond)

2022

2023

CPG (Centrumdeel)

Resultaat (eindwaarde)

44.000

131.000

Boekwaarde

-330.000

-354.000

MBP fase 1 Verwacht resultaat (eindwaarde)

12

Miljoenen

2022

2023

Resultaat (eindwaarde)

-4.598.000

-4.413.000

Boekwaarde

4.781.000

4.966.000

2022

2023

Resultaat (eindwaarde)

118.000

47.000

CPG (Parkdeel) Resultaat (eindwaarde)

Boekwaarde

-255.000

-354.000

MBP fase 2

2022

2023

Resultaat (eindwaarde)

-1.086.000

-629.000

2022

2023

376.000

213.000

Boekwaarde

-1.633.000

-1.027.000

CP Rijen Oost

2022

2023

Resultaat (eindwaarde)

-1.968.000

-1.938.000

Boekwaarde

3.726.000

3.860.000

2022

2023

Boekwaarde

1.814.000

1.860.000

1.788.000

8

VV Paarse Strook

6

Resultaat (eindwaarde)

1.338.000

1.289.000

Boekwaarde

-1.108.000

-1.035.000

4 2

woningbouw

Tussen de Leijen

bedrijventerrein

Nog te realiseren kosten Nog te realiseren opbrengsten

€11,16 mln. In het MPG 2024 winstpotentieel zit nog een totaal Totaal winstpotentieel (eindewaarde) winstpotentieel (eindwaarde) 2.418.000 van €11,16 mln. (alle 8.742.000 positieve resultaten in woningbouw bedrijventerrein de tabel hiernaast).

€7,40 mln. verliesvoorziening

2022

2023

Resultaat (eindwaarde)

4.592.000

7.234.000

Boekwaarde

7.454.000

7.734.000

VVNO

-

Het totale resultaat van de grondexploitatieportefeuille is hiermee als volgt; het verwachte resterende resultaat op eindwaarde (€3,39 mln.) + de reeds getroffen verliesvoorziening (€7,77 mln.) = €11,16 mln. (winstpotentieel) + het totaal aan gerealiseerde tussentijdse winstnemingen tot en met 2023 (€16,49 €27,65 mln. €27,65mln.) mln.=totaal resultaat

Conform BBV-regelgeving dient voor het verwachte verlies van een grondexploitatie een voorziening te worden getroffen. Er is reeds €7,40 mln. (netto contante waarde) ten laste van de Boekwaarde (in mln.) algemene reserve grondexploitatie 20 gebracht (in 2023 is €0,56 mln. 15 vrijgevallen). In de tabel hiernaast 10 (eindwaarde) worden de voorzieningen (resultaten op 5 eindwaarde) weergegeven (in totaal 0 €7,77 mln.). reserve Algemene Het identificeren en beheersen van de risico’s draagt grondexploitaties Om het totale risicobedrag af te dekken, is een zogeheten weerstandscapaciteit er aan bij de projecten binnen de (financiële) kaders te = benodigd. Hier wordt binnen de algemene reserve van de gemeente rekening mee laten verlopen. Het totale gewogen risicobedrag van €0,04 mln. gehouden. De aanwezige algemene reserve grondexploitatie (€0,04 mln.) is de grondexploitaties wordt per ultimo 2023 ingeschat momenteel lager dan de benodigde weerstandscapaciteit (€ 3,63 mln.). Dit betekent dat op € 3,63 mln. In 2022 was dit € 2.81 , in 2021 €2,26 eventueel optredende risico’s niet kunnen worden gedekt binnen de algemene reserve 1 mln., in 2020 €3,68 mln. en €3,54 mln. in 2019. Zie grondexploitaties. In dit geval worden de risico’s gedekt vanuit de algemene reserve. voor het verloop de grafiek hiernaast.

2022

2023

Resultaat (eindwaarde)

417.000

347.000

Boekwaarde

-835.000

-582.000

Wendel Zuid

2022

2023

Resultaat (eindwaarde)

901.000

948.000

Boekwaarde

576.000

813.000

Benodigde weerstandscapaciteit Miljoenen

De boekwaarde bestaat uit het saldo van gerealiseerde kosten (verwervingen, bouw- en woonrijpmaken, apparaatskosten, rente en winstnemingen) en opbrengsten. Dit geïnvesteerd vermogen bedraagt per 31-12-2023 circa € 17,10 mln. (per 31-122022 was dit circa €15,36 mln.) en zal naar verwachting voor de huidige projectenportefeuille na een lichte stijging in 2025 voor de komende jaren afnemen (zie grafiek hieronder).

Om de boekwaarde van de huidige projectenportefeuille ook daadwerkelijk “terug te verdienen”, zijn naast het realiseren van de opbrengsten ook investeringen nodig. In onderstaande grafiek worden deze weergegeven voor de termijn van 2024 tot en met 2028.

€3,39 mln. verwacht resultaat (eindwaarde)

5 4 3 2 1 JR 2019 JR 2020 JR 2021 JR 2022 JR 2023 Marktrisico's

Totaal risicobedrag grondexploitaties = €3,63 mln.

Projectrisico's

Meerjaren Programma Grondexploitaties 2024

Inhoudsopgave 1. Inleiding..............................................................................................................................................3 2. Financiële paragraaf gemeentelijke grondexploitaties.......................................................................4 2.1 Uitgangspunten actualisatie.........................................................................................................4 2.2 Verloop boekwaarde grondexploitaties........................................................................................8 2.3 Winst- en verliesnemingen...........................................................................................................8 2.4 Prognose grondexploitaties........................................................................................................10 2.5 Totale resultaat per grondexploitatie.........................................................................................12 2.6 Samenvattende totaaltabellen...................................................................................................12 2.7 Risicobeheersing.........................................................................................................................13 3.

Grondexploitaties (bouwgronden in exploitatie)..............................................................................16 3.1 Alphenseweg (grenzend aan OBS de Wildschut)........................................................................16 3.2 Centrumplan Gilze (centrumdeel)..............................................................................................18 3.3 Centrumplan Gilze (parkdeel).....................................................................................................20 3.4 Centrumplan Rijen Oost..............................................................................................................23 3.5 Tussen de Leijen.........................................................................................................................25 3.6 Vliegende Vennen Noord-Oost...................................................................................................27 3.7 Wendel-Zuid...............................................................................................................................29 3.8 Haansberg Oost..........................................................................................................................31 3.9 Midden-Brabant Poort (ingebrachte grond)...............................................................................34 3.10 Midden-Brabant Poort fase

1...................................................................................................35 3.11 Midden-Brabant Poort fase 2...................................................................................................38 3.12 Vliegende Vennen Paarse Strook..............................................................................................40 4. Materiële vaste activa......................................................................................................................42 4.1 Wettelijk kader...........................................................................................................................42 4.2 Materiële vaste activa.................................................................................................................42 4.3 Overzichtskaarten per kern........................................................................................................44

2

1. Inleiding De grondexploitaties worden in het kader van de jaarstukken jaarlijks herzien. Er wordt inzicht gegeven in de gerealiseerde en de nog te realiseren kosten en opbrengsten. Tevens wordt er een prognose gegeven voor het eindresultaat. De raad besluit over de uitkomsten van deze herziening door middel van het vaststellen van het Meerjarenprogramma Grondexploitaties (hierna MPG). Het MPG is verwerkt in de jaarstukken 2023 en dient mede als toelichting op deze jaarstukken. Eventuele benodigde bijstellingen worden meegenomen bij het opstellen van de begroting 2025. De twaalf bouwgronden die per ultimo 2023 in exploitatie zijn genomen, worden nader toegelicht. Er wordt informatie gegeven over:  Het projectdoel en maatschappelijke waarden;  Kaartmateriaal/situatieschetsen;  De voortgang;  Financiële resultaten en tussentijdse winstnemingen;  Actueel inzicht in de benodigde verliesvoorzieningen. Voor wat betreft de financiële actualisatie van de gemeentelijke grondexploitaties wordt inzicht gegeven in:  De uitgangspunten;  De geactualiseerde programma’s;  Bijgestelde kosten- en opbrengstenraming en fasering;  Verloop van de boekwaarde en het resultaat;  Actueel inzicht in de stand van zaken van de aan de grondexploitaties gelieerde risico’s en het weerstandsvermogen. Daarnaast is voor elke afzonderlijke grondexploitatie een dashboard opgenomen in de bijlagen.

