Bijlage 1- Toelichting op brief Regionale samenwerking
Tekst van het document
Provincie Noord-Brabant
10.2.e
10.2.e 10.2.e
10.2.e
10.2.e
10.2.e
www.brabant.nl
IBAN 10.2.e
Bereikbaarheid
openbaar vervoer en fiets: www.brabant.nl/route
Onderwerp
Toelichting Pilot Regionale samenwerking Schone Lucht - Deelname Brabantse gemeenten aan het Schone lucht Akkoord
Datum
11 juli 2023 Ons kenmerk
C2318273/5300480 Uw kenmerk
Contactpersoon
Inleiding Op 1 januari 2024 treedt de Omgevingswet in werking. Een belangrijke
meerwaarde hiervan is het centraal stellen van een gezonde en veilige leefomgeving. Veel van de primaire verantwoordelijkheid hiervoor wordt met
10.2.e
Telefoon 10.2.e
Email 10.2.e
inwerkingtreding van de Omgevingswet bij de gemeenten neergelegd. Een taak die de Omgevingswet ziet voor de provincie is het gebiedsgericht coördineren van de aanpak door gemeenten en waterschappen. Met de pilot 'Regionale
samenwerking Schone Lucht' wil de provincie onderzoeken hoe zij deze taak kan invullen op het onderwerp luchtkwaliteit. Wij startten daarom begin april met
de uitvoering van een pilot onder de noemer 'Deelname Brabantse gemeenten aan het Schone Lucht Akkoord'. Graag schetsen we de aanleiding voor deze
pilot en stellen wij u op de hoogte van de voortgang. We hebben de basis op orde en gaan voor steeds beter
In 2020 sloot de provincie Noord-Brabant zich aan bij het Schone Lucht
Akkoord (SLA), een akkoord tussen Rijk, provincies en een groot aantal
gemeenten. Deelnemende partijen streven gezamenlijk naar gezondheidswinst door maatregelen te nemen die de luchtverontreiniging door binnenlandse
bronnen beperken. De provincie Noord-Brabant sloot zich aan bij het SLA, onder andere om voor te
sorteren op het verdwijnen van het Nationaal Samenwerkingsprogramma
Luchtkwaliteit (NSL). Bovendien sluit het streven naar gezondheidswinst aan bij de kernwaarden uit de Brabantse Omqevinqsvisie, met name de waarden 'we
gaan voor steeds beter' en 'we gaan voor proactief en preventief boven gevolgbeperking en herstel'’ en geeft de provincie met de uitvoeringsagenda SLA invulling aan het werken aan de basisopgave 'werken aan veiligheid,
Bijlage(n)
Lessons Learned Routekaart
Provincie Noord-Brabant
gezondheid en omgevingskwaliteit'. Het Schone Lucht Akkoord maakt tevens
Datum
voor sommige regio's onderdeel uit van de Omgevingsagenda's of Regionale
11 juli 2023
ontwikkelagenda's.
Ons kenmerk
C2318273/5300480
Urgentie luchtverschoning, meerwaarde van het SLA Hoewel op de meeste plekken in Noord-Brabant voldaan wordt aan Europese
normwaarden voor fijnstof en stikstofdioxide, heeft de luchtkwaliteit op leefhoogte op nagenoeg elk woonadres in Noord-Brabant een schadelijk effect
op de gezondheid van de mensen die er wonen. De lucht die bewoners in
Noord-Brabant gemiddeld inademen is vergelijkbaar met de lucht die iemand zou inademen als een huisgenoot elke dag ca. 5 sigaretten binnenshuis zou
roken. De gemiddelde vroegtijdige sterfte bedraagt daardoor bijna 1 jaar, terwijl het verlies van gezonde levensjaren nog groter is1.
Via activiteiten rondom infrastructuur, binnenstedelijke ontwikkeling, stimulering openbaar vervoer en plattelandsontwikkeling werken provincies en gemeenten
eigenlijk al decennialang aan een gezond(er) woon- en leefklimaat. Echter niet
specifiek onder deze noemer. Een gebiedsgerichte en integrale aanpak, zoals in
het SLA en vormgegeven door de uitwerking van maatregelen in verschillende sectoren (figuur 1), biedt een kapstok en daarmee meerwaarde.
