Bijlage 1 - Onderzoek brandweerzorg Rijen Zuid door Twynstra Gudde

Optie 5 Beschrijving optie in rapport Veiligheidsregio december 2020 Optie

Voordelen

Nadelen

5

Samenwerking brandweer

Opkomsttijd referentiepunt

Risico

vliegbasis

Brandweer vliegbasis kan Rijen-Zuid

Capaciteit brandweer vliegbasis veranderd. Primaire

benaderen binnen de huidige

taak gericht op vliegbasis gerelateerde incidenten.

opkomsttijd. Het aantal keer dat men

Geen garantie ondersteuning basisbrandweerzorg

ter plaatse kan komen is onbekend.

en paraatheid niet 24/7 gegarandeerd. Ministerie van Defensie informeren over de hogere opkomsttijd bij de vliegbasis (8 min en 30 sec. naar 10 min en 30 sec.).

Aanvullende bevindingen (Actualisatie) haalbaarheid

Er is vanuit Defensie geen volledige zekerheid te geven over de beschikbaarheid van de luchtmachtbrandweer voor civiele inzet, en op basis van eerdere civielmilitaire samenwerking in de hulpverlening in Rijen bestaat de zorg dat ontwikkelingen bij Defensie ertoe kunnen leiden dat een dergelijke samenwerking plotseling kan eindigen.

Responssnelheid calamiteit

Opkomsttijd TS4 (al dan niet aangevuld met civiele vrijwilligers) in 2020 niet berekend, maar een verslechtering ten opzichte van gebruik van overweg Julianastraat. Uitgaande van het pas behalen van een opkomsttijd bij aankomst van een TS6 een verslechtering van 3 minuten en 15 seconden ten opzichte van de huidige opkomsttijd.

Organisatie brandweer

Luchtmachtbrandweer zou moeten oefenen en trainen op nieuwe taak, al dan niet in samenwerking met de civiele brandweer indien gekozen wordt voor een werkwijze waarin de vrijwilligers de TS4 aanvullen tot basis brandweereenheid van 6 personen.

Initiële en structurele kosten

N.t.b.

Wenselijkheid

Gemiddelde score op wenselijkheid van respondenten is een 3, omdat de optie om uiteenlopende redenen zowel als erg positief als erg negatief gescoord is.

Eindrapport Onderzoek brandweerzorg Rijen-Zuid | Pagina 22 / 37

3.6. Optie 6: Brandveiligheidstoepassingen en veiligheidsbewustzijn burger Deze optie betreft bevorderen van de brandveiligheidstoepassingen in Rijen-Zuid en het creëren van bewustzijn bij inwoners. In 2020 heeft de Veiligheidsregio Midden- en West-Brabant deze optie als geadviseerde maatregel in het rapport opgenomen voor het geval er voor een alternatieve aanrijdroute zou worden gekozen die vertraging van de opkomsttijden met zich meebracht. Voorgestelde toepassingen en maatregelen zijn het voorzien van rookmelders aan woningen, het opzetten van een campagne ter bewustwording van eigen verantwoordelijkheid van burgers, bevorderen van de zelfredzaamheid, en het plaatsen van brandscheidingen en woningsprinklers. (Actualisatie) haalbaarheid Respondenten stellen dat deze maatregelen actueel en haalbaar is. Met de recente landelijke verplichting van rookmelders in alle woningen zijn deze zelfs actueler dan ooit. Ook wordt een groot deel van de militaire wijk in RijenZuid momenteel gerenoveerd, waarbij risico’s op brandoverslag worden verminderd door brandscheidingen te plaatsen in de dak-overgangen tussen woningen.

Uit de interviews volgt dat de woningen in Rijen-Zuid een relatief groot risico op brand kennen vanwege de dichtheid van de wijk, de verouderde bouw en demografische kenmerken (volle huizen etc.), en mogelijk grote winst valt te behalen in het veiligheidsbewustzijn van inwoners. Meningen verschilden echter over of het uitrollen van dergelijke maatregelen aan de gemeente is, of de eigen verantwoordelijkheid van inwoners is. Ook zouden respondenten het vreemd vinden om dit enkel in Rijen-Zuid te doen, en deze maatregelen niet in de hele gemeente toe te passen. Een fundamentele kanttekening bij deze optie is dat deze optie niet beschouwd kan worden als een op zichzelf staande optie, maar alleen als aanvulling op een andere optie. Responssnelheid bij calamiteit Deze optie is gericht op het voorkomen en beperken van incidenten, en brengt geen verbetering van responssnelheid. Als exclusief voor deze optie wordt gekozen, zou dat betekenen dat de opkomsttijd van 11 minuten en 23 seconden geldt, de alternatieve aanrijdroute via de onderdoorgang op de Oosterhoutseweg. Gevolgen organisatie brandweer Er worden geen tot weinig significante gevolgen voor de organisatie van de brandweer gezien bij deze optie. Wel zouden eventuele campagnes om de bewustwording van inwoners te vergroten, inzet van de brandweerorganisatie kunnen vragen.

De focus van brandweerinzet zou dan van brandbestrijding naar preventie verschuiven. Initiële en structurele kosten Er is in het rapport van de Veiligheidsregio Midden- en West-Brabant van december 2020 geen kosteninschatting gemaakt bij de voorgestelde maatregelen. Wel is ingeschat dat kosten zich uiten in het voorzien van woningen van rookmelders, brandscheidingen en woningsprinklers, het bevorderen van zelfredzaamheid van bewoners, en de bewustwording van eigen verantwoordelijkheid. Deze kosten komen mogelijk niet direct voor rekening brandweer/gemeente. Wel is het voor te stellen dat er kosten gemaakt moeten worden voor het opzetten van, en deels bemensen van campagnes ter vergroting van bewustwording van eigen verantwoordelijkheid. Wenselijkheid Respondenten zien grote toegevoegde waarde van deze optie. Desondanks zijn zij van mening dat dit nooit een volwaardig alternatief kan zijn voor tijdige brandweerzorg. Alle respondenten zijn dan ook van mening dat deze optie geen volwaardige oplossingsrichting biedt. Wel zien respondenten dit als een wenselijke oplossingsrichting indien het wordt gecombineerd met een robuustere optie. Optie 6 wordt hierom gemiddeld gewaardeerd met een 1,67. Daarbij werd in diverse interviews aangegeven dat dit juist de beste 5 zou zijn als toevoeging op een andere optie.

