bijlage bij technische vragen ap 12 Eindrapport Gekanteldebuurt Rijen-Zuid

De gekantelde buurt

De eerste stappen van een beweging

De beweging

De coalitie ‘of the willing’ Graag vertellen we jullie over de gekantelde buurt en de eerste stappen die we hebben gezet. Over wat het is, wat we willen en wat we daarvoor nodig hebben.

We hebben geïnventariseerd wie deze beweging een stap verder wil brengen en onderdeel wil uitmaken van een coalitie ‘of the willing’. We, dat zijn medewerkers van organisaties uit de domeinen zorg, welzijn en wonen, medewerkers van uiteenlopende vrijwilligersorganisaties en inwoners uit de militaire wijk in Rijen Zuid.* * Waarom de militaire wijk? De urgentie vind je op pagina 6.

Pagina 1

Deelnemers zijn werkzaam bij o.a.: Contour de Twern

Weggeefhoek

IMW

Impegno

MEE

Zorggroep Zorroo

Gemeente Rijen

Bewonerscommissie (i.o)

Woningcorporatie Leystromen

GGD

VIP voor elkaar

Thebe

Voedselbank

GGZ Breburg / Fameus

Cultuurplaats

Pagina 2

Waar we hebben gedaan: doorlooptijd juni 2021 – november 2021

14 juni Startbijeenkomst: “Reis van de inwoner”

Ervaringsleren

Ervaringsleren

20 juli bijeenkomst: “Het gedroomde proces”

“Verdiepende casusbespreking” 1 nov

20 januari 2022

23 nov bijeenkomst: Kernboodschap”

Het proces

Problemen & urgentie in beeld Ervaringsleren: bestaande initiatieven & experimenteren Oplossingen in beeld: nieuw & bestaand

Pagina 3

Hoe kijken onze managers naar de beoogde beweging?

Het proces

Van juni tot november 2021 hebben we tijdens een aantal bijeenkomsten samen… o

…met kwetsbare inwoners gesprekken gevoerd over hun leven en waar zij tegenaan lopen in Rijen Zuid (met inzet van de methodiek “reis van de inwoner”).

o

…vanuit hun verhalen ervaren dat wat wij doen soms gewoon niet goed genoeg is, ondanks dat we allemaal ons stinkende best doen.

o

…nagedacht over wat het betekent om maatwerk te bieden, wat eigenaarschap is, hoe je werkt aan korte lijnen en wat het betekent als de behoefte van de inwoner leidend is.

o

…casussen met elkaar besproken waarbij we niet het gevoel hebben dat we de inwoner helpen. We hebben onderzocht hoe dat komt en ondervonden dat we soms ook handelen op een manier die daarbij niet helpt.

o

…uitgewisseld over wat we al allemaal doen, nieuwe oplossingen bedacht, thema’s onderkend die om verdieping vragen en bouwstenen benoemd om echt aan de slag te kunnen met gekantelde samenwerking.

o

…ervaren dat samenwerken geen vanzelfsprekendheid is. Het gebeurt niet vanzelf. Het is een beweging die gevoed moet worden, die gaat over ons eigen handelen enerzijds, en steunende

systemen anderzijds.

Pagina 4

Het proces

In januari 2022 hebben we tijdens een bijeenkomst managers uitgenodigd om…

o …aan te geven of en in hoeverre zij zich herkennen in de beweging die we hier schetsen. We hebben hen gevraagd of ze ons willen steunen in het verder brengen van deze beweging. o Deze rapportage hebben we aan hen voorgelegd en we hebben hen gevraagd wat hen raakt, wat ze herkenbaar vinden, en aan welke oplossingsrichtingen ze voorrang zouden willen geven. Wat is wijkgerichte, gekantelde hulpverlening in hun ogen eigenlijk?

Pagina 5

De urgentie

Veel huishoudens hebben problemen met de gezondheid (lichamelijk – en geestelijk). We praten hier over meer dan 50 %. De meeste willen de problemen zelf oplossen. Inwoners maken regelmatig opmerkingen over de attitude van professionals (afstandelijk, veel regels).

