Bijlage 1- ontwerp omgevingsvisie

Omgevingsvisie Gemeente Gilze en Rijen Dynamische dorpen, midden in het groen Versie 2025 s

OpenTopoview ABG gemeenten, gemeente Gilze en Rijen

2

Colofon Titel: Omgevingsvisie Gilze en Rijen Datum: 14 augustus 2025 Versie: Ontwerp In opdracht van: Gemeente Gilze en Rijen Raadhuisplein 1 5121 JX Rijen Auteurs: Emma Kroes, Arna Stockmann & Dennis van der Loop Door: Stantec B.V. Hoevestein 20b 4903 SC, Oosterhout +31 16 24 56 481 Projectnummer: #327200248

3

Inhoudsopgave 1.0 Inleiding 1.1 Inleiding 7 1.2 Leeswijzer 7 1.3 Onze identiteit 8 2.0 Thematische visielijnen Thema 1: Goed wonen 11 Thema 2: Vitale economie 15 Thema 3: Natuur, landbouw en recreatie 19 Thema 4: Socale en gezonde samenleving 23 Thema 5: Bereikbaar en verbonden 27 Thema 6: Duurzaamheid 30 3.0 Gebiedsgerichte uitwerking kernen 3.1 Kern Gilze 35 3.2 Kern Rijen 41 3.3 Kern Hulten 47 3.4 Kern Molenschot 50 3.5 Bedrijventerrein 53 4.0 Gebiedsgerichte uitwerking buitengebied 4.1 Ontwikkelingsrichting buitengebied 58 4.2 Omgevingskwaliteit 59 4.3 Uitgangspunten bebouwingsconcentraties 61 4.4 Beschrijving van de landschapstypen 63 4.5 Bebouwingsconcentraties 76 5.0 Uitvoering van de omgevingsvisie 5.1 Samen 82 5.2 Spelregels/checklist voor initiatieven 83 5.3 Beleidscyclus en monitoring omgevingsvisie 85 5.4 Omgevingsprogramma’s en omgevingsplan 85 5.5 Kostenverhaal en financiële bijdrage 86

4

Voorwoord PM

“We wonen tussen stad en natuur, koesteren onze historie en bouwen samen aan de toekomst van Gilze en Rijen.”

5

01. INLEIDING De gemeente Gilze en Rijen zet een belangrijke stap in de ontwikkeling van haar omgevingsvisie, die de kwaliteit van de fysieke leefomgeving op lange termijn borgt. Deze visie, met het vizier op 2040 en verder, verbindt thema’s als natuur, wonen, mobiliteit, klimaat en leefbaarheid in een samenhangend toekomstbeeld. Ze biedt richting aan inwoners, ondernemers en organisaties om tijdig in te spelen op ruimtelijke en maatschappelijke opgaven. In een veranderende wereld, waar druk op ruimte en duurzaamheid toeneemt, streeft Gilze en Rijen naar een groene, vitale en betrokken gemeenschap, waarin het dorpse en landelijke karakter behouden blijft en wordt versterkt.

6

1.1

Inleiding

De wereld om ons heen verandert snel. Die veranderingen gaan Gilze en Rijen niet voorbij. Dat vraagt om duidelijke keuzes voor onze leefomgeving. De Omgevingsvisie laat zien hoe we die keuzes samen maken, met oog voor de kwaliteiten van onze dorpen, het buitengebied en de natuur. Het is een gezamenlijke routekaart, waarin we werken aan een gezonde, veilige en aantrekkelijke omgeving voor iedereen. We kijken niet meer naar losse onderwerpen apart, maar verbinden wonen, werken, bereikbaarheid, natuur en recreatie met elkaar. Zo zorgen we voor een goede balans tussen groei en behoud van wat waardevol is. We beschermen het open landschap, versterken de historische structuren en maken ruimte voor nieuwe functies die passen bij het karakter van onze gemeente. In deze visie staat de leefkwaliteit voorop. We willen dat mensen zich hier thuis voelen, elkaar ontmoeten en samen bijdragen aan een sterke gemeenschap. Of je nu in het centrum woont, in een rustige wijk of in het buitengebied, overal moet het prettig, bereikbaar en veilig zijn. Daarbij zetten we in op duurzaamheid, klimaatbestendigheid en verantwoord ondernemen. De Omgevingsvisie geeft richting voor de lange termijn, maar laat ook ruimte om in te spelen op nieuwe ontwikkelingen. Zo bouwen we stap voor stap aan een gemeente waar saamhorigheid, nabijheid en welvaart samenkomen.

1.2 Leeswijzer De identiteit van de gemeente Gilze en Rijen vormt de basis voor onze omgevingsvisie. Deze identiteit bespreken wij in paragraaf 1.3. In hoofdstuk 2 worden de opgaven, toekomstbeelden en ambities per beleidsthema uiteengezet. Hoofdstukken 3 en 4 gaan in op onze deelgebieden, waar veel ambities en keuzes samenkomen. In hoofdstuk 3 bespreken we de kernen, terwijl we het buitengebied uitwerken in hoofdstuk 4. Deze zogeheten gebiedsgerichte uitwerking overstijgt de beleidsthema’s en geeft een integrale visie op elk deelgebied. Tot slot bespreken we in hoofdstuk 5 de uitvoering van onze omgevingsvisie en de bijbehorende rolverdeling. Hier gaan we dieper in op de instrumenten die we (kunnen) gebruiken voor de realisatie van onze ambities.

7 - Gemeente Gilze en Rijen | Inleiding

1.3

Onze identiteit

Gilze en Rijen ligt tussen Breda en Tilburg en is een veelzijdige gemeente om in te wonen en te werken. Er zijn twee grote dorpen, Gilze en Rijen, en twee kleinere kernen, Molenschot en Hulten. Daarnaast zijn er verschillende buurtschappen, een groot buitengebied met bossen en landbouwgrond, en bijzondere plekken zoals de militaire vliegbasis en een groot asielzoekerscentrum. De gemeente is goed ontsloten door de ligging nabij A58 en A27 en de aanwezigheid van een treinstation in Rijen. De gemeente heeft veel voorzieningen, vooral op het gebied van vrije tijd, cultuur en sport. Gilze en Rijen is een belangrijke plek voor werkgelegenheid in de stedelijke regio Breda-Tilburg, met banen in onder meer logistiek, defensie, toerisme, zorg, agrarische sector en luchtvaart. De inwoners staan bekend om hun saamhorigheid en betrokkenheid. Dat zie je terug in het rijke verenigingsleven voor sport en cultuur. In Gilze en Molenschot is de historie nog goed zichtbaar in de oude dorpskern, met karakteristieke gebouwen en straten. Mensen zijn trots op hun dorp, en het sterke gemeenschapsgevoel zorgt voor een prettige en veilige leefomgeving. Het buitengebied is vooral agrarisch en bosrijk, met authentieke boerderijen en een landschap dat geliefd is bij wandelaars, fietsers en toeristen. Dit trekt bezoekers en zorgt voor extra werkgelegenheid.

Gilze en Rijen is daarmee een gemeente waar wonen, werken, recreëren en historie hand in hand gaan.

DNA, gemeente Gilze en Rijen

8 - Gemeente Gilze en Rijen | Inleiding

02. THEMATISCHE VISIELIJNEN Dit hoofdstuk vormt een raamwerk voor het beleid van onze gemeente. We belichten zes centrale thema’s: wonen, duurzaamheid, economie, buitengebied, leefbaarheid en bereikbaarheid. We analyseren elk thema in termen van huidige trends en uitdagingen, en projecteren vervolgens hoe onze gemeente er in de toekomst uit zal zien binnen dat specifieke kader. Daarnaast stellen we onze ambities op en benoemen we de strategieën om deze te verwezenlijken. Deze actieve benadering dient als fundament voor de verdere gebiedsgerichte uitwerking in hoofdstuk 3 (kernen) en hoofdstuk 4 (buitengebied).