Eindrapport Onderzoek brandweerzorg Rijen-Zuid | Pagina 23 / 37

Tabel 5. Brandveiligheidstoepassingen en veiligheidsbewustzijn burger

Optie 6 Beschrijving optie in rapport Veiligheidsregio december 2020 Optie 6

Voordelen

Nadelen

Brandveiligheidstoepassingen

Algemeen

Algemeen

en veiligheidsbewustzijn bij

Maatregelen gericht op

Vergrijzing geeft meer uitdagingen bij de

de burger.

brandveiligheidstoepassingen en

brandveiligheidstoepassingen en

veiligheidsbewustzijn bij burgers

veiligheidsbewustzijn.

dragen bij aan de brandveiligheid en

Financiën

het veiligheidsgevoel van burgers.

Woningen voorzien van rookmelders. Woningen voorzien van brandscheidingen en woningsprinklers. Bevorderen van zelfredzaamheid van bewoners Bewustwording eigen verantwoordelijkheid.

Aanvullende bevindingen (Actualisatie) haalbaarheid

Zowel kansen voor het verbeteringen in de brandveiligheidstoepassingen als mogelijke maatregelen ter bevordering van het bewustzijn van inwoners zijn zeer actueel, respectievelijk vanwege de aankomende renovaties in de Militaire Wijk en de recentelijk ingevoerde verplichting van rookmelders in woningen.

Responssnelheid calamiteit

Geen berekening beschikbaar, maar betreft een verslechtering van de opkomsttijd. Uitgaande van aanrijden via de onderdoorgang op de Oosterhoutseweg zou het in ieder geval gaan om verslechtering van 3 minuten en 15 seconden ten opzichte van de huidige opkomsttijd.

Organisatie brandweer

Focus op preventie in plaats van incidentbestrijding: brandweer zou zich mogelijk periodiek moeten inzetten om de genoemde maatregelen bij burgers onder de aandacht te brengen. Brandweer zou minder worden gealarmeerd, en als dat wel gebeurt vroegtijdiger, wanneer incident vaak beter beheersbaar is.

Initiële en structurele kosten

Kosten voor rookmelders, brandscheidingen en woningsprinklers etc., maar niet voor rekening brandweer/gemeente; wel kosten voor opzetten van, en deels bemensen van een campagne ter bewustwording van eigen verantwoordelijkheid.

Wenselijkheid

Gemiddelde score op wenselijkheid van respondenten is een 1,7. NB dit zou een 5 zijn wanneer de optie wordt gezien als toevoeging op één van de andere alternatieven.

Eindrapport Onderzoek brandweerzorg Rijen-Zuid | Pagina 24 / 37

3.7. Optie 7: Tunnel Oosterhoutseweg (via klein Vospad of Sportparkweg) Deze optie betreft een aanrijdroute via de nieuwe onderdoorgang op de Oosterhoutseweg. Voorbereidende werkzaamheden hiertoe zijn bij de totstandkoming van dit rapport inmiddels begonnen. Voor dit onderzoek wordt naar de situatie in 2029 en verder gekeken. De onderdoorgang is dan naar verwachting al sinds 2024 in gebruik. (Actualisatie) haalbaarheid Het gebruik van de te realiseren onderdoorgang op de Oosterhoutseweg is volgens respondenten een actuele en haalbare optie. Daarbij heeft de gemeente aangegeven dat met de komst van de nieuwe onderdoorgang aan de Oosterhoutseweg het gebruik van het Klein Vospad niet langer mogelijk is en enkel het gebruik van de Sportparkweg bij deze optie aan de orde is. Voor het aanrijden op Rijen-Zuid zijn aanpassingen in het wegprofiel noodzakelijk, waaronder een doorsteek tussen de Oosterhoutseweg en de wijk Atalanta ter hoogte van het Sportpark. Daarbij zou deze route een veelgebruikte fietsroute kruisen, waardoor mogelijk aanvullende aanpassingen zijn vereist om zo snel en veilig mogelijk te kunnen rijden met een TS6.

Responssnelheid bij calamiteit De responssnelheid bij calamiteiten met een aanrijdroute via de Oosterhoutseweg is 11 minuten en 23 seconden, een verslechtering van 3 minuten en 15 seconden vergeleken met de huidige situatie waarin de brandweer voor aanrijden op Rijen-Zuid de overweg Julianastraat gebruikt. Gevolgen organisatie brandweer Een aanrijdroute via de onderdoorgang op de Oosterhoutseweg heeft geen organisatorische gevolgen voor de brandweerorganisatie, maar leidt wel tot omrijden naar Rijen-Zuid, wat voor hulpverleners frustrerend is. Initiële en structurele kosten Kosten verbonden aan dit alternatief zitten in het realiseren van een doorsteek ter hoogte van het Sportpark en mogelijk aanvullende aanpassingen met betrekking tot het wegprofiel. Ook zijn aanpassingen nodig in het wegdek in de wijk Atalanta. De hoogte van deze kosten is niet genoemd in het rapport van de Veiligheidsregio en is ook niet beschikbaar gekomen tijdens de interviews. Wenselijkheid Respondenten zien deze optie als onwenselijk of minder wenselijk, omdat het een significante verslechtering van de opkomsttijd zou betekenen. Hierom is in 1 interview een score van een 1 toegekend. Desondanks is deze aanrijdroute voor een aantal respondenten zeker niet de slechtste optie, waardoor zij een score van 2 hebben toegekend (3 interviews).

Het gebruik van deze route heeft wel voordelen vanwege de geringe financiële en praktische gevolgen die sommige respondenten verwachten. Met deze reden zijn in de overige twee interviews scores van een 3 en 5 toegekend. De gemiddelde score op wenselijkheid komt daarmee op een 2,3.

Eindrapport Onderzoek brandweerzorg Rijen-Zuid | Pagina 25 / 37

Tabel 6. Tunnel Oosterhoutseweg

Optie 7 Beschrijving optie in rapport Veiligheidsregio december 2020 Optie 7

Voordelen

Nadelen

Tunnel Oosterhoutseweg

Opkomsttijd referentiepunt

(met route via klein Vospad

Verslechtering van de huidige opkomsttijd: 11 min.

of Sportparkweg)

en 23 sec

Aanvullende bevindingen (Actualisatie) haalbaarheid

Onderdoorgang is gereed wanneer de aanrijdroute in gebruik wordt genomen, een doorsteek naar Atalanta is vereist. Route via Klein Vospad niet meer actueel.