2016
14%
fk
12% overige bronnen
woningen - houtstook
12% industrie
6%
-n_0-binnenvaart en ha*
a“Pa
—d4
11%
8
sa
mobiele werktuigen
32% wegverkeer
""ellm=.
landbouw
Figuur / Laat de bijdrage van de grootste binnenlandse bronnen van luchtvervuiling zijn. Genoemde sectoren zijn tevens de themagroepen binnen het SLA waarin deelnemende partijen werken aan de
uitvoering van afspraken, de uitvoering van pi/ots en de ontwikkeling van effectieve maatregelen om
de lucht gezonder te maken.
Aanleiding pilot Regionale samenwerking schone lucht
Gemeenten die het akkoord nog niet hebben ondertekend kunnen zich op elk
moment aansluiten bij het SLA. De provincie ziet dat graag gebeuren omdat het
gebied waar de maatregelen genomen worden, dan groter wordt en de impact daarvan ook potentieel groter wordt. Andere reden is dat de maatregelen die
1 Denissen S. (2022), Luchtkwaliteit en gezondheid in de provincie Noord-Brabant, GGD
2/6
Provincie Noord-Brabant
gemeenten treffen dan mee gaan lopen in de monitorinq van het SLA en mee
Datum
gaan wegen in de gezondheidsindicator door het RIVM. Gezamenlijk bereiken
11 juli 2023
we dan aantoonbaar meer gezonde leefomstandigheden en komen we er als
Ons kenmerk
Noord-Brabant steeds beter op te staan.
C2318273/5300480 Deelnemende gemeente
— Je l
5)
2
V
I7 )
V
Nee
1
2"
y
}
Q
(
v:
5
5
1
1
\
Figuur 2 laat de aan het SIA deelnemende gemeenten zien in b/auw. Gemeenten die nog niet zijn toegetreden worden weergegeven in zandkleur.
In Noord-Brabant zijn inmiddels 22 van de 56 gemeenten aangesloten (figuur
2). In 2021 wees een ambtelijke inventarisatie uit dat gebrek aan capaciteit en
middelen met name bij de kleinere gemeenten als belangrijkste knelpunt wordt
gezien en mogelijkheden voor toetreding tot het SLA beperken. In Midden- en
West-Brabant bleek tevens dat het ontbreekt aan een duidelijk platform waar gemeenten elkaar willen en kunnen vinden voor samenwerking op luchtkwaliteit.
Met name in West- Brabant geldt bovendien dat het 'onder de rook van Antwerpen of Rotterdam zitten' als demotiverend wordt ervaren, zeker wanneer
toch aan Europese normwaarden wordt voldaan. Echter, dit laat onverlet dat de luchtkwaliteit in de straten met lokale maatregelen wel te verbeteren valt en er
vanuit de kleinere gemeenten de wens bestaat samen te werken en kennis te delen om zo de synergie en efficiëntie bij de uitvoering van maatregelen te
vergroten. Voortgang pilot Regionale samenwerking schone lucht
Sinds april 2023 geeft Berenschot in opdracht van de provincie invulling aan de
pilot 'Regionale samenwerking schone lucht' onder de noemer 'Deelname
Brabantse gemeenten aan het SLA. De pilot is opgedeeld in drie fases. Fase 1 kenmerkt zich door analyse en het verhogen van de bereidheid om deel te
nemen aan het SLA. In de tweede fase staat het nader verkennen van deelname en het vormgeven van deelname centraal. Tot slot kenmerkt de derde fase zich
3/6
Provincie Noord-Brabant
met het klaarmaken van gemeenten voor de aansluiting en het opstellen van een
