Bijlage 1 - Meerjaren Programma Grondexploitaties 2025 excl. bijlagen

5 4

€3,71 mln. verwacht resultaat (eindwaarde)

Totaal nog te realiseren kosten €21,67 mln.

€882.000 winstneming

In het MPG 2025 geldt een verwacht resterend resultaat op eindwaarde van €3,71 mln. Over het resultaat kan niet per direct worden beschikt. Onderstaande cirkeldiagram toont de verhouding op dit vlak tussen woningbouw (€2,02 positief) en bedrijventerreinen (€1,69 positief).

Boekwaarde woningbouw 14.000.000 10.000.000 6.000.000

2.000.000 -2.000.000

(eindwaarde) van €8,72 mln. (alle positieve resultaten in de tabel hiernaast).

Totaal winstpotentieel (eindewaarde)

2.431.000

boekwaarde = meer kosten geraliseerd dan opbrengsten resultaat (eindwaarde) = verwacht negatief resultaat (dit verlies is reeds genomen) boekwaarde = meer opbrengsten gerealiseerd dan kosten Bedrijventerreinen Haansberg Oost

1.688.000 2.023.000

woningbouw

bedrijventerrein

€7,48 mln. verliesvoorziening Conform BBV-regelgeving dient voor het verwachte verlies van een grondexploitatie een voorziening te worden getroffen. De verliesmutatie in 2024 bedraagt €0,84 mln.). In de tabel hiernaast worden de voorzieningen (resultaten op eindwaarde) weergegeven (in totaal €7,48 mln.).

Woningbouw 2023

2024

951.000

878.000

Resultaat (eindwaarde)

-791.000

-795.000

Boekwaarde

2.000

305.000

Boekwaarde

1.215.000

699.000

MBP (ingebrachte grond)

2023

Resultaat (eindwaarde)

47.000

43.000

-354.000

-326.000

Resultaat (eindwaarde)

Boekwaarde MBP fase 1

Verwacht resultaat (eindwaarde)

Miljoenen

3 Totaal nog te realiseren In 20242is, conform BBVopbrengsten €45,03 mln. regelgeving, € 882.000 winst 1 Om de genomen in de grondexploitaties. boekwaarde van de huidige projectenportefeuille ook €118,75 mln. JR 2023 JR 2020 JR 2021 JR 2022 JR 2024 daadwerkelijk “terug te verdienen”, boekwaarde De boekwaarde Marktrisico's Projectrisico's zijn naast het realiseren van de bestaat uit het saldo van opbrengsten ook investeringen gerealiseerde kosten nodig. In onderstaande grafiek (verwervingen, bouw- en worden deze weergegeven voor de woonrijpmaken, termijn van 2024 tot en met 2028. apparaatskosten, rente en winstnemingen) en 12 10 opbrengsten. Dit 8 geïnvesteerd vermogen 6 4 bedraagt per 31-12-2024circa 2 € 18,75 mln. (per 31-12-2023 was dit circa €17,09 mln.) en Nog te realiseren kosten zal naar verwachting voor de Nog te realiseren opbrengsten huidige projectenportefeuille de komende jaren gelijk blijven alvorens deze zal gaan €11,16 mln. In het MPG 2025 afnemen (zie grafiek winstpotentieel zit nog een totaal hieronder). winstpotentieel

resultaat (eindwaarde) = verwacht positief resultaat

2023

2024 Alphenseweg (Wildschut)

2024 CPG (Centrumdeel)

2023

-4.413.000

-4.396.000

Boekwaarde

4.966.000

4.995.000

2024 CPG (Parkdeel)

2023

2024

213.000

197.000

Boekwaarde

-1.027.000

-894.000

2024 CP Rijen Oost

2023

2024

131.000

127.000

Resultaat (eindwaarde)

Boekwaarde

-354.000

-410.000

MBP fase 2

2023

Resultaat (eindwaarde)

-629.000

-639.000

Resultaat (eindwaarde)

-1.938.000

-1.877.000

Boekwaarde

3.860.000

4.170.000

Boekwaarde

1.860.000

1.877.000

VV Paarse Strook

2023

2024

Resultaat (eindwaarde)

1.289.000

2023

1.280.000

2024 Tussen de Leijen Resultaat (eindwaarde)

7.234.000

8.142.000

Boekwaarde

-1.035.000

-993.000

Boekwaarde

7.734.000

11.733.000

Het totale resultaat van de grondexploitatieportefeuille is hiermee als volgt; het verwachte resterende resultaat op eindwaarde (€3,71 mln.) + de reeds getroffen verliesvoorziening (€7,48 mln.) = €11,16 mln. (winstpotentieel) + het totaal aan gerealiseerde tussentijdse winstnemingen tot en met 2024 (€17,54 mln.) = €28,70 mln. €28,70 mln. totaal resultaat (eindwaarde)

bedrijventerrein

Om het totale risicobedrag af te dekken, is een zogeheten weerstandscapaciteit benodigd. Hier wordt binnen de algemene reserve van de gemeente rekening mee gehouden. De aanwezige algemene reserve grondexploitatie (€ 1,44 mln.) is momenteel lager dan de benodigde weerstandscapaciteit (€ 1,86 mln.). Dit betekent dat eventueel optredende risico’s niet kunnen worden gedekt binnen de algemene reserve grondexploitaties. In dit geval worden de risico’s gedekt vanuit de algemene reserve.

2024

Resultaat (eindwaarde)

Resultaat (eindwaarde)

6.286.000

woningbouw

2023

VVNO

2023

2024

Resultaat (eindwaarde)

380.000

129.000

Boekwaarde

-582.000

-461.000

Wendel Zuid

2023

2024

Resultaat (eindwaarde)

948.000

453.000

Boekwaarde

813.000

-885.000

Benodigde weerstandscapaciteit Miljoenen

Miljoenen

Benodigde weerstandscapaciteit Dashboard Meerjaren Programma Grondexploitaties 2025

5 4 3

2 1 JR 2020 JR 2021 JR 2022 JR 2023 JR 2024 Marktrisico's

Algemene reserve grondexploitaties = €1,44 mln.

1

Het identificeren en beheersen van de risico’s draagt er aan bij de projecten binnen de (financiële) kaders te laten verlopen. Het totale gewogen risicobedrag van de grondexploitaties wordt per ultimo 2024 ingeschat op € 1,86 mln. In 2023 was dit, €3.63, in 2022 was dit € 2.81 , in 2021 €2,26 mln., in 2020 €3,68 mln. en €3,54 mln. in 2019. hiernaast.

Totaal risicobedrag grondexploitaties = €1,86 mln.

Projectrisico's

Meerjaren Programma Grondexploitaties 2025

Inhoudsopgave 1. Inleiding ............................................................................................................................................... 3 2. Financiële paragraaf gemeentelijke grondexploitaties ....................................................................... 4 2.1 Uitgangspunten actualisatie .......................................................................................................... 4 2.2 Verloop boekwaarde grondexploitaties ........................................................................................ 8 2.3 Winst- en verliesnemingen............................................................................................................ 8 2.4 Prognose grondexploitaties......................................................................................................... 10 2.5 Totale resultaat per grondexploitatie ......................................................................................... 12 2.6 Samenvattende totaaltabellen .................................................................................................... 12 2.7 Risicobeheersing.......................................................................................................................... 13 3.

Grondexploitaties (bouwgronden in exploitatie) .............................................................................. 15 3.1 Alphenseweg (grenzend aan OBS de Wildschut) ........................................................................ 15 3.2 Centrumplan Gilze (centrumdeel) ............................................................................................... 17 3.3 Centrumplan Gilze (parkdeel) ..................................................................................................... 19 3.4 Centrumplan Rijen Oost .............................................................................................................. 21 3.5 Tussen de Leijen .......................................................................................................................... 23 3.6 Vliegende Vennen Noord-Oost ................................................................................................... 25 3.7 Wendel-Zuid ................................................................................................................................ 27 3.8 Haansberg Oost ........................................................................................................................... 29 3. Midden-Brabant Poort (ingebrachte grond) .................................................................................

