Bijlage 1- Evaluatie op de Wet Inburgering 2021 GR

s

1. Inhoudsopgave 2.

Inleiding...............................................................................................................................2

3.

Uitgangspunten Beleid en Uitvoering.................................................................................3

4.

Resultaten beleid in uitvoering...........................................................................................5

5.

Conclusie en reflectie..........................................................................................................8

6.

Bronnen................................................................................................................................9

Evaluatie op de Wet Inburgering 2021 Feitelijke evaluatie

2. Inleiding Op 1 januari 2022 is de Wet inburgering 2021 ingegaan. Zoals toegezegd in de commissie Samenleving op 22 juni 2023 bieden we hierbij een feitelijke evaluatie aan van de uitvoering van de Wet inburgering tot nu toe. De Wet Inburgering 2021 geeft gemeenten een centrale rol in de begeleiding van inburgeringsplichtigen. Dit is een belangrijke verandering ten opzichte van de vorige wet, waarin statushouders zelf verantwoordelijk waren voor hun inburgering. Gemeenten werken nu samen met inburgeraars om hun integratie in de samenleving te bevorderen. Gemeente Gilze en Rijen is verantwoordelijk voor de uitvoering van deze wet voor alle inwoners met een inburgeringsplicht. Dit betreft voornamelijk asielstatushouders en gezinsmigranten. Asielstatushouders ontvangen begeleiding en financiering vanuit de gemeente, terwijl gezinsmigranten zelf verantwoordelijk zijn voor de kosten van hun traject. Voor beide groepen geldt een wettelijke termijn van drie jaar om het inburgeringstraject af te ronden, tenzij zij op grond van persoonlijke omstandigheden recht hebben op verlenging. Deze evaluatie beschrijft hoe de uitvoering sinds 2022 verloopt en geeft een overzicht van cijfers en praktijkervaringen tot en met 2024. Het inburgeringsstelsel heeft als doel dat inburgeringsplichtigen snel en volwaardig deelnemen aan de Nederlandse samenleving, bij voorkeur via betaald werk.

Hiervoor moeten zij het hoogst haalbare taalniveau bereiken (bij voorkeur B1), kennis opdoen van de maatschappij, arbeidsmarkt en actief participeren naar vermogen.

2 – Gemeente Gilze en Rijen | Evaluatie op de Wet Inburgering 2021

3. Uitgangspunten Beleid en Uitvoering Hoe ziet ons beleid eruit? De uitvoering van de Wet Inburgering is gebaseerd op enkele kernprincipes. Allereerst is het van belang dat het inburgeringstraject tijdig start en dat de voortgang binnen het traject voldoende snelheid behoudt. Daarnaast wordt ingezet op dualiteit: het leren van de Nederlandse taal wordt gecombineerd met participatie, zodat inburgeraars niet alleen taalkennis opdoen, maar ook actief betrokken raken bij de samenleving. Voor alle inburgeringsplichtigen moet maatwerk worden geleverd, waarbij de kwaliteit van de uitvoering en de bewaking daarvan centraal staan. De wet heeft als hoofddoel dat gemeenten inburgeraars vanaf het begin begeleiden en samen met hen een Persoonlijk Plan Inburgering en Participatie (PIP) opstellen. Dit plan ondersteunt inburgeraars bij het sneller leren van de Nederlandse taal en het eerder deelnemen aan de samenleving. Om maatwerk mogelijk te maken, zijn landelijk drie leerroutes ontwikkeld: Onderwijsroute Deze route is bedoeld voor inburgeringsplichtigen met voldoende leervermogen en motivatie om een opleiding in Nederland te volgen. Het doel is dat zij zo snel mogelijk Nederlands leren op B1 niveau en kunnen instromen in regulier onderwijs, zoals mbo, hbo of universiteit. B1-route Deze route richt zich op inburgeringsplichtigen die het taalniveau B1 kunnen behalen.

Het doel is dat zij zelfstandig kunnen deelnemen aan de samenleving en betere kansen krijgen op werk. Het hogere taalniveau vergroot de kans op werk en zelfstandigheid. Naast taallessen is het essentieel om voldoende aandacht te besteden aan participatie. Zelfredzaamheidsroute (Z-route) Deze route is bedoeld voor inburgeraars die moeilijk kunnen leren of niet kunnen lezen en schrijven. Het doel is niet het behalen van een taalexamen, maar het vergroten van zelfredzaamheid en het actief meedoen in de samenleving. Uitvoering in de praktijk in Gemeente Gilze en Rijen Vanuit de ABG-organisatie werken we voor de drie gemeenten volgens de Ketenaanpak. Dit wil zeggen dat er een keten is van verschillende partijen die diensten aanbieden aan inburgeraars. Dit gaat bijvoorbeeld om taalles, participatie-activiteiten of ondersteuning bij de huisvesting. Regionaal is afgesproken dat we werken volgens de volgende uitgangspunten:  Vroegtijdig 

Integraal



Doorlopend

Dit houdt in dat iemand zo snel als mogelijk kan starten met inburgeren, dat er een doorlopend programma plaatsvindt en dat de verschillende partijen afstemming hebben over de ondersteuning die geboden wordt aan een inburgeraar.