Voor wat betreft de (strategische) grondposities wordt een beeld geschetst van:  Het wettelijke kader;  Grond als vast actief (geen toekomstig ontwikkelgebied);  Grond bestemd voor gebiedsontwikkeling op termijn;  Actuele boekwaarden;  Overzichtskaarten per kern. Het woningbouwprogramma in de gemeentelijke grondexploitaties maakt deel uit van het totale, geplande nieuwbouwaanbod in de gemeente Gilze en Rijen. Als dat totale nieuwbouwaanbod in lijn is met de totale vraag naar woningen, is duidelijk dat ons grondexploitatieprogramma, in combinatie met het programma van private partijen, aansluit op de vraag. De vernieuwde woningbouwprogrammering en de communicatie hieromtrent verloopt separaat van het MPG.

3

2. Financiële paragraaf gemeentelijke grondexploitaties Een grondexploitatie is de financiële vertaling van een ruimtelijk plan. Het is een overzicht van kosten en opbrengsten van de productie van bouw- en woonrijpe grond, uitgezet in de tijd (fasering). Hierbij wordt rekening gehouden met kosten- en opbrengstenstijgingen en rentetoerekening. Onder deze categorie, bouwgrond in exploitatie, vallen de gronden in eigendom van de gemeente Gilze en Rijen waarvoor de gemeenteraad een grondexploitatie(begroting) heeft vastgesteld. Het betreffen gronden die zich in een transformatieproces bevinden waarbij in bezit zijnde grond en (eventueel) aanwezige opstallen worden omgevormd naar bouwrijpe grond, met als oogmerk (opnieuw) te worden bebouwd. De grondexploitatie heeft gedurende de looptijd van het plan verschillende functies. Tijdens de fase van planvoorbereiding is het vooral een instrument voor het berekenen van de financiële gevolgen en het beoordelen van de haalbaarheid van het voorgenomen plan. Tijdens de fase van de planuitvoering is de grondexploitatie vooral een instrument voor het bewaken van de uitvoering. In dit hoofdstuk worden de financiën van de gemeentelijke grondexploitaties op hoofdlijnen in beeld gebracht.

2.1 Uitgangspunten actualisatie In onderstaande tabel worden de parameters weergegeven die zijn gehanteerd om de grondexploitaties te actualiseren (voor de actualisaties per 30 juni 2023 en per ultimo 2023 zijn dezelfde parameters gehanteerd). Ter vergelijking zijn ook de parameters van 2022 weergegeven. Paramaters

2022

2023

Toe te rekenen rente Disconteringsvoet

0,27% 2,00%

0,27% 2,00%

Indexering kosten 2023 2024 en 2025 2026 en 2027 2027-2032 2024 2025 -2032

6,00% 4,00% 3,00% 2,00% 3,00% 2,00%

Indexering opbrengsten woningbouw 2023, 2024 en 2025 2026 e.v. 2024 e.v.

0,00% 1,00%

Indexering opbrengsten bedrijventerreinen 2023, 2024 en 2025 2026 e.v. 2024 e.v.

0,00% 1,00%

1,50%

1,50%

Grondprijzen 2024 Zie toelichting hieronder Tabel 1: parameters 2022/2023 (voor specifieke grondexploitaties kunnen afwijkende parameters worden gehanteerd)

4

De onderbouwing van de parameters wordt in deze paragraaf nader toegelicht.

5

Toe te rekenen rente Conform de Besluit, Begroting en Verantwoording-regelgeving (hierna; BBV) wordt de rekenrente enkel gebaseerd op de werkelijke rente op vreemd vermogen (gewogen gemiddelde rente op portefeuilleniveau). Er is geen sprake van projectfinanciering. De toe te rekenen rente is bepaald op 0,27%. Disconteringsvoet De eindwaarden worden contant gemaakt op basis van een disconteringsvoet van jaarlijks 2% conform de BBV-regelgeving. De contante waarde van de (kasstromen van de) toekomstige baten en lasten van grondexploitaties is van belang voor het bepalen van de te treffen verliesvoorziening. op basis van een stellige uitspraak vanuit de commissie BBV in de notitie ‘Grondbeleid in begroting en jaarstukken’ (2019) is de disconteringsvoet gesteld op 2%, zijnde het maximale meerjarig streefpercentage van de Europese Centrale Bank voor de inflatie binnen de Eurozone. De gemeente hoeft hier dus geen eigen inschatting van te maken. Indexering kosten (situatieschets) De kostenontwikkeling voor de grond-, weg- en waterbouw (hierna; GWW) is vergelijkbaar met de woningbouwkostenontwikkeling. De schaarste aan bouwmaterialen en het personeelstekort is ook op de GWW-sector van toepassing. De hoge energieprijzen hebben de productiekosten van veel bouwmaterialen doen stijgen.

Dit geldt met name voor bouwmaterialen waar veel energie nodig is voor productie, zoals gebakken materiaal en staal. De prijs van veel grondstoffen van bouwmaterialen is o.a. sterk afhankelijk van de oorlog in Oekraïne. Hoe langer deze aanhoudt, hoe langer de problematiek en onzekerheid omtrent bouwmaterialen zal aanhouden. De schaarste aan bouwmaterialen zal pas worden verholpen op het moment dat de productieketens onder normale omstandigheden kunnen functioneren. De lonen in de bouw- en infrasector zijn als gevolg van caoonderhandelingen in januari 2023 met 2,5% gestegen en in juni 2023 nogmaals met 2,5%. De looncomponent weegt minder zwaar in de kostenontwikkeling dan de materiaalcomponent. Voor de bouw- en infrasector gold tot 2 november 2022 een bouwvrijstelling stikstof. De Raad van State kwam op deze datum met de uitspraak dat de bouwvrijstelling niet gebruikt mag worden bij bouwprojecten. Hierdoor moet per project onderzoek worden gedaan naar de mogelijke gevolgen van de stikstofuitstoot. Dit zorgt voor vertragingen bij het verlenen van vergunningen en hierdoor stijgen de kosten. Hoe de toekomst er voor de GWW-sector uit zal zien blijft onzeker, maar lijkt langzaam te stabiliseren. De loon- en materiaalkosten zullen nog blijven stijgen. Hierdoor zal de prijsstijging op de korte termijn nog hoger zijn dan het meerjarig gemiddelde.

Naar verwachting zullen de GWWkostenstijgingen op middellange termijn stabiliseren op een hoog niveau. Indexering kosten (gehanteerde parameters) Binnen de grondexploitaties (per 30-06-2023) werd voor het jaar 2023 rekening gehouden met een indexering van de kosten van 6%. Op basis van bovenstaande verwachtingen (en deels op basis van reeds beschikbare realisatiecijfers over 2023 en begin 2024) stellen we dit percentage bij naar 3%. Voor 2024 is gekozen een stijging van de bouwkosten voor de GWW-sector aan te houden van 3%. Voor de middellange termijn wordt een kostenstijging van 2% per jaar voor 2025, 2026 en verder (conform het langjarig inflatiegemiddelde). Dat biedt binnen de grondexploitatie de mogelijkheid om waar nodig budgetten voor bouw- en woonrijp maken te verhogen. Zodat er voldoende geld is om werkzaamheden die de komende jaren moeten gebeuren ook te laten uitvoeren tegen marktconforme condities. (bronnen; Metafoor, Stadkwadraat, Bouwtotaal en BDB)

6

Grondprijzen 2024 De notitie grondprijzen gaat in op de grondprijzen zoals de gemeente Gilze en Rijen die in 2024 hanteert voor de uitgifte van gronden met verschillende functies. Het belangrijkste doel van deze notitie is dan ook de communicatie van de (uitgangspunten voor de) actuele grondprijzen richting belangstellenden, zoals burgers en marktpartijen. Voor het bepalen van de grondprijzen is na een aantal jaar nieuw onafhankelijk onderzoek nodig, om onrealistische bedragen ten gevolge van te lang doorindexeren te voorkomen. Dit jaar is dit onderzoek opnieuw uitgevoerd. De grondprijzen zoals vastgesteld in 2024 en opgenomen bij de herziening van de grondexploitaties is dus getoetst en actueel. Er is sprake van ruimte voor verhoging van onze grondprijzen wanneer bijvoorbeeld de vrij op naam prijzen (hierbij zijn alle wettelijke kosten voor de aankoop van het huis al in de prijs meegenomen) sterker stijgen dan de bouwkosten of als de gemeente bijvoorbeeld wordt geconfronteerd met hogere kosten voor het aanleggen van publieke voorzieningen. Daarnaast spelen economische ontwikkelingen zoals de inflatie een rol en kunnen backtesting, marktanalyses en benchmarking uitwijzen dat de grondprijzen moeten worden verlaagd of verhoogd. Deze factoren zijn geanalyseerd aan de hand van onafhankelijk extern onderzoek en eigen onderzoek.