31 3.10 Midden-Brabant Poort fase 1 .................................................................................................... 32 3.11 Midden-Brabant Poort fase 2 .................................................................................................... 34 3.12 Vliegende Vennen Paarse Strook .............................................................................................. 36 4. Materiële vaste activa ....................................................................................................................... 38 4.1 Wettelijk kader ............................................................................................................................ 38 4.2 Materiële vaste activa ................................................................................................................. 38 4.3 Overzichtskaarten per kern ......................................................................................................... 40 Bijlagen (GEHEIM) ................................................................................................................................. 41

2

1. Inleiding De grondexploitaties worden in het kader van de jaarstukken jaarlijks herzien. Er wordt inzicht gegeven in de gerealiseerde en de nog te realiseren kosten en opbrengsten. Tevens wordt er een prognose gegeven voor het eindresultaat. De raad besluit over de uitkomsten van deze herziening door middel van het vaststellen van het Meerjarenprogramma Grondexploitaties (hierna MPG). Het MPG is verwerkt in de jaarstukken 2024 en dient mede als toelichting op deze jaarstukken. Eventuele benodigde bijstellingen worden meegenomen bij het opstellen van de begroting 2026. De twaalf bouwgronden die per ultimo 2024 in exploitatie zijn genomen, worden nader toegelicht. Er wordt informatie gegeven over: ▪ Het projectdoel en maatschappelijke waarden; ▪ Kaartmateriaal/situatieschetsen; ▪ De voortgang; ▪ Financiële resultaten en tussentijdse winstnemingen; ▪ Actueel inzicht in de benodigde verliesvoorzieningen. Voor wat betreft de financiële actualisatie van de gemeentelijke grondexploitaties wordt inzicht gegeven in: ▪ De uitgangspunten; ▪ De geactualiseerde programma’s; ▪ Bijgestelde kosten- en opbrengstenraming en fasering; ▪ Verloop van de boekwaarde en het resultaat; ▪ Actueel inzicht in de stand van zaken van de aan de grondexploitaties gelieerde risico’s en het weerstandsvermogen. Daarnaast is voor elke afzonderlijke grondexploitatie een dashboard opgenomen in de bijlagen.

Voor wat betreft de (strategische) grondposities wordt een beeld geschetst van: ▪ Het wettelijke kader; ▪ Grond als vast actief (geen toekomstig ontwikkelgebied); ▪ Grond bestemd voor gebiedsontwikkeling op termijn; ▪ Actuele boekwaarden; ▪ Overzichtskaarten per kern. Het woningbouwprogramma in de gemeentelijke grondexploitaties maakt deel uit van het totale, geplande nieuwbouwaanbod in de gemeente Gilze en Rijen. Als dat totale nieuwbouwaanbod in lijn is met de totale vraag naar woningen, is duidelijk dat ons grondexploitatieprogramma, in combinatie met het programma van private partijen, aansluit op de vraag. De vernieuwde woningbouwprogrammering en de communicatie hieromtrent verloopt separaat van het MPG.

3

2. Financiële paragraaf gemeentelijke grondexploitaties Een grondexploitatie is de financiële vertaling van een ruimtelijk plan. Het is een overzicht van kosten en opbrengsten van de productie van bouw- en woonrijpe grond, uitgezet in de tijd (fasering). Hierbij wordt rekening gehouden met kosten- en opbrengstenstijgingen en rentetoerekening. Onder deze categorie, bouwgrond in exploitatie, vallen de gronden in eigendom van de gemeente Gilze en Rijen waarvoor de gemeenteraad een grondexploitatie(begroting) heeft vastgesteld. Het betreffen gronden die zich in een transformatieproces bevinden waarbij in bezit zijnde grond en (eventueel) aanwezige opstallen worden omgevormd naar bouwrijpe grond, met als oogmerk (opnieuw) te worden bebouwd. De grondexploitatie heeft gedurende de looptijd van het plan verschillende functies. Tijdens de fase van planvoorbereiding is het vooral een instrument voor het berekenen van de financiële gevolgen en het beoordelen van de haalbaarheid van het voorgenomen plan. Tijdens de fase van de planuitvoering is de grondexploitatie vooral een instrument voor het bewaken van de uitvoering. In dit hoofdstuk worden de financiën van de gemeentelijke grondexploitaties op hoofdlijnen in beeld gebracht.

2.1 Uitgangspunten actualisatie In onderstaande tabel worden de parameters weergegeven die zijn gehanteerd om de grondexploitaties te actualiseren (voor de actualisaties per 30 juni 2024 en per ultimo 2024 zijn dezelfde parameters gehanteerd). Ter vergelijking zijn ook de parameters van 2023 weergegeven. Paramaters

2023

2024

Toe te rekenen rente Disconteringsvoet

0,27% 2,00%

0,00% 2,00%

Indexering kosten 2024 2025 -2032 2024 2025 2026 & 2027 2028-2032

Indexering opbrengsten woningbouw 2024 e.v. 2025 & 2026 2027 e.v. Indexering opbrengsten bedrijventerreinen 2024 e.v. 2025 & 2026 2027 e.v.

3,00% 2,00% 2,75% 4,50% 3,00% 2,00%

1,50% 3,00% 1,00%

1,50% 3,00% 1,00%

Grondprijzen 2025 Zie toelichting hieronder

Tabel 1: parameters 2023/2024 (voor specifieke grondexploitaties kunnen afwijkende parameters worden gehanteerd)

De onderbouwing van de parameters wordt in deze paragraaf nader toegelicht.

4

Toe te rekenen rente Conform de Besluit, Begroting en Verantwoording-regelgeving (hierna; BBV) wordt de rekenrente enkel gebaseerd op de werkelijke rente op vreemd vermogen (gewogen gemiddelde rente op portefeuilleniveau). Er is geen sprake van projectfinanciering. De toe te rekenen rente is bepaald op 0,0%. Disconteringsvoet De eindwaarden worden contant gemaakt op basis van een disconteringsvoet van jaarlijks 2% conform de BBV-regelgeving. De contante waarde van de (kasstromen van de) toekomstige baten en lasten van grondexploitaties is van belang voor het bepalen van de te treffen verliesvoorziening. op basis van een stellige uitspraak vanuit de commissie BBV in de notitie ‘Grondbeleid in begroting en jaarstukken’ (2019) is de disconteringsvoet gesteld op 2%, zijnde het maximale meerjarig streefpercentage van de Europese Centrale Bank voor de inflatie binnen de Eurozone. De gemeente hoeft hier dus geen eigen inschatting van te maken. Indexering kosten (situatieschets) De kostenontwikkeling voor de grond-, weg- en waterbouw (hierna; GWW) is vergelijkbaar met de woningbouwkostenontwikkeling. De schaarste aan bouwmaterialen en het personeelstekort is ook op de GWW-sector van toepassing. De hoge energieprijzen hebben de productiekosten van veel bouwmaterialen doen stijgen.

Dit geldt met name voor bouwmaterialen waar veel energie nodig is voor productie, zoals gebakken materiaal en staal. De prijs van veel grondstoffen van bouwmaterialen is o.a. sterk afhankelijk van de oorlog in Oekraïne. Hoe langer deze aanhoudt, hoe langer de problematiek en onzekerheid omtrent bouwmaterialen zal aanhouden. De schaarste aan bouwmaterialen zal pas worden verholpen op het moment dat de productieketens onder normale omstandigheden kunnen functioneren. De lonen in de bouw- en infrasector zijn als gevolg van cao-met ca. 6% gestegen in 2024 Hoe de toekomst er voor de GWW-sector uit zal zien blijft onzeker, maar lijkt langzaam te stabiliseren. De loon- en materiaalkosten zullen nog blijven stijgen. Hierdoor zal de prijsstijging op de korte termijn nog hoger zijn dan het meerjarig gemiddelde. Naar verwachting zullen de GWW-kostenstijgingen op middellange termijn stabiliseren op een hoog niveau. Indexering kosten (gehanteerde parameters) Binnen de grondexploitaties (per 30-06-2024) werd voor het jaar 2023 rekening gehouden met een indexering van de kosten van 6%. Op basis van bovenstaande verwachtingen (en deels op basis van reeds beschikbare realisatiecijfers over 2023 en begin 2024) stellen we dit percentage bij naar 3%. Voor 2024 is gekozen een stijging van de bouwkosten voor de GWW-sector aan te houden van 3%.

Voor de middellange termijn wordt een kostenstijging van 2% per jaar voor 2025, 2026 en verder (conform het langjarig inflatiegemiddelde). Dat biedt binnen de grondexploitatie de mogelijkheid om waar nodig budgetten voor bouw- en woonrijp maken te verhogen. Zodat er voldoende geld is om werkzaamheden die de komende jaren moeten gebeuren ook te laten uitvoeren tegen marktconforme condities. (bronnen; Metafoor, Stadkwadraat, Bouwtotaal en BDB)

5

Grondprijzen 2025 De notitie grondprijzen gaat in op de grondprijzen zoals de gemeente Gilze en Rijen die in 2024 hanteert voor de uitgifte van gronden met verschillende functies. Het belangrijkste doel van deze notitie is dan ook een eenduidig grondprijzenbeleid en duidelijke en transparante communicatie van de (uitgangspunten voor de) actuele grondprijzen richting belangstellenden, zoals burgers en marktpartijen. Voor het bepalen van de grondprijzen is actueel marktonderzoek nodig. Dit zorgt voor eerlijke grondprijzen en voorkomt onrealistische bedragen ten gevolge van te lang doorindexeren. Dit jaar is dit onderzoek als zodanig uitgevoerd. De grondprijzen zoals vastgesteld in 2025 en opgenomen bij de herziening van de grondexploitaties is dus getoetst en actueel. Er is sprake van ruimte voor verhoging van onze grondprijzen wanneer bijvoorbeeld de vrij op naam prijzen (hierbij zijn alle wettelijke kosten voor de aankoop van het huis al in de prijs meegenomen) sterker stijgen dan de bouwkosten of als de gemeente bijvoorbeeld wordt geconfronteerd met hogere kosten voor het aanleggen van publieke voorzieningen. Daarnaast spelen economische ontwikkelingen zoals de inflatie een rol en kunnen backtesting, marktanalyses en benchmarking uitwijzen dat de grondprijzen moeten worden verlaagd of verhoogd.