Responssnelheid calamiteit

Verslechtering van de opkomsttijd vanwege omrijden is 3 minuten en 15 seconden, wordt 11 minuten en 23 seconden.

Organisatie brandweer

Geen significante gevolgen voor de organisatie van de brandweer.

Initiële en structurele kosten

Onbekend. Oosterhoutseweg is een voor brandweer geschikte weg, kosten vloeien voort uit eventuele verkeersbeïnvloeding en creëren van een doorsteek bij Sportpark.

Wenselijkheid

Gemiddelde score op wenselijkheid van respondenten is een 2,3.

Eindrapport Onderzoek brandweerzorg Rijen-Zuid | Pagina 26 / 37

3.8. Optie 8: Verplaatsing kazerne naar oostzijde kern (nabij Maczektunnel) Deze optie betreft het verplaatsen van de kazerne van de gemeente naar de Oostzijde, nabij de Generaal Maczektunnel, zodat de brandweer gebruik kan maken van deze onderdoorgang. (Actualisatie) haalbaarheid Geen van de respondenten ziet deze optie op dit moment als serieuze optie, omdat dit een relatief dure optie is die echter alleen een positief effect zou hebben op de brandweerzorg in Rijen-Zuid. Andere delen van de gemeente zouden door deze verplaatsing juist achteruitgaan met betrekking tot opkomsttijden. Daarbij geven de respondenten de voorkeur aan de huidige kazernelocatie (aan de Rembrandtlaan) boven een kazerne nabij de Maczektunnel, omdat het woningprofiel van het centrum vaker inzet vereist vanuit brandweerzorg dan het profiel van de omgeving van de Maczektunnel. Responssnelheid bij calamiteit Hoewel de verslechtering in responssnelheid bij calamiteiten bij deze optie wordt geminimaliseerd voor Rijen-Zuid, wordt er een sterke verslechtering verwacht voor andere delen van de gemeente. De nieuwe opkomsttijd voor RijenZuid zou 9 minuten en 15 seconden zijn, een verslechtering van 1 minuut en 7 seconden (ten opzichte van huidige 8 minuten en 8 seconden).

De noordwestzijde van Rijen zou echter een opkomsttijd van 12 minuten en 24 seconden hebben, een verslechtering van 4 minuten en 7 seconden (ten opzichte van huidige 8 minuten en 17 seconden).18 Ook kent de aanrijdroute van de nieuwe kazerne naar het centrum, waar de meeste inzet plaatsvindt, veel bochten, drempels en andere snelheidsbeperkende maatregelen. Gevolgen organisatie brandweer Respondenten werkzaam bij de brandweer en Veiligheidsregio hebben aangegeven dat deze verplaatsing, naast een negatief effect op de opkomsttijden voor andere delen van de gemeente en het gebruik van hinderlijke ‘slingerwegen’, ook negatieve gevolgen voor brandweervrijwilligers heeft. De route naar de kazerne is namelijk voor een groot deel van de vrijwilligers langer indien deze wordt verplaatst, waarna zij volgens respondenten in de meeste gevallen hetzelfde stuk terug moeten reizen in de brandweerwagen, omdat ze in de buurt van de huidige kazerne wonen. Dit kan negatieve gevolgen hebben op de (toekomstige beschikbaarheid van) vrijwilligers. Initiële en structurele kosten De initiële kosten voor het verplaatsen van de kazerne zijn in 2020 geschat op €1.500.000,-.

Vanuit de gemeente is tijdens de interviews aangegeven dat dit bedrag te rooskleurig zou zijn, en gewezen op de kosten van de bouw van de brandweerkazerne in Uden uit 2021, die 3 tot 4 miljoen euro zouden bedragen, de stijging van grondstofprijzen niet meegerekend. Er zijn geen verschillen in structurele kosten berekend voor het onderhoud ten opzichte van de huidige kazerne. Er zijn geen opbrengsten berekend uit de verkoop of ontwikkeling van de grond van de huidige kazerne. Wenselijkheid Het draagvlak voor deze optie is zeer laag in vergelijking met de andere alternatieven, de gemiddelde score is een 1,3. Respondenten zijn het met elkaar eens dat het verplaatsen van de kazerne een vrij letterlijke verschuiving van problemen is. In vijf interviews is deze optie dan ook gewaardeerd met een 1. Slechts in één interview is de optie gewaardeerd met een 3, vanwege het positieve effect voor alleen Rijen-Zuid en het voordeel dat het gebruik van ontsluitingswegen rondom de Maczektunnel met zich meebrengt. 18

Veiligheidsregio Midden- en West-Brabant (2020). Spoorzone Gilze en Rijen.

Eindrapport Onderzoek brandweerzorg Rijen-Zuid | Pagina 27 / 37

Tabel 7. Verplaatsing kazerne naar oostzijde van de kern

Optie 8 Beschrijving optie in rapport Veiligheidsregio december 2020 Optie 8

Voordelen

Nadelen

Verplaatsing kazerne naar

Financiën

oostzijde van de kern (nabij

€1.500.000,- zonder grondaankoop.

Maczektunnel)

Opkomsttijd referentiepunt: Kleine verslechtering opkomsttijd: 9 min en 15 sec. Opkomsttijd noordwestzijde Rijen Met huidige kazerne 8 min. en 17 sec. en deze wordt 12 min. en 24 sec. Uitruktijd De uitruktijd van de vrijwilligers die naar de kazerne moeten komen gaat van 4 min. en 30 sec. naar 5 min. en 30 sec.

Aanvullende bevindingen (Actualisatie) haalbaarheid

Momenteel niet beschouwd als serieuze optie, vanwege kosten en geringe winst in opkomsttijden voor Rijen-Zuid ten koste van verslechtering voor de rest van Rijen.

Responssnelheid calamiteit

Geringe verslechtering van 1 minuut en 7 seconden voor Rijen-Zuid.