Veel inwoners zijn blij met hun tuin en willen graag in de wijk blijven wonen.

Inwoners ervaren dat zij ‘van het kastje naar de muur’ worden gestuurd.

“Voor heel veel mensen is het moeilijk om hun dagelijkse leven op de rails te houden.” De vindbaarheid van de zorg is moeilijk en wordt als stroperig ervaren.

“Het is een wijk waar 90% zeg maar aan de onderkant van de maatschappij leeft.”

Volkswijk met veel sociaal maatschappelijke problematiek als armoede, werkeloosheid, huiselijk geweld. Veel alleenstaanden, jonge moeders, migranten, mensen met sociale of psychische problematiek en ouderen bevolken de wijk nu. Veel van hen maken gebruik van de voedselbank.

Naoorlogse wijk, groen en ruim opgezet. 165 woningen: 30 % sloop, 40% nieuw, 10% verkoop en 60% renovatie.

Samenlevingsopbouw

Mensen in de wijk voelen zich onveilig door drugscriminaliteit en zoals inwoners het weergaven na een schietpartij… “Er is weleens ruzie, maar nooit eerder een schietpartij geweest”. Fysieke herstructurering

‘De militaire wijk’ Inclusief – Veilig Gezond – Duurzaam

Pagina 6

Rijen-Zuid, ook wel de militaire wijk genoemd, heeft een rijke historie, maar geen goede naam meer in de rest van Rijen. De verouderde militaire woningen uit 1952 zijn voor het laatst in 1985 opgeknapt. Van de bewoners woont 75 % er langer dan 5 jaar.

Wijkgerichte, gekantelde hulpverlening

De gekantelde buurt & wijkgerichte, gekantelde hulpverlening Kunst als inspiratiebron. Kijkend naar de afbeelding van M.C. Escher…

De urgentie

o ..zie je dat mensen elkaar niet kunnen bereiken. Dat staat symbool voor de werkelijkheid van

inwoners…

o …waarin professionals werkzaam vanuit diverse domeinen (wonen, sociaal, medisch, ruimtelijk, veiligheid etc.) denken en werken vanuit (eigen) protocollen, werkprocessen en systemen en organisaties én ook zo worden aangestuurd. o …waarbij inwoners ‘van het kastje naar de muur’ ervaren.

Maurits Cornelis Escher – 1953 Relativiteit, houtsnede Pagina 7

De gekantelde buurt & wijkgerichte, gekantelde

De beweging

hulpverlening

De beweging van ‘de gekantelde buurt’ gaat over een buurt waar inwoners… …mee kunnen doen, positieve gezondheid ervaren en betrokken zijn bij elkaar. …zich thuis voelen en trots op zijn.

In Rijen Zuid gaat het daarbij over wijkgerichte, gekantelde hulpverlening waar professionals... …anders (samen)werken …de behoefte van inwoners als uitgangspunt nemen.

…maatwerk kunnen bieden en met elkaar en met de inwoners in verbinding staan. …korte lijnen en eigenaarschap als vanzelfsprekend zien en …bijdragen aan een inclusieve wijk. Dat is ons ideaalbeeld.

Pagina 8

Samenwerken

Wijkgerichte, gekantelde hulpverlening We hebben met elkaar stilgestaan bij wat samenwerken voor ieder van ons betekent. In eerste instantie leek het gemakkelijk om dat te duiden. Kijk maar eens naar onze oogst op de volgende pagina. We spraken onder andere over ‘samen optrekken’, ‘korte lijnen’, ‘verantwoordelijkheid nemen’ en ‘maatwerk’. Over hoe we door samen te werken (pas) echt kunnen aansluiten bij inwoners – met aandacht, door te luisteren en te ondersteunen tot iemand het zelf kan. We gebruikten metaforen voor samenwerken, zoals schuitjes, waarin we samen zaten, of hoe we van al onze eilandjes een groot eiland konden maken. Misschien kunnen we dat metaforische schuitje inzetten om binnen onze archipel ‘verbinding’ te maken?

Pagina 9

Samenwerken in abstracties & metaforen….