Deze factoren zijn geanalyseerd aan de hand van onafhankelijk extern onderzoek en eigen onderzoek. Op basis van deze analyse van actuele marktcijfers is per afzonderlijk vastgoedsegment (voor zowel woningbouw als bedrijventerreinen, zendmasten en overige nutsvoorzieningen) een aparte grondprijs bepaald. De effecten van de verandering van de grondprijzen zijn verwerkt in de lopende grondexploitaties. Onderstaand een overzichtstabel met de grondprijzen voor 2025 per segment (zoals opgenomen in de notitie “grondprijzen 2025 van gemeente Gilze en Rijen”).

6

Grondprijzen Gilze en Rijen 2025 Sociale huurwoningen * EGW tot aan hoge aftoppingsgrens (€ 731,93) EGW tot aan huurtoeslaggrens (€ 900,07) Appartementen 2 lagen 3 lagen 4 lagen 5 lagen 6 lagen Betaalbare huurwoningen Eengezins- en meergezinswoningen Vrijesector huurwoningen Tussenwoning Hoekwoning Appartement Koopwoningen betaalbaar Tussenwoning Hoekwoningen Appartementen Koopwoningen vrije sector Tussenwoning Hoekwoningen Tweekapper / patiowoning Vrijstaand Appartement Bouwkavels voor particuliere ontwikkeling Vrijstaand Bouwkavels op het bedrijventerrein Bedrijventerrein Haansberg Vliegende Vennen Paarse Strook (bedrijven) Vliegende Vennen Paarse Strook (wonen, minimaal 400 m2) Reststroken (zonder bebouwingsmogelijkheid) Percelen t.b.v. tussen- en hoekwoningen Percelen t.b.v. tweekappers en vrijstaand Percelen t.b.v. appartementencomplexen Percelen t.b.v. bedrijventerreinen Percelen zonder bebouwingsmogelijkheid Zendmasten en overige nutsvoorzieningen Zendmasten (jaarlijkse huurprijs) Plaatsing extra antenne/medegebruik Overige nutsvoorzieningen Innovatieve woonvormen Huisvesting anders dan reguliere woningbouw Overige functies Restcategorie Commercieel vastgoed Kantoren Commercieel vastgoed Maatschappelijke voorzieningen zonder winstoogmerk Tabel 2: grondprijzen 2025

7

€ €

20.200 p/kavel 23.300 p/kavel

€ € € € €

17.700 / kavel 16.800 / kavel 15.900 / kavel 15.000 / kavel 14.200 / kavel

residueel met min. sociale grondwaarde € € €

288 p/m2 329 p/m2 327 p/m2 bvo

€ € €

396 p/m2 407 p/m2 534 p/m2 bvo

€ € € € €

439 p/m2 443 p/m2 419 p/m2 418 p/m2 565 p/m2 bvo

€

418 p/m2

€ € €

168 p/m2 170 p/m2 418 p/m2

€ € € € €

331 p/m2 314 p/m2 401 p/m2 168 p/m2 100 p/m2 € 6000 p/provider € 2500 toeslag € 208 p/m2 taxatie/residueel

€

Taxatie 230 /m2 taxatie / residueel

Indexering opbrengsten In het kader van de waardering van de grondexploitatie gaan wij conform de BBV-regelgeving uit van het voorzichtigheidsprincipe. Daardoor wordt er verder in de toekomst geen lagere of hogere index opgenomen dan op het huidige moment zichtbaar is. Voor de komende twee jaar wordt een opbrengstenstijging van 3% gehanteerd. De jaren erna geld een opbrengstenstijging van 1%. Bij de volgende actualisatie moet op basis van nieuwe marktgegevens blijken of het hanteren van een hogere of lagere indexering van de opbrengsten voor deze regio kan worden beargumenteerd.

2.2 Verloop boekwaarde grondexploitaties De boekwaarde geeft het totaal aan gemaakte kosten en opbrengsten weer, die op de peildatum zijn gerealiseerd (inclusief rente). Bij een negatieve boekwaarde overstijgen de opbrengsten de kosten. Bij een positieve boekwaarde zijn meer kosten dan opbrengsten gerealiseerd. Uit tabel 3 hieronder blijkt dat de totale boekwaarde, ofwel het geïnvesteerde vermogen in actief ontwikkelde gronden, met circa 63% is gedaald (jaarrekening 2024 versus jaarrekening 2023). In 2024 is voor ca € 5.209.000 aan kosten gemaakt en zijn € 3.551.000 opbrengsten gerealiseerd. De meeste kosten zijn gemaakt in de grex , “Tussen de Leijen”, “Vliegende Vennen NO”, “Wendel Zuid” en “Midden-Brabant Poort fase 2”. Wat betreft de opbrengsten komt het meeste voort uit grondverkopen in zowel Alphenseweg, Wendel Zuid en Vliegende Vennen NO. Grondexploitatie

Boekwaarde per 31- Boekwaarde per 3112-2022 12-2023

Alphenseweg (OBS de Wildschut) Centrumplan Gilze (centrumdeel) Centrumplan Gilze (parkdeel) Centrumplan Rijen Oost Tussen de Leijen Vliegende Vennen Noord Oost Wendel Zuid Subtotaal woningbouw Haansberg Oost Midden-Brabant Poort (ingebrachte grond) Midden-Brabant Poort fase 1 Midden-Brabant Poort fase 2 Vliegende Vennen Paarse Strook Subtotaal bedrijventerreinen Totaal Afname boekwaarde

1.189.276 4.780.806 -1.632.651 1.814.354 7.453.593 -835.176 576.381 11.853.150 -16.145 -330.343 -254.582 3.726.177 -1.108.058 -1.373.483 10.479.667

1.215.433 4.966.213 -1.147.264 1.860.307 7.734.073 -614.227 770.236 14.784.771 -12.815 -321.598 -120.360 3.860.263 -1.102.244 2.303.246 17.088.017 63%

Lasten 2024 137.576 28.819 27.778 16.953 3.998.742 356.863 262.326 4.829.058 3.200 26.231 26.147 312.012 12.136 379.726 5.208.783

Baten 2024 653.720 4.300 406.362 2.476.132 3.540.514 7.614 2.471 10.086 3.550.600

Boekwaarde per 31-122024 699.289 4.995.032 -1.123.787 1.877.261 11.732.814 -663.726 -1.443.569 16.073.314 -17.230 -295.367 -94.213 4.169.804 -1.090.108 2.672.887 18.746.200 10%

Tabel 3: boekwaarden grondexploitaties

2.3 Winst- en verliesnemingen Bij de bepaling van de winstneming is de "percentage of completion" regel uit het BBV toegepast. Daarbij wordt een deel van het verwachte eindresultaat tussentijds als winst genomen naar rato van de gerealiseerde baten en lasten. Deze tussentijdse winst wordt gedoteerd aan de algemene reserve grondexploitaties. In tabel 4 op de volgende pagina worden per grondexploitatie de genomen winsten in 2024 getoond.

8

Grondexploitatie

Winstneming 2024

Centrumplan Gilze (parkdeel) Wendel Zuid Subtotaal woningbouw Haansberg Oost Midden-Brabant Poort (ingebrachte grond) Midden-Brabant Poort fase 1 Vliegende Vennen Paarse Strook Subtotaal bedrijventerreinen Totaal

109.681 515.980 625.661 306.818 1.549 -82.514 30.194 256.046 881.707

Tabel 4: winstnemingen grondexploitaties

Inclusief deze winstnemingen (die de boekwaarde verhogen) laat het verloop van de boekwaarde het volgende beeld zien. Omschrijving

Stand per 31-12-2023

Baten 2024

Lasten 2024

Winstneming 2024

Stand per 31-12-2024

In exploitatie genomen gronden woningbouw

14.980.134

4.829.058

3.540.514

795.636

17.064.314

In exploitatie genomen gronden bedrijventerreinen

2.120.279

379.726

10.086

256.046

2.745.965

Totaal

17.100.413

5.208.783

3.550.600

1.051.682

19.810.279

Tabel 5: verloop boekwaarde inclusief winstnemingen

Voor projecten waarin, naar verwachting, niet alle kosten gedekt worden door opbrengsten vormen wij een voorziening. We brengen dit bedrag ten laste van de algemene reserve grondexploitatie. Jaarlijks bezien we bij de jaarrekening of we de gronden moeten afwaarderen en een verliesvoorziening moeten treffen. In de tabel hieronder worden per grondexploitatie de dotaties aan c.q. onttrekkingen uit de verliesvoorziening getoond. Verliesnemingen 2024 68.766 18.999 -22.518 65.247 19.038 19.038 84.286

Grondexploitatie Alphenseweg (grenzend aan OBS de Wildschut) Centrumplan Gilze (centrumdeel) Centrumplan Gilze (parkdeel) Centrumplan Rijen Oost Subtotaal woningbouw Midden-Brabant Poort fase 2 Subtotaal bedrijventerreinen Totaal Tabel 6: verliesvoorziening grondexploitaties

De voorziening verwachte verliezen heeft hierdoor per ultimo 2024 een stand van ca. € 7.476.000. Het totale resultaat van de grondexploitaties over 2024 bedraagt ca. € 967.000. Opgebouwd uit in totaal ca. € 1.052.000 aan winstnemingen en een vrijval van de verliesvoorziening (in totaal ca. € 84.000), zie tabel 7 op de volgende pagina.

