Bijlage 1 - Plan van Aanpak

Voorstel aan burgemeester en wethouders Portefeuillehouder Wethouder Doremalen Datum collegevergadering 19 september 2023 Akkoord portefeuillehouder: 4 september 2023

Fatale termijn: Agendanummer Openbaar Niet-openbaar ☒ ☐

Status Voorstel

Besluitvormend

Raadsbehandeling Zaaknummer

Niet 1043525

Datum raadsvergadering Datum voorstel

Steller

Lenneke Hendriks / Ranko Coninx

Afdeling/cluster

8 september 2023 SOCBEL/SOCB EL

Onderwerp: Plan van aanpak GALA (Gezond en Actief Leven Akkoord) Voorgesteld besluit 1. In te stemmen met het Plan van Aanpak ‘MeeDoen, en MeeBewegen – gezond en actief leven in Gilze en Rijen’; 2. Middels dit plan de hiervoor beschikbare rijksmiddelen aan te vragen voor de periode 2023 – 2026 in het kader van de Brede SPUK regeling; 3. In te stemmen met het bestedingsvoorstel van de middelen 2023 zoals opgenomen in het plan van aanpak; 4.

De gemeenteraad middels bijgaande raadsinformatie te informeren over het plan van aanpak GALA.

Bijlagen en gekoppelde documentnummers 1. RIB Integraal Plan van Aanpak GALA 2. Integraal Plan van Aanpak ‘MeeDoen en MeeBewegen – gezond en actief leven in Gilze en Rijen’ met bijlagen (o.a. (3) Opbrengsten werksessies en (4) Lokaal Sportakkoord II)

Eerdere besluitvorming: RIB GALA en IZA Sportakkoord II Korte samenvatting (annotatie) Het college stemt in met het plan om een gezond en actief leven van de inwoners van Gilze en Rijen te bevorderen. De gemeente geeft hiermee invulling aan de afspraken uit het landelijk GALA akkoord (Gezond en Actief Leven Akkoord) waarin het rijk, gemeenten en zorgverzekeraars afspraken maakten om samen te streven naar een gezonde generatie in 2040 en om zorg voor iedereen toegankelijk en betaalbaar te houden. Voor onze gemeente biedt dit een kans voor bestaande ambities en ontwikkelingen die in het kader van onze visie sociaal domein en met het sport- en beweegbeleid al in gang zijn gezet.

Met de voorgestelde maatregelen wordt een extra impuls gegeven aan de gezondheid van jeugdigen, van ouderen en van inwoners met een verhoogde kans op gezondheidsproblemen. Ofwel lage SES (sociaaleconomische status). Daarnaast wordt ingezet op een veerkrachtige samenleving zodat voldoende mantelzorg, vrijwilligers en verenigingen hun belangrijke taken en rollen kunnen blijven vervullen. Tegenlezen Is het voorstel ´tegengelezen´? Zo ja door wie?

Ja Maartje van Os

Pagina 2 van 9

Overleg afdeling Afdeling

Overleg gevoerd met:

Standpunt van de betreffende afdeling:

Als je met geen enkele afdeling overleg hebt gevoerd licht hier dan kort toe waarom niet

RO OR V&V SB

Mylene, Fonny

Akkoord

Ciska Bleyenberg, Ranko Coninx, Maartje van Os Harrie Mayen, Piet Sprangers,

Akkoord

SU II&I DV F&C Erwin Donders IA&O Jeroen Leemans Gemeentebreed: Inkoop FG/PO wOR

Akkoord Akkoord

Voorstel Inleiding De druk op de gezondheidszorg in ons land neemt toe. Dat heeft meerdere oorzaken, waarvan de vergrijzing en toename van het zorggebruik de belangrijkste zijn. Tegelijkertijd zien we dat de kosten voor de gezondheidszorg stijgen en op den duur onbetaalbaar zullen worden. Ook de krapte op de arbeidsmarkt leidt ertoe dat de wijze waarop we de gezondheidszorg in Nederland hebben ingericht niet houdbaar is. Om dit aan te pakken hebben het rijk, zorgverzekeraars en gemeenten afspraken gemaakt in het Integraal Zorg Akkoord (IZA) en het GALA (Gezond en Actief Leven) Akkoord.