Samenwerken

o

…niet verschuilen achter een ander. Verantwoordelijkheid nemen.

o

…samen in een schuitje zitten.

o

…van alle eilandjes een eiland maken.

o

…luisteren & begrip voor elkaar hebben.

o

…van mens tot mens, waarbij je je professionaliteit even ‘vergeet’.

o

…voorkomen dat ‘ik ben ervan’ verdwijnt.

o

…samen optrekken.

o

…maatwerk, buiten de lijnen kleuren.

o

…weten waar de ander van is, als je weet wat die kan en wil, kun je op elkaar inspelen.

o

…ondersteunen tot iemand het zelf kan.

o

…aandacht.

o

…overzicht bewaken.

o

o

…Hulpverlening bij elkaar brengen. Kijken wie de hulp kan bieden als je het zelf niet kunt.

…hulp bieden. Als je iemand kunt helpen, dan doe je dat.

o

…samen de wijk weer leven in blazen.

Pagina 10

De zoektocht

Wat is samenwerken voor ons dan eigenlijk? Samenwerken in abstracte woorden. Woorden die in iedere organisatie worden gebruikt zonder dat iemand er nog echt bij stilstaat. Daarom hebben we een extra stap gezet.

We zijn met elkaar gaan onderzoeken wat die woorden voor ieder van ons – afkomstig uit verschillende domeinen, uit verschillende organisaties, met eigen referentiekaders – betekenen. Want hoe ziet dat er uit, korte lijnen? En wat doe ik eigenlijk, als ik maatwerk bied? We vonden het allerminst eenvoudig om die abstracte woorden concreet te maken. Tegelijkertijd: wat was het waardevol om echt met elkaar in gesprek te zijn. Om te ontdekken dat onder die abstracte begrippen werelden schuilgingen – dat we vooral heel veel van elkaar niet-

weten. En dat we onze verschillen als voordeel kunnen gebruiken.

Pagina 11

De zoektocht

“Ik wil, ik kan, ik heb nodig”

Onderdeel van onze zoektocht naar wat gekantelde hulpverlening voor ons als professionals dan

eigenlijk betekent, was een gesprek met kwetsbare inwoners. Eerst is met hen thuis gesproken. Daar waar ze zich op hun gemak voelen. We hebben hen aan het woord gelaten. We hebben naar hen geluisterd. We hebben hen gevraagd of ze bereid waren om hun verhaal met ons allemaal te delen. Zij kregen – letterlijk – een podium. En wij kregen een inkijk in hun leven. Een leven gekenmerkt door ingrijpende gebeurtenissen . Zij deelden hun verhaal in de hoop dat wij er iets van konden leren. En wij, wij beseften dat onze eerdere wat abstracte duiding van samenwerken, zoals verbinding, samen optrekken en korte lijnen, heel

vanzelfsprekend lijkt. Net als de behoefte van de inwoner als vertrekpunt. Maar er in de praktijk naar handelen blijkt ongelofelijk moeilijk.

Pagina 12

De zoektocht

Observaties Het is opvallend dat we elkaar bij de start van het traject nog niet kennen.

De wijkrenovatie is, buiten Leystromen, voor de meeste van onze organisaties geen thema. Terwijl het voor de inwoners heel hoog op de agenda staat, voor onzekerheid en angst zorgt. Het gaat over de bestaanszekerheid van mensen.

“We denken in domeinen, maar ik denk dat we een ander gesprek moeten voeren. Niet alleen vanuit je eigen koker kijken. Alleen drukken organisaties ons in een hokje. We moeten de ruimte hebben om verder te kijken.” We verwachten min of meer van inwoners dat ze weten wat er allemaal te halen valt. Maar wij weten het niet eens van elkaar.