9

Omschrijving

Stand per 31-12-2023

Baten 2024

Lasten 2024

Stand per 31-12-2024

Winstneming 2024

In exploitatie genomen gronden woningbouw

14.980.134

4.829.058

3.540.514

795.636

17.064.314

In exploitatie genomen gronden bedrijventerreinen

2.120.279

379.726

10.086

256.046

2.745.965

Totaal

17.100.413

5.208.783

3.550.600

1.051.682

19.810.279

Omschrijving Voorziening verwachte verliezen Totaal resultaat grondexploitaties

Stand per 31-12-2023

Vrijval verliesvoor-ziening 2024

-7.391.320

Stand per 31-12-2024

84.286

-7.475.606

967.397

Tabel 7: resultaat grondexploitaties 2024

Met het aanhouden van een evenwichtige en robuuste grondexploitatieportefeuille is het mogelijk gemaakt (positieve algemene reserve grondexploitatie) een voorziening te vormen voor projecten waarin niet alle kosten gedekt worden door opbrengsten. De gemeente levert daarmee, ondanks deze verliezen, een forse maatschappelijke bijdrage middels de realisatie van de volgende projecten: ▪ Twee centrumplannen (geraamd negatief resultaat van circa €6.100.000). ▪ De bouw van een nieuwe school (geraamd negatief resultaat van circa € 800.000). ▪ De uitbreiding van een bedrijventerrein (geraamd negatief resultaat van circa € 600.000).s Voor specifieke inhoudelijke informatie over de totstandkoming van de winstnemingen en verliesvoorzieningen per grondexploitatie, wordt verwezen naar hoofdstuk 3.

2.4 Prognose grondexploitaties In onderstaande tabel zijn naast de boekwaarden per ultimo 2024 ook de nog te realiseren kosten (inclusief indexering en rente) en opbrengsten opgenomen. Met het verwachte resterende (dus exclusief reeds genomen winsten) resultaat op eindwaarde als sluitstuk. Grondexploitatie

Boekwaarde per 31-12-2024

Verwachte lasten

Verwachte baten

Verwachte eindwaarde

Alphenseweg (grenzend aan de Wildschut) CP Gilze (parkdeel) Wendel Zuid Vliegende Vennen NO Tussen de Leijen Centrumplan Rijen Oost CP Gilze (centrumdeel)

699.289 -894.225 -884.561 1.877.261 11.732.814 -461.297 4.995.032

95.548 696.772 928.584 0 16.807.920 332.307 58.938

0 0 497.114 0 36.682.999 0 657.604

-794.838 197.453 453.092 -1.877.261 8.142.265 128.990 -4.396.366

Subtotaal woningbouw Haansberg Oost Midden-Brabant Poort (ingebrachte grond) Midden-Brabant Poort fase 1 Midden-Brabant Poort fase 2 Vliegende Vennen Paarse Strook Subtotaal bedrijventerreinen Totaal

17.064.313 304.863 -326.028 -410.049 4.169.804 -992.626 2.745.964 19.810.277

18.920.068 92.096 283.168 283.176 1.937.149 157.418 2.753.007 21.673.075

37.837.717 1.275.219 0 0 5.467.534 444.672 7.187.424 45.025.141

1.853.335 878.260 42.860 126.873 -639.419 1.279.880 1.688.453 3.541.789

Verwacht eindjaar 2025 2026 2026 2025 2032 2026 2025

2027 2026 2025 2032 2025

Tabel 8: verwachte eindwaarde grondexploitaties

Uit bovenstaande tabel valt het volgende af te lezen: ▪ De waardering van de bouwgronden in exploitatie per 31 december 2024 bedraagt ca. €19.810.000,- en is gebaseerd op de geactualiseerde grondexploitaties per ultimo 2024 (dit is de beste inschatting op het moment van actualiseren, omgeven door de nodige aannames en veronderstellingen). ▪ In alle gemeentelijke grondexploitaties tezamen moet nog ca. €45.025.000 aan opbrengsten worden gerealiseerd.

10

▪

▪

▪

Om de boekwaarde van de huidige projecten ook daadwerkelijk terug te kunnen verdienen, zijn naast het realiseren van opbrengsten ook investeringen nodig. Om de grondexploitaties af te ronden moet nog ca €21.673.000 aan kosten worden gemaakt. Het verwachte resterende (dus exclusief reeds genomen winsten) resultaat op eindwaarde voor alle woningbouwexploitaties tezamen bedraagt €1.853.000,- (boekwaarde per ultimo 2024 plus de nog te verwachte lasten minus de nog te verwachte opbrengsten). Voor de negatieve resultaten is reeds een voorziening getroffen. De komende jaren wordt dus nog een positief resultaat op eindwaarde verwacht van in totaal ca. €8.922.000,-. Alle bedrijventerreinexploitaties tezamen laten een positief verwacht resterend (dus exclusief reeds genomen winsten) resultaat zien van ca. €1.688.000 (boekwaarde per ultimo 2024 plus de nog te verwachte lasten minus de nog te verwachte opbrengsten). Voor de negatieve resultaten is reeds een voorziening getroffen. De komende jaren wordt dus nog een positief resultaat op eindwaarde verwacht van in totaal €2.328.000.

Onderstaande grafiek geeft het verloop van de boekwaarde, de verwachte lasten, de verwachte baten en het verwachte resterende resultaat (eindwaarde) over de afgelopen drie jaar weer.

Grafiek 1: verloop grondexploitatieportefeuille

Van deze grafiek kan het volgende worden afgelezen: ▪ De boekwaarde is in 2024 gestegen met circa €2.700.000, ofwel circa 16%. Per ultimo 2024 bedraagt de boekwaarde daarmee circa €19.800.000. Naarmate dit bedrag hoger wordt, stijgt dus het geïnvesteerd vermogen en het daarmee gepaard gaande risico. Op basis van de geactualiseerde grondexploitaties zal de boekwaarde naar verwachting de komende jaren weer afnemen omdat er meer opbrengsten dan kosten worden verwacht. ▪ Het bedrag aan nog te realiseren kosten is per ultimo 2024 gedaald met circa €3.400.000, ofwel circa 13%. Dit wordt hoofdzakelijk veroorzaakt doordat de onzekerheid rondom stijging van materiaal- en bouwkosten wat is afgenomen en er een lagere toekomstige index is opgenomen. Daarnaast zijn de projecten verder naar hun einde gebracht waardoor de kosten naar de boekwaarde zijn verplaatst. ▪ Het bedrag aan nog te realiseren opbrengsten is per ultimo 2024 gedaald met circa €400.000 , ofwel circa 1%. Dit wordt hoofdzakelijk veroorzaakt doordat een aantal verkopen dit jaar hebben plaatsgevonden. Het per saldo verwachte negatieve resterende resultaat (eindwaarde) op alle grondexploitaties is toegenomen. In de jaarrekening 2022 is een positief resultaat gerapporteerd van €0,32 miljoen.

In de jaarrekening 2023 is een positief resultaat gerapporteerd van €3,4 miljoen en in de jaarrekening van 2024 komt een positief resultaat van € 3,5 miljoen. De saldi van positieve en negatieve grondexploitaties moeten echter separaat worden beschouwd vanwege de te vormen voorzieningen voor verliesgevende grondexploitaties (zoals toegelicht in paragraaf 2.3).