9

Onderwijs Kinderopvang

Recreatieve poort Potentieel leisure knooppunt

Bedrijfslocaties Bedrijventerreinen

Treinstation

Bushaltes

Snelweg

Supermarkt

N-wegen

Centrumgebied

Natuur Netwerk Brabant

AZC Gilze

Ontsluitingsweg

Groenblauwe mantel

Kernen met basisvoorzieningen

Detailhandel

Sportvoorziening

Tilburg

Daily-urban-system Breda en omgeving Daily-urban-system Tilburg en omgeving Rijksmonument

Horeca

Detailhandel

Stationsgebied

Vakantieparken

Knooppunt defensie

Uitbreiding bedrijventerrein

Knooppunt Nerhoven

Herstructuringslocaties

Spoorlijn

F58 Snelfietsroute Verbeteren fietsverbinding

Fietsknooppunten

Landelijke fietsroutes

Fietsnetwerken

Extra spoorovergang langzaamverkeer

Haansberg/AEROPARC

Vliegbasis defensie

Water

Kern

Omleggen tracé N282

Buitengebied

Verbeteren toegangelijkheid Verbeteren spoorovergang

Verbeteren ontsluiting

Chaam

Natuur

Legenda

10

THEMA 1 GOED WONEN

11- | Dubbelklik om aan te passen

2.1

Goed wonen Alphen-Chaam

In Gilze en Rijen willen we dat iedereen fijn kan wonen. Daarom bouwen we de komende jaren veel nieuwe huizen. We letten extra op de mogelijkheden bij het treinstation in Rijen. Goed wonen en bouwen Een fijne leefomgeving begint met groene buurten. We willen dat huizen duurzaam zijn en geschikt voor alle levensfasen. Dat betekent: een huis waar je kunt blijven wonen, ook als je ouder wordt of zorg nodig hebt. Samen met woningcorporaties en bewoners zorgen we hiervoor.

Goed wonen en bouwen

Wat hebben onze inwoners over dit thema gezegd: Duurzaamheid

Wonen is een belangrijk thema voor onze inwoners. In dit thema komen veel zaken langs die ook in de andere thema’s kunnen worden vermeld. De belangrijkste zijn: • Er moet genoeg aanbod van woningen zijn voor inwoners met een binding met Gilze en Rijen. • Elk dorp is anders en verdient aandacht en maatwerk. Beleefbare en hoogwaardige economie • Een groene woonomgeving wordt erg gewaardeerd. Er mag meer groen komen en dat moet ook goed onderhouden worden. • Inwoners willen betrokken worden bij de leefomgeving. Evenwichtig Toekomstbeeld: Hoe willen webuitengebied dat het wordt?

We werken aan een gemeente waar genoeg woningen zijn voor iedereen. Inwoners kunnen er prettig, duurzaam en betaalbaar wonen. Jong en oud voelen zich thuis in onze dorpen. In elke wijk is ruimte voor groen, om te spelen en te bewegen. Er zijn fietspaden, wandelroutes en plekken waar je mensen kunt ontmoeten. Ook is er plek om te werken en te ondernemen als dat past bij de wijk. We pakken het tekort aan woningen aan. Dat doen we door nieuwe huizen te bouwen en oude gebouwen een nieuwe functie te geven. Erfgoed (oudeGezonde gebouwen met eensamenleving verhaal) behouden we zoveel mogelijk. en inclusieve Inwoners denken actief mee over hun omgeving. Ze verduurzamen hun huizen en leven met respect voor de toekomst.

Hoe gaan we dit doen? Nieuwe woningen bouwen

Bereikbaar, veilig en verbonden

We bouwen in alle dorpen van de gemeente nieuwe woningen. Daarbij houden we rekening met: • Wat elk dorp nodig heeft. • De ruimte die er is. • De gezondheid en het welzijn van bewoners. In Rijen komen de meeste nieuwe huizen, vooral bij het station. Dat is een goede plek door de ligging en bereikbaarheid met de trein. En Rijen ligt midden in de stedelijke regio Breda-Tilburg, waar de meeste huizen moeten worden gebouwd. Dat is afgesproken door de gemeenten in de stedelijke regio.

12 - Gemeente Gilze en Rijen | Goed wonen

De spoorzone in Rijen De spoorzone is belangrijk. Hier willen we: • Huizen bouwen voor kleine huishoudens zoals ouderen en jongeren. • Wonen combineren met bedrijvigheid. • Hoogbouw toestaan. We kijken of delen van bedrijventerreinen bij het spoor een nieuwe functie kunnen krijgen.

Variatie in wonen We willen wijken met een mix van mensen: jong en oud, alleenstaanden en gezinnen. Eenzijdige wijken maken het wonen minder prettig. Bouwen betekent dus soms ook aanpassen en veranderen van bestaande huizen. Het liefst bouwen we in de bestaande dorpen. Is uitbreiding toch nodig, omdat we anders niet genoeg huizen kunnen bouwen? Dan kiezen we plekken zorgvuldig en houden we rekening met water- en bodemsysteem. Kleine woningbouwprojecten op voormalige boerderijen zijn soms ook mogelijk. Dit mag alleen als de plek of omgeving daardoor beter wordt.

Wonen voor alle levensfasen We zorgen voor woningen die passen bij elke levensfase. Denk aan: • Starters (mensen die voor het eerst een huis zoeken). • Gezinnen die willen verhuizen. • Ouderen die kleiner of gelijkvloers willen wonen. • Mensen met een zorgvraag. We bouwen levensloopbestendige woningen: huizen waar je oud kunt worden. Deze huizen komen bij voorkeur dicht bij winkels en andere voorzieningen. We willen dat wijken een goede mix van leeftijden hebben. Dat maakt het leven fijner én helpt ouderen om langer zelfstandig te blijven wonen. Inwoners worden gestimuleerd om hun huis op tijd aan te passen aan de toekomst.

Slim omgaan met ruimte en erfgoed Onze dorpen zijn gezellig en liggen dichtbij grote steden. Dat is een sterke combinatie. We willen: • Ruimte slim gebruiken. • Leegstaande gebouwen een nieuwe functie geven. • Ruimte maken voor wonen én werken. • Erfgoed behouden en hergebruiken. Elk dorp heeft zijn eigen karakter. We willen maatwerk per gebied. Oudere gebouwen met een bijzondere uitstraling en/of historische waarde behouden we zo veel mogelijk. Ook bij nieuwe plannen houden we hier rekening mee.

13 - Gemeente Gilze en Rijen | Goed wonen

Meer groen in de dorpen We willen onze dorpen groener maken. Nu is er vooral veel groen aan de randen van de dorpen en op enkele grotere parken en speeltuinen. We streven ernaar dat in 2050: • Elke bewoner moet de mogelijkheid hebben om vanuit zijn woning, werkplaats en op school minstens 3 bomen te kunnen zien. • Elke wijk moet minstens 30% kroonbedekking behalen. Dat betekent dat vanuit de lucht 30% van wat je ziet op de grond uit bomen en bladeren moet bestaan. • Elke bewoner moet een grote openbare groene ruimte (park, speeltuin, bos) kunnen bereiken op 300 meter of minder. In 2035 willen we al 10% meer openbaar groen in onze kernen hebben. Met name in woonwijken en het centrum van Rijen willen we extra groen aanleggen. We beschermen waardevolle bomen en geven meer ruimte aan natuur in de straat. Groen is niet alleen mooi, maar ook belangrijk: • Voor een prettig klimaat. • Voor planten en dieren. • Om water op te vangen bij veel regen. We houden bij nieuwe plannen rekening met al deze functies. Maar soms lukt het niet om álles tegelijk te doen. Daarom maken we per plek keuzes. In het programma Groen staat uitgebreider vermeld wat we willen bereiken en hoe we dat willen gaan doen.

Duurzaam wonen stimuleren We willen dat huizen energiezuinig, gezond en milieuvriendelijk zijn. Daarom: • Geven we inwoners informatie over duurzaam wonen. • Stimuleren we groene daken en geveltuinen. • Gebruiken we bij nieuwbouw duurzame materialen. • Bouwen we energieneutraal waar mogelijk. • Helpen we inwoners met gezamenlijke acties om hun huis te verduurzamen. We staan open voor nieuwe ideeën en maken zo samen onze gemeente klaar voor de toekomst. Duurzaamheid vinden we een belangrijk thema. Daarom is er een programma Duurzaamheid en is in deze omgevingsvisie een apart thema Duurzaamheid opgenomen waarin de belangrijkste ambities en doelstellingen uit dat programma zijn vermeld.

14 - Gemeente Gilze en Rijen | Goed wonen

THEMA 2

VITALE ECONOMIE

15

2.2

Vitale economie

Duurzaamheid

De gemeente Gilze en Rijen ligt gunstig tussen Breda en Tilburg en kent van oudsher een dynamische en veelzijdige economie. Onze gemeente Beleefbare en hoogwaardige economie kent verschillende soorten bedrijvigheid, van grote distributiecentra en een campus tot kleine bedrijven en agrarische bedrijven. De komende jaren wordt gewerkt aan zowel de ontwikkeling van nieuwe bedrijventerreinen als het opknappen van bestaande bedrijventerreinen. De strategische ligging tussen Breda en Beleefbare en hoogwaardige economie Tilburg biedt ook kansen voor het landelijk gebied. De diverse bedrijvigheid in Evenwichtig buitengebied het landelijk gebied, waaronder landbouw en recreatie, draagt fors bij aan de regionale en lokale economie. We willen hier meer sturing aan geven zodat economische ontwikkeling ook leidt tot verbetering van de leefomgeving. De combinatie van wonen en werken vinden we belangrijk, waarbij we streven naar sterke dorpskernen met voldoende voorzieningen.