Datum
uitvoeringsprogramma. In alle fases is zowel oog voor de individuele gemeente
11 juli 2023
als voor de potentiële samenwerkingskansen. Tevens is er oog voor de reeds
Ons kenmerk
deelnemende gemeenten als ook voor de nog niet-deelnemende gemeenten en
C2318273/5300480
de onderlinge verbinding daartussen. Wellicht ten overvloede is het goed om te benadrukken dat het gemeenten vrij staat te besluiten om niet meer deel te nemen aan de pilot en of uiteindelijk niet deel te nemen aan het SLA. De uitwerking van de pilot is erop gericht een helpende hand te bieden in zowel de verkenningsfase als ook, mocht de
gemeente willen deelnemen, de aansluitingsfase. De eerste resultaten
Inmiddels nadert Berenschot het einde van fase 1. Zij hebben enquêtes en groepsgesprekken gehouden en voor nagenoeg alle gemeenten in NoordBrabant een inhoudelijke analyse gedaan op beleidsdocumenten op de thema's
van het SLA. Het resultaat hiervan is ambtelijk bij gemeentes teruggelegd ter controle en verder uitgewerkt in zowel tekst als grafische weergaven. Een
voorbeeld van zo'n grafische weergave is te zien in figuur 3. De opgehaalde informatie bij met name de al deelnemende gemeenten is
verzameld in het document 'lessons learned'. De opgehaalde informatie bij met
name de nog niet deelnemende gemeenten is per regio verzameld in een Routekaart. Lessons Learned
De lessons learned richten zich op de verschillende overheidsniveaus van
gemeente tot en met Rijksniveau en zijn opgenomen in bijlage 1 bij deze brief. De belangrijkste lessen op gemeenteniveau zijn: •
Integreer uitvoeringsplannen'. Het is mogelijk om de uitvoeringsplannen die op gemeentelijk niveau reeds aanwezig zijn te integreren met maatregelen voor het SLA. Met name de plannen die gericht zijn op huidige transities (klimaat, energie, landbouw) zijn hiervoor geschikt. Een geïntegreerde
aanpak voor het verbeteren van de luchtkwaliteit, het realiseren van gezondheidswinst en het doorvoeren van transities helpt om breder bestuurlijk
draagvlak te creëren. •
Creëer kansen voor samenwerking'. Het SLA biedt een duidelijk kader waarbinnen samenwerking tussen gemeenten op verschillende thema's georganiseerd kan worden. Met name voor kleinere gemeenten kan een dergelijke samenwerkingsstructuur voordelen opleveren. Beperkte middelen kunnen een obstakel vormen voor kleinere gemeenten, door samenwerking kunnen krachten worden gebundeld met andere gemeenten.
•
Richt je op de gezondheidswinst. Enkel gekeken vanuit de EU-normwaarden
is het verschonen van de lucht niet een opgave die hoog op de agenda van veel gemeenten staat. Dat de EU-normwaarden niet overschreden worden
betekent echter niet dat de lucht schoon en gezond is. Deelnemende
4/6
Provincie Noord-Brabant
gemeenten hebben aangetoond dat er gezondheidswinst te boeken valt voor
Datum
hun inwoners. Vanuit de ambitie om drie gezonde levensjaren voor iedere
11 juli 2023
Brabander toe te voegen verdient het SLA de urgentie om hoger op de
Ons kenmerk
agenda te worden geplaatst.
