Bijlage 4- Boomafwegingsnotitie Bijlage 3

Bomenonderzoek 24 bomen

Breebroek Rijen

Zeeland, december 2018

2018068 Bomenonderzoek Breebroek Rijen

Pagina 1

Bomenonderzoek Status rapport:

Concept 7 december 2018

Opdrachtgever:

Gemeente Gilze en Rijen Mevr. N. van der Steen Raadhuisplein 1 5121 JX Rijen

Mijn referentie:

2018068

Opdrachtnemer:

Vermeulen Boomadvies R. Vermeulen Schaijkseweg 7 5411 RL Zeeland 06-11360602 www.vermeulenboomadvies.nl KVK nr: 67238963 BTW nr: NL159714965B01

Vermeulen Boomadvies heeft meer dan 20 jaar ervaring in het groen en 12 jaar in boomtechnisch advies. Ik beschik over de benodigde relevante opleidingen zoals: European Tree Technician, Boomtaxateur, Boomveiligheidscontroleur en VOL-VCA. Met zowel een groene mbo en hbo opleiding kan ik uitstekend schakelen tussen theorie en praktijk.

Inhoudsopgave 1. Inleiding ............................................................................................................................................................................................................................................................... 04 2. Huidige situatie .................................................................................................................................................................................................................................... 05 2.1 Onderzoekslocatie .......................................................................................................................................................................................... 05 3. Bomeninventarisatie .................................................................................................................................................................................................................. 06 3.1 Opname bomen...................................................................................................................................................................................................

06 3.2 Overlast............................................................................................................................................................................................................................... 06 3.3 Richtlijn takbreuk populieren ..................................................................................................................................................... 07 4. Groeiplaatsonderzoek.............................................................................................................................................................................................................. 10 4.1 Onderzoek nabij populieren.......................................................................................................................................................... 10 5. Conclusies en advies ................................................................................................................................................................................................................... 15 5.1 Conclusie ..........................................................................................................................................................................................................................

15 5.2 Advies..................................................................................................................................................................................................................................... 16

Bijlage 1. Overzichtstekening................................................................................................................................................................................................. 17 Bijlage 2. Boomgegevens .............................................................................................................................................................................................................. 18

2018068 Bomenonderzoek Breebroek Rijen

Pagina 3

1. Inleiding Opdracht Dit bomenonderzoek is uitgevoerd in opdracht van de gemeente Gilze en Rijen. Het betreft het analyseren van de huidige en toekomstige mate van opdruk en overige vermeende overlast van de bomen in de Breebroek te Rijen. Aanleiding De aanleiding voor dit bomenonderzoek is de ervaren overlast en vermeende onveiligheid van de bomen. Doel Het doel van de opdracht is als volgt:   

Inzichtelijk maken van de huidige kwaliteit van de bomen; Inzichtelijk maken van de ondergrondse situatie; Adviseren van de meest duurzame oplossing.

Uitvoering Het veldwerk voor dit onderzoek is uitgevoerd door Roel Vermeulen op 5 december 2018.

2018068 Bomenonderzoek Breebroek Rijen

Pagina 4

2. Huidige situatie 2.1 Onderzoekslocatie Op onderstaande afbeelding is de onderzoekslocatie weergegeven. Het betreft de bomen aan de Breebroek te Rijen. Het betreft de bomen in het gele kader, zie afbeelding 1.

Afbeelding 1. Onderzoekslocatie. (Bron: Google Maps)

2018068 Bomenonderzoek Breebroek Rijen

Pagina 5

3. Bomeninventarisatie 3.1 Opname bomen Voor de opname van de boomgegevens is de tekening “tekening boomonderzoek Breebroek” gebruikt. In totaal zijn 24 bomen opgenomen. De bomen zijn genummerd en weergegeven op de tekening in bijlage 1. De volledige lijst met boomgegevens is weergegeven in bijlage 2. Aan de oostzijde van de Breebroek staan 10 populieren (Populus canadensis 'Robusta'). Verder staan er in de straat elzen (Alnus glutinosa) en zachte berken (Betula papyrifera). De zachte berken staan in beplanting. De hartbladige elzen staan in de verharding van trottoirs en/of parkeerplaatsen. De populieren staan in een groenstrook van gras. Over het algemeen hebben de bomen aan de Breebroek een goede conditie en een toekomstverwachting van > 10 jaar. De bomen 11, 12, 19, 21 en 22 hebben een redelijke conditie, 17 en 23 een matige conditie en 23 en 24 een slechte conditie.