Organisatie brandweer

Vrijwilligers hebben in deze optie een langere uitruktijd. Verder is het gebruik van de ‘slingerwegen’ hinderlijk voor de brandweer en kent de naar verwachting meest te gebruiken aanrijdroute veel snelheidsbeperkende maatregelen.

Initiële en structurele kosten

De kosten voor het verplaatsen van de kazerne zijn in 2020 geraamd op €1.500.000, zonder grondaankoop. Volgens de gemeente zouden de kosten nu minstens het dubbele betreffen.

Wenselijkheid

Gemiddelde score op wenselijkheid van respondenten is een 1,3.

Eindrapport Onderzoek brandweerzorg Rijen-Zuid | Pagina 28 / 37

4. Aanvullende suggesties In het vorige hoofdstuk zijn de eerder geïnventariseerde opties uit het rapport van de Veiligheidsregio besproken op basis van de gevoerde interviews. Tijdens de interviews is de verschillende respondenten ook gevraagd of er volgens hen in het rapport uit 2020 nog opties onbenoemd zijn die ook een alternatief zouden kunnen vormen voor aanrijden via de te vervallen overweg Julianastraat. De verwachting was dat de interviews, mogelijk door tijdsverloop, een of meerdere aanvullende levensvatbare en wellicht vaker genoemde opties zouden opleveren die als aanvulling op de opties in hoofdstuk in overweging genomen zouden kunnen worden. De aanvullingen die uit het onderzoek volgen lijken hiervoor echter niet in aanmerking te komen. Er zijn diverse suggesties gedaan in verschillende interviews, maar hetgeen deze suggesties verbindt is dat zij vaak om uiteenlopende redenen niet bestempeld lijken te kunnen worden als volwaardige optie, bijvoorbeeld omdat zij slechts eenmalig genoemd zijn, zij door het merendeel van de andere respondenten als onrealistisch of gedateerd worden genoemd, en/of het variaties betreffen op de eerder geïnventariseerde opties. Daarom worden de opgehaalde suggesties hieronder weliswaar kort genoemd, maar niet verder uitgewerkt.

Suggestie 1: Nieuwe onderdoorgang Rembrandtlaan Eén suggesties die is gedaan, is het verplaatsen van de geplande tunnel aan de Julianastraat naar de bestaande groenstrook aan de Rembrandtlaan. Volgens de betreffende respondent is deze groenstrook al 50 jaar geleden als zodanig voor dit doel door de gemeente gereserveerd. Hier zou wel een onderdoorgang gerealiseerd kunnen worden die diep genoeg is voor de brandweer, wat een kopie zou kunnen zijn van de Maczektunnel. Enkele andere respondenten bevestigen desgevraagd dat deze strook destijds als reservering is aangelegd, maar achten deze suggestie niet langer actueel. Dit vanwege het feit dat de ontwikkeling van de wijk de afgelopen 50 jaar ook niet stilgestaan heeft, de vergevorderde planvorming van het huidige project Spoorzone rondom de onderdoorgang bij de Julianastraat, en de verwachte bijkomende kosten.

Suggestie 2: Gebruik Maczektunnel Het gebruik van de Generaal Maczektunnel, als door één van de respondenten genoemd, zou in combinatie met het gebruik van de onderdoorgang op de Oosterhoutseweg, kunnen leiden tot een optimalisatie van opkomsttijden in Rijen-Zuid. Andere respondenten, waaronder de brandweer, geven desgevraagd echter aan dat omrijden via de Maczektunnel voor bijna alle referentiepunten in Rijen-Zuid een vertraging oplevert, vanwege de reeds bestaande snelheidsbeperkende maatregelen en onoverzichtelijke en drukke verkeerssituatie op de slingerende route van de brandweerkazerne naar de Maczektunnel. De brandweer geeft daarbij aan dat er een inventarisatie gemaakt waarin Rijen-Zuid is opgedeeld in snelste aanrijdroutes, via de Maczektunnel, de overgang op de Julianastraat en de overgang op de Oosterhoutseweg. Hieruit bleek dat maar een klein deel van Rijen-Zuid sneller bereikt kan worden via de Maczektunnel, omdat voor een groter deel van de route langzaam gereden moet worden. Deze verdeling zou mogelijk kunnen worden geactualiseerd naar een opsplitsing tussen de Maczektunnel en onderdoorgang op de Oosterhoutseweg. Daarbij zou, als aanvulling op alternatief 2 (overgang Vincent van Goghstraat), een verdeling van de wijk gemaakt kunnen worden waarin aanrijdroutes via de Vincent van Goghstraat ook zijn meegenomen.

Eindrapport Onderzoek brandweerzorg Rijen-Zuid | Pagina 29 / 37

Een kanttekening die verder bij dit alternatief is geplaatst, is dat de alternatieve aanrijdroute die gekozen gaat worden als alternatief voor de overgang Julianastraat een bestendige oplossing zou moeten zijn die in de (verre) toekomst bruikbaar moet blijven. De Maczektunnel voldoet daar volgens sommige respondenten niet aan omdat rondom RijenZuid en de Maczektunnel naar verwachting steeds meer snelheidsbeperkende maatregelen worden geïntroduceerd, die negatieve gevolgen zullen hebben voor de opkomsttijden bij gebruik van deze aanrijdroute.

Suggestie 3: Onderdoorgang Oosterhoutseweg, maar via N282 In één van de interviews is geopperd om gebruik te maken van de tunnel op de Oosterhoutseweg, maar in plaats van de aanrijdroute die onder optie 7 door de Veiligheidsregio wordt genoemd (via Sportparkweg) in een iets grotere lus te rijden via de N282. Hiermee wordt weliswaar meer afstand afgelegd, maar kan langer gebruik worden gemaakt van wegen waar een brandweervoertuig sneller en veiliger kan rijden. Respondenten werkzaam bij de brandweer en Veiligheidsregio gaven desgevraagd aan dat dit voor de meeste plekken in Rijen-Zuid geen verbetering op zou leveren, omdat omrijden in hun ervaring over het algemeen niet opweegt tegen rijden met een hogere snelheid. Ook benadrukken zij dat het verkeer in dit gebied volgens respondenten regelmatig vaststaat vanwege filevorming. Een actuele ontwikkeling die in dit kader noemenswaardig is, is het geplande onderhoud aan de stoplichten rondom de Oosterhoutseweg. Respondenten hebben aangegeven dat binnenkort beide stoplichten aldaar worden vervangen en daarbij meteen zou kunnen worden voorzien in stoplichtbeïnvloeding voor hulpdiensten. Hiermee kan de verkeersstroom worden gereguleerd tijdens een uitruk om snelheid en veiligheid van deze aanrijdroute te verhogen.