11

2.5 Totale resultaat per grondexploitatie De opbouw van het totale resultaat per project (het verwachte resterende resultaat op eindwaarde, ofwel de nog te nemen toekomstige winsten, plus de gerealiseerde tussentijdse winstnemingen tot en met 2024) wordt hieronder weergegeven. Deze wordt tevens vergeleken met de resultaten zoals opgenomen in de jaarstukken 2023. In tabel 9 voor de woningbouwexploitaties en in tabel 10 voor de bedrijventerreinexploitaties. In hoofdstuk 3 worden deze verschillen per grondexploitatie toegelicht. Tussentijdse Verwachte EW winstnemingen t/m jaarstukken 2024 2024

Exploitatie (woningbouw) Alphenseweg (grenzend aan de Wildschut) CP Gilze (parkdeel) Wendel Zuid Vliegende Vennen NO Tussen de Leijen Centrumplan Rijen Oost CP Gilze (centrumdeel)

Totaal

Totaal resultaat project (EW)

Totaal resultaat project (EW) jaarstukken 2023

Verschil

-794.838

-

-794.838

-790.967

-3.870

197.453 453.092 128.990 8.142.265 -1.877.261 -4.396.366 1.853.335

1.370.516

1.567.969 1.209.858 4.041.309 8.142.265 -1.877.261 -4.396.366 7.892.937

1.473.618 1.188.684 4.089.732 7.233.820 -1.938.233 -4.412.749 6.843.903

94.351 21.174 -48.423 908.445 60.973 16.383 1.049.033

Totaal resultaat project (EW)

Totaal resultaat project (EW)

756.766 3.912.319 6.039.601

Tabel 9: totale resultaat per project (woningbouw) Tussentijdse Verwachte EW winstnemingen t/m jaarstukken 2024 2024

Exploitatie (bedrijventerreinen) Haansbergen Oost

878.260

5.368.989

6.247.249

6.013.610

MBP fase 1

126.873

2.271.959

2.398.832

2.485.001

MBP (ingebrachte gronden)

42.860

1.229.632

1.272.492

1.274.934

MBP fase 2

-639.419

-

-639.419

-629.455

Vliegende Vennen Paarse Strook

1.279.880

2.628.848

3.908.728

3.887.480

Totaal

1.688.453

11.499.429

13.187.882

13.031.570

Verschil 233.640 -86.169 -2.443 -9.964 21.248 156.312

Tabel 10: totale resultaat per project (bedrijventerrein)

Het totale resultaat van de grondexploitatieportefeuille is hiermee als volgt; het verwachte resterende resultaat op eindwaarde (€3.500.000) + de reeds getroffen verliesvoorziening op eindwaarde (€7.500.000) = €11.000.000 (winstpotentieel) + het totaal aan gerealiseerde tussentijdse winstnemingen tot en met 2022 (€17.500.000) = €28.600.000.

2.6 Samenvattende totaaltabellen Voor de volledigheid worden hieronder twee tabellen gepresenteerd waarin hetgeen in de voorgaande paragrafen is besproken, is samengevoegd. Exploitatie (woningbouw) Alphenseweg (grenzend aan de Wildschut) CP Gilze (parkdeel) Wendel Zuid Vliegende Vennen NO Tussen de Leijen Centrumplan Rijen Oost CP Gilze (centrumdeel)

Totaal

Boekwaarde per 31-12-2023

Lasten 2024

Baten 2024

1.215.433

137.576

653.720,44

-1.027.383 813.264 -581.773 7.734.073 1.860.307 4.966.213 14.980.134

27.778 262.326 356.863 3.998.742 16.953 28.819 4.829.058

4.300 2.476.132 406.362 0 0 3.540.514

Winstneming Boekwaarde per 2024 31-12-2024 109.681,02 515.980 169.975,14 0 795.636

Tabel 11: totaaltabel woningbouw grondexploitaties

12

Verwachte lasten

Verwachte baten

Verwachte eindwaarde

699.289

95.548

0

-794.838

-894.225 -884.561 -461.297 11.732.814 1.877.261 4.995.032 17.064.313

696.772 928.584 332.307 16.807.920 0 58.938 18.920.068

0 497.114 36.682.999 0 657.604 37.837.717

197.453 453.092 128.990 8.142.265 -1.877.261 -4.396.366 1.853.335

Tussentijdse Totaal winstnemingen resultaat t/m 2024 project (EW) 1.370.516,01 756.766 3.912.319,21 6.039.601

-794.838 1.567.969 1.209.858 4.041.309 8.142.265 -1.877.261 -4.396.366 7.892.937

Exploitatie (bedrijventerreinen)

Boekwaarde per 31-12-2023

Lasten 2024

Baten 2024

2.459 -353.682

3.200 26.147

7.614

Haansbergen Oost MBP fase 1

Winstneming Boekwaarde per 2024 31-12-2024

-

MBP (ingebrachte gronden)

-353.807

26.231

0

MBP fase 2

3.860.263

312.012

2.471

Vliegende Vennen Paarse Strook

-1.034.955

12.136

Totaal

2.120.278

379.726

306.818 -82.514

Verwachte lasten

304.863 -410.049

92.096 283.176

Verwachte baten 1.275.219 -

Verwachte eindwaarde

Tussentijdse Totaal winstnemingen resultaat t/m 2024 project (EW)

878.260 126.873

5.368.989 2.271.959

6.247.249 2.398.832 1.272.492

1.549

-326.028

283.168

42.860

1.229.632

-

4.169.804

1.937.149

5.467.534

-639.419

-

-639.419

0

30.194

-992.626

157.418

444.672

1.279.880

2.628.848

3.908.728

10.086

256.046

2.745.964

2.753.007

7.187.424

1.688.453

11.499.429

13.187.882

-

Tabel 12: totaaltabel bedrijventerrein grondexploitaties

Voor de projecten waarin, naar verwachting, niet alle kosten gedekt worden door opbrengsten is een voorziening gevormd. In tabel 13 worden de verliesvoorzieningen (tegen contante waarde) weergegeven voor de woningbouwexploitaties en in tabel 14 voor de bedrijventerreinexploitaties.

Exploitatie (woningbouw)

Stand per 31-12-2023

Mutatie verliesvoorziening 2024

Stand per 31-12-2024

Alphenseweg (grenzend aan de Wildschut) Centrumplan Rijen Oost

760.253

18.999

779.253

1.862.969

-22.518

1.840.452

CP Gilze (centrumdeel)

4.241.397

68.766

4.310.163

0 6.864.620 65.247 Tabel 13: verloop verliesvoorzieningen woningbouwexploitaties

6.929.867

Exploitatie (bedrijventerreinen)

Stand per 31-12-2023

MBP fase 2

526.700

Mutatie verliesvoorziening 2024

Stand per 31-12-2024

19.038

545.738

Totaal 526.700 19.038 Tabel 14: verloop verliesvoorzieningen bedrijventerreinexploitaties

545.738

2.7 Risicobeheersing Per project worden de risico’s geactualiseerd. De gesignaleerde risico’s worden gewogen en gekwantificeerd. Op basis hiervan wordt het risicoprofiel bepaald. Hierbij wordt rekening gehouden met het verwachte resultaat van de betreffende grondexploitatie. Immers, bij winstgevende grondexploitaties kunnen risico’s vooralsnog binnen de grondexploitatie worden opgevangen (zogenaamde winstverdamping). Bij verlieslatende grondexploitaties zal daarentegen een aanvullende verliesvoorziening nodig zijn indien risico’s zich daadwerkelijk voordoen. Weerstandscapaciteit Als uitgangspunt geldt dat sprake is van een financieel risico als in de gevolgen niet kan worden voorzien door verzekeringen, specifiek in de balans opgenomen voorzieningen en de lopende begroting c.q. exploitatie. Voor de gemeente betreft het risico’s in de sfeer van calamiteiten, bovenmatige kostenontwikkelingen en mogelijk nadeliger inkomsten, wat een beslag betekent op de algemene- en bestemmingsreserves. Hiertoe dient dan een minimale buffer (weerstandscapaciteit) aanwezig te zijn om financiële gevolgen op te kunnen vangen. Tabel 15 hieronder toont de berekening van de benodigde weerstandscapaciteit voor de jaarrekening 2024 (inclusief verloop).