Gedurende onze gesprekken hebben we het steeds over “helpen” – terwijl we in eerste instantie zeggen dat we dat woord liever niet gebruiken. We zeggen een voorkeur te hebben voor het woord “ondersteuning”. Maar in de praktijk hebben we dus moeite met het onderscheid tussen deze woorden. Pagina 13

Wanneer iemand een lastige casus heeft, zijn we bereid mee te denken. We geven adviezen, maar de aap blijft op dezelfde schouder. Echt samen is het nog niet. Wat zijn we met veel verschillende organisaties vertegenwoordigd! Hoe kunnen we nou van elkaar weten wie waarop aanspreekbaar is? Er worden tijdens onze bijeenkomsten veel containerbegrippen gebruikt: “verbinding”, “contact”, “maatwerk”, en “de vraag van de inwoner is leidend”. Het invulling geven aan deze begrippen is onze uitdaging. “Hoe doen we dat, verbinding maken?” en “Wat heeft ons tot dusver weerhouden om dat te doen?”

De zoektocht

Thema’s, oplossingsrichtingen, inspanningen & randvoorwaarden We hebben gevraagd wat inwoners willen, kunnen en daarvoor nodig hebben. We hebben de verhalen tot ons laten komen. En daarna hebben we als professionals ook inzichtelijk gemaakt wat wij willen, kunnen en wat we daarbij nodig hebben. We hebben belangrijke

randvoorwaarden benoemd om dit mogelijk te maken. We hebben met elkaar stilgestaan bij mogelijke oplossingen en bij wat we allemaal

eigenlijk al doen. We hebben thema’s benoemd die nader uitgewerkt kunnen worden. We hebben gesproken over wat er nodig is om anders samen te werken tussen professionals onderling en met inwoners.

Pagina 14

Al wat concreter… (1)

De opbrengst

Wij nemen de behoefte van de inwoner als uitgangspunt. Wij willen….

o …in gesprek gaan met inwoners om te horen wat zij willen. o …een inspirerende vrijplaats (ontmoetingsplek) waar inwoners en professionals elkaar kunnen ontmoeten voor hulp, koffie, kunst, steun, om te kletsen. o …echt contact maken van mens tot mens. We willen niet over maar met mensen praten. o …interesse tonen, vanuit nieuwsgierigheid en open. o …luisteren zonder vooropgezet plan! o … ‘vaste gezichten’ in de wijk.

Inwoners kijken wat zij zelf kunnen bijdragen zelf bij als uitgangspunt te nemen, verwachten wij ook iets van inwoners. Wij willen… o …sleutelfiguren / wijkambassadeurs onder inwoners. o …dat mensen zelf ook doen. o …dat mensen succesverhalen met elkaar delen. Verbinding/korte lijnen

Gezamenlijk eigenaarschap/over domeinen heen

Behoefte inwoner leidend laten zijn/maatwerk

Zichtbaar en vindbaar zijn Pagina 15

De opbrengst

Al wat concreter…(2) Als professionals in de wijk maken we tijd om elkaar en ieders kwaliteiten & talenten te leren kennen. We willen…. o …een werk- en ontmoetingsplek in de wijk. o …samen casuïstiek bespreken / leersessies (leren vanuit de praktijk). o …begrijpen waarom we doen wat we doen voor een ander. o …gezamenlijke doelen hebben en samen in de uitvoering. o …expertise indien noodzakelijk snel beschikbaar maken. o …bij elkaar op werkbezoek bij elkaar. o …samen op huisbezoek. o …dat een warme overdracht de norm is. o …gezamenlijk eigenaarschap. Dat is met elkaar doen.

Verbinding/korte lijnen

Gezamenlijk eigenaarschap/over domeinen heen

Behoefte inwoner leidend laten zijn/maatwerk

Zichtbaar en vindbaar zijn Pagina 16

Ambitie Thema’s

Rijen Zuid is een wijk waar inwoners mee kunnen doen, positieve gezondheid ervaren en betrokken zijn bij elkaar. Ze voelen zich thuis en zijn trots op hun wijk. Om dit te realiseren, werken we wijkgericht. We nemen de behoefte van inwoners als uitgangspunt, bieden maatwerk en staan als professionals met elkaar en met de inwoners in verbinding.

o

Oplossingsrichtingen

o o o

o

Gekantelde hulpverlening

Oplossingen passend bij behoefte van inwoners. Echt contact met mensen: open, nieuwsgierigheid, gelijkwaardig. Integraal team met inwoner. Organiseren van directe bewonersparticipatie. Vergroten van betrokkenheid bij elkaar en bij de wijk. Aandacht voor digitalisering & taalachterstand.

o o

o o o o o

Oplossingen passend bij behoefte van de inwoner. Echt contact met mensen: open, nieuwsgierigheid, gelijkwaardig. Integraal team met inwoner. Vaste gezichten in de wijk. Ondersteuning gericht op zelfredzaamheid. Werken vanuit talent. Ervaringsdeskundige inzet.