C2318273/5300480
■
nd in t ing va
N the
opaciteit, ds agvlak vu» de enquête opgeh
le, Z
Figuur 3 Voorbeeld hoe de inhoudelijke analyse op gemeentelijke beleidsdocumenten grafisch is
vormgegeven
Het belangrijkste signaal van al deelnemende gemeenten is dat zij moeite
ondervinden met de vertaling van het SLA-maatregelenpakket naar een eigen maatregelen pakket. Bovendien ervaren zij dat het coördinatie vraagt om het
maatregelenpakket integraal en op onderwerpen bovenlokaal vorm te geven. In de pilot 'Regionale samenwerking Schone Lucht' probeert de provincie om
gemeenten te helpen bij het oplossen van deze knelpunten. De Routekaart, inzicht voor het overwegen van deelname SLA
Naast het bundelen van de 'lessons learned' is ook gewerkt aan een routekaart. Deze is opgenomen in bijlage 2 bij deze brief. De routekaart geeft inzicht in:
•
de voor- en nadelen van het deelnemen aan het SLA
•
de mogelijkheid voor een integrale aanpak vanuit zowel milieubeleid en vergunningverlening, toezicht en handhaving als vanuit gezondheid, het
Sociaal Domein of andere beleidsthema's zoals energie of klimaat. •
de inspanningen die nodig zijn om deel te gaan nemen
•
de gemeenten die potentiële samenwerking- of sparringpartners kunnen
vormen
Wij hopen dat na het reeds gevoerde groepsgesprek, de interne gespreksvoering bij de gemeente over het wel of niet aansluiten bij het SLA al is
opgestart. Danwel hopen we dat dit gesprek en de daadwerkelijke afweging wordt gemaakt na ontvangst van dit bericht en de Routekaart. Bij deze afweging is het van belang dat daarbij ook de integrale betrokkenheid en inzet vanuit zowel milieu en vergunningverlening, toezicht en handhaving, alsook vanuit gezondheid, het sociale domein en andere beleidsterreinen wordt verkend.
Doorzicht; keuze nodig vanuit gemeenten 15 september start fase 2. Deze fase willen we in met gemeenten die op basis
van de beleidsanalyses, lessons learned en routekaart een verdere verkenning
naar toetreding tot het SLA en samenwerking zinvol achten. In fase 2 wordt een
5/6
Provincie Noord-Brabant
inrichtingsvoorstel opgesteld passend bij de set van verkennende nog niet
Datum
deelnemende en reeds deelnemende gemeenten. Hierin zullen we met en voor
11 juli 2023
iedere regio een advies over de regionale samenwerking tussen gemeenten
Ons kenmerk
opstellen. Op basis van zowel de geboden informatie uit de routekaart als het
C2318273/5300480
inrichtingsvoorstel kunnen gemeenten daarna bepalen om wel of niet aan te
sluiten bij het SLA. Na het kerstreces zal worden overgegaan naar fase 3 en gaan we door met de
gemeenten die positief besluiten ten aanzien van de deelname aan het SLA. Deze gemeenten worden geholpen met het opstellen van een
uitvoeringsprogramma. Dit programma kan zowel intern gebruikt worden als
voor de indiening bij het SLA. Daarnaast biedt de provincie ter ondersteuning
tekstvoorstellen aan voor het gemeentelijke besluitvormingstraject en verdere verbinding met reeds deelnemende gemeenten.
Ook voor reeds deelnemende gemeenten Gedurende de pilot is er ook oog voor reeds deelnemende gemeenten. We richten ons enerzijds op het leggen van de verbinding tussen gemeenten,
waardoor een gezamenlijke aanpak op thema's meer kansrijk wordt en de
impact van maatregelen groter. Daarnaast zijn we voornemens om deelnemende gemeenten te gaan helpen op punten die zij hebben aangegeven
in de enquête en het interview, bijvoorbeeld het organiseren/ opstarten van coördinatie op samenwerking op bijvoorbeeld het gebied van collectieve en duurzame inkoop en aanbesteding, communicatie, of een ander onderwerp dat
in de actieprogramma's van meerdere gemeenten terugkeert. Tot Slot We kijken als provincie positief naar de toekomst en hopen van harte dat zo
veel mogelijk gemeenten willen deelnemen aan het SLA. Op dit moment
verwachten we van gemeenten dat zij voorliggende brief en bijhorende bijlagen intern bespreken. Via uw ambtelijke contactpersonen vernemen we graag voor 15 september of uw gemeente door wil gaan met de pilot fase 2. We zien de
uitkomst van uw interne afweging over het voortzetten van de verkenning om aan te sluiten bij het SLA graag tegemoet op onderstaand email adres. Hier kunt
u ook terecht voor nadere vragen.
Mail naar SLABrabant@brabant.nl
6/6