13

Exploitatie (woningbouw) JR 2022

JR 2023

JR 2024

Benodigde weerstandscapaciteit marktrisico's

1.411.718

2.929.566

1.177.486

Benodigde weerstandscapaciteit projectrisico's

335.000

342.500

285.000

1.746.718

3.272.066

1.462.486

Totaal benodigde weerstandscapaciteit Exploitatie (bedrijveterreinen)

JR 2022

JR 2023

JR 2024

Benodigde weerstandscapaciteit marktrisico's

952.500

253.098

270.305

Benodigde weerstandscapaciteit projectrisico's

107.376

106.477

125.000

1.059.876

359.575

395.305

JR 2022

JR 2023

JR 2024

Benodigde weerstandscapaciteit marktrisico's

2.364.218

3.182.664

1.447.791

Benodigde weerstandscapaciteit projectrisico's

442.376

448.977

410.000

2.806.594

3.631.641

1.857.791

Totaal benodigde weerstandscapaciteit Exploitatie (totaal)

Totaal benodigde weerstandscapaciteit Tabel 15: weerstandscapaciteit grondexploitaties

Risicoprofiel Het totaal van de geïnventariseerde risico’s na kansberekening bedraagt voor de jaarrekening 2024 circa €1.858.000. Hiervan heeft circa € 1.462.000 (79%) betrekking op de woningbouwexploitaties en circa €395.000 (21%) op de bedrijventerreinexploitaties. Ten opzichte van het totaal van de geïnventariseerde risico’s na kansberekening waar in de jaarrekening 2023 rekening mee is gehouden, is een daling te zien van circa € 1.774.000. Deze daling wordt hoofdzakelijk veroorzaakt doordat de risico’s naar beneden zijn bijgesteld voor grondexploitatie “Tussen de Leijen”. Weerstandsvermogen Binnen de algemene reserve van de gemeente wordt rekening gehouden met de benodigde weerstandscapaciteit voor het programma Grond. De aanwezige risicoreserve (gelabeld weerstandsvermogen) is momenteel lager (ca. € 1.440.000) dan de benodigde weerstandscapaciteit (circa € 1.858.000). Dit betekent dat de algemene reserve grondexploitatie niet groot genoeg is om de risico’s binnen de grondexploitaties op te vangen. In dit geval worden de risico’s gedekt vanuit de algemene reserve.

14

3. Grondexploitaties (bouwgronden in exploitatie) Naast algemene gegevens over de grondexploitatie wordt in dit hoofdstuk de voortgang per afzonderlijke ontwikkeling geschetst. Per grondexploitatie wordt de eindwaarde per ultimo 2024vergeleken met de eindwaarde per ultimo 2023 en zijn de effecten van de volgende uitgangspunten, waar nodig, verwerkt: ▪ Tarieven voor de interne uren (conform ABG-beleid); ▪ Indexering van de kosten en opbrengsten (conform de uitgangspuntennotitie); ▪ Grondprijzen conform de notitie grondprijzen 2025; ▪ Rekenrente, gebaseerd op de werkelijke rente op vreemd vermogen (conform BBVregelgeving).

3.1 Alphenseweg (grenzend aan OBS de Wildschut) Projectgegevens Startjaar grondexploitatie: Verwacht eindjaar: Netto exploitatiegebied: Fase: Programma:

2016 2025 3.946 m2 planontwikkeling 16 woningen (geheel nog te realiseren)

Projectdoel en maatschappelijke waarden ▪ Projectdoel: toevoegen woningen centrumlocatie in samenhang met nieuwbouw school. ▪ Maatschappelijke waarden: prettige schoolomgeving realiseren, verbeteren verkeerssituatie, duurzaam en gezond wonen (bijzondere levensbestendige woonvormen). Plangrenzen/verbeelding

Figuur 1: plangrenzen BP

Figuur 2: voorlopig ontwerp

15

Stand van zaken De nieuwbouw van OBS de Wildschut is in het voorjaar van 2021 opgeleverd. Nadat de school is gereedgekomen, is het plangebied van de grondexploitatie bouwrijp gemaakt. Het openbaar gebied rondom de school en het openbare schoolspeelterrein worden afgerond in samenhang met het woonrijp maken van het aangrenzende plangebied (de grondexploitatie). Nadat in 2022 de vergunning is aangevraagd, is begin 2023 de verkoop van de woningen opgestart. Eind 2023 is gestart met de bouwwerkzaamheden en eind 2024 zijn de woningen opgeleverd. Momenteel wordt gewerkt aan het omliggende openbare gebied (herinrichting Alphenseweg fase 2 / Heuvel e.o.) en de verwachting is dat het gehele plangebied voor de zomer van 2025 gereed is. Resultaat Het verloop van het verwachte resultaat (eindwaarde) laat het volgende beeld zien: Jaarstukken 2023 (per 31-12-2023); -€ 791.000; Begroting 2024 (per 30-06-2023); -€799.000; Jaarstukken 2024 (per 31-12-2024); -€795.000. In vergelijking met de jaarstukken 2022 is het verwachte resultaat (eindwaarde) toegenomen met € 4.000. Dit wordt hoofdzakelijk veroorzaakt door de indexering van de eenheidsprijzen. Omdat voor dit project, naar verwachting, niet alle kosten gedekt worden door opbrengsten is een voorziening (op netto contante waarde) gevormd.

Het verloop van deze verliesvoorziening laat het volgende beeld zien: Jaarstukken 2023 (per 31-12-2022); € 760.000; Jaarstukken 2024 (per 31-12-2023); € 779.000. In het dashboard in bijlage I wordt het resultaat per 31-12-2024 toegelicht en afgezet tegen het resultaat per 30-06-2024 en 31-12-2023.

16

3.2 Centrumplan Gilze (centrumdeel) Projectgegevens Startjaar grondexploitatie: Verwacht eindjaar: Netto exploitatiegebied: Fase: Programma:

2015 2025 20.799 m2 realisatie ▪ ▪ ▪ ▪ ▪

3 vrijstaande woningen 10 tussenwoningen 12 hoekwoningen 12 tweekappers 34 appartementen (19 koop / 15 huur)

Projectdoel en maatschappelijke waarden ▪ Projectdoel: toevoegen van grondgebonden woningen en twee appartementencomplexen (waarvan één met groen dak) als zijnde centrumlocatie in samenhang met de ontwikkeling van een supermarkt en diverse commerciële voorzieningen. ▪ Maatschappelijke waarden: er is een plan ontwikkeld dat past binnen het karakter van het dorp. Met behoud van veel groen, kleinschalig van opzet en speels ingericht. Het nieuwe plein vormt de centrale plek in het plangebied, hier komt ook voldoende ruimte voor commerciële voorzieningen. Plangrenzen/verbeelding

Figuur 4: planschets Figuur 3: plangrenzen BP

Figuur 6: verkavelingstekening Figuur 5: planschets

17

Stand van zaken Centrumplan Gilze bestaat uit het projectgebied tussen de Nieuwstraat, Lange Wagenstraat en Aalstraat. Het plan wordt gevormd door een centrumdeel en een parkdeel. Voor het centrumdeel hebben we een koop- en realisatieovereenkomst gesloten met de ontwikkelaar. Het gebied wordt in twee fasen gerealiseerd. Met betrekking tot de eerste fase zijn alle winkels, appartementen en grondgebonden woningen in 2022 opgeleverd. De afronding van het openbaar gebied van fase 1 heeft begin 2023 plaats gevonden. In 2022 zijn de laatste benodigde delen van de achtertuinen van particulieren in het plangebied door de gemeente verworven, waarmee de tweede fase van start is gegaan. In deze fase het merendeel het openbaar gebied aangelegd. Fase 2 is in 2024 opgeleverd. Er rest met name nog de verkoop van de laatste paar vrije kavels. In de grondexploitatie zijn alle uitgangspunten van de realisatieovereenkomst en het gewijzigde programma verwerkt. Met de gesloten overeenkomst zijn we binnen de vastgestelde financiële kaders gebleven die zijn gehanteerd. Op basis van de overeenkomst zijn werkzaamheden bouw- en woonrijp maken uitgevoerd door de projectontwikkelaar, hiervan is het merendeel gereed. Het openbaar gebied bevindt zich in het onderhoudstermijn en er wordt nog nazorg gepleegd. Momenteel wordt als eindjaar voor dit project rekening gehouden met 2026.

Resultaat Het verloop van het verwachte resultaat (eindwaarde) laat het volgende beeld zien: ▪ ▪ ▪

Jaarstukken 2023 (per 31-12-2023); -€ 4.413.000; Begroting 2025 (per 30-06-2024); -€4.521.000; Jaarstukken 2024 (per 31-12-2024); -€ 4.396.000.

In vergelijking met de jaarstukken 2023 is het verwachte resultaat (eindwaarde) toegenomen met € 16.000, hoofdzakelijk veroorzaakt door wegvallen van bijdragen die de grex zou ontvangen voor de reconstructie van twee straten grenzend aan het plangebied. Deze bijdragen zijn verrekend met een te betalen bijdrage in de grex van het parkdeel. Daarnaast zijn de mogelijke tijdelijke beheerkosten komen te vervallen. Omdat voor dit project, naar verwachting, niet alle kosten gedekt worden door opbrengsten is een voorziening (op netto contante waarde) gevormd. Het verloop van deze verliesvoorziening laat het volgende beeld zien: ▪ ▪

Jaarstukken 2023 (per 31-12-2023); € 4.241.000; Jaarstukken 2024 (per 31-12-2024); € 4.310.000.

In het dashboard in bijlage II wordt het resultaat per 31-12-2024 toegelicht en afgezet tegen het resultaat per 30-06-2024 en 31-12-2023.