Respondenten geven echter ook aan dat het effect van deze beïnvloeding geen substantiële verschillen in opkomsttijden teweeg zal brengen: een grove inschatting van respondenten zou zijn dat de brandweer met een dergelijke optimalisatie hooguit enkele (tientallen) seconden zou winnen.

5. Afweging en advies In hoofdstuk 3 zijn de in 2020 geïnventariseerde opties opnieuw beschouwd, waarbij aanvulling en actualisatie van deze opties heeft plaatsgevonden. In hoofdstuk 4 is vervolgens kort stilgestaan bij de vraag of er nog alternatieven ontbraken voor het aanrijden op Rijen-Zuid bij het verdwijnen van de huidige overweg aan de Julianastraat. Die vraag kan ontkennend worden beantwoord. In dit hoofdstuk worden daarom de 7 opties uit hoofdstuk 3 tegen elkaar afgezet.

5.1. Afweging opties In de onderstaande tabel zijn de 7 opties bij wijze van afwegingskader in één overzicht weergegeven, waarbij op basis van de onderzoeksresultaten inzichtelijk is gemaakt welke voor- en/of nadelen deze opties met zich meebrengen op het gebied van de afwegingscriteria responssnelheid, organisatie van het brandweerkorps op (middel-)lange termijn, en initiële en structurele kosten. Aanvullend hierop is voor alle opties de tijdens het onderzoek opgehaalde informatie over haalbaarheid en wenselijkheid beknopt opgenomen.19

19

Hierbij wordt erop gewezen, dat de verschillende afwegingscriteria ongelijksoortige grootheden betreffen: een positieve uitkomst op financiën heeft

bijvoorbeeld niet per se hetzelfde gewicht als een positieve uitkomst op responssnelheid.

Eindrapport Onderzoek brandweerzorg Rijen-Zuid | Pagina 30 / 37

Tabel 8 afwegingskader Haalbaarheid

Snelheid* Organisatie brandweer

Kosten

Wenselijk

Optie 2

Haalbaar maar voor gebruik als

-2:00 min

Geen gevolgen, maar brandweer

€250.000 geraamd voor

3

(Vincent van

permanente i.p.v. tijdelijke route meer

zal vaker moeten wachten voor

tijdelijke route,

Goghstraat)

aanpassingen nodig die haaks staan op

dichte overgang, hetgeen

permanent geschat op

doelstellingen, en onzekerheid over

hulpverleners zal frustreren.

circa €350.000

beschikbaarheid overgang: blijft deze in de toekomst behouden? Optie 3

Niet haalbaar, want voldoet niet aan de

Spanning met huidig beleid

Initieel €250.000,

(Qua hoogte

brandweernormen voor TS6. Beleid

-3:15 min

gericht op standaardisatie

structureel €20.000

aangepast

VRMWB is geen niet-standaard

omwille van

blusvoertuig)

voertuigen in de regio, en ook qua

uitwisselingsmogelijkheden bij

investering niet binnen beleid. Past niet

onderhoud/grootschalige inzet.

2,1

binnen het bestemmingsplan voor de onderdoorgang op de Julianastraat. Optie 4

Niet haalbaar vanwege besparingsbeleid

+1:24 min Wisselen van kazerne veroorzaakt Initieel €350.000

(Brandweer-

VRMWB, gematigde winst en hoge eisen

(mits

verwarring en vertraging, en

kazerne, €420.000

kazerne voor

aan vrijwillige brandweer.

voorzien

vraagt van vrijwilligers

blusvoertuig, €9.000

alleen

in extra

permanente beschikking over

bluspakken, evt.

blusvoertuig)

voorzien-

elektrische fiets/scooter, met

fietsen/scooters.

ingen)

mogelijk negatieve gevolgen

Structureel: onderhoud

2,3

voor vrijwilligersbestand. Optie 5

Haalbaar, maar erg kwetsbaar.

Brandweer vliegbasis zou, al dan

Afhankelijk van aard en

(Samenwerking

Beschikbaarheid brandweer vliegbasis niet

-3:15 min

niet met civiele brandweer,

omvang

brandweer

te garanderen, inzet TS4 leidt formeel niet

moeten oefenen en trainen op

samenwerkings-

vliegbasis)

tot behalen norm, zekerheid op duurzame

nieuwe taak.

afspraken

Mogelijk inzet ten behoeve van

Kosten voor eventuele

(Brandveiligheids Wel een goede ‘extra’ die actueel is

campagnes brandveiligheid,

campagnes en

-toepassingen en

vanwege aankomende renovatie in de

brandweer wordt sneller

toepassingen ten laste

veiligheids-

militaire wijk (Rijen-Zuid) en recente

gealarmeerd. Verschuiving focus

van

bewustzijn

verplichting van rookmelders in woningen.

van incidentbestrijding naar

brandweer/gemeente

3

samenwerking wordt laag ingeschat. Optie 6

Als op zichzelf staande optie niet haalbaar. -3:15 min

burger)

1,7

preventie.

Optie 7

Haalbaar. Wel doorsteek richting Atalanta

(Tunnel Oosterhoutseweg)

-3:15 min

Geen significante gevolgen voor

Onbekend, maar

nodig. Zou goed aansluiten op de

de organisatie van de

wegaanpassingen en

actualiteit, want op korte termijn al

brandweer.

doorsteek t.h.v.

nieuwe stoplichten gepland.

2,3

Sportpark nodig.

Optie 8

Haalbaar maar dure optie die problemen

-1:07 min

Langere opkomsttijd voor

Initieel €1.500.000,-

(Verplaatsing

deels verlegd: geringe winst in

(maar

vrijwilligers. De naar verwachting

(verplaatsen kazerne),

kazerne naar

opkomsttijden voor Rijen-Zuid ten koste

-4:08 min

meest te gebruiken aanrijdroute

mogelijk minstens het

oostzijde kern)

van opkomsttijden voor Noordwest-Rijen.