3 – Gemeente Gilze en Rijen | Evaluatie op de Wet Inburgering 2021

Schematisch en in grote lijnen ziet het proces van een inburgeraar na koppeling aan de gemeente er idealiter als volgt uit:

Brede intake: uitgebreid kennismakingsprogramma met de inburgeraar. Tijdens dit programma vindt de leerbaarheidstoets plaats en zijn er activiteiten en gesprekken om de inburgeraar te leren kennen. Het programma wordt ook aangeboden zodat de inburgeraar beeld krijgt bij de mogelijkheden voor opleiding en werk in Nederland. Op basis van de Brede intake wordt een Persoonlijk plan Inburgering en Participatie (PIP) opgesteld samen met de inburgeraar. Dit vormt de leidraad gedurende het gehele proces van inburgering, maar kan ook gewijzigd worden indien nodig. De Brede intake wordt uitgevoerd door het Refugee Team en Werkvloertaal in Tilburg. Taal- en participatietraject: Gecombineerd traject waarin taallessen en participatie elkaar versterken. Iemand volgt hier de Z-route, B1- route of onderwijsroute. De Z-route en B1-route worden uitgevoerd door Voorwaartz in Breda. Voor de onderwijsroute werken we samen met Tilburg Universiteit, Fontys hogeschool en Yonder. Ontzorgen: Gedurende de eerste 6 maanden na huisvesting worden de vaste lasten voor inburgeraars automatisch betaald zodat ze zich kunnen richten op andere zaken, zoals bijvoorbeeld inburgering. Dit noemen we ontzorgen.

Er wordt in die tijd ook aandacht besteed aan het zelfredzaam maken op het gebied van financiën zodat een inburgeraar zich weet te redden op financieel gebied of weet waar hij of zij terecht kan met hulpvragen. Het ontzorgen wordt uitgevoerd door Kredietbank en het helpen zelfredzaam worden valt onder de maatschappelijke begeleiding en wordt uitgevoerd door het Refugee Team. Maatschappelijke begeleiding: De inburgeraar krijgt begeleiding op verschillende gebieden van het dagelijks leven. Denk aan de thuissituatie, gezondheid en geldzaken. Het doel is om het leven in de gemeente goed op orde te krijgen. De begeleiding duurt meestal één jaar. Daarna proberen we, als het kan, om statushouders door te verwijzen naar de reguliere ondersteuning van de gemeente. De maatschappelijke begeleiding wordt uitgevoerd door het Dorpsteam/Refugee Team.

4 – Gemeente Gilze en Rijen | Evaluatie op de Wet Inburgering 2021

4. Resultaten beleid in uitvoering De uitvoering van de wet bestaat uit twee onderdelen: het taaltraject en het participatietraject. In het vervolg van deze tekst wordt eerst ingegaan op het inburgeringstraject in zijn geheel. Daarna volgt een nadere toelichting op het participatie- en taaltraject Feiten over de uitvoering Sinds 2022 t/m 31 december 2024 hebben in Gemeente Gilze en Rijen : 67 asielstatushouders en 27 gezinsmigranten een inburgeringsplicht. Overzicht van asielstatushouders per route en jaar: Jaar B1-route 2022 8 2023 4 2024 19 Totaal 31

Z-route 7 6 15 28

Onderwijsroute 3 3 2 8

Overzicht gezinsmigranten per route en jaar: Jaar B1-route 2022 6 2023 9 2024 12 Totaal 27