Op basis van deze analyse van actuele marktcijfers is per afzonderlijk vastgoedsegment (voor zowel woningbouw als bedrijventerreinen, zendmasten en overige nutsvoorzieningen) een aparte grondprijs bepaald. De effecten van de verandering van de grondprijzen zijn verwerkt in de lopende grondexploitaties. Onderstaand een overzichtstabel met de grondprijzen voor 2024 per segment (zoals opgenomen in de notitie “grondprijzen 2024 van gemeente Gilze en Rijen”).

Tabel 2: grondprijzen 2024

7

Indexering opbrengsten In het kader van de waardering van de grondexploitatie gaan wij conform de BBV-regelgeving uit van het voorzichtigheidsprincipe. Daardoor wordt er verder in de toekomst geen lagere of hogere index opgenomen dan op het huidige moment zichtbaar is. Voor de komende jaren wordt een opbrengstenstijging van 1,5% gehanteerd. Bij de volgende actualisatie moet op basis van nieuwe marktgegevens blijken of het hanteren van een hogere of lagere indexering van de opbrengsten voor deze regio kan worden beargumenteerd.

2.2 Verloop boekwaarde grondexploitaties De boekwaarde geeft het totaal aan gemaakte kosten en opbrengsten weer, die op de peildatum zijn gerealiseerd (inclusief rente). Bij een negatieve boekwaarde overstijgen de opbrengsten de kosten. Bij een positieve boekwaarde zijn meer kosten dan opbrengsten gerealiseerd. Uit tabel 3 hieronder blijkt dat de totale boekwaarde, oftewel het geïnvesteerde vermogen in actief ontwikkelde gronden, met circa 63% is gedaald (jaarrekening 2023 versus jaarrekening 2022). In 2023 is voor € 1.706.857 aan kosten gemaakt en zijn € -17.529 opbrengsten gerealiseerd. De meeste kosten zijn gemaakt in de grex “Centrumplan Gilze (parkdeel)”, “Tussen de Leijen” en “Vliegende Vennen NO”. Wat betreft de opbrengsten is het opvallend dat er een negatieve opbrengst van €100.000,- bij Centrumplan Gilze is geboekt. Dit betreft een vergoeding vanuit de ontwikkelaar die hoger was dan de gemaakte kosten. Hierdoor is er rekening gehouden met een negatieve opbrengst aangezien deze opbrengst gerestitueerd moest worden. Grondexploitatie

Boekwaarde per 31- Boekwaarde per 3112-2021 12-2022

Alphenseweg (OBS de Wildschut) Centrumplan Gilze (centrumdeel) Centrumplan Gilze (parkdeel) Centrumplan Rijen Oost Eikenveld Tussen de Leijen Vliegende Vennen Noord Oost Wendel Zuid Subtotaal woningbouw Haansberg Oost Midden-Brabant Poort (ingebrachte grond) Midden-Brabant Poort fase 1 Midden-Brabant Poort fase 2 Vliegende Vennen Paarse Strook Subtotaal bedrijventerreinen Totaal Afname boekwaarde

1.165.217 7.387.071 -1.802.247 2.758.268 -150.996 6.650.276 -604.343 1.497.983 16.901.230 -311.507 -1.047.492 2.328.997 3.694.652 -1.661.150 3.003.501 19.904.731

1.189.276 4.780.806 -1.632.651 1.814.354 -87.467 7.453.593 -835.176 576.381 11.853.150 -16.145 -330.343 -254.582 3.726.177 -1.108.058 -1.373.483 10.479.667 -47%

Lasten 2023

Baten 2023

26.158 85.407 565.387 45.953

-100.000 80.000 -

280.480 220.950 193.855 1.418.189 3.330 8.745 134.222 136.557 5.814 288.668 1.706.857

-20.000 2.471 2.471 -17.529

Boekwaarde per 31-122023 1.215.433 4.966.213 -1.147.264 1.860.307 7.734.073 -614.227 770.236 14.784.771 -12.815 -321.598 -120.360 3.860.263 -1.102.244 2.303.246 17.088.017 63%

Tabel 3: boekwaarden grondexploitaties

2.3 Winst- en verliesnemingen Bij de bepaling van de winstneming is de "percentage of completion" regel uit het BBV toegepast. Daarbij wordt een deel van het verwachte eindresultaat tussentijds als winst genomen naar rato van de gerealiseerde baten en lasten. Deze tussentijdse winst wordt gedoteerd aan de algemene reserve grondexploitaties. In tabel 4 op de volgende pagina worden per grondexploitatie de genomen winsten in 2023 getoond.

8

Tabel 4: winstnemingen grondexploitaties

Winstneming 2023 119.881 32.454 43.028 195.363 15.275 -32.209 -233.322 67.288 -182.968 12.395

Grondexploitatie Centrumplan Gilze (parkdeel) Vliegende Vennen Noord Oost Wendel Zuid Subtotaal woningbouw Haansberg Oost Midden-Brabant Poort (ingebrachte grond) Midden-Brabant Poort fase 1 Vliegende Vennen Paarse Strook Subtotaal bedrijventerreinen Totaal

Inclusief deze winstnemingen (die de boekwaarde verhogen) laat het verloop van de boekwaarde het volgende beeld zien. Omschrijving In exploitatie genomen gronden woningbouw In exploitatie genomen gronden bedrijventerreinen Totaal

Stand per 31-12-2022

Lasten 2023

Baten 2023

Winstneming 2023

Stand per 31-12-2023

13.346.582

1.418.189

-20.000

195.363

14.980.134

2.017.050

288.668

2.471

-182.968

2.120.279

15.363.632

1.706.857

-17.529

12.395

17.100.413

Tabel 5: verloop boekwaarde inclusief winstnemingen

Voor projecten waarin, naar verwachting, niet alle kosten gedekt worden door opbrengsten vormen wij een voorziening. We brengen dit bedrag ten laste van de algemene reserve grondexploitatie. Jaarlijks bezien we bij de jaarrekening of we de gronden moeten afwaarderen en een verliesvoorziening moeten treffen. In de tabel hieronder worden per grondexploitatie de dotaties aan c.q. onttrekkingen uit de verliesvoorziening getoond. Verliesnemingen 2023 39.686 -178.452 -28.552 -167.318 -399.814 -399.814 -567.132

Grondexploitatie Alphenseweg (grenzend aan OBS de Wildschut) Centrumplan Gilze (centrumdeel) Centrumplan Rijen Oost Subtotaal woningbouw Midden-Brabant Poort fase 2 Subtotaal bedrijventerreinen Totaal Tabel 6: verliesvoorziening grondexploitaties

De voorziening verwachte verliezen heeft hierdoor per ultimo 2023 een stand van € 7.391.319. Het totale resultaat van de grondexploitaties over 2023 bedraagt € 579.527. Opgebouwd uit in totaal € 12.395 aan winstnemingen en een vrijval van de verliesvoorziening (in totaal € 567.132), zie tabel 7 op de volgende pagina.

9

Omschrijving In exploitatie genomen gronden woningbouw In exploitatie genomen gronden bedrijventerreinen Totaal Omschrijving Voorziening verwachte verliezen Totaal resultaat grondexploitaties

Stand per 31-12-2022

Lasten 2023

Baten 2023

Winstneming 2023

Stand per 31-12-2023

13.346.582

1.418.189

-20.000

195.363

14.980.134

2.017.050

288.668

2.471

-182.968

2.120.279

15.363.632

1.706.857

-17.529

12.395

17.100.413

Stand per 13-12-2022

Vrijval verliesvoorziening 2023

-7.958.452

-567.132

Stand per 31-12-2023 -7.391.320

579.527

Tabel 7: resultaat grondexploitaties 2023

Met het aanhouden van een evenwichtige en robuuste grondexploitatieportefeuille is het mogelijk gemaakt (positieve algemene reserve grondexploitatie) een voorziening te vormen voor projecten waarin niet alle kosten gedekt worden door opbrengsten. De gemeente levert daarmee, ondanks deze verliezen, een forse maatschappelijke bijdrage middels de realisatie van de volgende projecten:  Twee centrumplannen (geraamd negatief resultaat van circa €6.100.000).  De bouw van een nieuwe school (geraamd negatief resultaat van circa € 800.000).  De uitbreiding van een bedrijventerrein (geraamd negatief resultaat van circa € 600.000). Voor specifieke inhoudelijke informatie over de totstandkoming van de winstnemingen en verliesvoorzieningen per grondexploitatie, wordt verwezen naar hoofdstuk 3.

2.4 Prognose grondexploitaties In onderstaande tabel zijn naast de boekwaarden per ultimo 2023 ook de nog te realiseren kosten (inclusief indexering en rente) en opbrengsten opgenomen. Met het verwachte resterende (dus exclusief reeds genomen winsten) resultaat op eindwaarde als sluitstuk.