Wat hebben onze inwoners over dit thema gezegd?

Inwoners hebben weinig opmerkingen Gezonde bij de bedrijventerreinen in de gemeente. Verouderde terreinen zouden en inclusieve samenleving mogen worden opgeknapt en het wandelen en fietsen over de bedrijventerreinen zou aantrekkelijker en veiliger kunnen worden gemaakt. De aanwezigheid van het midden- en kleinbedrijf met een plaatselijke binding wordt als prettig ervaren. De inwoners erkennen dat er ook veel bedrijvigheid in het buitengebied plaats vindt. Zolang dit geen overlast veroorzaakt en er verzorgd uitziet, zijn inwoners bereid veel toe te staan. Van oudsher zijn er in met name Rijen nog wel grote bedrijven in het dorp gevestigd. Die bedrijven zouden in de toekomst naar een betere plek kunnen verhuizen. Dan ontstaat er ook ruimte voor nieuwe huizen. Bereikbaar, veilig en verbonden

Toekomstbeeld: Hoe willen we dat het wordt?

In 2040 is Gilze en Rijen een plek waar mensen prettig kunnen werken én wonen. Op de bedrijventerreinen is plaats voor lokale en regionale bedrijven die nauw verbonden zijn met de gemeente. Er zijn nieuwe duurzame bedrijventerreinen gerealiseerd, maar we hebben ook bestaande bedrijventerreinen opgeknapt, waarbij ondernemers hebben ingezet op verduurzaming. Bedrijven die niet meer in een woonwijk passen zijn verhuisd naar betere bedrijfslocaties in de gemeente. De gemeente heeft een campus waar wordt gewerkt aan innovatie en implementatie daarvan op het gebied van luchtvaart en duurzame productie. De spoorzone in Rijen is veranderd in een levendig gebied waar mensen wonen én werken. Door de goede bereikbaarheid is dit een aantrekkelijke plek voor bedrijven en inwoners. Gilze en Rijen is ook populair bij bezoekers. Er zijn mooie wandel- en fietsroutes door bossen en buitengebied. Inwoners en recreanten kunnen hier sporten, ontspannen en leren over de natuur. De dorpscentra van Rijen en Gilze hebben winkels, horeca en voorzieningen voor elke dag. Zo blijft Gilze en Rijen een fijne plek waar wonen, werken en recreatie in balans zijn.

16 - Gemeente Gilze en Rijen | Vitale economie

Hoe gaan we dit doen? Toekomstbestendige bedrijventerreinen Met de ligging tussen Breda en Tilburg en de directe nabijheid van de snelwegen is de gemeente Gilze en Rijen een aantrekkelijke vestigingslocatie voor bedrijven. We zorgen dat er genoeg ruimte blijft voor verschillende soorten bedrijven. Dat doen we door: • Nieuwe bedrijventerreinen te ontwikkelen. • Oude bedrijventerreinen op te knappen. • Bedrijven te helpen verduurzamen. We maken oude terreinen weer aantrekkelijk door betere wegen, modernere gebouwen en samenwerking tussen bedrijven te stimuleren. Zo behouden we werkgelegenheid en trekken we nieuwe bedrijven aan. Sommige bedrijven passen niet meer in woonwijken. Die laten we verhuizen naar geschiktere plekken. We willen bedrijventerreinen vooral gebruiken voor bedrijven. Daarom combineren we op deze plekken geen wonen met werken. We sluiten aan op het gezamenlijke regionale economische toekomstbeeld. Dit toekomstbeeld gaat uit van een kwaliteitsimpuls voor de belangrijkste sectoren in de regio: logistiek & groothandel en maak- & voedingsindustrie. Daarnaast wordt ingezet op het vergroten en beter benutten van kennis van technologie & gedrag om innovatie en verduurzaming in deze sectoren te bevorderen en de bijdrage aan de brede welvaart te vergroten.

Brede welvaart verwijst naar het welzijn van mensen, waarbij niet alleen naar tastbare zaken zoals geld, wegen, bedrijven en huizen wordt gekeken, maar ook naar zaken zoals gezondheid, milieu, onderwijs, sociale relaties en persoonlijke ontwikkeling. Het is een bredere kijk op het welzijn van mensen dan alleen economische groei en materiële welvaart. De aanwezigheid van de vliegbasis heeft aan de basis gestaan van de ontwikkeling van de campus Aeroparc. Naast innovatie op het gebied van luchtvaart wordt hier ook gewerkt aan innovaties en implementatie daarvan op het gebied van duurzame productie. Deze samenwerking tussen bedrijven, onderwijs en overheid is iets wat wij graag stimuleren en ondersteunen.

Bereikbaarheid voor alle vormen van vervoer We zorgen dat bedrijven goed bereikbaar zijn. Zowel voor vrachtverkeer als voor gewone weggebruikers. Daarom werken we aan: • Duidelijke wegen en borden. • Technologie voor slimme logistiek. • Minder files en betere doorstroming. We willen dat bedrijventerreinen ook fijne plekken zijn voor werknemers. Daarom maken we ruimte voor groen en wandel- en fietspaden. We doen dit samen met bedrijven en andere organisaties. De spoorzone in Rijen wordt een belangrijk gebied voor deze duurzame manier van reizen en werken.

17 - Gemeente Gilze en Rijen | Vitale economie

Bedrijvigheid in landelijk gebied Ook in het buitengebied zijn veel soorten bedrijven. Denk aan landbouw, toerisme en recreatie. Deze bedrijven zijn belangrijk voor de werkgelegenheid in onze gemeente. We willen hen helpen om te vernieuwen en duurzaam te werken. Daarom: • Investeren we in goede wegen en voorzieningen. • Geven we ruimte aan duurzame vormen van landbouw. • Moedigen we toerisme aan dat past bij het landschap. We kijken per plek wat mogelijk is. Nieuwe plannen moeten passen in het landschap, geen overlast geven en bijdragen aan een fijne omgeving. Dit is verder uitgewerkt in het gebiedsgerichte deel van deze omgevingsvisie. Voor de vrijetijdseconomie is dit uitgewerkt in het programma Vrijetijdseconomie.

Levendige dorpskernen voorzieningenniveau

en

een

goed

De gemeente streeft naar het behoud van een goed en evenwichtig voorzieningenniveau. De afgelopen jaren zijn de centrumplannen van zowel Rijen als Gilze gerealiseerd. De plannen hebben geresulteerd in aantrekkelijkere centrumgebieden met relatief weinig leegstand. We zetten in op het behoud en de versterking van beide centra, zodat ook naar de toekomst een goed dagelijks winkelaanbod beschikbaar blijft, ook voor de nabijgelegen kernen Molenschot en Hulten. Voor deze kleine kernen wordt gestreefd naar behoud van hun basisvoorzieningen. Voor de locaties aan de rand van de centrumgebieden is verandering naar een niet-centrumfunctie mogelijk. Dit draagt bij aan de aantrekkingskracht van de gemeente en het woon-, leef- en vestigingsklimaat. Voor het recreatieve winkelaanbod zijn Breda en Tilburg de dichtstbijzijnde winkelcentra. Ondernemers in de gemeente worden aangemoedigd om hun panden te verduurzamen, wat bijdraagt aan een duurzame toekomst voor Gilze en Rijen. Zo bouwen we samen aan een duurzame, verbonden gemeente waar wonen, werken en leven goed samengaan.

18

THEMA 3

NATUUR, LANDBOUW EN RECREATIE

19

2.3

Beleefbare en hoogwaardige economie

Natuur, landbouw en recreatie

De gemeente Gilze en Rijen heeft een groot buitengebied dat oorspronkelijk bestond uit uitgestrekte heidegebieden. Dit buitengebied heeft verschillende functies, waarvan landbouw, natuur en recreatieEvenwichtig de belangrijkste zijn. Tegenwoordig staan buitengebied we voor diverse uitdagingen, zoals het versterken van natuur en biodiversiteit, het behouden van het kenmerkende landschap en de veranderingen in de agrarische sector. Ook de groei van toerisme en recreatie vraagt steeds meer ruimte, vooral als je rekening houdt met de toename van de bevolking. Een mooie economische sector die kan bijdragen aan de leefbaarheid en welvaart van het buitengebied, maar die, wanneer het niet goed ingepast wordt, ook kan leiden tot overlast. In dit Gezonde en inclusieve samenleving hoofdstuk beschrijven we de balans die we in het gebied willen nastreven tussen deze verschillende waarden en functies.