Z-route 0

Onderwijsroute 0

Resultaten (tussentijds) Inburgeraars hebben wettelijk drie jaar om het inburgeringstraject af te ronden. Het merendeel volgt op dit moment nog taallessen. De cijfers hieronder geven daarom een tussentijds beeld van de groep die in 2022 is gestart. Voor deze groep is het beeld grotendeels compleet, omdat de wettelijke termijn bijna verstreken is. De peildatum voor de cijfers is september 2025. Op dat moment hebben mogelijk nog niet alle deelnemers hun traject afgerond. Daarnaast zijn er kandidaten die, vanwege persoonlijke omstandigheden, recht hebben op verlenging. De cijfers zijn daarom indicatief en geen definitief eindbeeld. Voortgang asielstatushouders (start 2022, peildatum september 2025): Route Geslaagd Totaal B1-route 5 8 Z-route 6 7 Onderwijsroute 2 3 Participatie- en taaltraject De Wet Inburgering 2021 legt nadruk op de combinatie van het leren van de taal en participatie, bij voorkeur in de vorm van betaald werk. Deze twee pijlers versterken elkaar en dragen bij aan volwaardige deelname aan de samenleving. De gemeente speelt hierin een centrale rol: samen met de inburgeringsplichtige wordt invulling gegeven aan deze combinatie. Uitdagingen in de uitvoering

5 – Gemeente Gilze en Rijen | Evaluatie op de Wet Inburgering 2021

Het organiseren van werk en participatieplekken verloopt niet zonder knelpunten. Gemeenten lopen tegen praktische belemmeringen aan en werkgevers zijn vaak terughoudend om statushouders aan te nemen met een nog beperkt taalniveau. Bovendien moeten consulenten van de gemeente bij de plaatsing rekening houden met verschillende factoren, zoals taallessen, schoolroosters van kinderen, kinderopvang, beschikbare participatieplekken en reistijden. Hierdoor is het samenstellen van een haalbaar weekrooster regelmatig een complexe opgave. B1 route Het doel van de B1-route is om inburgeraars zo snel mogelijk, maar uiterlijk binnen drie jaar, taalniveau B1 te laten behalen en hun kansen op de arbeidsmarkt te vergroten. Dit vraagt om een combinatie van taalonderwijs met (vrijwilligers)werk, re-integratie, werkvoorbereiding of onderwijs. Omdat de groep inburgeringsplichtigen die deze route volgt zeer divers is, moet de gemeente verschillende intensiteiten binnen de route kunnen aanbieden. Uit gesprekken met de uitvoering blijkt dat het behalen van B1-niveau binnen drie jaar voor veel inburgeraars niet haalbaar is. In gemeente Gilze en Rijen zien we dat kandidaten regelmatig afschalen naar A2-niveau. Dit is alleen toegestaan onder voorwaarden, zoals het aantonen van aanzienlijke inspanning (minimaal 600 uur taalles), goede inzet en een aangepast persoonlijk plan (PIP) van de gemeente.

Ongeveer de helft van de geslaagde inburgeraars in gemeente Gilze en Rijen heeft de B1-route afgerond op B1-niveau, terwijl de andere helft op A2-niveau is geslaagd. Dit komt overeen met het landelijke beeld en laat zien dat de wettelijke termijn van drie jaar voor het behalen van B1-niveau voor veel inburgeraars een uitdaging vormt. Veel inburgeraars beschikken nog niet over voldoende taalvaardigheid om direct te kunnen instromen op de arbeidsmarkt en werkgevers zijn vaak nog te terughoudend. Daarom is extra begeleiding nodig om duurzame uitstroom naar betaald werk te realiseren. Om deze uitdaging aan te pakken, is in mei 2024 het project StatusPlus B1-route gestart in samenwerking met Workin. Dit project ondersteunt inburgeraars richting werk, opleiding of participatie met uitzicht op een betaalde baan. Het streven is dat plaatsingen minimaal zes aaneengesloten maanden standhouden, zodat sprake is van duurzame uitstroom.

Cijfers Project StatusPlus B1-route (mei 2024 – januari 2025) Wat Hoeveel Toelichting 5 aan het begin van het project, 4 Aanmeldingen totaal 9 tussentijds aangemeld 1 niet gemotiveerd/weerstand, 2 Afgemeld 3 onvoldoende beschikbaar Betaalde baan tijdens traject, net voor Uitstroom naar werk 1 WEP-plaatsing Geplaatst 1e WEP 4 kandidaten van de 9 zijn geplaatst voor 4 (=werkervaringsplek) een WEP Kandidaten die aan een tweede WEP Geplaatst 2e WEP 2 zijn begonnen tijdens de pilot Sollicitatiegesprek gepland, na evaluatie Klaar om te starten 1 gestart bij werkgever Z route