Grondexploitatie

Boekwaarde per 31-12-2023

Verwachte lasten

Verwachte baten

Verwachte eindwaarde

Alphenseweg (grenzend aan de Wildschut) CP Gilze (parkdeel) Wendel Zuid Vliegende Vennen NO Tussen de Leijen Centrumplan Rijen Oost CP Gilze (centrumdeel)

1.215.433 -1.027.383 813.264 -581.773 7.734.073 1.860.307 4.966.213

235.284 814.600 1.165.697 619.718 19.094.714 77.926 129.865

659.750 0 2.926.858 385.333 34.062.606 0 683.328

-790.967 212.783 947.898 347.388 7.233.820 -1.938.233 -4.412.749

Subtotaal woningbouw Haansberg Oost Midden-Brabant Poort (ingebrachte grond) Midden-Brabant Poort fase 1 Midden-Brabant Poort fase 2 Vliegende Vennen Paarse Strook Subtotaal bedrijventerreinen Totaal

14.980.134 2.459 -353.682 -353.807 3.860.263 -1.034.955 2.120.278 17.100.411

22.137.803 239.063 223.154 306.956 1.846.440 161.360 2.776.973 24.914.776

38.717.876 1.192.960 0 0 5.077.248 415.230 6.685.438 45.403.314

1.599.938 951.438 130.528 46.851 -629.455 1.288.825 1.788.188 3.388.126

Tabel 8: verwachte eindwaarde grondexploitaties

10

Verwacht eindjaar 2025 2025 2026 2026 2032 2025 2025

2025 2026 2026 2032 2025

Uit bovenstaande tabel valt het volgende af te lezen:  De waardering van de bouwgronden in exploitatie per 31 december 2023 bedraagt €17.100.411,- en is gebaseerd op de geactualiseerde grondexploitaties per ultimo 2023 (dit is de beste inschatting op het moment van actualiseren, omgeven door de nodige aannames en veronderstellingen).  In alle gemeentelijke grondexploitaties tezamen moet nog €45.403.314 aan opbrengsten worden gerealiseerd.  Om de boekwaarde van de huidige projecten ook daadwerkelijk terug te kunnen verdienen, zijn naast het realiseren van opbrengsten ook investeringen nodig. Om de grondexploitaties af te ronden moet nog €24.914.776 aan kosten worden gemaakt.  Het verwachte resterende (dus exclusief reeds genomen winsten) resultaat op eindwaarde voor alle woningbouwexploitaties tezamen bedraagt €1.599.938,- (boekwaarde per ultimo 2023 plus de nog te verwachte lasten minus de nog te verwachte opbrengsten). Voor de negatieve resultaten is reeds een voorziening getroffen. De komende jaren wordt dus nog een positief resultaat op eindwaarde verwacht van in totaal €8.741.889,-.  Alle bedrijventerreinexploitaties tezamen laten een positief verwacht resterend (dus exclusief reeds genomen winsten) resultaat zien van €1.788.188 (boekwaarde per ultimo 2023 plus de nog te verwachte lasten minus de nog te verwachte opbrengsten).

Voor de negatieve resultaten is reeds een voorziening getroffen. De komende jaren wordt dus nog een positief resultaat op eindwaarde verwacht van in totaal €2.4317.642. Onderstaande grafiek geeft het verloop van de boekwaarde, de verwachte lasten, de verwachte baten en het verwachte resterende resultaat (eindwaarde) over de afgelopen drie jaar weer.

Grafiek 1: verloop grondexploitatieportefeuille

Van deze grafiek kan het volgende worden afgelezen:  De boekwaarde is in 2023 gestegen met circa €1.800.000, ofwel circa 11%. Per ultimo 2023 bedraagt de boekwaarde daarmee circa €17.100.000. Naarmate dit bedrag hoger wordt, stijgt dus het geïnvesteerd vermogen en het daarmee gepaard gaande risico. Op basis van de geactualiseerde grondexploitaties zal de boekwaarde naar verwachting de komende jaren weer afnemen omdat er meer opbrengsten dan kosten worden verwacht.  Het bedrag aan nog te realiseren kosten is per ultimo 2023 gedaald met circa €2.400.000, ofwel circa 9%. Dit wordt hoofdzakelijk veroorzaakt doordat de onzekerheid rondom stijging van materiaal- en bouwkosten wat is afgenomen en er een lagere toekomstige index is opgenomen.  Het bedrag aan nog te realiseren opbrengsten is per ultimo 2023 gestegen met circa €2.400.000 miljoen, ofwel circa 6%. Dit wordt hoofdzakelijk veroorzaakt doordat het De opbrengstenstijging in de nabije toekomst niet meer 0% is maar 1,5%Het per saldo 11

verwachte negatieve resterende resultaat (eindwaarde) op alle grondexploitaties is toegenomen. In de jaarrekening 2022 is een positief resultaat gerapporteerd van €0,32 miljoen. In de jaarrekening 2023 is een positief resultaat gerapporteerd van €3,4 miljoen. De saldi van positieve en negatieve grondexploitaties moeten echter separaat worden beschouwd vanwege de te vormen voorzieningen voor verliesgevende grondexploitaties (zoals toegelicht in paragraaf 2.3).

2.5 Totale resultaat per grondexploitatie De opbouw van het totale resultaat per project (het verwachte resterende resultaat op eindwaarde, ofwel de nog te nemen toekomstige winsten, plus de gerealiseerde tussentijdse winstnemingen tot en met 2023) wordt hieronder weergegeven. Deze wordt tevens vergeleken met de resultaten zoals opgenomen in de jaarstukken 2022. In tabel 9 voor de woningbouwexploitaties en in tabel 10 voor de bedrijventerreinexploitaties. In hoofdstuk 3 worden deze verschillen per grondexploitatie toegelicht. Exploitatie (woningbouw)

Alphenseweg (grenzend aan de Wildschut) CP Gilze (parkdeel) Wendel Zuid Vliegende Vennen NO Tussen de Leijen Centrumplan Rijen Oost CP Gilze (centrumdeel) Totaal

Verwachte EW Tussentijdse Totaal resultaat jaarstukken winstnemingen t/m project (EW) 2023 2023

-720.567

Verschil

-720.567

-749.678

29.111

1.473.618 1.188.684 4.089.732 7.233.820 -1.891.521 -4.419.849 6.953.916

1.517.033 1.098.609 4.127.022 4.592.337 -1.967.938 -4.598.411 4.018.973

-43.414 90.075 -37.291 2.641.483 76.417 178.562 2.934.943

Verwachte EW Tussentijdse Totaal resultaat jaarstukken winstnemingen t/m project (EW) 2023 2023

Totaal resultaat project (EW) jaarstukken 2022

212.783 947.898 347.388 7.233.820 -1.891.521 -4.419.849 1.709.951

-

Totaal resultaat project (EW) jaarstukken 2022

1.260.835 240.786 3.742.344 5.243.965

Tabel 9: totale resultaat per project (woningbouw)

Exploitatie (bedrijventerreinen)

Verschil

MBP fase 1

951.438 130.528

5.062.171 2.354.474

6.013.610 2.485.001

5.977.717 2.706.200

35.893 -221.199

MBP (ingebrachte gronden)

46.851

1.228.083

1.274.934

1.304.287

-29.352

-926.514

-1.085.558

159.045

3.887.480

3.869.203

18.276

12.771.848

-37.337

Haansbergen Oost

MBP fase 2

-926.514

Vliegende Vennen Paarse Strook

1.288.825

Totaal

1.491.129

2.598.655 11.243.382

12.734.511

Tabel 10: totale resultaat per project (bedrijventerrein)

Het totale resultaat van de grondexploitatieportefeuille is hiermee als volgt; het verwachte resterende resultaat op eindwaarde (€3.400.000) + de reeds getroffen verliesvoorziening op eindwaarde (€7.700.000) = €11.200.000 (winstpotentieel) + het totaal aan gerealiseerde tussentijdse winstnemingen tot en met 2022 (€16.500.000) = €27.600.000.

2.6 Samenvattende totaaltabellen Voor de volledigheid worden hieronder twee tabellen gepresenteerd waarin hetgeen in de voorgaande paragrafen is besproken, is samengevoegd.