3.2 Overlast Bij een aantal opgenomen bomen wordt een mate van opdruk en overlast door boomwortels aangetroffen. De populieren drukken de trottoirbanden en de molgoot omhoog. Bij enkele populieren groeien wortels onder de klinkerverharding. Bij de overige bomen zorgen de elzen voor opdruk van verharding, met name rondom de boomspiegel. Bewoners hebben enkele schades gehad door afgebroken takken van de populieren. Enkele bewoners ervaren overlast door bladval. Deze overlast is subjectief en lastig te beoordelen. In dit rapport wordt hier niet verder op ingegaan.

2018068 Bomenonderzoek Breebroek Rijen

Pagina 6

Afbeelding 2. Populieren 1 t/m 10

Afbeelding 3. Bomen 11 t/m 13

2018068 Bomenonderzoek Breebroek Rijen

Pagina 7

Afbeelding 4. Bomen 14 t/m 17

3.3 Richtlijn takbreuk populieren De populieren zijn beoordeeld conform de nieuw opgestelde richtlijn takbreuk populier. Deze richtlijn is in opdracht van de Intergemeentelijke Studiegroep Bomen (ISB) opgesteld door de Stichting Wageningen Research (WR). Deze richtlijn richt zich op het aspect dat bij bepaalde soorten en cultivars van de populier, op latere leeftijd, ogenschijnlijk gezonde takken een verhoogd risico op takbreuk opleveren. In de periodieke boomveiligheidscontrole (BVC) is dit specifieke probleem onvoldoende geborgd. Aanvullende beoordelingscriteria zijn noodzakelijk voor een goede beoordeling van populieren op dit risico. Deze richtlijn reikt hiervoor aanknopingspunten aan. Boomsoort Sommige soorten populieren hebben op latere leeftijd een verhoogd risico op takbreuk. Globaal genomen wordt takbreuk bij sommige cultivars van P. trichocarpa en P. x canadensis vaker waargenomen dan bij P. nigra, P. x canescens en P. alba en P. tremula. De Canadese populier heeft kortere vezels en grote cellen met relatief veel water en een dunne wand. De meest voorkomende klonen, ‘Robusta’ (‘Zeeland’) en ‘Heidemij’, blijken dan ook breukgevoelig. Het betreft in dit geval Populus x canadensis ‘Robusta’.

2018068 Bomenonderzoek Breebroek Rijen

Pagina 8

Stamdiameter/leeftijd Tot het begin van de volwassen fase speelt takbreukgevoeligheid doorgaans nog geen rol. Zodra populieren ouder worden nemen de risico’s toe. Normaal gesproken zijn risico’s bij populieren met een stamdiameter tot 50 cm nihil. De stamdiameter van de betreffende populieren is 90 – 100 cm. Het plantjaar van de populieren is 1987. De populieren zijn dus iets ouder dan 30 jaar. Dat betekend dat de populieren enorm snel zijn gegroeid. Een gemiddelde jaarring van 1,5 cm. Gevaarzetting Voor de populieren in de Breebroek geldt een algemene gevaarzetting. Een “Algemene” gevaarzetting geldt voor bomen langs paden of wegen, waar sprake is van normaal gebruik van de omgeving. Kroonvervorming Hier worden symptomen bedoeld van het natuurlijke aftakelingsproces dat kenmerkend is voor oudere populieren. Dit proces uit zich in het uitbuigen en (uiteindelijk) afbreken van dunne en dikke takken. Bij de 10 populieren is vastgesteld dat het aantal uitzakkende takken beperkt is. De kroon richt zich nog veel omhoog. Een enkele tak uitgezonderd. De kroonrand is redelijk goed gesloten. Hierdoor krijgt de wind maar beperkt grip op uitstekende of uitbuigende takken. De kroonvervorming wordt als geen tot beperkt beoordeeld. Op basis van de maatregelenmatrix worden de 10 populieren als volgt ingedeeld, zie witte ster.