Evenwichtig buitengebied

Wat hebben onze inwoners over dit thema gezegd:

Inwoners geven aan trots te zijn op de bossen en landerijen in de gemeente. De omgeving is mooi om in Bereikbaar, veilig verbonden soepel over mogelijkheden voor agrarische te wonen en te recreëren. Inwoners denken over hetenalgemeen bedrijven, bijvoorbeeld nevenactiviteiten. Vaak wordt daarbij opgemerkt dat boeren ook voor het land zorgen en dat ze daarbij geholpen zouden moeten worden. Als er gebouwd wordt bij bedrijven in het buitengebied moet er wel een goede landschappelijke inpassing bij, zodat het er netjes uitziet.

Toekomstbeeld: Hoe willen we dat het wordt?

In de toekomst is het buitengebied van Gilze en Rijen nog steeds een afwisselend en aantrekkelijk landschap. Fietsers en wandelaars genieten van bossen, vennen, beken, stukjes heide en (open) boerenlandschap. Onze kenmerkende landschappen en beekdalen zijn hersteld, waardoor het landschap nog meer tot leven komt. Beekdalen die vroeger minder zichtbaar waren, zijn weer te bewonderen en versterken de natuurlijke schoonheid van het gebied. De balans tussen open plekken in de bossen en de overgang naar meer natuurlijk bos zijn zichtbaar en voelbaar. Overgangen tussen de kernen en het platteland zijn zacht, met weelderige groenstroken en bomenrijen. Ook lokale diersoorten maken volop gebruik van deze overgangszones. In Gilze en Rijen is de natuur in harmonie met menselijke activiteiten en je voelt hoe de natuur in balans is. De bedrijven zijn economisch vitaal en circulair en hebben oog voor natuur en milieu. Agrarische bedrijven combineren hun activiteiten met recreatie en andere functies. Dankzij een goed ontwikkeld recreatief routenetwerk kunnen inwoners en bezoekers op passende wijze van dit gebied genieten.

Hoe gaan we dit doen? Versterken van het landschap We willen de verschillen in ons landschap, tussen open gebieden en bossen, beter zichtbaar maken. Ons buitengebied is rijk aan natuur, met bossen, beken, vennen en landbouwgrond. Die afwisseling vinden we waardevol en willen we behouden. Staatsbosbeheer gebruikt de bossen deels voor houtproductie. Op plekken zoals de Gilzewouwerbeek, de Grote Leij en tussen de Reeshof en Rijen willen we het landschap versterken. Zo ontstaat er een groene buffer tussen stad en dorp.

20 - Gemeente Gilze en Rijen | Natuur, landbouw en recreatie

Ook willen we meer natuurlijk bos, maar wel met behoud van open plekken, zoals in de Chaamse Bossen en het Prinsenbos. We beschermen het unieke karakter van het landschap door hoogteverschillen, open ruimtes, het buitengebied verder te verbeteren. en oude perceelsgrenzen te behouden. We richten daarnaast een fonds op om met geld uit nieuwe projecten Het landschap is belangrijk voor de natuur. We willen daarom oude landschapselementen terugbrengen, zoals beekdalen en houtwallen. Daarmee maken we ruimte voor dieren zoals amfibieën, weidevogels en kleine zoogdieren. Ook herstellen we oude beeklopen en maken we de overgang van dorpen naar het buitengebied groener. Bij nieuwe plannen kijken we goed naar de bodem, het water en het landschap. In en rond natuurgebieden willen we minder intensieve landbouw. Rond beken en in gebieden met veel natuur stimuleren we juist natuurinclusieve landbouw en landbouw waarbij geen of weinig gebruik van bestrijdingsmiddelen het uitgangspunt is. In andere delen van het buitengebied blijft er ruimte voor duurzame landbouw, met aandacht voor water, groen en een gezonde bodem. Op de zandgronden houden we grondgebonden landbouw in stand. Bedrijven zonder eigen grond kunnen zich vestigen op hoger gelegen zandgronden.

Duurzame en innovatieve landbouw stimuleren Landbouw is belangrijk voor ons buitengebied, maar de sector staat onder druk. Er is onzekerheid, weinig opvolging en regels veranderen snel. We willen landbouw wel behouden, want het is goed voor het landschap, de economie en de leefbaarheid. We volgen landelijke en provinciale regels. Voor uitbreiding van de intensieve veehouderij, anders dan binnen bestaande beleidskaders, zien we geen ruimte. Nieuwe intensieve bedrijven of grootschalige glastuinbouw staan we niet toe. De ‘glas-voor-glas-regeling’ kan alleen als het landschap er beter van wordt. We zien kansen voor landbouw die vernieuwend en duurzaam is. Denk aan circulaire en natuurinclusieve landbouw en landbouw die het gebruik van chemische middelen voorkomt of zoveel als mogelijk beperkt en verstandig omgaat met water, bodem en groen. We ondersteunen initiatieven die helpen om bedrijven toekomstbestendig te maken. Zo blijven het buitengebied en de leefomgeving aantrekkelijk nu en in de toekomst.

Agrarische bedrijven verbreden We willen boeren de ruimte geven om hun activiteiten te verbreden. Bijvoorbeeld met duurzame teelt en agroforestry. Agroforestry is een vorm van landbouw waarbij bomen en struiken samen met gewassen of dieren op één stuk land worden gebruikt. Dit is goed voor de natuur en helpt de bodem gezond te houden. Zo versterken we de landbouw én de lokale economie. Uitbreiding van schuren of percelen is mogelijk als dat echt nodig is voor duurzame bedrijfsvoering en als het landschap, de natuur en cultuurhistorie behouden blijven. Boeren kunnen hun bedrijf ook uitbreiden met andere activiteiten, zoals verkoop van streekproducten, agrotoerisme of educatie. Dat is goed voor hun inkomen en voor het platteland. Maar we letten wel op mogelijke overlast, zoals meer verkeer of aantasting van het landschap. In hoofdstuk 4 ‘Gebiedsgerichte uitwerking Buitengebied’ geven we per gebied aan waar we ruimte zien voor deze functies.

21 - Gemeente Gilze en Rijen | Natuur, landbouw en recreatie

Omgaan met leegstaande agrarische gebouwen Sommige boeren stoppen hun bedrijf. Daardoor komen gebouwen leeg te staan. Dat kan leiden tot verval of misbruik. Tegelijk kunnen deze gebouwen beeldbepalend of cultureel waardevol zijn. We willen daarom zorgvuldig omgaan met leegstand. Voor elke plek kijken we wat passend is. In hoofdstuk 4 ‘Gebiedsgerichte uitwerking Buitengebied’ hebben we dit verder uitgewerkt. In gebieden waar landbouw belangrijk blijft, zijn we voorzichtiger. Toch is daar soms ook ruimte voor natuur of recreatie, als dat bijdraagt aan de kwaliteit van het gebied. We letten erop dat nieuwe functies geen overlast geven en goed passen in het landschap. Zo houden we het buitengebied leefbaar en herkenbaar.

Recreatieve ambities We willen uitgroeien tot een aantrekkelijke, groene bestemming voor recreatie tussen de steden Breda en Tilburg. Als goed bereikbare gemeente willen we fungeren als een recreatieve toegangspoort. We willen daarvoor onder andere de fiets-, wandel- en ov-overstapmogelijkheden in de gemeente verbeteren om zo de gemeente te verbinden met de omliggende regio. Ook willen we de verbinding van de dorpen met het buitengebied verbeteren. Er is ruimte voor nieuw toeristisch-recreatief aanbod in de gemeente. We willen onze ondernemers aanmoedigen deze ruimte te benutten. Heldere afspraken en duidelijke kaders maken het voor ondernemers eenvoudiger om nieuw aanbod te ontwikkelen dat past bij de gemeente. We zien kansen om gebruik te maken van de lokale verhalen, onder andere over het militaire heden en verleden en routeontwikkeling. Kleinschalige, authentieke initiatieven zoals bed & breakfasts, agrotoerisme en camperplaatsen zijn kansrijk en voegen iets unieks toe aan het bestaande aanbod. Het is wel belangrijk dat nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen passen bij de voorwaarden en uitgangspunten, zoals uitgewerkt in hoofdstuk 4 over de gebiedsgerichte uitwerking kernen en buitengebied.