Betere ervaren gezondheid en welzijn van inwoners

o

o o

Beeld en verhaal uit de wijk

Dorpsverbinder Placemaking

Opruimdagen Gezelschapshuis

Bewonerscommissie

Wijkambassadeurs

Ontwikkelen van steunende systemen

Zorg, welzijn en wonen vanuit positieve gezondheid. Aansluiten bij en vergroten basisvaardigheden. Aandacht voor (vroeg)signalering en preventie.

o o

o o o o o

Wijk-GGDer

Inspanningen

De opbrengst

o

Inclusieve wijk met betrokken & trotse inwoners

Dorpsteam Maatwerk o.b.v. Afwegingskader IPH

Werk- en ontmoetingsplek

Maatpact

Werkbezoeken

Training sociale vaardigheden & probleemoplossend vermogen inwoners

Sociale kaart

Wijksafari Budgetcafé / Vroeg Eropaf

Scholing herstelondersteunende zorg Pagina 17

Vrije ruimte om te experimenteren en leren. Protocollen en werkprocessen eigen organisatie ondergeschikt aan nieuwe werkwijze. Ruimte en tijd voor collectieve oplossingen. Ontschot financieren. Uitdragen wat werkt. Omgang met privacy (AVG). Procesbegeleiding.

Functienamen onder de loep “Schoonschipfonds” (maatwerkbudget)

Succesverhalen delen VIP voor elkaar

Leersessies o.b.v. casuïstiek

Casuïstiekbespreking

Gezamenlijk budget

nieuw bestaand

In gesprek met onze managers

Wat raakt je het meest? Wat raakt je het meest uit de rapportage van inwoners en professionals? o ”Het is een wijk waar 90% zeg maar aan de onderkant van de maatschappij leeft”. o Behoefte inwoners als uitgangspunt nemen. o Betrokkenheid, het gaat ergens over. o Contact met elkaar en ontmoeting (buren, bewoners, vrijwilligers, professionals). o Dat inwoners zich lang niet altijd geholpen voelen. o Dat inwoners zich van het kastje naar de muur gestuurd voelen. o Samenwerking lijkt eenvoudig maar blijkt complex. o De praktische reacties. o Er wordt door steeds meer mensen in gezamenlijkheid gekeken. o Onderzoek en taal zijn onderwerp van gesprek. o Klein en dichtbij. o Samenwerken met klant centraal is best lastig. o Hoezeer wij als professionals ons best doen, maar hoe weinig inwoners onze inzet echt als een oplossing ervaren.

Pagina 18

In gesprek met onze managers

Herkenbaar? We hebben onze managers gevraagd aan te geven in hoeverre ze onze signalen en die van inwoners herkennen.

We hebben een aantal stellingen aan hen voorgelegd*. Vanuit verhalen van inwoners ervaren we dat het soms gewoon niet goed genoeg is, ondanks dat we allemaal ons stinkende best

doen, dat inwoners ons vaak als afstandelijk ervaren en dat inwoners ervaren van het kastje

naar de muur te worden gestuurd. Ook wilden we graag weten in hoeverre onze managers zich herkenden in de stelling dat professionals werkzaam vanuit diverse domeinen denken en werken vanuit (eigen)

protocollen, werkprocessen en systemen en organisaties én worden ook zo aangestuurd.

* De reacties op de stellingen vind je op de volgende pagina.

Pagina 19

In gesprek met onze managers Pagina 20

Herkenbaar?