De centrale doelstellingen van het IZA en GALA zijn. A. Een gezonde generatie in 2040 en B. Zorg toegankelijk en betaalbaar houden. Het nieuwe beleid verlegt de nadruk van het bieden van zorg, naar het bevorderen van gezondheid. De afspraken richten zich op meer (domein overstijgende) samenwerking, innovaties, en een beweging ‘naar de voorkant’, met meer aandacht voor preventie. In de afbeelding hiernaast wordt de samenhang met andere beleidsprogramma’s in beeld gebracht. Deze gemeentelijke opdracht voor GALA zien we als een vliegwiel voor de transformatie van sociaal domein en voor verbinding met andere domeinen. We versterken en verbinden wat we al doen en Pagina 3 van 9

geven een extra impuls waar nodig. MeeDOEN en meeBEWEGEN komen zo letterlijk en figuurlijk bij elkaar. In het plan kiezen we voor een integrale aanpak gericht op de belangrijkste gezondheidsvraagstukken in onze gemeente. We geven daarom een extra impuls aan de (positieve) gezondheid van specifieke inwonersgroepen: jeugdigen, ouderen en van inwoners met een verhoogde kans op gezondheidsproblemen. Daarnaast wordt ingezet op een veerkrachtige samenleving zodat voldoende mantelzorg, vrijwilligers en verenigingen hun belangrijke taken en rollen kunnen blijven vervullen. Onze strategie komt voort uit enerzijds ons bestaand beleid en anderzijds uit de input van partners. In het GALA plan kiezen we voor een aanpak die zich richt op -

Meer partnerschap binnen en buiten het sociaal domein Netwerken van en tussen inwoners versterken Verbeteren communicatie Versterken van laagdrempelig aanbod op gebied van positieve gezondheid: ontmoeten, bewegen, cultuur en educatie/voorlichting, ook inde openbare ruimte Professionele inzet meer ‘naar voren’ Implementeren van de zogenaamde ‘ketenaanpakken’.

We werken deze 6 strategieën uit voor de 4 inwonersgroepen (deel)groepen zodat ze aansluiten bij de landelijke doelstellingen en kaders. Vervolgens vertalen we dat naar een jaarlijks uitvoeringsplan. Dat doen we samen met partners en inwoners op basis van beschikbare (geoormerkte) middelen. Argumenten 1.1 Het plan sluit aan op de doelstellingen, doelgroepen en kaders van het GALA akkoord 1.1.1. Het landelijk GALA akkoord benoemt de volgende inhoudelijke doelstellingen: a) terugdringen gezondheidsachterstanden (waaronder Kansrijke Start b) een gezonde fysieke leefomgeving die uitnodigt tot bewegen en ontmoeten c) het versterken van (de verbinding met) de sociale basis d) een gezonde leefstijl e) versterking van de mentale weerbaarheid en mentale gezondheid f) vitaal ouder worden In het plan geven we per deelgroep aan hoe we hieraan (verder) werken Voor de doelstelling: ‘domein-overstijgende inzet vanuit een regionale preventie-infrastructuur’ maken we in de tweede helft van dit jaar afspraken met regiogemeenten en GGD. 1.1.2. In het GALA akkoord worden drie deelgroepen specifiek benoemd: jeugd en jongeren, ouderen en inwoners met een lage sociaaleconomische status (SES). Deze komen overeen met de deelgroepen in ons plan van aanpak