Afbeelding 5. Maatregelen matrix populieren opgesteld door de Intergemeentelijke Studiegroep Boomverzorging (ISB).

2018068 Bomenonderzoek Breebroek Rijen

Pagina 9

4. Groeiplaatsonderzoek Op woensdag 5 december vond het veldwerk voor het groeiplaatsonderzoek plaats. Bij een groeiplaatsonderzoek worden voornamelijk de ondergrondse groeiplaatsomstandigheden bestudeerd. Daarbij wordt gelet op een aantal belangrijke factoren die betrekking hebben op de groei van de betreffende bomen zoals het bodemprofiel, de voedingstoestand en de beworteling. Het groeiplaatsonderzoek is uitgevoerd bij de populieren.

4.1 Onderzoek nabij populieren Onder de rijbaan Bij populier 9 is een profielkuil gegraven om inzichtelijk te krijgen in hoeverre wortels van de populier helemaal onder de rijbaan door groeien.

Afbeelding 6. Profielkuil 1.

De profielkuil is 1,5 meter diep. Op circa 1,1 – 1,2 meter worden twee leidingen aangetroffen.

2018068 Bomenonderzoek Breebroek Rijen

Pagina 10

Afbeelding 7 Profielkuil 1

Bovenin de profielkuil worden enkele wortels van 0,5 cm in diameter aangetroffen. Dit zijn echter de wortels van de hartbladige elzen. Het bodemprofiel bestaat uit een laag geel/bruin gemengd zand van circa 60 cm. Deze laag is verhoogd verdicht. Vanaf 60 cm wordt alleen nog geel/wit zand aangetroffen tot 150 cm beneden maaiveld. Vanaf hier wordt grondwater aangetroffen. Onder de leidingen worden enkele afgestorven wortels aangetroffen. Deze zijn deels verrot, het is onduidelijk of deze van de populieren zijn. Deze wortels zijn maximaal 2 cm in diameter. Molgoot Bij populier 9 is opdruk van de trottoirbanden en molgoot aangetroffen. Hier is een profielkuil gegraven om inzichtelijk te krijgen in hoeverre wortels van de populier helemaal onder de rijbaan door groeien. Direct onder de molgoot wordt een intensieve laag van boomwortels aangetroffen. De wortels zijn hier variërend van 5 – 10 cm in diameter. De wortels worden hier vaak extra dik door het aanmaken van callusweefsel wanneer over de klinkers wordt gereden. De wortels nemen richting de rijbaan snel in diktegroei af, zie afbeelding 9.

2018068 Bomenonderzoek Breebroek Rijen

Pagina 11

Afbeelding 8. Profielkuil 2

Afbeelding 9. Profielkuil 2

2018068 Bomenonderzoek Breebroek Rijen

Pagina 12

Overige opdruk verharding

Afbeelding 10. Opdruk trottoirbanden en molgoot

Afbeelding 11. Enkele losliggende klinkers in de rijbaan met daaronder wortels van 2-3 cm in diameter.

2018068 Bomenonderzoek Breebroek Rijen

Pagina 13

Afbeelding 12. Opdruk trottoirbanden en trottoirtegels bij populier 10

Afbeelding 13. Opdruk en rommelige uitstraling van voornamelijk de boomspiegel van de hartbladige elzen

2018068 Bomenonderzoek Breebroek Rijen

Pagina 14

5. Conclusie en advies 5.1 Conclusie In onderstaande tabel 3 worden de resultaten van het bomenonderzoek samengevat weergegeven. Onderdelen

Resultaten analyse

Zachte berken Hartvormige elzen Hartvormige elzen Canadapopulieren

Redelijk tot goede conditie Redelijk tot goede conditie 11, 12, 14, 15, 16, 19, 20 en 21 Matige tot slechte conditie 17, 23 en 24 Goede conditie en kwaliteit