Pagina 14

Wijkgerichte, gekantelde hulpverlening: woordwolk managers

Pagina 21

In gesprek met onze managers

Aan welke oplossingsrichtingen die wij voor ogen hebben, zou je voorrang willen geven? We hebben onze managers gevraagd om aan te geven met welke van onze ideeën en

oplossingsrichtingen ze in eerste instantie aan de slag zouden willen gaan. We hebben hen een aantal activiteiten in de wijk en rond de inwoner voorgelegd en gevraagd in hoeverre ze de betreffende activiteit belangrijk vinden. Het grootste belang hechten managers aan het organiseren van activiteiten rond cultuur en sport in de wijk om mensen samen te brengen. Ook gezamenlijke doelen, samen op huisbezoek bij de inwoner, leren vanuit de praktijk door casuïstiekbespreking en leersessies en een werk- en ontmoetingsplek in de wijk vinden zij belangrijk.

* De prioritering van onze oplossingsrichtingen vind je op de volgende pagina.

Pagina 22

Pagina 23

In gesprek met onze managers

Zouden we al experimenterend kunnen

leren hoe dat vorm te geven?

Pagina 24

Succeservaringen

Wat werkt?!

Als professionals onderling hebben we besproken wat alle inspanningen opleveren. Vanuit de vraag “Wat werkt?”, onderzochten we met elkaar waarom inspanningen tot een succes kunnen leiden. Hieronder delen we de belangrijkste werkende principes. o …Om mensen in beweging te krijgen, is een goede klik nodig tussen de inwoner en de professional. o …Daarbij staan eigen waarde en zingeving voorop. o …Alleen vanuit vertrouwen kan iets opbloeien. ‘Los van regeltjes’ kan helpen. o …Voor professionals geldt dat je daarbij moet weten wat er ECHT leeft in een wijk. Dat vraagt om investering in inwoners, door gesprekken, door te luisteren en te peilen wat er speelt. o …Erkennen van ‘oud zeer’ helpt. o …Ga ECHT aan de slag. Doe iets en maak het zichtbaar. En geef er daarna opnieuw vervolg aan. o …Geef bewoners regie en zorg voor professionals met een vrije rol – wat kan er veel moois ontstaan wanneer zij samen buiten de lijntjes mogen kleuren. o …Door met elkaar in gesprek te gaan, voelen we ‘de belofte’ van ECHT samenwerken: inzicht in wie wat doet en waar te vinden is, terugkoppeling wordt van zelfsprekend en ondersteuning wordt ontdubbeld. o …Beschouw een verandering niet als een project met een kop en een staart. Verandering is een continue proces. Pagina 25

Aan de slag….

Advies vervolgstappen van Robuust Op basis van bovenstaande en de ervaringen met alle betrokkenen in dit traject komt Robuust tot een advies voor de volgende fase, dat is opgebouwd uit 2 onderdelen:

Pagina 26

Advies op inhoud

Experimenten

Start met de uitwerking van de ideeën over: o …het organiseren van activiteiten rond cultuur en sport in de wijk om mensen samen te brengen. o …samen op huisbezoek bij de inwoner. o …een werk- en ontmoetingsplek in de wijk. Professionals en managers zijn het erover eens dat deze oplossingsrichtingen voorrang moeten krijgen.

Onderzoek: o …wat managers en professionals bedoelen met het ‘inzetten op gezamenlijke doelen’. Uit de gesprekken komt de wens naar voren om in te zetten op ‘gezamenlijke doelen’ naast bovengenoemde prioriteiten. Het is zinvol om hieraan betekenis te geven met elkaar.

Pagina 27

Advies op proces

Actieleren

Maak met betrokkenen een start met fase 2. Zet ideeën en verlangen om in handelen. We adviseren om een korte periode met elkaar aan de slag te gaan om te ontdekken waar urgentie wordt gevoeld en waar meer nodig is. In deze periode kunnen jullie ervaren of stappen gezet kunnen worden zonder bestuurlijke betrokkenheid.

Randvoorwaardelijk voor het proces is actieleren. Zorg ervoor dat er tijd is voor start- en leerbijeenkomsten.

Pagina 28