22

THEMA 4

SOCIALE EN GEZONDE SAMENLEVING

23

2.4

Sociale en gezonde samenleving Evenwichtig buitengebied

De gemeente Gilze en Rijen is een fijne plek om te wonen, werken en leven. We zijn trots op ons sterke gemeenschapsgevoel, het actieve verenigingsleven en de goede voorzieningen in onze dorpen. Dit vormt een stevig fundament Gezonde en inclusieve voor de toekomst. Samen met inwoners en partners willensamenleving we zorgen voor een samenleving waarin iedereen zich welkom voelt en mee kan doen. Om dit te bereiken, willen we de openbare ruimte toegankelijk en uitnodigend Gezonde en inclusieve maken voor ontmoeting en beweging. Dat draagt bij aan (positieve) gezondheid, samenleveing inclusie, onderlinge betrokkenheid en veiligheid. We willen in alle kernen passende zorg- en welzijnsvoorzieningen, sporten verbonden spelvoorzieningen en Bereikbaar, veilig en onderwijsvoorzieningen. Deze voorzieningen stemmen we af op de grootte en de behoefte van elk dorp. Voor sommige voorzieningen heeft de gemeente een grote rol. Voor andere werken we vooral samen met partners. We willen dat mensen zo lang mogelijk zelfstandig thuis kunnen wonen. Daarbij hoort aandacht voor goede woon-zorgvoorzieningen. Op gebied van gezondheid en milieu pakken we de luchtkwaliteit aan. Hierbij hebben we speciale aandacht voor houtstook en agrarische emissies. We werken aan oplossingen voor geluidoverlast door het spoor en de militaire vliegbasis.

Wat hebben onze inwoners over dit thema gezegd:

Een groot deel van de inwoners die betrokken zijn bij de omgevingsvisie via enquetes of de dorpsavonden is positief over het wonen in de gemeente. Er zijn wensen en aandachtspunten, maar echte eisen zijn er niet. Dat geeft aan dat er een grote mate van tevredenheid is onder de inwoners. Dat wil niet zeggen dat er geen knelpunten zijn of dat er geen ambities voor de toekomst zijn. Het wordt als prettig ervaren om een redelijk voorzieningenniveau te hebben in de gemeente. In het ene dorp is dat wat meer dan in het andere. In Breda en Tilburg zijn voorzieningen in de buurt die we niet hier hebben. Dat is gemakkelijk en toch hebben we in de gemeente een groene en dorpse leefomgeving. Inwoners maken zich wel zorgen over de invloed van bepaalde ontwikkelingen op hun gezondheid. Dat varieert van verkeer en defensie-ontwikkelingen tot agrarische ontwikkelingen. Inwoners vinden het erg belangrijk dat de gemeente voldoende aandacht besteedt aan basistaken, zoals goed nadenken over de openbare ruimte, groen en het onderhoud daarvan. Veiligheid in brede zin hoort daar ook bij, samen met een langetermijnvisie op het leefbaar houden van de samenleving.

Toekomstbeeld: Hoe willen we dat het wordt?

In de gemeente Gilze en Rijen heeft en krijgt iedereen de kans om mee te doen en hebben inwoners oog voor elkaar. Niemand wordt daarbij buitengesloten. Inwoners ontmoeten elkaar op onze mooie, groene openbare plekken waar ruimte is voor spel, beweging en sociale interactie. Zij kennen elkaar en staan ervoor open om iets voor elkaar of de buurt te betekenen. In woonwijken en dorpscentra zijn genoeg mogelijkheden om een ommetje te maken en te bewegen in een groene, inspirerende en gezonde omgeving. Iedereen heeft de mogelijkheid om deel te nemen aan activiteiten die georganiseerd worden door verenigingen, welzijnsorganisaties of commerciële (sport) aanbieders. Onze sportaccommodaties en ontmoetingspunten zijn voor iedereen toegankelijk en voor meerdere doelen te gebruiken. Inwoners kunnen terecht op ontmoetingspunten in de nabijheid waar andere inwoners en professionals samen zorgen voor de juiste hulp en ondersteuning als dat nodig is.

24 - Gemeente Gilze en Rijen | Sociale en gezonde samenleving

Lokale winkels versterken de identiteit van onze dorpscentra. De basisscholen in de gemeente bieden kinderen een gezonde, veilige en duurzame leeromgeving. Gezondheid en milieu worden meegewogen in ruimtelijke ontwikkelingen. Onze gemeente is schoon, veilig en zonder onredelijke hinder voor de omgeving. We hebben een doeltreffende aanpak voor geluids- en trillingsproblemen door vlieg-, trein- en wegverkeer. Dat geldt ook voor geuroverlast van agrarische bedrijvigheid en particuliere houtstook. Kortom, de gemeente Gilze en Rijen is een plek waar gezondheid en sociale verbondenheid de basis vormen van een positieve toekomst.

Hoe gaan we dit doen? Een aangename en veilige gemeente voor iedereen Gilze en Rijen wil de sterke dorpen behouden. Dat is nodig, want vergrijzing en individualisering zorgen voor minder sociale samenhang. Er is ook meer vraag naar zorg en welzijn. We werken aan: • Meer betrokkenheid van inwoners. • Openbare ruimtes die uitnodigen tot ontmoeting. • Het betrekken van inwoners bij hun leefomgeving en lokale initiatieven. • Voorzieningen die passen bij de grootte van elk dorp. We zorgen dat de openbare ruimte en openbare gebouwen en de belangrijke routes naar voorzieningen voor iedereen toegankelijk zijn. Denk aan: • Toegankelijke gebouwen voor mensen met een beperking. • Informatievoorziening voor mensen met een visuele beperking. • Wandel- en fietspaden die goed verlicht zijn, voldoende breed en zonder drempels. Zo versterken we veiligheid, toegankelijkheid en verbondenheid in onze gemeente.

Gezonde inwoners We willen dat iedereen gezond oud kan worden in onze gemeente. Daarom maken we gezond gedrag makkelijker. We doen dit door: • Groene openbare ruimtes te maken voor ontspanning en contact. • Loop- en fietsroutes te verbeteren. • Sportvoorzieningen, speelplekken en zitplekken te verbeteren. • Schoolpleinen en ontmoetingsplekken aantrekkelijker te maken. • Duidelijke bewegwijzering aan te brengen. • Veilige oversteekplaatsen te realiseren. Op die manier brengen we mensen in beweging en dichter bij elkaar.

Minder overlast Een schone en veilige leefomgeving is belangrijk voor onze gezondheid. We weten dat er veel verschillende activiteiten zijn die slecht zijn voor het milieu. Deze activiteiten kunnen gevolgen hebben voor onze gezondheid en voor de kwaliteit van onze leefomgeving. Het is alleen nog niet zo dat we precies weten welke gevolgen bepaalde activiteiten hebben op korte of lange termijn. We zijn hierbij afhankelijk van onderzoek dat niet door de gemeente zelf wordt uitgevoerd.

25 - Gemeente Gilze en Rijen | Sociale en gezonde samenleving

Het kan gaan om de groeiende impact van vliegverkeerslawaai en de bijbehorende rattle noise-problematiek van het nabijgelegen militaire vliegveld, de toenemende treinverkeersdrukte in Rijen met bijbehorende geluids- en trillingsproblematiek of mogelijke geluidsoverlast door de ontwikkeling van de A58 en regionale wegen of lokale bedrijvigheid. Er zijn ook vragen over de invloed van veehouderijen en het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen in de landbouw. Deze vraagstukken raken onze gemeenschap op verschillende niveaus. We proberen om milieuhinder door het militaire vliegveld, wegverkeer, spoor en (agrarische) bedrijvigheid te verminderen door samen te werken met het Rijk, provincie en andere partners, zoals ProRail. We doen mee aan het Schone Luchtakkoord. Dit laat zien dat we de luchtkwaliteit in de gemeente willen verbeteren. We richten ons hierbij op het verminderen van particuliere houtstook en de emissies en geuroverlast uit de agrarische sector. Door het meten van de bestaande luchtkwaliteit kunnen we gerichte maatregelen nemen voor concrete verbeteringen. We moedigen inwoners aan alternatieven voor houtkachels te gebruiken. We werken aan een fijne en veilige leefomgeving rondom het spoor. Dit omvat het nastreven van veiliger vervoer en verminderde trillingen van het spoor in ons gebied.

Hoewel de spoorzone geschikt is voor woningbouw, kunnen de plannen om het spoor intensiever te gebruiken voor vervoer van goederen de leefbaarheid beïnvloeden. We blijven daarom in gesprek met regionale en landelijke partijen (Rijk, provincie en ProRail) om de veiligheid en leefbaarheid waarborgen. Daarnaast onderhouden we voortdurend overleg met vertegenwoordigers van de vliegbasis, het ministerie van Defensie en de omwonenden-delegatie. Dit doen we om overlast te voorkomen en een balans te vinden tussen defensiebelangen en de leefbaarheid van onze gemeente.