NW Rijen) kent veel snelheidsbeperkende

1,3

dubbele.

maatregelen.

* Snelheid weergegeven als verslechtering (- x minuten) dan wel verbetering (+ x minuten) ten opzichte van de huidige opkomsttijd van 8 minuten en 8 seconden (huidige aanrijdroute via de overgang op de Julianastraat).

Eindrapport Onderzoek brandweerzorg Rijen-Zuid | Pagina 31 / 37

Wat betreft de haalbaarheid van de 7 opties kan op basis van het onderzoek worden gesteld dat: • 3 opties geen haalbaar alternatief voor de huidige overweg lijken. Het gaat dan om: o Optie 3 (Qua hoogte aangepast brandweervoertuig) - past niet binnen kaders en normen; o Optie 4 (Brandweerkazerne voor alleen blusvoertuig) - relatief duur en overvraagt vrijwilligers; en o Optie 6 (Brandveiligheidstoepassingen) - althans niet als op zichzelf staande optie. • 4 opties wel een haalbaar alternatief lijken, hoewel elk met eigen, in omvang variërende, nadelen: o Optie 2 (Vincent van Goghstraat) - substantiële wegaanpassingen nodig en duurzame beschikbaarheid van de overweg onzeker; o Optie 5 (Samenwerking brandweer vliegbasis) - erg kwetsbaar omdat bij deze optie formeel geen opkomsttijd tot stand komt en er twijfels zijn ten aanzien van de bestendigheid van deze optie; o Optie 7 (Tunnel Oosterhoutseweg) - substantiële aanpassingen nodig, deels te combineren met reeds geplande (tijdelijke) aanpassingen; o Optie 8 (Verplaatsing kazerne naar oostzijde kern) - leidt na een substantiële investering tot een (geringe) winst in opkomsttijd voor Rijen-Zuid die ten koste gaat van de rest van Rijen.

Wat betreft de gevolgen van de opties voor de responssnelheid kan op basis van het onderzoek gesteld worden dat: • Zo goed als alle opties leiden tot een verslechtering van de opkomsttijd ten opzichte van de huidige aanrijdroute over de overweg Julianastraat: o Optie 4 (Brandweerkazerne voor alleen blusvoertuig) leidt als enige tot een verbetering van de opkomsttijden, waarbij erop gewezen wordt dat (zoals in de vorige alinea genoemd) deze optie niet als haalbaar wordt beschouwd; o De verslechtering varieert bij de overige 7 opties tussen de -1:07 min en -3:15 min. • Alle 7 opties evenwel passen binnen de bandbreedte voor gebiedsgerichte opkomsttijden van 7-13 minuten die naar verwachting vanaf 2029/2030 voor Rijen-Zuid (categorie II-gebied) zal gelden, en dat geen van de opties daarmee buiten de verwachte normen valt.20 Met betrekking tot de gevolgen van de organisatie van het brandweerkorps op (middel-)lange termijn blijkt dat: • 2 opties vragen om het (invoeren van) een andere procedure, die als problematisch beschouwd wordt: o Optie 3 (Qua hoogte aangepast blusvoertuig) - gaat in tegen beleid dat brandweer gebruik maakt van gestandaardiseerde voertuigen om regionale uitwisseling mogelijk te maken; o Optie 4 (Brandweerkazerne voor alleen blusvoertuig) - wisselende kazernes veroorzaken verwarring en vertraging bij brandweereenheden, en deze optie vereist het belasten van

vrijwilligers met de noodzaak tot permanente beschikking over elektrische fietsen/scooters. • 3 opties vragen om het (doorvoeren van) een andere, maar niet onrealistisch geachte, manier van werken door de brandweerorganisatie: o Optie 5 (Samenwerking brandweer vliegbasis) - brandweer vliegbasis moet hierop aanvullend getraind en geoefend worden; o Optie 6 (Brandveiligheidstoepassingen) - vereist bij de brandweer een verschuiving in focus van incidentbestrijding naar inzet op preventie, waarvoor capaciteit en financiën moeten worden vrijgemaakt; o Optie 8 (Verplaatsing kazerne naar oostzijde kern) - de brandweer wordt hierdoor wel geconfronteerd met langere opkomsttijden voor haar vrijwilligers, met op termijn mogelijk negatieve gevolgen voor het huidige vrijwilligersbestand. • 2 opties naar verwachting geen significante gevolgen hebben voor de brandweerorganisatie, te weten: o Optie 2 (Vincent van Goghstraat); en o Optie 7 (Tunnel Oosterhoutseweg).

20

Dit laat uiteraard onverlet dat kortere responstijden in het kader van incidentbestrijding uiteraard altijd de voorkeur hebben boven langere responstijden.

Eindrapport Onderzoek brandweerzorg Rijen-Zuid | Pagina 32 / 37

De inschatting van de initiële en structurele kosten van de verschillende opties was in het rapport niet voor elke optie volledig beschikbaar. Tijdens het onderzoek is bij sommige lacunes weliswaar aangevuld aan wat voor kosten gedacht zou kunnen worden, maar een volledige vergelijking blijft lastig. De initiële kosten bieden in dit kader het meeste houvast. Wat betreft kosten van de verschillende opties volgt uit het onderzoek dat: • Voor 4 opties een inschatting van initiële kosten bekend is, van laag naar hoog te rangschikken:21 o Optie 3 (Qua hoogte aangepast blusvoertuig) - € 250.000 (structureel: € 20.000); o Optie 2 (Vincent van Goghstraat) - volgens gemeente circa €350.00022 bij gebruik als permanente route; o Optie 4 (Brandweerkazerne voor alleen blusvoertuig) - € 779.000, exclusief elektrische fietsen/scooters (structureel: onderhoud); o Optie 8 (Verplaatsing kazerne naar oostzijde kern) - € 1.500.000, mogelijk minstens het dubbele. • Voor 3 opties slechts indicaties te geven vallen, in willekeurige volgorde: o Optie 5 (Samenwerking brandweer vliegbasis) - afhankelijk van de samenwerkingsafspraken; o Optie 6: Brandveiligheidstoepassingen - kosten voor campagnes; o Optie 7 (Tunnel Oosterhoutseweg) - doorsteek ter hoogte van Sportpark.