Pagina 4 van 9

1.1.3 In het GALA akkoord en de daarbij horende SPUK regeling worden op onderdelen vrij specifieke kaders en gemeentelijke taken beschreven. In ons plan van aanpak wordt op al deze ontwerpers beschreven hoe we hier invulling aan geven. Dat is nodig om de hiervoor beschikbare middelen te ontvangen. Keerzijde hiervan is dat het plan omvangrijk is. Door zoveel mogelijk aan te sluiten bij bestaande activiteiten en door te differentiëren in waar we meer of minder focus op aanbrengen, houden beperken we de werkvoorraad voor onze medewerkers en die van onze partners. 1.3. Het plan sluit aan bij lokale aandachtspunten We hebben zowel op regionaal als op lokaal niveau data geanalyseerd. Hieruit komen voor Gilze en Rijen de volgende vraagstukken als meest urgent naar voren -

-

Veerkracht van de samenleving – als gevolg van de demografische ontwikkelingen neemt het aantal ouderen sterk toe en het aantal inwoners dat voor elkaar en voor de samenleving klaar kan en wil staan, verder af. Beweegnorm en mentale gezondheid van alle inwoners Beweegnorm en mentale gezondheid, w. o middelen gebruik van jeugdigen Beweegnorm (w.o. valongelukken) en mentale gezondheid (w.o. eenzaamheid en zingeving) van ouderen Het hoge risico op gezondheidsachterstanden voor inwoners met een lage SES en ‘kwetsbare’ inwoners

1.4. In het plan zijn inzichten en mogelijkheden van partners verwerkt We hebben op ABG niveau drie werksessies georganiseerd waarin we met partners uit het sociaalen medisch domein inzichten en kansen hebben geïnventariseerd die bijdragen aan een gezond en actief leven voor onze inwoners. De opbrengsten zijn verwerkt in het plan van aanpak. Ze zijn tevens als bijlage toegevoegd aan het plan. Met deze werksessies hebben we een mooie basis gelegd voor meer samenwerking tussen deze domeinen. 1.5. Het plan sluit aan op het bestaande beleid sociaal domein De kernbegrippen uit ons beleid voor de transformatie van het sociaal domein komen terug in het plan van aanpak: -

Sterke netwerken tussen en met inwoners en professionals. Voor een veerkrachtige samenleving en voor effectieve samenwerking - Maatwerk: we bieden mogelijkheden die passen bij de mogelijkheden en behoeften van inwoners. Ook voor inwoners bij wie het bestaande aanbod en manier van werken niet (goed) aansluit (lage SES, migranten, …) - Positieve gezondheid: gezondheid wordt niet alleen bepaald door de aan- of afwezigheid van ziekten, maar ook door de 5 andere pijlers van positieve gezondheid Er wordt verbinding gelegd met meedoen op de leefgebieden waaronder armoedebeleid en onderwijsbeleid.

Pagina 5 van 9

1.6. Het plan sluit aan bij het sportbeleid 1.6.1. Het plan bouwt voort op de ontwikkelen en ambities uit het sport beleidsplan: sportstimulering, bewegen in de openbare ruimte en bijdragen sport aan sociaal maatschappelijke vraagstukken. De aanwezigheid van de juiste sportaccommodaties blijft hierbij een randvoorwaarde. Hierin voorziet het plan voor GALA niet. 1.6.2. De ambities en aanpak van het Sportakkoord II krijgen in het plan van aanpak verder vorm: - Verenigingsondersteuning (met onderliggende aandachtspunten) maakt deel uit van het plan - Betekenis vol sporten krijgt vorm door stimulering en aanbod van sport en bewegen nog meer te richten op de prioriteiten van het GALA plan - Het kernteam voor sport en bewegen (waar ook commerciële sportaanbieders voor worden uitgenodigd) wordt uitgebreid tot en/of aanhaakt bij de GALA alliantie - De coördinator sport en bewegen krijgt een rol in de coördinatie van het GALA plan 1.6.3. Herijking van de Brede Regeling Combinatiefunctionaris is onderdeel van het plan. Dit doen we enerzijds vanwege het feit dat de regeling het niet meer toelaat om de BRC middelen in te zetten voor bewegingsponderwijs. We maken hierover afspraken met de schoolbesturen. Anderzijds willen we binnen de BRC ook mogelijkheden scheppen voor de inzet van een cultuurcoach en/of een leefstijlcoach. 1.7.