Milieu en gezondheid als uitgangspunt bij ruimtelijke ontwikkelingen Bij ruimtelijke ontwikkelingen wegen we gezondheid en milieu mee in het omgevingsbeleid. Het is belangrijk dat initiatiefnemers samen met ons al in een vroeg stadium samenwerken met instanties zoals de GGD om plannen te toetsen. We zijn voorzichtig met ruimtelijke ontwikkelingen als er mogelijke gezondheidsrisico’s zijn. En we nemen maatregelen om risico’s te voorkomen, ook als deze nog niet bewezen zijn. Volksgezondheid en kwaliteit van de leefomgeving zijn belangrijke aspecten in onze afwegingen, samen met andere relevante factoren. Zo komen we tot redelijke en billijke besluiten.

Milieu en gezondheid als uitgangspunt bij ruimtelijke ontwikkelingen Door vergrijzing en het vertrek van jongeren komt er druk op voorzieningen. We willen deze voorzieningen behouden, omdat ze belangrijk zijn voor de leefbaarheid in onze gemeente. We zetten daarom in op: • Behoud van sportaccommodaties. • Behoud en onderhoud van het zwembad en sporthallen en multifunctioneel gebruik stimuleren. • Een goede huisvesting voor de basisscholen. Ook onze ontmoetingscentra blijven voor ons van grote waarde. We stimuleren het multifunctioneel gebruik van deze gebouwen en zien graag dat ze als ontmoetingsplekken voor jong en oud worden gebruikt.

26 - Gemeente Gilze en Rijen | Sociale en gezonde samenleving

THEMA 5

BEREIKBAAR EN VERBONDEN

27

2.5

Gezonde en inclusieve samenleving

Bereikbaarheid

Onze gemeente functioneert als verbindingspunt tussen Breda, Tilburg en omliggende gebieden. Dankzij de A58 en het NS-station langs de spoorlijn BredaTilburg is Gilze en Rijen goed bereikbaar. Ook dragen de provinciale wegen bij Bereikbaar, veilig en verbonden aan deze bereikbaarheid. Dit is niet alleen belangrijk voor onze inwoners en bezoekers, maar ook voor de werkgelegenheid en economische groei in de gemeente. Deze goede bereikbaarheid willen we behouden. Hierin staan we voor een aantal uitdagingen, met name op gebied van (snel)fietsverkeer, duurzame mobiliteit en openbaar vervoer. Onze manier van reizen verandert. Er komen meer Bereikbaar, veilig en verbonden vervoersmiddelen bij en de ruimte in onze dorpen wordt schaarser. Daarom moeten we slimme keuzes maken.

Wat hebben onze inwoners over dit thema gezegd:

Inwoners hebben meegedacht over de omgevingsvisie én het programma Mobiliteit. Verkeersveiligheid vinden inwoners erg belangrijk. Vooral de verkeersveiligheid van wandelaars en fietsers. Tegelijkertijd zien we ook dat er tegenstrijdige wensen zijn. Inwoners willen meer ruimte voor wandelaars en fietsers, maar ook voldoende ruimte om de auto te parkeren. Zowel in de wijken als in het centrum. Goede bereikbaarheid vinden inwoners belangrijk, voor alle vormen van vervoer. Over het openbaar vervoer zijn ze minder tevreden Vooral de busverbindingen kunnen beter. De trein wordt wel als positief ervaren. Sommige inwoners vragen zich af: nemen minder mensen de bus omdat er minder bussen zijn? Of rijden er minder bussen omdat er minder reizigers waren?

Toekomstbeeld: Hoe willen we dat het wordt?

In 2040 is Gilze en Rijen een verkeersveilige, goed bereikbare en fijne plek om te wonen. Inwoners en bezoekers voelen zich veilig in het verkeer, of ze nu lopen, fietsen, met de bus reizen of met de auto gaan. Fietsen wordt aantrekkelijker. Er ligt een goed en compleet netwerk van fietspaden. De openbare ruimte is zo ingericht dat deze uitnodigt tot wandelen, verblijven en ontmoeten. De dorpen binnen de gemeente zijn goed verbonden met elkaar, met het station in Rijen en met de omliggende regio. Auto’s krijgen vooral ruimte op wegen die daarvoor bedoeld zijn, waardoor woongebieden leefbaar en veilig blijven. Parkeervoorzieningen zijn zorgvuldig afgestemd op de omgeving, zodat er een goede balans is tussen parkeerruimte en de kwaliteit van de leefomgeving. Met deze aanpak zorgen we samen voor een gezonde, schone en prettige woonomgeving. Zo blijft Gilze en Rijen een aantrekkelijke plek om te wonen, te werken en te bezoeken.

Hoe gaan we dit doen?

Tegelijk met het opstellen van deze omgevingsvisie is ook een programma Mobiliteit gemaakt. In deze omgevingsvisie nemen we de ambities uit dat programma over. Het programma zelf laat zien hoe we deze ambities uitvoeren en welke aandachtspunten en afspraken daarbij horen. Mobiliteit speelt een belangrijke rol in veel andere onderdelen van onze samenleving. Door te zorgen voor veilige, toegankelijke en goed verbonden wegen en routes, dragen we bij aan een gezonde samenleving. Mensen worden gestimuleerd om te bewegen en de luchtkwaliteit verbetert. Ook versterken we onze dorpen: voorzieningen blijven bereikbaar en de onderlinge verbinding tussen de kernen blijft goed.

28 - Gemeente Gilze en Rijen | Bereikbaar en verbonden

Daarnaast is een goede bereikbaarheid van groot belang voor een duurzame en toekomstgerichte economie. Bedrijven en hun medewerkers kunnen vlot reizen, wat zorgt voor een aantrekkelijke vestigingsplaats. Ook het toerisme en de recreatie profiteren van goede mobiliteit, omdat inwoners en bezoekers makkelijk en prettig toegang hebben tot de natuur en het buitengebied. Met slimme keuzes in ons mobiliteitsbeleid zorgen we ervoor dat Gilze en Rijen ook in de toekomst goed bereikbaar én prettig leefbaar blijft.

Verkeersveilig: veilig onderweg, voor iedereen Verkeersveiligheid is heel belangrijk. We werken aan een veilige omgeving voor alle verkeersdeelnemers, vooral voor kinderen, ouderen en andere kwetsbare groepen. • Onze wegen zijn verkeersveilig en ingericht op een veilige snelheid. • We beschermen kwetsbare verkeersdeelnemers, zoals fietsers en voetgangers. • We streven naar nul verkeersslachtoffers. • We verbeteren kruispunten, oversteekplaatsen en schoolroutes. • We maken voet- en fietspaden veiliger en overzichtelijker.

Bereikbaar: vlot van A naar B, op meerdere manieren Gilze en Rijen blijft goed bereikbaar met verschillende vormen van vervoer. We zorgen ervoor dat iedereen zijn of haar bestemming kan bereiken. • We verbeteren de bereikbaarheid van alle dorpen onderling en met de regio. • We investeren in een veilig, compleet en comfortabel netwerk aan fietspaden. Bij winkels, het station en ontmoetingsplekken is voldoende mogelijkheid je fiets te parkeren. Het station in Rijen blijft een belangrijke schakel in de bereikbaarheid van onze gemeente. • We streven naar betere busverbindingen, vooral in de avonden en weekenden. • We bieden ruimte voor deelvervoer, zoals deelauto’s en deelfietsen. Ons wegennet is toekomstbestendig. Auto’s maken vooral gebruik van wegen die daarvoor geschikt zijn, zodat wijken en dorpen leefbaar blijven.

Leefbaar: ruimte voor gezond en prettig wonen Mobiliteit mag de leefomgeving niet slechter maken. Daarom zorgen we voor een gezonde en toegankelijke omgeving. • De openbare ruimte is schoon, overzichtelijk en veilig ingericht. • Iedereen kan er prettig en zelfstandig bewegen, ook mensen die minder mobiel zijn. • We maken het aantrekkelijk om te wandelen, fietsen of buiten te verblijven. • Er zijn genoeg parkeerplaatsen, zonder dat dit ten koste gaat van de leefomgeving. • We zorgen voor een goede balans tussen parkeervraag en parkeeraanbod. • We beperken geluidsoverlast, luchtvervuiling en verkeersdruk in woonwijken. Mobiliteit draagt bij aan een prettige, groene en toegankelijke leefomgeving waarin mensen elkaar ontmoeten, bewegen en zich veilig voelen.