Wat betreft de wenselijkheid van de 7 opties volgens respondenten blijkt dat: • 2 opties veel weerstand ondervinden en dan ook onder een gemiddelde waardering vanuit de respondenten van 2 uitkomen, te weten: o Optie 6: Brandveiligheidstoepassingen; o Optie 8: Verplaatsing kazerne naar oostzijde kern. • 3 opties met wisselende waarderingen in de middenmoot belanden: o Optie 3 (Qua hoogte aangepast blusvoertuig); o Optie 4 (Brandweerkazerne voor alleen blusvoertuig); o Optie 7 (Tunnel Oosterhoutseweg). • 2 opties met een score van 3 relatief hoog gewaard worden, te weten: o Optie 2 (Vincent van Goghstraat) - waarbij opvalt dat 3 maal de hoogste waardering is toegekend, maar ook 3 maal juist de laagste, en: o Optie 5 (Samenwerking brandweer vliegbasis) – waarbij men wel op de kwetsbaarheid wijst.

21

De kosten komen uit het rapport van de Veiligheidsregio Midden- en West-Brabant (2020), dus het prijspeil betreft hier 2020.

22

Gemeente Gilze en Rijen (2021). Raadsvoorstel tot besluit over ontwerpeis gemiddeld hellingspercentage van 4% voor onderdoorgang Julianastraat-

Stationsstraat en keuze verlengen zuidelijke toerit onderdoorgang Julianastraat-stationsstraat Rijen.

Eindrapport Onderzoek brandweerzorg Rijen-Zuid | Pagina 33 / 37

5.2. Advies en aandachtspunten Alle onderzoeksresultaten in ogenschouw nemend, wordt hieronder op basis van het afwegingskader in de vorige paragraaf geadviseerd over de op tafel liggende opties om het aanrijden naar Rijen-Zuid vanaf 2029/2030 bestendig te borgen. Uit het onderzoek volgt dat 3 van de 7 opties geen haalbaar alternatief voor de huidige overweg lijken te zijn, te weten Optie 3 (Qua hoogte aangepast brandweervoertuig), Optie 4 (Brandweerkazerne voor alleen blusvoertuig), en Optie 6 (Brandveiligheidstoepassingen), de laatste althans niet als op zichzelf staande optie. Deze opties vallen daarmee als alternatief af. Aan 2 van de overblijvende 4 opties, namelijk opties 5 en 8, kleven dermate veel bezwaren, dat geadviseerd wordt deze opties niet in overweging te nemen. Optie 5 (Samenwerking brandweer vliegbasis) lijkt niet raadzaam vanwege het feit dat dit een afhankelijkheid van inzet van de brandweer van de vliegbasis in Rijen-Zuid creëert die niet valt te garanderen, gezien de prioriteit van Defensie ten aanzien van (het vliegend materieel op) de basis zelf. Maar ook het feit dat het aanrijden van de TS4 van de vliegbasis formeel niet leidt tot het voldoen aan de opkomsttijden (aankomst TS6 leidend) en het lage vertrouwen in de duurzaamheid van de samenwerking maken dit geen robuuste toekomstige optie.

Optie 8 (Verplaatsing kazerne naar oostzijde kern) wordt afgeraden vanwege de hoge kosten die nauwelijks in verhouding staan tot de geringe verbetering van de opkomsttijd in Rijen-Zuid, maar vooral omdat deze optie de nauwelijks te verdedigen consequentie met zich meebrengt dat de opkomsttijden van de brandweer voor de rest van Rijen significant achteruit zouden gaan. Daarmee blijven Opties 2 en 7 over als beschikbaar alternatief voor de huidige overweg op de Julianastraat, hoewel bij beide kanttekeningen gemaakt moeten worden. De achteruitgang van de responstijd bij optie 2 (Vincent van Goghstraat) is ten opzichte van de andere opties gemiddeld te noemen (zelfs indien de gemeentelijke inschatting van een gemiddelde dichtligtijd van 22 seconden wordt meegenomen en zeker als de inschatting van de Veiligheidsregio correct is dat permanente in plaats van tijdelijke aanpassing van de overweg en de wijk Atalanta een verbetering van de responssnelheid van 1 minuut en 5 seconden zou opleveren).23 Optie 2 (Vincent van Goghstraat) heeft geen organisatorische gevolgen voor de brandweerorganisatie en de initiële kosten zijn (in verhouding tot opties waarvoor de initiële kosten bekend zijn) relatief laag (alleen optie 3 minder duur). Tijdens de interviews is dan ook een relatief hoge score ten aanzien van wenselijkheid toegekend aan deze optie.

Die gemiddelde waardering vloeit voort uit 3 maal de hoogste waardering, en 3 maal de laagste. De lage waarderingen komen voort uit het niet stroken met de inrichtingsplannen van de Militaire wijk en hierdoor verwachte weerstand bij bewoners, en het feit dat deze optie naar hun mening desondanks hoge kosten met zich meebrengt. Daarnaast wijzen respondenten op een ander nadeel: deze optie is en blijft sterk afhankelijk van de intensiteit van vervoersstromen over het spoor op de middellange en lange termijn, die buiten de invloedssfeer van de gemeente en Veiligheidsregio liggen. Belangrijker nog is de vraag of de overweg in de (nabije) toekomst beschikbaar blijft. In het kader van het huidige onderzoek heeft ProRail daarover desgevraagd laten weten dat zij niet kan garanderen dat ProRail de Vincent van Goghstraat in de toekomst open wil blijven houden omdat het altijd mogelijk is dat er een wens tot het opheffen van een overweg ontstaat. ProRail geeft daarbij wel aan dat voor sluiting altijd medewerking nodig is van de wegbeheerder (in casu de gemeente), en dat bij een beslissing daarover altijd rekening wordt gehouden met de aanrijdroutes. Het huidige sluitingsbeleid rondom overwegen lijkt zich te richten op publiek toegankelijke overwegen die, anders dan de overweg op de Vincent van Goghstraat, niet beveiligd zijn met spoorbomen, lampen en bellen. 23

Zie paragraaf 3.2 onder ‘responssnelheid bij calamiteit’.