Het uitgangspunt ‘Health in all policies’ komt terug in het GALA plan. De opdracht voor GALA raakt ook het ruimtelijk domein: we leggen de verbinding met de omgevingsvisie waar gezondheid een prominente pijler is en gaan, nu het team leefomgeving weer meer op sterkte is, met hen na hoe de leefomgeving meer bij kan dragen aan gezondheid. Kansen om gezondheid te bevorderen kunnen zich ook in andere domeinen voordoen. Het rijk stimuleert in dat kader ‘Health in all policies’. We adviseren uw college om hier in de Programmabegroting 2024 aandacht aan te besteden. 2.1. Toekenning GALA middelen gebeurt op basis van een aanvraag Het rijk stelt voor GALA geoormerkte middelen beschikbaar op basis van de zogenaamde Brede SPUK regeling. Gemeenten dienen een aanvraag in middels een plan van aanpak. Ons plan van aanpak voldoet aan de eisen die het rijk daaraan stelt. 4.1. Met deze Raadsinformatiebrief informeert u de gemeenteraad over het Plan van aanpak voor GALA. 4.1.1 Besluitvorming over het plan van aanpak is een collegebevoegdheid: het betreft een uitwerking van bestaand beleid binnen de vastgestelde vanuit het Rijk en wordt uitgevoerd binnen beschikbare financiële kaders. 4.1.2 In de Raadsinformatiebrief wordt het GALA plan op hooflijnen weergegeven (samenvatting) en wordt het plan als bijlage toegevoegd.

4.1.3 Met de griffie/in presidium is besloten om het GALA plan op 30 oktober in een raadsinformatie-avond te bespreken en input voor verdere uitwerking op te halen. Risico’s en kanttekeningen 1.1 Niet alle relevante partijen zijn al goed betrokken. -

Voor partners uit het onderwijs en VVT (Verpleging en Verzorging Thuis) sector was het niet mogelijk om aan te sluiten bij de werksessies. Met hen gaan we de komende periode over GALA in gesprek. Pagina 6 van 9

-

Met seniorenverenigingen maken we afspraken om participatie van senioren te borgen. Zodra de jongerenaanjager is gestart, doen we dat ook met jongeren. Vanwege capaciteitsproblemen bij Ruimtelijke Ordening zijn deze collega’s nog maar beperkt aangehaakt. Nu de afdeling weer op sterkte aan t komen is kunnen we de samenwerking met de afdeling Leefomgeving intensiveren.

1.2 Ambities staan onder druk De ambities vanuit GALA hebben we zoveel mogelijk verbonden aan bestaande ambities en activiteiten. Desalniettemin brengt het extra werk met zich mee. Voor ons en voor onze partners is uitbreiding van personele inzet niet altijd mogelijk. We stellen daarom met hen prioritieten en stellen bij als dat nodig is. Dit kan ertoe leiden dat niet alle ambities gerealiseerd worden en niet alle beschikbare middelen kunnen worden besteed. We maken dan gebruik van de mogelijkheden die de SPUK biedt om budgetten te verplaatsen. (zie financiële paragraaf) 2.1 Het bestedingsplan is op hoofdlijnen