12

Exploitatie (woningbouw)

Boekwaarde per 31-12-2022

Lasten 2023

Baten 2023

Winstneming Boekwaarde per 2023 31-12-2023

Alphenseweg (grenzend aan de Wildschut)

1.189.276

26.158

-

-

1.215.433

CP Gilze (parkdeel) Wendel Zuid Vliegende Vennen NO Tussen de Leijen Centrumplan Rijen Oost CP Gilze (centrumdeel) Totaal

-1.632.651 576.381 -835.176 7.453.593 1.814.354 4.780.806 13.346.582

565.387 193.855 220.950 280.480 45.953 85.407 1.418.189

80.000 -100.000 -20.000

119.881 43.028 32.454 195.363

-1.027.383 813.264 -581.773 7.734.073 1.860.307 4.966.213 14.980.134

Verwachte lasten

Tussentijdse Totaal winstneminge resultaat n t/m 2023 project (EW)

Verwachte baten

Verwachte eindwaarde

235.284

659.750

-790.967

814.600 1.165.697 619.718 19.094.714 77.926 129.865 22.137.803

2.926.858 385.333 34.062.606 683.328 38.717.876

212.783 947.898 347.388 7.233.820 -1.938.233 -4.412.749 1.599.938

Verwachte baten

Verwachte eindwaarde

239.063 223.154

1.192.960 -

951.438 130.528

5.062.171 2.354.474

6.013.610 2.485.001

5.077.248

46.851

1.228.083

1.274.934

-629.455

-

-790.967

1.260.835 240.786 3.742.344 5.243.965

1.473.618 1.188.684 4.089.732 7.233.820 -1.938.233 -4.412.749 6.843.903

Tabel 11: totaaltabel woningbouw grondexploitaties Exploitatie (bedrijventerreinen)

Boekwaarde per 31-12-2022

Lasten 2023

Baten 2023

Haansbergen Oost MBP fase 1

-16.145 -254.582

3.330 134.222

-

15.275 -233.322

MBP (ingebrachte gronden) MBP fase 2

-330.343

8.745

-

-32.209

-353.807

306.956

3.726.177

136.557

2.471

-

3.860.263

1.846.440

-1.108.058

5.814

-

67.288

-1.034.955

161.360

2.017.049

288.668

2.471

-182.968

2.120.278

2.776.973

Vliegende Vennen Paarse Strook Totaal

Winstneming Boekwaarde per 2023 31-12-2023 2.459 -353.682

Verwachte lasten

415.230 6.685.438

Tussentijdse Totaal winstneminge resultaat n t/m 2023 project (EW)

-

-629.455

1.288.825

2.598.655

3.887.480

1.788.188

11.243.382

13.031.570

Tabel 12: totaaltabel bedrijventerrein grondexploitaties

Voor de projecten waarin, naar verwachting, niet alle kosten gedekt worden door opbrengsten is een voorziening gevormd. In tabel 13 worden de verliesvoorzieningen (tegen contante waarde) weergegeven voor de woningbouwexploitaties en in tabel 14 voor de bedrijventerreinexploitaties. Exploitatie (woningbouw)

Stand per 31-12-2022

Mutatie verliesvoorziening 2023

Stand per 31-12-2023

39.686

760.253

-28.552 -178.452 -167.318

1.862.969 4.241.397 6.864.620

Alphenseweg (grenzend aan de 720.567 Wildschut) Centrumplan Rijen Oost1.891.521 CP Gilze (centrumdeel)4.419.849 totaal 7.031.937

Tabel 13: verloop verliesvoorzieningen woningbouwexploitaties

Exploitatie (bedrijventerreinen)

Stand per 31-12-2022

Mutatie verliesvoorziening 2023

Stand per 31-12-2023

926.514 926.514

-399.814 -399.814

526.700 526.700

MBP fase 2 Totaal

Tabel 14: verloop verliesvoorzieningen bedrijventerreinexploitaties

2.7 Risicobeheersing Per project worden de risico’s geactualiseerd. De gesignaleerde risico’s worden gewogen en gekwantificeerd. Op basis hiervan wordt het risicoprofiel bepaald. Hierbij wordt rekening gehouden met het verwachte resultaat van de betreffende grondexploitatie. Immers, bij winstgevende grondexploitaties kunnen risico’s vooralsnog binnen de grondexploitatie worden opgevangen (zogenaamde winstverdamping). Bij verlieslatende grondexploitaties zal daarentegen een aanvullende verliesvoorziening nodig zijn indien risico’s zich daadwerkelijk voordoen.

13

Weerstandscapaciteit Als uitgangspunt geldt dat sprake is van een financieel risico als in de gevolgen niet kan worden voorzien door verzekeringen, specifiek in de balans opgenomen voorzieningen en de lopende begroting c.q. exploitatie. Voor de gemeente betreft het risico’s in de sfeer van calamiteiten, bovenmatige kostenontwikkelingen en mogelijk nadeliger inkomsten, wat een beslag betekent op de algemene- en bestemmingsreserves. Hiertoe dient dan een minimale buffer (weerstandscapaciteit) aanwezig te zijn om financiële gevolgen op te kunnen vangen. Tabel 15 hieronder toont de berekening van de benodigde weerstandscapaciteit voor de jaarrekening 2022 (inclusief verloop). Exploitatie (woningbouw) Benodigde weerstandscapaciteit marktrisico's Benodigde weerstandscapaciteit projectrisico's Totaal benodigde weerstandscapaciteit

JR 2021

JR 2022

JR 2023

1.192.181

1.411.718

2.929.566

335.000

342.500

1.192.181

-

1.746.718

3.272.066

JR 2021

JR 2022

JR 2023

925.000

952.500

253.098

Exploitatie (bedrijveterreinen) Benodigde weerstandscapaciteit marktrisico's Benodigde weerstandscapaciteit projectrisico's Totaal benodigde weerstandscapaciteit

142.500

107.376

106.477

1.067.500

1.059.876

359.575

JR 2021

JR 2022

JR 2023

2.117.181

2.364.218

3.182.664

Exploitatie (totaal) Benodigde weerstandscapaciteit marktrisico's Benodigde weerstandscapaciteit projectrisico's Totaal benodigde weerstandscapaciteit

142.500

442.376

448.977

2.259.681

2.806.594

3.631.641

Tabel 15: weerstandscapaciteit grondexploitaties

Risicoprofiel Het totaal van de geïnventariseerde risico’s na kansberekening bedraagt voor de jaarrekening 2022 circa €3.6327.000. Hiervan heeft circa € 3.272.000 (82%) betrekking op de woningbouwexploitaties en circa €360.000 (34%) op de bedrijventerreinexploitaties. Ook kunnen we de risico’s qua omvang verdelen in risico’s onder de €100.000 en gelijk aan of boven de €100.000. Hieruit blijkt dat de risico’s onder de €100.000 gezamenlijk een bedrag vertegenwoordigen van circa €282.000 (8%). Hiermee resteert circa €3.429.000 (92%) aan risico’s gelijk aan of boven de €100.000. Ten opzichte van het totaal van de geïnventariseerde risico’s na kansberekening waar in de jaarrekening 2022 rekening mee is gehouden, is een daling te zien van circa € 789.000. Deze stijging wordt hoofdzakelijk veroorzaakt doordat de risico’s naar beneden zijn bijgesteld voor grondexploitatie “Midden Brabantpoort Fase 2” als gevolg van het in beeld brengen van de behoeftevraag waardoor het afzet risico, grotendeels is weggevallen. Weerstandsvermogen Binnen de algemene reserve van de gemeente wordt rekening gehouden met de benodigde weerstandscapaciteit voor het programma Grond. De aanwezige risicoreserve (gelabeld weerstandsvermogen) is momenteel lager (ca. € 37.000) dan de benodigde weerstandscapaciteit (circa €3.362.000).

Dit betekent dat de algemene reserve grondexploitatie niet groot genoeg is om de risico’s binnen de grondexploitaties op te vangen. In dit geval worden de risico’s gedekt vanuit de algemene reserve.

14

15

3. Grondexploitaties (bouwgronden in exploitatie) Naast algemene gegevens over de grondexploitatie wordt in dit hoofdstuk de voortgang per afzonderlijke ontwikkeling geschetst. Per grondexploitatie wordt de eindwaarde per ultimo 2023 vergeleken met de eindwaarde per ultimo 2022 en zijn de effecten van de volgende uitgangspunten, waar nodig, verwerkt:  Tarieven voor de interne uren (conform ABG-beleid);  Indexering van de kosten en opbrengsten (conform de uitgangspuntennotitie);  Grondprijzen conform de notitie grondprijzen 2024;  Rekenrente, gebaseerd op de werkelijke rente op vreemd vermogen (conform BBVregelgeving).