29 - Gemeente Gilze en Rijen | Bereikbaar en verbonden

THEMA 6

DUURZAAMHEID 30

2.6

Alphen-Chaam Duurzaamheid Goed wonen en bouwen

We staan voor grote uitdagingen op het gebied van duurzaamheid, maar we zien vooral ook mooie kansen. Zoals aangegeven in onze Strategie Duurzaamheid ‘Samen duurzaam doen’ en de bijbehorende uitvoeringsagenda, zetten we samen met onze inwoners en partners stappen naar een mooiere en schonere leefomgeving, zowel voor nu als voor toekomstige generaties. We willen slim omgaan met de ruimteDuurzaamheid in onze gemeente. In de ondergrond liggen steeds meer kabels, leidingen, wortels en waterberging. En boven de grond zien we nieuwe elementen zoals laadpalen en transformatorhuisjes. Dit zorgt voor extra drukte, maar biedt ook kansen voor slimme oplossingen en nieuwe technieken. Duurzaamheid

Naast de overgang naar duurzame energie willen we ook voorbereid Beleefbare en hoogwaardige economie zijn op het veranderende klimaat. We krijgen steeds vaker te maken met zware regenval, droogte en hitte. Dat zien we terug in onze tuinen, straten en het buitengebied. Daarom werken we aan een groener Gilze en Rijen, met meer ruimte voor water en natuur. Zo maken we onze gemeente klimaatbestendig. Tegelijkertijd zetten inwoners, bedrijven en organisaties zich steeds meer in voor een circulaire economie. Door de levensduur van grondstoffen, materialen en producten zoveel mogelijk te verlengen, hebben we steeds minder afval. Als Evenwichtig buitengebied gemeente stimuleren en ondersteunen we deze initiatieven, want duurzaamheid is iets wat we samen doen.

Wat hebben onze inwoners over dit thema gezegd:

Inwoners beseffen goed dat we met zijn allen zaken in ons leven moeten veranderen om de prijs van onze welvaart niet alleen naar de toekomst door te schuiven. Op allerlei thema’s speelt dit uitgangspunt, van wonen tot energie. In het programma Gezonde Duurzaamheid: ‘Samen duurzaam doen’ geeft de gemeente daarvoor en inclusieve samenleving een duidelijke route. Inwoners maken zich wel zorgen of alle ambities verwezenlijkt kunnen worden en willen betrokken worden bij ontwikkelingen die hun leefomgeving betreffen.

Toekomstbeeld: Hoe willen we dat het wordt?

De gemeente Gilze en Rijen is op weg naar een duurzame en groene toekomst. In onze gemeente zijn groene Bereikbaar, veilig en verbonden ruimten overal te vinden. Samen met inwoners werken we aan een klimaatbestendige omgeving. Groene initiatieven floreren en klimaatstresstesten tonen de veerkracht van de gemeente aan. Beekdalen in het buitengebied zijn natuurlijker ingericht, wat een harmonieuze balans biedt tussen waterbeheer en biodiversiteit. Bewustwording groeit bij inwoners en ondernemers en samen zetten we stappen: van groene tuinen en klimaatbestendige bedrijventerreinen tot energie-efficiënte gebouwen en woningen. Dit zie je ook terug in het straatbeeld met groene tuinen en goed geïsoleerde woningen. Onze gemeentelijke panden zijn volledig duurzaam, met duurzame warmte en zonnepanelen op grote daken. In 2050 is onze economie volledig circulair. We behouden de waarde van grondstoffen, materialen en producten zo lang mogelijk, waardoor er bijna geen afval meer is. Repair-cafés en andere lokale initiatieven stimuleren een cultuur van reparatie en hergebruik in plaats van nieuw te kopen. Op het gebied van mobiliteit is onze gemeente vooruitstrevend. Duurzaam en schoon vervoer is normaal geworden, met deelvervoer, laadpalen en goed openbaar vervoer. Samen bouwen we aan een toekomst waarin duurzaamheid de standaard is.

31 - Gemeente Gilze en Rijen | Duurzaamheid

Hoe gaan we dit doen? Energieneutraal in 2040 We willen in 2040 een energieneutrale gemeente zijn. Dit betekent dat we minder energie gaan gebruiken, overgaan op duurzame warmte en zoveel mogelijk duurzame elektriciteit opwekken. Dit halen we niet in één keer, maar bereiken we stap voor stap. We sluiten ons aan bij de landelijke ambitie om in 2030 al 55% minder CO2 uit te stoten ten opzichte van 1990. Deze ambitie vraagt om actie op meerdere vlakken:

Op weg naar CO2-neutraal We streven ernaar om in 2050 CO2-neutraal te zijn. Dit zullen we niet in één keer behalen, maar het zal in stappen worden bereikt. We sluiten ons daarom aan bij de landelijke ambitie om in 2030 55% minder CO2 uit te stoten ten opzichte van 1990. Voor het behalen van deze ambitie werken we aan verschillende doelstellingen. 1. Energie besparen: In 2030 besparen we 20% op het gebruik van energie in de gebouwde omgeving en in 2040 50% ten opzichte van 1990. 2. Duurzame warmte: In 2026 is 10% van de woningen verschoven naar een beter energielabel. Daarmee worden woningen geschikter voor de uiteindelijke overstap naar aardgasvrij, zoals afgesproken in onze Transitievisie Warmte. 3. Duurzame elektriciteit opwekken: In 2030 hebben we in onze gemeente 22,75 hectare aan zonnepanelen op bedrijfsdaken gerealiseerd. 4. Duurzame energie in gemeentelijke gebouwen: In 2030 is de energie die we gebruiken in onze gemeentelijke gebouwen volledig duurzaam opgewekt. 5. Netcongestie: We leveren een bijdrage aan het oplossen van netcongestieproblematiek. In eerste instantie ligt deze opgave bij netbeheerders. Wij dragen echter binnen onze mogelijkheden zo veel bij door het probleem binnen onze organisatie te agenderen, procedures voor netuitbreiding en -verzwaring te versnellen en het huidige netwerk slimmer te benutten d.m.v. een pilot met smart energy systems.

We werken samen met onze inwoners, maatschappelijke organisaties, bedrijven en de regio aan het energiesysteem van de toekomst.

Klimaatbestendige leefomgeving De gevolgen van klimaatverandering worden steeds zichtbaarder. We krijgen steeds vaker te maken met heftigere regenbuien, langere periodes van droogte en hittegolven. Dat vraagt om directe actie. Ons doel is om in 2050 een klimaatbestendige en waterrobuuste leefomgeving te hebben, waarin we beter zijn uitgerust om met extremen om te gaan. Dit realiseren we met verschillende doelstellingen die we hieronder beschrijven. We streven naar concrete acties om meer groen in onze gemeente te brengen en verharding terug te dringen. Dit groen is vanzelfsprekend goed bestand tegen de effecten van klimaatverandering en draagt tegelijkertijd bij aan het verbeteren van de biodiversiteit. Groen helpt niet alleen om water vast te houden tijdens zware regenval, maar vermindert ook de gevolgen van hittestress. We werken samen met inwoners, ondernemers en partners om naast de openbare ruimtes ook privé- en bedrijfsruimtes te vergroenen, zodat de hele gemeente klimaatbestendig wordt. Bij nieuwe ontwikkelingen is het belangrijk dat we het klimaat meenemen in de plannen. We beoordelen alle bouwprojecten op hun bijdragen aan het tegengaan van wateroverlast, droogte en hitte. Het waterbergend vermogen van de omgeving mag niet afnemen door de nieuwe ontwikkelingen. Het creëren van groen in het ontwerp bevordert het tegengaan van hittestress.

We volgen de principes van ‘bodem- en watersturend inrichten’ in ons ruimtelijk beleid.

32 - Gemeente Gilze en Rijen | Duurzaamheid

Tegen 2030 willen we beter voorbereid zijn op extremer weer. Door klimaatstresstesten uit te voeren, brengen we in kaart welke plekken in onze gemeente het meest kwetsbaar zijn voor extreme weersomstandigheden. Op basis van die informatie kunnen we gericht maatregelen nemen en hierover met betrokkenen in gesprek gaan. We kijken naar vitale objecten, zoals scholen en zorginstellingen, en zorgen ervoor dat deze goed zijn beschermd. Daarnaast werken aan het klimaatrobuust maken van onze natuur en het buitengebied. Dit betekent dat we zorgen voor veerkrachtige ecosystemen die beter bestand zijn tegen veranderingen in neerslag en temperatuur. Biodiversiteit speelt een cruciale rol in het behoud van een gezonde en veerkrachtige leefomgeving. Het zorgt voor het herstel en behoud van water, ecosystemen en regio-specifieke plant- en diersoorten. Het thema klimaatadaptatie heeft veel overlap met het thema biodiversiteit. Bij klimaatadaptatie gaat het over maatregelen op het gebied van bodem, groen en water die vaak invloed hebben op de biodiversiteit. Door biodiversiteit te integreren bij klimaatadaptieve projecten dragen we bij aan een klimaatbestendige leefomgeving en bevorderen we tegelijkertijd de biodiversiteit.