In het plan van aanpak staat opgenomen welke middelen we aan welke doelen willen besteden (vinkjes lijst). Voor de aanvraag bij het rijk volstaat dit. De middelen voor 2023 besteden we binnen de beschikbare capaciteit aan activiteiten die rand voorwaardelijk van belang zijn voor de aanpak, aan activiteiten die we toch al doen en aan zogenaamd ‘laaghangend fruit’. Zoals in kanttekening 2.2 houden we rekening met beschikbare capaciteit in het geheel aan opgaven en activiteiten. Daarnaast bestaat de mogelijkheid dat een aantal activiteit vanuit regionale middelen gefinancierd worden, of juist niet. We verwachten hierover in oktober uitsluitsel. Het uitvoeringsplan en daarbij horend bestedingsplan voor 2024 is naar verwachting in december 1.3 De budgetten worden toegekend voor de periode 2023 – 2026 Een deel van de middelen zijn incidenteel en vervallen vanaf 2026. Bij de besteding daarvan houden we hiermee rekening. De andere budgetten zijn in de SPUK beschikbaar tot en met 2026. Omdat met GALA (en IZA) een beweging in gang wordt gezet om zorg en gezondheid toekomstbestendig te maken, is de verwachting dat deze na afloop van de SPUK door zullen lopen. Dit is echter onzeker. 1.4 Samenwerken in twee regio’s vergt extra ambtelijke capaciteit Onze gemeente werkt regionaal samen in twee regio’s: Voor het sociaal domein in Hart van Brabant en voor het medisch domein in West-Brabant.

Dat geldt ook voor Alphen-Chaam en indirect ook voor Gilze en Rijen. Om de belangen van onze inwoners en partners goed te kunnen behartigen is het nodig om volwaardig aan te sluiten bij de regionale samenwerkingstrajecten. Dit vergt extra ambtelijke capaciteit die we op basis van de verdeelsleutel ABG verrekenen. Het is nog onduidelijk of en zo ja in welke mate we de lokale GALA of regionale IZA middelen kunnen inzetten voor regionale samenwerking. Daarover wordt regionaal een besluit genomen.. Het kan ertoe leiden dat we uitvoeringsbudget in moeten zetten voor regionale samenwerking, Dit komt dan niet terecht bij onze inwoners. Financiën De SPUK regeling De SPUK regeling bestaat uit 15 regelingen die samengevoegd zijn binnen 3 hoofdthema’s: Sport & bewegen, Gezondheid en Sociale Basis, en Algemeen (regionale kennis en – coördinatie preventie infrastructuur). Op basis van het Plan van Aanpak en de landelijke richtlijnen kunnen gemeenten deze middelen aanwenden voor hun plan van aanpak. Verantwoording vindt jaarlijks achterafplaats middels een

Pagina 7 van 9

SISA verantwoording. De SPUK regeling stelt inhoudelijke kaders over welke middelen waaraan besteed mogen worden. Er is echter ook ruimte voor flexibiliteit: - Activiteiten die bijdragen aan meerdere doelen kunnen vanuit meerdere budgetten bekostigd worden. In het schema met vinkjes van het plan van aanpak wordt in beeld gebracht voor welke doelen we de diverse budgetten mogelijk in zullen zetten. - Binnen de drie hoofdthema’s mogen budgetten voor maximaal 15% verplaats worden. - Voor 2023 kunnen we daarnaast maximaal 20% van de budgetten doorschuiven naar 2024. Beschikbare budgetten GALA budgetten Gemeente Gilze en Rijen Sportakkoord 2 Brede Regeling Combinatiefuncties Terugdringen gezondheidsachterstanden Kansrijke Start Mentale gezondheid Aanpak overgewicht/obesitas Valpreventie Leefomgeving Kansrijk opgroeien/alcoholproblematiek Versterken sociale basis Mantelzorg Eén tegen eenzaamheid Welzijn op Recept Versterking kennis- en adviesfunctie GGD Coördinatiekosten regionale aanpak preventie TOTAAL

2023 19.536,00 134.498,00 30.056,00 22.542,00 10.519,00 26.299,00 77.393,00 15.028,00 3.757,00 54.851,00 15.028,00 15.028,00 8.265,00 3.757,00 13.375,00 449.932,00

2024 19.536,00 134.496,00 30.055,00 24.044,00 7.514,00 26.298,00 71.381,00 15.027,00 3.757,00 54.099,00 15.027,00 15.027,00 14.276,00 3.757,00 10.970,00 445.264,00

2025 19.536,00 134.496,00 30.055,00 24.044,00 7.514,00 26.298,00 71.381,00 15.028,00 3.757,00 54.099,00 15.027,00 12.022,00 17.282,00 3.757,00 10.970,00 445.266,00