3.1 Alphenseweg (grenzend aan OBS de Wildschut) Projectgegevens Startjaar grondexploitatie: Verwacht eindjaar: Netto exploitatiegebied: Fase: Programma:

2016 2025 3.946 m2 planontwikkeling 16 woningen (geheel nog te realiseren)

Projectdoel en maatschappelijke waarden  Projectdoel: toevoegen woningen centrumlocatie in samenhang met nieuwbouw school.  Maatschappelijke waarden: prettige schoolomgeving realiseren, verbeteren verkeerssituatie, duurzaam en gezond wonen (bijzondere levensbestendige woonvormen). Plangrenzen/verbeelding

Figuur 1: plangrenzen BP Figuur 2: voorlopig ontwerp

16

Stand van zaken De nieuwbouw van OBS de Wildschut is in het voorjaar van 2021 opgeleverd. Nadat de school is gereedgekomen, is het plangebied van de grondexploitatie bouwrijp gemaakt. Het openbaar gebied rondom de school en het openbare schoolspeelterrein worden afgerond in samenhang met het woonrijp maken van het aangrenzende plangebied (de grondexploitatie). Eind 2022 is de formele omgevingsvergunning aangevraagd. Deze vergunning is in het eerste kwartaal van 2023 verleend en in het voorjaar van 2023 onherroepelijk geworden. De start van de verkoop van de woningen vond plaats in de zomer van 2023. Begin 2024 zijn alle woningen verkocht en de start van de bouw van de woningen heeft plaatsgevonden in februari 2024. Het transport van de bouwgrond heeft inmiddels plaatsgevonden op 7 februari 2024. De bouwtijd van de woningen is circa 10 maanden. In de afbouwfase van de woningen wordt gestart met het woonrijp maken van het gebied waarmee het gehele plangebied in het begin van 2025 gereed zou kunnen zijn.

Resultaat Het verloop van het verwachte resultaat (eindwaarde) laat het volgende beeld zien:  Jaarstukken 2022 (per 31-12-2022): - € 750.000.  Begroting 2024 (per 30-06-2023): - € 795.000.  Jaarstukken 2023 (per 31-12-2023): - € 791.000. In vergelijking met de jaarstukken 2022 is het verwachte resultaat (eindwaarde) afgenomen met € 41.000. Dit wordt hoofdzakelijk veroorzaakt door de indexering van de eenheidsprijzen. Omdat voor dit project, naar verwachting, niet alle kosten gedekt worden door opbrengsten is een voorziening (op netto contante waarde) gevormd. Het verloop van deze verliesvoorziening laat het volgende beeld zien:  Jaarstukken 2022 (per 31-12-2022): € 721.000.  Jaarstukken 2023 (per 31-12-2023): € 760.000. In het dashboard in bijlage I wordt het resultaat per 31-12-2023 toegelicht en afgezet tegen het resultaat per 30-06-2023 en 31-12-2022.

17

3.2 Centrumplan Gilze (centrumdeel) Projectgegevens Startjaar grondexploitatie: Verwacht eindjaar: Netto exploitatiegebied: Fase: Programma:

2015 2025 20.799 m2 realisatie     

3 vrijstaande woningen 10 tussenwoningen 12 hoekwoningen 12 tweekappers 34 appartementen (19 koop / 15 huur)

Projectdoel en maatschappelijke waarden  Projectdoel: toevoegen van grondgebonden woningen en twee appartementencomplexen (waarvan één met groen dak) als zijnde centrumlocatie in samenhang met de ontwikkeling van een supermarkt en diverse commerciële voorzieningen.  Maatschappelijke waarden: er is een plan ontwikkeld dat past binnen het karakter van het dorp. Met behoud van veel groen, kleinschalig van opzet en speels ingericht. Het nieuwe plein vormt de centrale plek in het plangebied, hier komt ook voldoende ruimte voor commerciële voorzieningen. Plangrenzen/verbeelding

Figuur 4: planschets Figuur 3: plangrenzen BP

Figuur 6: verkavelingstekening Figuur 5: planschets

18

Stand van zaken Centrumplan Gilze bestaat uit het projectgebied tussen de Nieuwstraat, Lange Wagenstraat en Aalstraat. Het plan wordt gevormd door een centrumdeel en een parkdeel. Voor het centrumdeel hebben we een koop- en realisatieovereenkomst gesloten met de ontwikkelaar. Het gebied wordt in twee fasen gerealiseerd. Met betrekking tot de eerste fase zijn alle winkels, appartementen en grondgebonden woningen in 2022 opgeleverd. De afronding van het openbaar gebied van fase 1 heeft begin 2023 plaats gevonden. In 2022 zijn de laatste benodigde delen van de achtertuinen van particulieren in het plangebied door de gemeente verworven, waarmee de tweede fase van start is gegaan. In deze fase het merendeel het openbaar gebied aangelegd. Fase 2 wordt begin 2024 opgeleverd. In de grondexploitatie zijn alle uitgangspunten van de realisatieovereenkomst en het gewijzigde programma verwerkt. Met de gesloten overeenkomst zijn we binnen de vastgestelde financiële kaders gebleven die zijn gehanteerd. Op basis van de overeenkomst worden werkzaamheden bouwen woonrijp maken uitgevoerd door de projectontwikkelaar, hiervan is het merendeel gereed. Momenteel wordt als eindjaar voor dit project rekening gehouden met 2025. Resultaat Het verloop van het verwachte resultaat (eindwaarde) laat het volgende beeld zien:  Jaarstukken 2022 (per 31-12-2022): - € 4.598.000.

 Begroting 2024 (per 30-06-2022): - € 4.405.000.  Jaarstukken 2023 (per 31-12-2023): - € 4.413.000. In vergelijking met de jaarstukken 2022 is het verwachte resultaat (eindwaarde) toegenomen met € 185.000, hoofdzakelijk als gevolg van het vrijvallen van de mogelijke planschade waar rekening mee gehouden was in de GREX. Daarnaast zijn de werkzaamheden voor de voorbereiding en toezicht minder hoog uitgevallen dan geraamd. Omdat voor dit project, naar verwachting, niet alle kosten gedekt worden door opbrengsten is een voorziening (op netto contante waarde) gevormd. Het verloop van deze verliesvoorziening laat het volgende beeld zien:  Jaarstukken 2022 (per 31-12-2022): € 4.420.000.  Jaarstukken 2023 (per 31-12-2023): € 4.241.000. In het dashboard in bijlage II wordt het resultaat per 31-12-2023 toegelicht en afgezet tegen het resultaat per 30-06-2023 en 31-12-2022.

19

3.3 Centrumplan Gilze (parkdeel) Projectgegevens Startjaar grondexploitatie: Verwacht eindjaar: Netto exploitatiegebied: Fase: Programma:

2014 2025 56.653 m2 realisatie     

32 appartementen 35 rijwoningen 22 tweekappers 30 vrijstaande woningen 8 patiowoningen

Projectdoel en maatschappelijke waarden  Projectdoel: toevoegen van grondgebonden woningen en realiseren van projectontwikkelingen met “bouwen naar behoefte” als uitgangspunt.  Maatschappelijke waarden: de inrichting past bij het karakter van het dorp. Er wordt veel groen gerealiseerd en de opzet is kleinschalig en ‘speels’ ingericht. De aanleg van een speelplek en kunstuiting gaan onderdeel uitmaken van het openbaar gebied.

Plangrenzen/verbeelding

Figuur 8: planschets Figuur 7: plangrenzen BP

20

Figuur 9: verkavelingstekening

Figuur 10: planschets

21

Stand van zaken Centrumplan Gilze bestaat uit het projectgebied tussen de Nieuwstraat, Lange Wagenstraat en Aalstraat. Het plan bestaat uit een centrum- en een parkdeel. In het parkdeel zijn verschillende woningbouwinitiatieven gerealiseerd, variërend van collectief particulier opdrachtgeverschap en particuliere woningbouw tot ontwikkeling van appartementengebouwen. Begin 2022 is de uitgifte van de resterende gronden afgerond. De bouwwerkzaamheden van de laatste woningbouwprojecten zijn in 2022 gestart en in 2023 grotendeels woonrijp gemaakt. In 2024 resteren nog enkele afrondende werkzaamheden rondom het woonrijp maken. Momenteel wordt voor deze grondexploitatie rekening gehouden met eindjaar 2025. Resultaat Het verloop van het verwachte resultaat (eindwaarde) laat het volgende beeld zien:  Jaarstukken 2022 (per 31-12-2022): € 376.000.  Begroting 2024 (per 30-06-2023): € 332.000.  Jaarstukken 2023 (per 31-12-2023): € 213.000. In vergelijking met de jaarstukken 2022 is het verwachte resultaat (eindwaarde) afgenomen met € 163.000. De oorzaken, op hoofdlijnen, zijn als volgt:  In 2023 is een tussentijdse winst genomen van € 120.000;  Het resterende verschil wordt hoofdzakelijk veroorzaakt door de indexering van de eenheidsprijzen. Het saldo van de tot dusver gerealiseerde tussentijdse winstnemingen, per ultimo 2023, bedraagt € 1.261.000.