18

3.3 Centrumplan Gilze (parkdeel) Projectgegevens Startjaar grondexploitatie: Verwacht eindjaar: Netto exploitatiegebied: Fase: Programma:

2014 2025 56.653 m2 realisatie ▪ ▪ ▪ ▪ ▪

32 appartementen 35 rijwoningen 22 tweekappers 30 vrijstaande woningen 8 patiowoningen

Projectdoel en maatschappelijke waarden ▪ Projectdoel: toevoegen van grondgebonden woningen en realiseren van projectontwikkelingen met “bouwen naar behoefte” als uitgangspunt. ▪ Maatschappelijke waarden: de inrichting past bij het karakter van het dorp. Er wordt veel groen gerealiseerd en de opzet is kleinschalig en ‘speels’ ingericht. De aanleg van een speelplek en kunstuiting gaan onderdeel uitmaken van het openbaar gebied.

Plangrenzen/verbeelding

Figuur 8: planschets

Figuur 7: plangrenzen BP

Figuur 9: verkavelingstekening

Figuur 10: planschets

19

Stand van zaken Centrumplan Gilze bestaat uit het projectgebied tussen de Nieuwstraat, Lange Wagenstraat en Aalstraat. Het plan bestaat uit een centrum- en een parkdeel. In het parkdeel zijn verschillende woningbouwinitiatieven gerealiseerd, variërend van collectief particulier opdrachtgeverschap en particuliere woningbouw tot ontwikkeling van appartementengebouwen. Begin 2022 is de uitgifte van de resterende gronden afgerond. De bouwwerkzaamheden van de laatste woningbouwprojecten zijn in 2022 gestart en in 2023 grotendeels woonrijp gemaakt. In 2024 resteerde enkele afrondende werkzaamheden rondom het woonrijp maken. Deze zijn grotendeels allemaal afgerond. Er rest nog een bijdrage aan de herontwikkeling van Lange Wagenstraat. Momenteel wordt voor deze grondexploitatie rekening gehouden met eindjaar 2026. Resultaat Het verloop van het verwachte resultaat (eindwaarde) laat het volgende beeld zien: ▪ ▪ ▪

Jaarstukken 2023 (per 31-12-2023); € 213.000; Begroting 2025 (per 30-06-2024); € 332.000; Jaarstukken 2023 (per 31-12-2023); € 197.000.

In vergelijking met de jaarstukken 2023 is het verwachte resultaat (eindwaarde) afgenomen met ca. € 15.000. De oorzaken, op hoofdlijnen, zijn als volgt: ▪ ▪

In 2024 is een winst genomen van € 110.000; Het resterende verschil wordt hoofdzakelijk veroorzaakt door de indexering van de eenheidsprijzen. ▪ De verrekening van de bijdragen aan de reconstructie van de nabij gelegen straten zorgen voor een mindering op de bijdragen in de grex van ca. € 100.000. Het saldo van de tot dusver gerealiseerde tussentijdse winstnemingen, per ultimo 2024, bedraagt € 1.371.000. Het saldo van de toekomstige winstnemingen bedraagt naar verwachting € 197.000. Dit betekent voor dit project een totaal verwacht positief resultaat (op eindwaarde) van € 1.568.000. In het dashboard in bijlage III wordt het resultaat per 31-12-2023 toegelicht en afgezet tegen het resultaat per 30-06-2023 en 31-12-2022.

20

3.4 Centrumplan Rijen Oost Projectgegevens Startjaar grondexploitatie: Verwacht eindjaar: Netto exploitatiegebied: Fase: Programma:

2017 2025 8.722 m2 planontwikkeling ▪ ▪ ▪ ▪

20 appartementen (maximaal toegestane aantal wooneenheden conform BP bedraagt 20) Supermarkt (1789 m2) Detailhandel (345 m2) Horeca (135 m2)

Projectdoel en maatschappelijke waarden ▪ Projectdoel: van het Wilhelminaplein een volwaardig dorpsplein maken door het toevoegen van appartementen in samenhang met de ontwikkeling van een supermarkt en diverse commerciële voorzieningen. Aan de achterzijde van het plan komen parkeerplaatsen. Het geheel krijgt daarnaast een groene uitstraling. ▪ Maatschappelijke waarden: er is een plan ontwikkeld dat past binnen het karakter van het dorp. Al jaren is er gesproken over de afronding van het Wilhelminaplein. Het gepresenteerde plan gaat over de invulling van het braakliggende terrein aan het Wilhelminaplein en vormt de centrale plek in het plangebied met ruimte voor terrassen, festiviteiten en andere ontmoetingen. Plangrenzen/verbeelding

Figuur 12: planschets

Figuur 11: plangrenzen BP

Figuur 13: verkavelingstekening

21

Stand van zaken Begin 2017 heeft de gemeenteraad besloten om deze locatie in ontwikkeling te nemen. Eind 2020 heeft de gemeente met een ontwikkelaar een koop- en realisatieovereenkomst gesloten ten aanzien van de verkoop van de te ontwikkelen gronden binnen het plangebied. Begin 2022 is overeenstemming bereikt tussen de ontwikkelaar en de verplaatsende supermarkt. Het plan wordt momenteel verder uitgewerkt door de ontwikkelaar. Er zijn reeds omgevingsvergunningen verleend en er is in 2023 bouwrijp gemaakt. In de tussentijd wordt de planvorming voor de herinrichting van het Wilhelminaplein, welke aansluit bij het centrumplan, verder uitgewerkt. Het plangebied is in 2023 woonrijp gemaakt. in 2024 zijn de laatste afrondende werkzaamheden verricht. Deze grondexploitatie kan daarmee worden afgesloten bij de jaarrekening van 2024. Resultaat Het verloop van het verwachte resultaat (eindwaarde) laat het volgende beeld zien: ▪ ▪ ▪

Jaarstukken 2023 (per 31-12-2023); -€ 1.938.000; Begroting 2025 (per 30-06-2024); -€ 1.937.000; Jaarstukken 2024 (per 31-12-2024); -€ 1.877.000.

In vergelijking met de jaarstukken 2023 is het verwachte resultaat (eindwaarde) toegenomen met € 61.000. Dit wordt hoofdzakelijk veroorzaakt door het afronden van het project en de daardoor vrijvallende restposten. Omdat voor dit project, naar verwachting, niet alle kosten gedekt worden door opbrengsten is een voorziening (op netto contante waarde) gevormd. Het verloop van deze verliesvoorziening laat het volgende beeld zien: ▪ ▪

Jaarstukken 2023 (per 31-12-2023); € 1.863.000; Jaarstukken 2024 (per 31-12-2024); € 1.840.000.

Na het sluiten van de grondexploitatie zal deze voorziening het negatieve resultaat van de grex opvangen. In het dashboard in bijlage IV wordt het resultaat per 31-12-2024 toegelicht en afgezet tegen het resultaat per 30-06-2024 en 31-12-2023.

22

3.5 Tussen de Leijen Projectgegevens Startjaar grondexploitatie: Verwacht eindjaar: Netto exploitatiegebied: Fase: Programma:

2015 2032 183.324 m2 planontwikkeling Voor de ontwikkeling van het gehele gebied staan maximaal 375 woningen gepland. De woonsegmenten zullen zoveel mogelijk worden verdeeld conform de gesloten woondeal.

Projectdoel en maatschappelijke waarden ▪ Projectdoel: het toevoegen van grondgebonden woningen en het realiseren van projectontwikkelingen met “bouwen naar behoefte” in een klimaatadaptieve en groene omgeving als uitgangspunt. Hiermee voorzien we ook in de toekomst woningzoekenden van woningen die aansluiten bij de woonwensen. ▪ Maatschappelijke waarden: Tussen de Leijen is een uitwerking van de woonvisie. Hiermee wordt aan de behoefte voldaan om te bouwen voor starters, ouderen en het wat hogere segment. Door de woningbouwcorporatie worden sociale huurwoningen gerealiseerd. Omwonenden hebben mee kunnen denken over de inrichting van de groene buffer tussen hun woningen en het plangebied. Er zullen energie neutrale woningen worden gerealiseerd. Groen en water zorgen voor een hoogwaardige invulling van de buitenruimte. Plangrenzen/verbeelding

Figuur 17: plangrenzen BP

Figuur 19: concept verkaveling

23

Stand van zaken Het bestemmingsplan is door de raad vastgesteld op 31 januari 2022. Tevens is op deze datum de grondexploitatie vastgesteld door de raad, waarmee het gehele plangebied in exploitatie is genomen (het zuidelijke deel van het plangebied is daarmee betrokken in de reeds lopende grondexploitatie). Op 3 april 2023 is een wijzigingsbesluit genomen waarbij enkele onderdelen zijn aangepast en aangevuld. Het bestemmingsplan is op 25 september 2024, na een uitspraak van de Raad van State, onherroepelijk geworden. De werkzaamheden voor het bouwrijp maken van het plangebied worden in Q1 en Q2 2025 aanbesteed. In Q2 2025 starten de grondwerkzaamheden. Het bouwrijp maken van het plangebied is naar verwachting afgerond in Q1 2026. Gemeente verkoopt vervolgens bouwrijpe kavels. De woningen in de noordelijke helft van het plangebied worden voor het overgrote deel door 2 projectontwikkelaars en de woningbouwcorporatie gebouwd. De ontwikkelaars starten naar verwachting in Q2 en Q3 2025 de verkoopprocedures op. In 2026 is de bouw van de eerste woningen gepland. Deze grondexploitatie loopt naar verwachting door tot 2032. Resultaat Het verloop van het verwachte resultaat (eindwaarde) laat het volgende beeld zien: ▪ ▪ ▪

Jaarstukken 2023 (per 31-12-2023); € 7.234.000; Begroting 2025 (per 30-06-2024); € 7.015.000; Jaarstukken 2024 (per 31-12-2024); € 8.142.000.