2026 15.021,00 129.931,00 30.042,00 30.042,00 0,00 0,00 73.602,00 0,00 0,00 40.556,00 13.519,00 0,00 20.278,00 0,00 0,00 352.991,00

Bestedingsplannen Op basis van het Plan van Aanpak en de bijhorende uitvoeringsplannen en beschikbare budgetten maken we jaarlijks een bestedingsplan, waarbij we rekening houden met het gegeven dat niet alle budgetten structureel zijn. 2023 Gezien het tijdspad voor het Plan van Aanpak is dat voor 2023 slechts gedeeltelijk mogelijk. Voor de besteding van de middelen hanteren we de volgende lijnen: - De bestaande budgetten - die we ook in 2022 al ontvingen – worden, op hoofdlijnen, op dezelfde manier besteedt als vorig jaar - De nieuwe budgetten zetten we in voor - nieuwe activiteiten die bijdragen aan het plan en de GALA doelen - bestaande activiteiten die aansluiten bij het plan en de GALA doelen - regionale verplichtingen - ambtelijke inzet (voor ontwikkeling en coördinatie) Eventueel schuiven we maximaal 20% per budget door naar 2024. Relatie ABG-Organisatie Het plan van aanpak voor GALA hebben we op ABG niveau ontwikkeld. Dat wil zeggen dat een gezamenlijk proces hebben doorlopen waarbij we vanuit de lokale uitgangssituatie en context het plan hebben ontwikkeld. Het resultaat is een plan dat voor de drie gemeenten op hoofdlijnen Pagina 8 van 9

overeenkomt maar waarin lokaal accenten worden gelegd en keuze worden gemaakt die aansluiten bij de gezondheidsvraagstukken in de eigen gemeente. Relatie tot Duurzaamheid en Inclusie Het plan van aanpak richt zich op een Gezond en Actief Leven van inwoners van Gilze en Rijen. Een belangrijke pijler van het plan gaat over het versterken van laagdrempelig activiteiten aanbod op gebied van positieve gezondheid: ontmoeten, bewegen, cultuur en educatie/voorlichting. We pakken dit met oog voor inclusie aan. Communicatie en vorm van participatie We hebben middels de drie werksessies externe partners betrokken bij de ontwikkeling van het GALA plan. De opbrengst van de werksessies is een belangrijke bouwsteen voor het plan van aanpak. De opbrengsten vanuit de data-analyse en werksessies zijn besproken met de Adviesraad Sociaal Domein tijdens een gezamenlijke bijeenkomst voor de adviesraden van Alphen-Chaam en Gilze en Rijen. De aanwezigen leden (vanuit Baarle-Nassau en Gilze en Rijen) herkenden de opbrengsten en hebben aanvullend input gegeven. Zie bijlage verslag bijeenkomst ASD. Met de seniorenvereniging, de jongeren en de sportverenigingen staan separate participatie activiteiten gepland in het najaar. Voor uitvoering en verdere uitwerking van het GALA plan van aanpak richten we een structurele samenwerking met partners en inwoners in.

Vervolg Het door het college vastgestelde plan van aanpak wordt, ondertekent door minimaal 1 wethouder, Uiterlijk 30 september 2023 ingediend bij de kerngroep VNG/VSG. Zij toetsen het plan aan de GALA doelen en SPUK regeling en geven een advies. Op basis van dit advies kunnen we het plan aanpassen en voor 31 oktober indienen bij het rijk. Tenzij het om wezenlijke aanpassingen gaat, wordt hierover geen aanvullend besluit van uw college gevraagd. Tijdens deze procedure en in de periode hierna werken we verder aan de uitvoeringsagenda 2023 en bereiden we het uitvoeringplan 2024 voor. Dat doen we samen met partners. Op 30 oktober bespreken we het plan van aanpak in een raadsinformatie-avond. De adviesraad sociaal domein wordt hier ook voor uitgenodigd. Hun reacties verwerken we in de uitvoering/uitwerking van het GALA plan

Pagina 9 van 9