Het saldo van de toekomstige winstnemingen bedraagt naar verwachting € 213.000. Dit betekent voor dit project een totaal verwacht positief resultaat (op eindwaarde) van € 1.474.000. In het dashboard in bijlage III wordt het resultaat per 31-12-2023 toegelicht en afgezet tegen het resultaat per 30-06-2023 en 31-12-2022.

22

3.4 Centrumplan Rijen Oost Projectgegevens Startjaar grondexploitatie: Verwacht eindjaar: Netto exploitatiegebied: Fase: Programma:

2017 2025 8.722 m2 planontwikkeling    

20 appartementen (maximaal toegestane aantal wooneenheden conform BP bedraagt 20) Supermarkt (1789 m2) Detailhandel (345 m2) Horeca (135 m2)

Projectdoel en maatschappelijke waarden  Projectdoel: van het Wilhelminaplein een volwaardig dorpsplein maken door het toevoegen van appartementen in samenhang met de ontwikkeling van een supermarkt en diverse commerciële voorzieningen. Aan de achterzijde van het plan komen parkeerplaatsen. Het geheel krijgt daarnaast een groene uitstraling.  Maatschappelijke waarden: er is een plan ontwikkeld dat past binnen het karakter van het dorp. Al jaren is er gesproken over de afronding van het Wilhelminaplein. Het gepresenteerde plan gaat over de invulling van het braakliggende terrein aan het Wilhelminaplein en vormt de centrale plek in het plangebied met ruimte voor terrassen, festiviteiten en andere ontmoetingen. Plangrenzen/verbeelding

Figuur 12: planschets

Figuur 11: plangrenzen BP

23

Figuur 13: verkavelingstekening

Stand van zaken Begin 2017 heeft de gemeenteraad besloten om deze locatie in ontwikkeling te nemen. Eind 2020 heeft de gemeente met een ontwikkelaar een koop- en realisatieovereenkomst gesloten ten aanzien van de verkoop van de te ontwikkelen gronden binnen het plangebied. Begin 2022 is overeenstemming bereikt tussen de ontwikkelaar en de verplaatsende supermarkt. Het plan wordt momenteel verder uitgewerkt door de ontwikkelaar. Er zijn reeds omgevingsvergunningen verleend en er is in 2023 bouwrijp gemaakt. In de tussentijd wordt de planvorming voor de herinrichting van het Wilhelminaplein, welke aansluit bij het centrumplan, verder uitgewerkt. Het plangebied is in 2023 woonrijp gemaakt. Er volgen nog enkele afrondende werkzaamheden in 2024, waarna de grondexploitatie uiterlijk in 2025 kan worden afgesloten. Resultaat Het verloop van het verwachte resultaat (eindwaarde) laat het volgende beeld zien:  Jaarstukken 2022 (per 31-12-2022): - € 1.968.000.  Begroting 2024 (per 30-06-2023): - € 1.962.000.  Jaarstukken 2023 (per 31-12-2023): - € 1.938.000. In vergelijking met de jaarstukken 2022 is het verwachte resultaat (eindwaarde) toegenomen met € 30.000. Dit wordt hoofdzakelijk veroorzaakt door het naar beneden bijstellen van de naar verwachting benodigde uren voor de afronding van de ontwikkeling.

Omdat voor dit project, naar verwachting, niet alle kosten gedekt worden door opbrengsten is een voorziening (op netto contante waarde) gevormd. Het verloop van deze verliesvoorziening laat het volgende beeld zien:  Jaarstukken 2022 (per 31-12-2022): € 1.892.000.  Jaarstukken 2023 (per 31-12-2023): € 1.863.000. In het dashboard in bijlage IV wordt het resultaat per 31-12-2023 toegelicht en afgezet tegen het resultaat per 30-06-2023 en 31-12-2022.

24

3.5 Tussen de Leijen Projectgegevens Startjaar grondexploitatie: Verwacht eindjaar: Netto exploitatiegebied: Fase: Programma:

2015 2032 183.324 m2 planontwikkeling Voor de ontwikkeling van het gehele gebied staan maximaal 375 woningen gepland. De woonsegmenten zullen zoveel mogelijk worden verdeeld conform de gesloten woondeal.

Projectdoel en maatschappelijke waarden  Projectdoel: het toevoegen van grondgebonden woningen en het realiseren van projectontwikkelingen met “bouwen naar behoefte” in een klimaatadaptieve en groene omgeving als uitgangspunt. Hiermee voorzien we ook in de toekomst woningzoekenden van woningen die aansluiten bij de woonwensen.  Maatschappelijke waarden: Tussen de Leijen is een uitwerking van de woonvisie. Hiermee wordt aan de behoefte voldaan om te bouwen voor starters, ouderen en het wat hogere segment. Door de woningbouwcorporatie worden sociale huurwoningen gerealiseerd. Omwonenden hebben mee kunnen denken over de inrichting van de groene buffer tussen hun woningen en het plangebied. Er zullen energie neutrale woningen worden gerealiseerd. Groen en water zorgen voor een hoogwaardige invulling van de buitenruimte. Plangrenzen/verbeelding

Figuur 17: plangrenzen BP

25

Figuur 19: concept verkaveling

Figuur 18: verbeelding

Stand van zaken Het bestemmingsplan is door de raad vastgesteld op 31 januari 2022. Tevens is op deze datum de grondexploitatie vastgesteld door de raad, waarmee het gehele plangebied in exploitatie is genomen (het zuidelijke deel van het plangebied is daarmee betrokken in de reeds lopende grondexploitatie). Het bestemmingsplan is onherroepelijk geworden in april 2023. Hierdoor kunnen in 2024 de eerste werkzaamheden tot bouwrijp maken beginnen. Deze grondexploitatie loopt naar verwachting door tot 2032. Resultaat Het verloop van het verwachte resultaat (eindwaarde) laat het volgende beeld zien:  Jaarstukken 2022 (per 31-12-2022): € 4.592.000.  Begroting 2024 (per 30-06-2023): € 4.620.000.  Jaarstukken 2023 (per 31-12-2023): € 7.234.000. In vergelijking met de jaarstukken 2022 is het verwachte resultaat (eindwaarde) toegenomen met € 2.641.000. Dit wordt hoofdzakelijk veroorzaakt doordat het de indexatie verlaagd is ten opzichte van vorig jaar. Doordat het project in de beginfase zit en alle kosten nog gemaakt moeten worden heeft dit een groot financieel effect. Daarnaast zijn conform de grondprijzenbrief van 2024 de opbrengsten aangepast wat tevens een verhogend effect op het resultaat heeft.

Aangezien de herontwikkeling van de Mosstraat benodigd is vanwege de ontsluiting van het plangebied Tussen de Leijen, is besloten de kosten van de herinrichting van de Mosstraat ten laste te laten komen van de grondexploitatie van Tussen de Leijen. Op dit moment wordt een herinrichtingsplan voor de Mosstraat vormgegeven en uitgewerkt. Op basis daarvan zal een kostenraming worden opgesteld. Het te verwachten resultaat van de grondexploitatie zal daardoor naar beneden worden bijgesteld. Per ultimo 2023 is er nog geen tussentijdse winst genomen. Het saldo van de toekomstige winstnemingen is derhalve gelijk aan het verwachte resultaat. Dit betekent voor dit project een totaal verwacht positief resultaat (op eindwaarde) van € 7.234.000. In het dashboard in bijlage V wordt het resultaat per 31-12-2023 toegelicht en afgezet tegen het resultaat per 30-06-2023 en 31-12-2022.

26

3.6 Vliegende Vennen Noord-Oost Projectgegevens Startjaar grondexploitatie: Verwacht eindjaar: Netto exploitatiegebied: Fase: Programma:

2007 2026 80.256 m2 realisatie Een woonwijk met een gezonde verdeling rijwoningen, twee onder een kappers en vrijstaande woningen.