6 – Gemeente Gilze en Rijen | Evaluatie op de Wet Inburgering 2021

Het doel van de Z-route is om de zelfredzaamheid van deelnemers te vergroten. Dit vraagt om een combinatie van een taaltraject met een participatietraject en activerende activiteiten. Tijdens de taallessen besteden we ook aandacht aan maatschappelijke thema’s en participatieactiviteiten. Ondanks de eerder genoemde uitdagingen lukt het gemeente Gilze en Rijen in de meeste gevallen om voor Z-route-deelnemers een passende participatieplek te organiseren. Bijna alle inburgeraars combineren taallessen met vrijwilligerswerk of andere activiteiten, zodat zij toewerken naar het behalen van de vereiste 800 uur. Deze uren worden ingevuld met uiteenlopende activiteiten, zoals:  vrijwilligerswerk  contact met taalmaatjes  deelname aan een taalcafé  sporten met anderen  activiteiten in het cultureel centrum  bijeenkomsten met andere ouders  overige (taal)activiteiten gericht op activering en zelfredzaamheid Gemeenten hebben ruimte om zelf te bepalen welke activiteiten onder participatie vallen, zolang zij dit goed kunnen motiveren. De Z-route vraagt daarom altijd om maatwerk. In de praktijk werkt deze aanpak grotendeels goed, maar er zijn op dit moment weinig vaste participatieplekken beschikbaar. Bovendien zijn niet alle plekken in gemeente Gilze en Rijen voldoende ingericht om Z-route-deelnemers goed te begeleiden.

Dit vormt een belangrijk aandachtspunt bij de inkoop van re-integratie en inburgering in 2026. Uit gesprekken met de uitvoering blijkt dat de combinatie van leren in de klas (taaltraject) en leren in de praktijk (participatietraject of maatschappelijke activiteiten) als succesvol wordt ervaren. Het is belangrijk dat dit plaatsvindt in een taalrijke omgeving, waarin deelnemers kunnen toepassen wat zij in de taallessen hebben geleerd. Geslaagde inburgeraars in gemeente Gilze en Rijen hebben de Z-route afgerond met een eindgesprek, nadat zij 800 uur taalonderwijs en 800 uur participatieactiviteiten hebben gevolgd. In de Z-route hoeven deelnemers geen examens te doen om aan de inburgeringsplicht te voldoen.

7 – Gemeente Gilze en Rijen | Evaluatie op de Wet Inburgering 2021

5. Conclusie en reflectie Op basis van deze evaluatie constateren wij dat de Wet Inburgering 2021 in gemeente Gilze en Rijen in grote lijnen succesvol is geïmplementeerd. Zowel het taaltraject als het participatietraject verlopen volgens de wettelijke kaders. De eerste resultaten laten zien dat een groot deel van de inburgeraars die in 2022 is gestart, het traject binnen drie jaar afrondt. Dit is een positief signaal, al geldt dit niet voor iedereen en zijn er nog duidelijke aandachtspunten. De Onderwijsroute presteert in Gilze en Rijen boven het landelijke gemiddelde. Ook de Zroute wordt in de meeste gevallen succesvol gecombineerd met vrijwilligerswerk en participatieactiviteiten. Bij de B1-route zien we echter dat deelnemers moeite hebben om het B1-niveau binnen 3 jaar te behalen. Regelmatig wordt afgeschaald naar A2-niveau. Deze resultaten bevestigen dat de wettelijke termijn van drie jaar voor het behalen van B1-niveau ambitieus is. Praktische factoren zoals kinderopvang, schoolroosters, reistijd en verschillen in leerbaarheid van de inburgeraars bemoeilijken de voortgang. Dit vraagt om een flexibelere uitvoering en gerichte toepassing van verlengingsmogelijkheden, zodat taal- en participatietrajecten beter op maat kunnen worden ingericht. Een blijvend knelpunt is het realiseren van voldoende en geschikte participatieplekken.

Deze bevinding wordt bevestigd door landelijke monitoren van Divosa en SCP. Voor 2026 staat een nieuwe inkoop van re-integratie en inburgering gepland, waarbij de inzichten uit deze evaluatie worden meegenomen. In 2026 ligt de nadruk op het verder versterken van de verbinding tussen taal en participatie, het vergroten van maatwerk en het uitbreiden van participatieplekken. Hiermee wordt de ruimte voor begeleiding op maat verder vergroot en kan het inburgeringsproces sterker worden ingericht in lijn met de doelen uit de wet.

8 – Gemeente Gilze en Rijen | Evaluatie op de Wet Inburgering 2021

6. Bronnen https://significant.nl/nieuws/vierde-meting-marktmonitor-inburgering/ https://www.cbs.nl/nl-nl/longread/rapportages/2025/statistiek-wet-inburgering--swi---2024 https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2025/07/09/voortgangsbriefinburgering

9 – Gemeente Gilze en Rijen | Evaluatie op de Wet Inburgering 2021