Volledig circulair in in 2050: geen afval, wel grondstoffen We willen in 2050 een volledig circulaire economie. Dat betekent dat we geen afval meer hebben, maar alle materialen opnieuw gebruiken. In 2030 willen we al 50% minder gebruik maken van nieuwe grondstoffen. Bij nieuwbouw, verbouwing en sloop onderzoeken we hoe we materialen kunnen hergebruiken. Dat doen we bij gemeentelijke gebouwen, maar ook samen met projectontwikkelaars en woningcorporaties. Waar mogelijk herbestemmen we bestaande gebouwen. Met deze aanpak verminderen we verspilling, besparen we kosten én verbeteren we het milieu.

Samen werken aan een duurzame toekomst Duurzaamheid is niet alleen een verantwoordelijkheid van de gemeente, maar een gezamenlijke opgave. Samen met inwoners, bedrijven en maatschappelijke organisaties zetten we ons in voor een duurzame en groene toekomst. Door goede communicatie en participatie zorgen we ervoor dat iedereen geïnformeerd en betrokken blijft. Dus communicatie en participatie zijn essentiële onderdelen van ons uitvoeringsprogramma. Zo kunnen we samen werken aan een duurzaam en toekomstbestendig Gilze en Rijen, waarin iedereen een bijdrage kan leveren.

33 - Gemeente Gilze en Rijen | Duurzaamheid

03. GEBIEDSGERICHTE UITWERKING KERNEN In dit hoofdstuk leest u wat we belangrijk vinden voor de kernen in onze gemeente. Elk dorp heeft zijn eigen kenmerken en kwaliteiten. We willen dat alle dorpen zich op een evenwichtige en duurzame manier kunnen ontwikkelen. Daarom hebben we per dorp uitgangspunten opgesteld. We streven naar een goede mix van wonen, werken en samenleven. Daarbij vinden we het belangrijk dat dorpen groen, gezond en sociaal verbonden blijven. Samen met inwoners, ondernemers en andere betrokkenen werken we aan sterke dorpen die klaar zijn voor de toekomst. Het dorpse karakter willen we behouden. De ligging bij de vliegbasis speelt in sommige dorpen een belangrijke rol. We zoeken daarom actief de samenwerking, zodat we kansen kunnen benutten voor economische ontwikkeling en een goede leefomgeving. In alle dorpen zorgen we voor voldoende en passende woningen. De uitgangspunten uit het themadeel Goed Wonen passen we in elke kern toe, op een manier die past bij het dorpse karakter en de bestaande omgeving. Met deze gerichte aanpak maken we een praktisch en duidelijk plan voor een leefbaar en toekomstbestendig Gilze en Rijen.

34

3.1

Kern Gilze

Gilze is een van de oudste dorpen in de Baronie van Breda. Rond het jaar 1000 hoorde het gebied bij de Abdij van Thorn. Het dorp ontstond op een hoger zandplateau, waar boeren hun hoeven bouwden. Die historische opbouw is nog steeds zichtbaar in het landschap. Het centrum ligt tussen oude akkers, met wegen die als een ster uitwaaieren vanaf het Bisschop de Vetplein. Rondom Gilze ontstonden in de loop der tijd kleine buurtschappen. Sommige groeiden uit langs de oude akkers (lintbebouwing), andere als groepjes huizen in het open veld. Na de Tweede Wereldoorlog groeide Gilze verder met nieuwe woonwijken tussen de uitwaaierende wegen. We willen het dorpse karakter van Gilze behouden. Nieuwe woningen of functies passen we daarom zorgvuldig in. Vooral langs de historische linten letten we op uitstraling, bouwhoogte, maat en schaal. Het groen langs deze linten is voor een deel vervangen, maar de groene sfeer is gebleven. Die willen we versterken. Het groene karakter van Gilze is ook goed zichtbaar tussen de wegen in: oude akkers, tuinen en open ruimtes zijn vaak behouden. Voorbeelden zijn het kerkhof, de tuin van woonzorgcentrum St. Franciscus en de diepe achtertuinen aan o.a. de Oranjestraat en de Nieuwstraat. Deze groene plekken zijn belangrijk voor het klimaat, het water, de bodem én de sfeer in het dorp.

Verdichting in deze zones is niet vanzelfsprekend en moet goed worden afgewogen. Het Bisschop de Vetplein is het middelpunt van Gilze. Hier komen de wegen samen. We willen dat het plein een echte ontmoetingsplek wordt, met ruimte voor horeca, activiteiten en ontmoeting. De verbinding met park Mollebos, een groene plek dicht bij het centrum, willen we verbeteren. Gilze heeft nog steeds een fijn netwerk van oude achterpaden. Deze zijn belangrijk voor langzaam verkeer en hebben ook een historische waarde. We willen dit netwerk behouden en waar nodig uitbreiden. Op een aantal plekken in Gilze zijn pleintjes ontstaan. Dit is vaak op plaatsen waar twee of meer wegen samenkwamen. Naast het eerdergenoemde Bisschop de Vetplein en het park Mollebos herkennen we de Heuvel, het Steenakkerplein, maar ook de splitsing tussen de Oranjestraat en Versterstraat. Niet al deze plekken hebben tegenwoordig meer een belangrijke functie. We willen wel de betekenis van enkele pleintjes vergroten, waar dat mogelijk is. Bij nieuwe plannen gebruiken we de bestaande structuur van Gilze als basis. Alleen als een ontwikkeling iets toevoegt aan het dorp, geven we daarvoor ruimte. Deze ambities vragen om integrale keuzes op het gebied van woningbouw, mobiliteit, vergroening en voorzieningen.

De ruimtelijke uitwerking hiervan richt zich op versterking van het centrum, herstructurering van het lint, benutting van inbreidings- en uitbreidingslocaties, en vergroening van de openbare ruimte.

Centrum van Gilze Het centrum van Gilze ligt tussen het Steenakkerplein, de kruising Nieuwstraat–Lange Wagenstraat, het Bisschop de Vetplein, de Kerkstraat en de Raadhuisstraat. Hier liggen winkels, horeca en maatschappelijke voorzieningen zoals de kerk, de bibliotheek, een basisschool en cultureel centrum De Schakel. Dit gebied is het hart van het dorp. We zorgen ervoor dat het centrum een prettige plek is om te winkelen, rond te lopen en elkaar te ontmoeten. Daarbij zorgen we voor een goede balans tussen wonen, voorzieningen en groen.

35 - Gemeente Gilze en Rijen | Gebiedsgerichte uitwerking kernen

De meeste winkels en voorzieningen willen we samenbrengen in het zuidelijke deel van de Nieuwstraat, tussen de Lange Wagenstraat en de Raadhuisstraat. De woonfunctie in de Korte Wagenstraat en Abdis van Thornstraat blijft behouden. Het dorpshart van Gilze bestaat uit het winkelgebied én de Kerkstraat met belangrijke maatschappelijke functies. Beide gebieden horen bij elkaar en moeten als één sterk geheel blijven functioneren. Het Bisschop de Vetplein verbindt deze delen met elkaar. Dit plein is een belangrijke ontmoetingsplek geworden: de huiskamer van Gilze. Er is ruimte voor horeca en terrassen. We vinden het belangrijk dat het plein aantrekkelijk blijft en uitnodigt tot ontmoeting. Een goed centrum moet ook een goed bereikbaar centrum zijn. We zorgen voor goede voorzieningen voor fietsers en voetgangers en voldoende parkeerplaatsen op korte loopafstand. De parkeerplaatsen van de supermarkten zijn bereikbaar via de Lange Wagenstraat en Raadhuisstraat. Zo houden we de Nieuwstraat, het plein en de Kerkstraat rustig. Uitgangspunten voor het centrum van Gilze: • We verbeteren de verblijfskwaliteit van het centrum. Dat gaat over de inrichting, maar ook over sfeer, veiligheid en levendigheid. • We brengen centrumvoorzieningen samen in het zuidelijke deel van de Nieuwstraat, tussen de Lange Wagenstraat en de Raadhuisstraat.