Projectdoel en maatschappelijke waarden  Projectdoel: de wijk Vliegende Vennen Noord-Oost bevindt zich aan de oostkant van de kern Rijen, ten noorden van de spoorlijn Breda-Tilburg. Het doel van deze ontwikkeling is het gefaseerd toevoegen van grondgebonden woningen.  Maatschappelijke waarden: het realiseren van een toekomstbestendige woonwijk met een duurzame ruimtelijke balans en optimale bereikbaarheid. De Vliegende Vennen is een nieuwe wijk waarin royaal de ruimte is gereserveerd voor groene zones. Zodat het wonen een landelijk karakter krijgt. Met de luxe van veel goede voorzieningen op het gebied van onder andere onderwijs, sport, kinderopvang en winkels. Plangrenzen/verbeelding

Figuur 21: situatiefoto

Figuur 20: plangrenzen BP

Figuur 22: (concept) verkavelingstekening

Figuur 23: (concept) verkavelingstekening

27

Stand van zaken De laatste nog uit te geven particuliere bouwkavel in de tweede fase zijn in 2022 verkocht. In de eerste helft van 2023 is gestart met de bouw. Op 9 juli 2020 heeft de gemeenteraad het bestemmingsplan vastgesteld voor de derde fase binnen het plangebied. Een bouwplan met 14 kavels is in 2022 verkocht aan een ontwikkelaar. De twee resterende particuliere bouwkavels zijn in 2023 uitgegeven door de gemeente. In dit deel van Vliegende Vennen worden grondgebonden woningen gerealiseerd. In 2024 wordt het resterende deel woonrijp gemaakt, de grondexploitatie heeft daarmee een restant looptijd van drie jaar. Resultaat Het verloop van het verwachte resultaat (eindwaarde) laat het volgende beeld zien:  Jaarstukken 2022 (per 31-12-2022): € 417.000.  Begroting 2024 (per 30-06-2023): € 336.000.  Jaarstukken 2023 (per 31-12-2023): € 348.000. In vergelijking met de jaarstukken 2022 is het verwachte resultaat (eindwaarde) afgenomen met € 69.000. De oorzaken, op hoofdlijnen, zijn als volgt:  In 2023 is een winst genomen van € 32.000;  In 2023 zijn minderkosten gemaakt voor het woonrijp maken van het gebied dan geraamd;  Er zijn extra plankosten opgenomen;  Het resterende verschil wordt hoofdzakelijk veroorzaakt door de indexering van de eenheidsprijzen. Het saldo van de tot dusver gerealiseerde tussentijdse winstnemingen, per ultimo 2023, bedraagt € 3.742.000.

Het saldo van de toekomstige winstnemingen bedraagt naar verwachting € 347.000. Dit betekent voor dit project een totaal verwacht positief resultaat (op eindwaarde) van € 4.089.000. In het dashboard in bijlage VI wordt het resultaat per 31-12-2023 toegelicht en afgezet tegen het resultaat per 30-06-2023 en 31-12-2022.

28

3.7 Wendel-Zuid Projectgegevens Startjaar grondexploitatie: Verwacht eindjaar: Netto exploitatiegebied: Fase: Programma:

2015 2026 25.011 m2 Planontwikkeling/realisatie Er wordt uitgegaan van maximaal 52 grondgebonden woningen (conform bestemmingsplan). Het gaat om leeftijdsbestendige bouw van woongroepen voor zelfredzame senioren, patiowoningen, starterswoningen, innovatieve woonvormen, vrijstaande woningen en tweekappers.

Projectdoel en maatschappelijke waarden  Projectdoel: toevoegen van grondgebonden woningen en realiseren van projectontwikkelingen met “bouwen naar behoefte” als uitgangspunt. De inrichting past bij het karakter van het dorp en het geheel krijgt een groen en speels karakter. De woningbouw zal aansluiten bij het door de raad vastgestelde beeldkwaliteitsplan.  Maatschappelijke waarden: Wendel-Zuid is een uitwerking van de woonvisie. Hiermee wordt aan de behoefte voldaan om te bouwen voor starters, ouderen en het wat hogere segment. Plangrenzen/verbeelding

Figuur

24:

plangrenzen BP

Figuur 26: (voorlopig) ontwerp

Figuur 25: luchtfoto situatieschets

29

Stand van zaken In december 2015 heeft de gemeenteraad het bestemmingsplan en de grondexploitatie van het project Wendel-Zuid vastgesteld. Het bouwrijp maken van het plangebied is gerealiseerd. Met betrekking tot het noordelijk deel van het plangebied (in deze fase worden drie vrijstaande woningen en zes tweekappers gerealiseerd) is een ontwikkelaar in 2023 gestart met de bouw van de woningen. Omtrent de ontwikkeling van het zuidelijk deel van het plangebied lopen er gesprekken met een andere ontwikkelende partij. De zes kavels die de gemeente in dit deel uitgeeft zijn allemaal onder optie, bij twee zijn hier al vergunningen aangevraagd. Het woonrijp maken wordt begin 2024 aanbesteed en uitgevoerd worden in fases. In dit geval zal worden afgerond medio 2025. De verwachting is dat deze GREX in 2026 kan sluiten. Resultaat Het verloop van het verwachte resultaat (eindwaarde) laat het volgende beeld zien:  Jaarstukken 2022 (per 31-12-2022): € 901.000.  Begroting 2024 (per 30-06-2023): € 899.000.  Jaarstukken 2023 (per 31-12-2023): € 948.000. In vergelijking met de jaarstukken 2022 is het verwachte resultaat (eindwaarde) toegenomen met € 47.000. De oorzaken, op hoofdlijnen, zijn als volgt:  In 2023 is een winst genomen van € 43.000;  Het resterende verschil wordt hoofdzakelijk veroorzaakt door de indexering van de eenheidsprijzen.

Het saldo van de tot dusver gerealiseerde tussentijdse winstnemingen, per ultimo 2023, bedraagt € 241.000. Het saldo van de toekomstige winstnemingen bedraagt naar verwachting € 948.000. Dit betekent voor dit project een totaal verwacht positief resultaat (op eindwaarde) van € 1.189.000. In het dashboard in bijlage VII wordt het resultaat per 31-12-2023 toegelicht en afgezet tegen het resultaat per 30-06-2023 en 31-12-2022.

30

3.8 Haansberg Oost Projectgegevens Startjaar grondexploitatie: Verwacht eindjaar: Exploitatiegebied: Fase: Programma:

2007 2025 circa 90 hectare realisatie Circa honderd bedrijven zijn gevestigd op het bedrijventerrein met veel diversiteit in soort activiteit en grootte.

Projectdoel en maatschappelijke waarden  Projectdoel: bedrijventerrein Haansberg ligt aan de Oude Rijksweg ten zuidoosten van de kern Rijen. Het bedrijventerreinen is van groot belang voor de economie en werkgelegenheid van de gemeente. Met dit bedrijventerrein bieden we onder andere productiebedrijven, handelsbedrijven, opslag- en transportbedrijven, groothandel en dienstverlenende bedrijven vestigingsmogelijkheden.  Maatschappelijke waarden: de gemeente wil verbindingen leggen met inwoners, bedrijven en maatschappelijke organisaties en met de ons omringende gemeenten. Met dit bedrijventerrein wordt bedrijvigheid gestimuleerd en gefaciliteerd. Er is een snelle ontsluiting aan de Oude Rijksweg via A58 en A27. Daarnaast sluit het bedrijventerrein aan op het spoor en het station is op loopafstand.

Plangrenzen/verbeelding

Figuur 27: plangrenzen BP Figuur 28: stedenbouwkundige opzet

31

Figuur 29: luchtfoto situatieschets

32

Stand van zaken Binnen het plangebied dienen nog werkzaamheden te worden uitgevoerd in het kader van de Verkeersinrichting, groenvoorzieningen en de aanleg van inritten. In 2022 is een kavel verkocht, in dit plangebied heeft de gemeente op dit moment nog circa 0,8 ha. in de verkoop (twee percelen). In 2023 is geen kavel verkocht. De gemeente moet hier nog twee kavels verkopen. De grondexploitatie heeft een restant looptijd van twee jaar. Resultaat Het verloop van het verwachte resultaat (eindwaarde) laat het volgende beeld zien:  Jaarstukken 2022 (per 31-12-2022): € 931.000.  Begroting 2024 (per 30-06-2023): € 931.000.  Jaarstukken 2023 (per 31-12-2023): € 952.000. In vergelijking met de jaarstukken 2022 is het verwachte resultaat (eindwaarde) toegenomen met € 21.000. De oorzaken, op hoofdlijnen, zijn als volgt:  In 2022 is een winst genomen van € 15.000;  Het resterende verschil wordt hoofdzakelijk veroorzaakt door de indexering van de eenheidsprijzen. Het saldo van de tot dusver gerealiseerde tussentijdse winstnemingen, per ultimo 2023, bedraagt € 5.062.000. Het saldo van de toekomstige winstnemingen bedraagt naar verwachting € 951.000. Dit betekent voor dit project een totaal verwacht positief resultaat (op eindwaarde) van € 6.014.000.