Eindrapport Onderzoek brandweerzorg Rijen-Zuid | Pagina 34 / 37

Mocht het ontbreken van een garantie van ProRail onvoldoende vertrouwen bieden dat met Optie 2 een toekomstbestendige keuze wordt gemaakt waarmee de brandweerzorg in Rijen ook voor de langere termijn op orde is, rest Optie 7 (Tunnel Oosterhoutseweg).. Met deze optie verdwijnt elke afhankelijkheid van (toekomstige) ontwikkelingen op het spoor of ten aanzien van overwegen. De vraag is echter of de nadelen van deze optie, te weten de naar verwachting beduidend langere opkomsttijd en de nog onvoldoende geconcretiseerde kosten voor noodzakelijke aanpassingen aan de weginrichting wel opwegen tegen de onzekerheid rondom beschikbaarheid die Optie 2 met zich meebrengt. Tot slot wordt erop gewezen dat vrijwel alle respondenten Optie 6 (Brandveiligheidstoepassingen en veiligheidsbewustzijn burger) beschouwen als een interessante aanvulling op de uiteindelijk gekozen optie. Ongeacht de te kiezen optie valt dus te overwegen om aanvullend op het borgen van de repressieve brandweerzorg (gemeentebreed) in te zetten op preventieve maatregelen.

Eindrapport Onderzoek brandweerzorg Rijen-Zuid | Pagina 35 / 37

Bijlagen

Bijlage 1: Gebruikte afkortingen • • • •

Bvr: Besluit Veiligheidsregio’s TS: tankautospuit VRMWB: Veiligheidsregio Midden- en West-Brabant Wvr: Wet Veiligheidsregio’s

Eindrapport Onderzoek brandweerzorg Rijen-Zuid | Bijlage 1

Bijlage 2: Rapport Spoorzone Gilze en Rijen (VRMWB 2020) (Separaat toegevoegd)

Eindrapport Onderzoek brandweerzorg Rijen-Zuid | Bijlage 2

Bijlage 3: Aangeleverde documentatie Door gemeente aangeleverde documentatie • • • •

• • • • • • • • • •

Brandweer Midden- en West-Brabant (2021). Brief Gemeente Gilze en Rijen hoogte brandweervoertuigen. Burgemeester Alssema (2022). Brief aan onderhandelende fracties betreffende: Veiligheid in de spoorzone Rijen. Burgemeester Alssema (2022). Brief aan onderhandelende fracties betreffende: Reactie op concept coalitieprogramma. Gemeente Gilze en Rijen (2021). Raadsvoorstel tot besluit over ontwerpeis gemiddeld hellingspercentage van 4% voor onderdoorgang Julianatraat-Stationsstraat en keuze verlengen zuidelijke toerit onderdoorgang Julianastraat -stationsstraat Rijen. Gemeente Gilze en Rijen (2021). Collegebesluit 29-03-2021: De toegankelijkheid van de onderdoorgang in de Julianastraat voor de Brandweer en mensen met een beperking. Gemeente Gilze en Rijen, Vermeer, J. (2021). Memo uitwerken alternatief spoorzone route Vincent van Goghstraat. Gemeente Gilze en Rijen. (2022). Collegebesluit 21-06-2022: Vervolg project spoorzone en de bijbehorende projectopdracht. Kusters, J. (2019). Analyse brandweerrapport Spoorzone Rijen. Ministerie van Defensie - Defensie Helikopter Commando (2021). Brief aan het college van Burgemeester en Wethouders gemeente Gilze en Rijen aangaande de aanleg Spoortunnel. RA Infra (2020). Maatregelen tijdelijke brandweerroute als gevolg van Spoorzone Rijen. RA Infra (2021). Kredietraming Spoorzone Rijen gemeentelijk deel Gemeente Gilze en Rijen.

Veiligheidsregio Midden- en West-Brabant (2020). Spoorzone Gilze en Rijen. Veiligheidsregio Midden- en West-Brabant (2021). Memo aanvullende vragen naar aanleiding van brandweerrapport Spoortunnel Rijen. Wethouder Diepstraten (2021). Memo bevindingen uitkomsten rapporten Brandweer en Stichting Zet.

Eindrapport Onderzoek brandweerzorg Rijen-Zuid | Bijlage 3

Bijlage 4: Respondenten interviews Nr.

Perspectief

Organisaties en gesprekspartners

1.

Bewoners

Adviseur namens Burgerinitiatief Rijen Ontspoort (gesprekspartner met achtergrond als adviseur brandweerzorg)

2.

Vliegbasis Gilze-Rijen

Defensie/luchtmacht (hoofd sectie platformondersteuning en Calamiteitencoördinator Defensie helikoptercommando)

3.

4.

5.

Ruimtelijke ontwikkeling van

Woningcorporatie Leystromen (projectontwikkelaar Rijen-Zuid) en de projectleider op de

Rijen

afdeling Ruimtelijke Ordening van de gemeente Gilze en Rijen

Project Spoorzone Rijen,

Gemeente Gilze en Rijen (projectleider project Spoorzone Rijen, omgevingsmanager, en

omgeving, verkeersveiligheid

beleidsmedewerker verkeersinrichting)

Portefeuille brandweerzorg

Gemeente Gilze en Rijen (burgemeester en afdelingsmanager Openbare Orde en Veiligheid)

en rampenbestrijding 6.

Gemeentelijk ambtelijk niveau

Gemeente Gilze en Rijen (bestuursadviseur Veiligheid en medewerker OOV),

en Veiligheidsregio

Veiligheidsregio Midden- en West-Brabant (medewerker centrale afdeling en districtsmanager), Brandweer Rijen (postcommandant)

Eindrapport Onderzoek brandweerzorg Rijen-Zuid | Bijlage 4

Bijlage 5: Onderzoeksthema’s bij bestudering evaluaties TwynstraGudde adviseert overheid en bedrijfsleven op veel van de grote en urgente thema’s van deze tijd. Denk aan veiligheid, diversiteit, digitalisering, mobiliteit, duurzaamheid, energie, financiën en gezondheid. We bieden onze opdrachtgevers unieke, werkbare oplossingen en brengen complexe projecten en programma’s tot een goed einde. Iets creëren van blijvende waarde, daar gaan we voor. Daardoor hebben we een directe impact op (toekomstige) maatschappelijke en economische ontwikkelingen. En dus een grote impact op morgen.