Bovengrondse groeiplaats Ondergrondse groeiplaats Ondergrondse groeiplaats

Voldoende Voldoende Onvoldoende 11, 12, 17, 23 en 24

Ervaren overlast

Vooral overlast door boomwortels 1. Losliggende en omhooggedrukte bestrating 2. Risico's op uitbreken grotere takken

Veiligheid

Alle bomen zijn veilig. Er zijn geen verhoogde risico's

Tabel 3. Conclusies

Zachte berken De zachte berken hebben een redelijke tot goede conditie, staan in beplanting en veroorzaken geen of nauwelijks overlast. Hartvormige elzen De hartvormige elzen hebben een wisselende conditie, staan in verharding en veroorzaken in enkele gevallen overlast door het opdrukken van verharding. Met name de hartvormige elzen 11, 12, 17, 23 en 24 veroorzaken overlast. Deze bomen staan te midden van de parkeerplaatsen en hebben een beperkte groeiplaats. De opdruk van verharding vindt vooral aan de achterzijde van de boom plaats. Canadapopulieren De Canadapopulieren hebben een goede conditie, staan in het gras en veroorzaken overlast door het opdrukken van trottoirbanden, molgoot en verharding in de rijbaan en/of trottoir. Overlast van wortels aan de woningen wordt nu niet of nauwelijks verwacht. De Canadapopulieren zijn als veilig beoordeeld. Volgens de richtlijn ‘takbreuk populier’ zijn er (nog) geen maatregelen noodzakelijk. Wel zitten de populieren op de grens. Dat wil zeggen dat de komende jaren de overlast en risico’s gestaag zullen toenemen.

2018068 Bomenonderzoek Breebroek Rijen

Pagina 15

5.2 Advies Veel bomen in de openbare ruimte hebben te weinig ruimte om te groeien. Dit is vooral ondergronds het geval. De bomen zoeken naar betere omstandigheden wat op deze locatie resulteert in overlast door wortelopdruk, maar ook in een verminderde kwaliteit van de bomen. Kappen bomen Geadviseerd wordt de hartvormige elzen 11, 12, 17, 23 en 24 te kappen. Geadviseerd wordt in enkele nu nog lege plantvakken met dwergmispel bomen terug te planten. Canadapopulieren Verwacht wordt dat de Canadapopulieren nog 10 jaar kunnen blijven staan. Gedurende deze 10 jaar dienen de volgende maatregelen te worden uitgevoerd:  Herstel wortelopdruk (verwijderen opsluitbanden, herstraten molgoot en rijbaan/trottoir na wortelkap) binnen 2 jaar. Na 5 jaar herhalen.  Verhogen controle frequentie, jaarlijks.  Verhogen snoei frequentie, 2-3 jaarlijks. Gezien de intensieve beheermaatregelen en verhoogde kosten is het ook reëel om de Canadapopulieren eerder te vervangen en te combineren met groot onderhoud in de straat of wijk. Omdat herstel wortelopdruk wel nodig is, wordt geadviseerd dit binnen 2 jaar uit te voeren. Geadviseerd wordt om 11 nieuwe bomen te planten. Hartvormige elzen Behoud van de hartvormige elzen 14, 15, 16, 19, 20 en 21. Herstellen en/of verruimen van de boomspiegels. Oppervlakkige wortels in de bestrating verwijderen en straatwerk herstellen.

Zachte berken Behoud van de zachte berken.

2018068 Bomenonderzoek Breebroek Rijen

Pagina 16

Bijlage 1. Overzichtstekening

2018068 Bomenonderzoek Breebroek Rijen

Pagina 17

Bijlage 2. Boomgegevens Nr. Obsurv Nr. Boomsoort (latijns) 01250-23 01250-22 01250-21 01250-28 01250-30 01250-27 01250-26 01250-25 01250-24 01250-29 01250-45 01250-46 01250-2 01250-47 01250-48 01250-49 01250-50 01250-4 02260-23 01250-44 01250-43 01250-3 01250-41 01250-42

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24

Boomsoort (NL)