In vergelijking met de jaarstukken 2023 is het verwachte resultaat (eindwaarde) toegenomen met € 908.000. Dit wordt hoofdzakelijk veroorzaakt door een index van de kosten enerzijds en een verhoging van de gemeente grondprijzen anderzijds. Daarnaast is de verwachting dat de toekomstige opbrengstenstijging hoger is dan vorig jaar werd verwacht. Per ultimo 2024 is er nog geen tussentijdse winst genomen. Het saldo van de toekomstige winstnemingen is derhalve gelijk aan het verwachte resultaat. Dit betekent voor dit project een totaal verwacht positief resultaat (op eindwaarde) van € 8.142.000 In het dashboard in bijlage V wordt het resultaat per 31-12-2024 toegelicht en afgezet tegen het resultaat per 30-06-2024 en 31-12-2023.

24

3.6 Vliegende Vennen Noord-Oost Projectgegevens Startjaar grondexploitatie: Verwacht eindjaar: Netto exploitatiegebied: Fase: Programma:

2007 2026 80.256 m2 realisatie Een woonwijk met een gezonde verdeling rijwoningen, twee onder een kappers en vrijstaande woningen.

Projectdoel en maatschappelijke waarden ▪ Projectdoel: de wijk Vliegende Vennen Noord-Oost bevindt zich aan de oostkant van de kern Rijen, ten noorden van de spoorlijn Breda-Tilburg. Het doel van deze ontwikkeling is het gefaseerd toevoegen van grondgebonden woningen. ▪ Maatschappelijke waarden: het realiseren van een toekomstbestendige woonwijk met een duurzame ruimtelijke balans en optimale bereikbaarheid. De Vliegende Vennen is een nieuwe wijk waarin royaal de ruimte is gereserveerd voor groene zones. Zodat het wonen een landelijk karakter krijgt. Met de luxe van veel goede voorzieningen op het gebied van onder andere onderwijs, sport, kinderopvang en winkels. Plangrenzen/verbeelding

Figuur 21: situatiefoto

Figuur 20: plangrenzen BP

Figuur 22: (concept) verkavelingstekening

Figuur 23: (concept) verkavelingstekening

25

Stand van zaken De laatste nog uit te geven particuliere bouwkavel in de tweede fase zijn in 2022 verkocht. In de eerste helft van 2023 is gestart met de bouw. Op 9 juli 2020 heeft de gemeenteraad het bestemmingsplan vastgesteld voor de derde fase binnen het plangebied. Een bouwplan met 14 kavels is in 2022 verkocht aan een ontwikkelaar. De twee resterende particuliere bouwkavels zijn in 2023 uitgegeven door de gemeente en de woningen zijn voor de zomer van 2024 opgeleverd. In dit deel van Vliegende Vennen worden grondgebonden woningen gerealiseerd. In 2024 en 2025 wordt het resterende deel woonrijp gemaakt, de grondexploitatie heeft daarmee een restant looptijd tot eind 2025. Resultaat Het verloop van het verwachte resultaat (eindwaarde) laat het volgende beeld zien: ▪ ▪ ▪

Jaarstukken 2023 (per 31-12-2023); € 380.000; Begroting 2025 (per 30-06-2024); € 320.000; Jaarstukken 2024 (per 31-12-2024); € 129.000.

In vergelijking met de jaarstukken 2023 is het verwachte resultaat (eindwaarde) afgenomen met € 191.000. De oorzaken, op hoofdlijnen, zijn als volgt: ▪ ▪ ▪ ▪ ▪

In 2024 is een winst genomen van € 170.000; Kosten voor verharding zijn ca. € 50.000 hoger uitgevallen dan geraamd. Minder plankosten nodig dan voorheen opgenomen in grex. Ca. € 25.000 voor verkeersmaatregelen i.h.k.v. veiligheid rondom de school beheer opgenomen Het resterende verschil wordt hoofdzakelijk veroorzaakt door de indexering van de eenheidsprijzen.

Het saldo van de tot dusver gerealiseerde tussentijdse winstnemingen, per ultimo 2024, bedraagt € 3.912.000. Het saldo van de toekomstige winstnemingen bedraagt naar verwachting € 129.000. Dit betekent voor dit project een totaal verwacht positief resultaat (op eindwaarde) van € 4.041.000. In het dashboard in bijlage VI wordt het resultaat per 31-12-2024 toegelicht en afgezet tegen het resultaat per 30-06-2024 en 31-12-2023.

26

3.7 Wendel-Zuid Projectgegevens Startjaar grondexploitatie: Verwacht eindjaar: Netto exploitatiegebied: Fase: Programma:

2015 2026 25.011 m2 Planontwikkeling/realisatie Er wordt uitgegaan van maximaal 52 grondgebonden woningen (conform bestemmingsplan). Het gaat om leeftijdsbestendige bouw van woongroepen voor zelfredzame senioren, patiowoningen, starterswoningen, innovatieve woonvormen, vrijstaande woningen en tweekappers.

Projectdoel en maatschappelijke waarden ▪ Projectdoel: toevoegen van grondgebonden woningen en realiseren van projectontwikkelingen met “bouwen naar behoefte” als uitgangspunt. De inrichting past bij het karakter van het dorp en het geheel krijgt een groen en speels karakter. De woningbouw zal aansluiten bij het door de raad vastgestelde beeldkwaliteitsplan. ▪ Maatschappelijke waarden: Wendel-Zuid is een uitwerking van de woonvisie. Hiermee wordt aan de behoefte voldaan om te bouwen voor starters, ouderen en het wat hogere segment. Plangrenzen/verbeelding

Figuur 24: plangrenzen BP

Figuur 26: (voorlopig) ontwerp

Figuur 25: luchtfoto situatieschets

27

Stand van zaken In december 2015 heeft de gemeenteraad het bestemmingsplan en de grondexploitatie van het project Wendel-Zuid vastgesteld. Het noordelijk deel van de grondexploitatie Wendel-Zuid is afgerond. De woningen zijn in 2023 – 2024 gerealiseerd en het gebied is eind 2024 woonrijp gemaakt. Het zuidelijk deel van de grondexploitatie Wendel-Zuid is in uitvoering. Het gebied is bouwrijp gemaakt, de zes vrije sectorkavels zijn uitgegeven en de bouw van vijf woningen is eind 2024 gestart. Met de bouw van het plan 31 woningen Wendelhof is ook eind 2024 gestart (en is gewijzigd naar 32 woningen). De verwachting is dat eind 2025 het plan Wendelhof alsmede de bouw van vijf vrije sector woningen gereed zijn. De verwachting is verder dat met de bouw van de 6e vrije sector woning na de zomer van 2025 wordt gestart. Het woonrijp maken fase 2 start naar verwachting eind 2025 met een doorloop naar het 1e kwartaal van 2026. De aanbesteding hiervoor is al doorlopen en hoort bij de al uitgevoerde 1e fase. De verwachting is dat deze grondexploitatie het 2e kwartaal van 2026 kan worden afgesloten. Resultaat Het verloop van het verwachte resultaat (eindwaarde) laat het volgende beeld zien: ▪ ▪ ▪

Jaarstukken 2023 (per 31-12-2023); € 948.000; Begroting 2025 (per 30-06-2023); € 937.000; Jaarstukken 2024 (per 31-12-2024); € 453.000.

In vergelijking met de jaarstukken 2023 is het verwachte resultaat (eindwaarde) afgenomen met € 495.000. De oorzaken, op hoofdlijnen, zijn als volgt: ▪ ▪ ▪

In 2024 is een winst genomen van € 516.000; De grondprijzen van 2025 zorgen voor een hogere opbrengst Het resterende verschil wordt hoofdzakelijk veroorzaakt door de indexering van de eenheidsprijzen.

Het saldo van de tot dusver gerealiseerde tussentijdse winstnemingen, per ultimo 2024, bedraagt € 757.000. Het saldo van de toekomstige winstnemingen bedraagt naar verwachting € 453.000. Dit betekent voor dit project een totaal verwacht positief resultaat (op eindwaarde) van € 1.210.000. In het dashboard in bijlage VII wordt het resultaat per 31-12-2024 toegelicht en afgezet tegen het resultaat per 30-06-2024 en 31-12-2023.