Standplaats

Populus canadensis 'Robusta' Canadapopulier Populus canadensis 'Robusta' Canadapopulier Populus canadensis 'Robusta' Canadapopulier Populus canadensis 'Robusta' Canadapopulier Populus canadensis 'Robusta' Canadapopulier Populus canadensis 'Robusta' Canadapopulier Populus canadensis 'Robusta' Canadapopulier Populus canadensis 'Robusta' Canadapopulier Populus canadensis 'Robusta' Canadapopulier Populus canadensis 'Robusta' Canadapopulier Alnus cordata hartbladige els Alnus cordata hartbladige els Betula papyrifera zachte berk Alnus cordata hartbladige els Alnus cordata hartbladige els Alnus cordata hartbladige els Alnus cordata hartbladige els Betula papyrifera zachte berk Alnus cordata hartbladige els Alnus cordata hartbladige els Alnus cordata hartbladige els Betula papyrifera zachte berk Alnus cordata hartbladige els Alnus cordata hartbladige els

gras gras gras gras gras gras gras gras gras gras verharding verharding beplanting verharding verharding verharding verharding beplanting verharding verharding verharding beplanting verharding verharding

2018068 Bomenonderzoek Breebroek Rijen

Stamdiameter Boomhoogte Kroondiameter Conditie 90-100 cm 90-100 cm 90-100 cm 90-100 cm 90-100 cm 90-100 cm 90-100 cm 90-100 cm 90-100 cm 90-100 cm 35 cm 35 cm 30 cm 45 cm 45 cm 45 cm 20 cm 30 cm 25 cm 40 cm 30 cm 25 cm 15 cm 10 cm

Pagina 18

18 - 24 m 18 - 24 m 18 - 24 m 18 - 24 m 18 - 24 m 18 - 24 m 18 - 24 m 18 - 24 m 18 - 24 m 18 - 24 m 12 - 15 m 12 - 15 m 9 - 12 m 12 - 15 m 12 - 15 m 12 - 15 m 9 - 12 m 12 - 15 m 9 - 12 m 12 - 15 m 9 - 12 m 9 - 12 m 0- 6m 0- 6m

10 - 15 m 10 - 15 m 10 - 15 m 10 - 15 m 10 - 15 m 10 - 15 m 10 - 15 m 10 - 15 m 10 - 15 m 10 - 15 m 5 - 10 m 5 - 10 m 5 - 10 m 5 - 10 m 5 - 10 m 5 - 10 m 0- 5m 5 - 10 m 5 - 10 m 5 - 10 m 5 - 10 m 5 - 10 m 0- 5m 0- 5m

goed goed goed goed goed goed goed goed goed goed redelijk redelijk goed goed goed goed matig goed redelijk goed redelijk redelijk matig slecht

Toekomstverwachting Onderhoudsstaat Opmerkingen > 10 jaar > 10 jaar > 10 jaar > 10 jaar > 10 jaar > 10 jaar > 10 jaar > 10 jaar > 10 jaar > 10 jaar 5 - 10 jaar 5 - 10 jaar > 10 jaar > 10 jaar > 10 jaar > 10 jaar < 5 jaar > 10 jaar 5 - 10 jaar > 10 jaar 5 - 10 jaar 5 - 10 jaar < 5 jaar < 5 jaar

aanvaard aanvaard aanvaard aanvaard aanvaard aanvaard aanvaard aanvaard aanvaard aanvaard aanvaard aanvaard aanvaard aanvaard aanvaard aanvaard aanvaard aanvaard aanvaard aanvaard aanvaard aanvaard aanvaard aanvaard

opdruk banden,molgoot e.d. opdruk banden,molgoot e.d. opdruk banden,molgoot e.d. opdruk banden,molgoot e.d. opdruk banden,molgoot e.d. opdruk banden,molgoot e.d. opdruk banden,molgoot e.d. opdruk banden,molgoot e.d. opdruk banden,molgoot e.d. opdruk banden,molgoot e.d. opdruk klinkers achterzijde opdruk klinkers achterzijde opdruk boomspiegel opdruk boomspiegel

opdruk banden boomspiegel opdruk boomspiegel

opdruk klinkers achterzijde opdruk klinkers achterzijde