Bijdrage D66

Bijdrage van de fractie van D66 in de eerste termijn van de begrotingsvergadering van 10 november 2022 Voorzitter, Allereerst willen wij onze complimenten maken naar de medewerkers die hard hebben gewerkt aan deze begroting, zodat deze nog net op tijd af was. Helaas bleef er voor de fracties weinig tijd over om de begroting goed te kunnen beoordelen alvorens de carrousel in te gaan. Wij vragen daar, voor de volgende keer, meer tijd voor. Zoals u weet was de fractie van D66 op veel punten blij met het coalitie akkoord. Veel zaken uit ons verkiezingsprogramma vonden wij hierin terug. Daarom waren wij benieuwd of deze begroting een vertaling is van hetgeen in het coalitieakkoord is vastgelegd. D66 is blij met de volgende punten;  Er wordt meer geld uitgetrokken voor groen en daarbij nog eens extra budget voor een kwaliteitsimpuls groen. Dit met het oog op een verbetering van de kwaliteit van de openbare ruimten. Dit is ook hard nodig. Voor 2023 staat er 2x €200.000 gereserveerd voor groen, en daar kunnen wij ons in vinden. Wij vragen ons echter wel af of de genoemde bedragen niet de kleren van de keizer zijn. Ook lezen we in de begroting dat de groenvisie nog moet worden opgesteld. Daarom de volgende vragen voor de wethouder.

Wanneer wordt de uitvoering van de verbetering van het kwaliteitsgroen in 2023 gestart? En wat gaan we de eerste helft van 2023 realiseren? Om ook onze inwoners te enthousiasmeren dienen we samen met alle andere fracties de motie tegelwippen in. Ook het budget dat wordt vrijgemaakt om te werken aan de noodzakelijke biodiversiteit in onze gemeente stemt ons tevreden. We zijn ook verheugd te zien dat er aan onze motie voor guerillatuintjes uitvoering wordt gegeven. En financieel zien wij ook de EVZ Grote Leij vorm krijgen. Komen hier dan de 11.000 gewenste bomen van Groen Gilze Rijen? In de begroting zien we tot nu toe 4 x 30 extra bomen. Dat betekent dan voor de EVZ Grote Leij, 11.000 – 4 x 30 bomen, nog ongeveer 11.000 bomen. We horen graag van de wethouder hoe het zit.  Ook zijn we positief over de uitbreiding van de handhavingstaken door de BOA’s. Dit smaakt, wat ons betreft, bij voorbaat al naar meer. Een veilige leefomgeving komt al onze inwoners en ondernemers immers ten goede.  Waar we ook naar uitzien, voorzitter, is de uitvoering van het fietsplan. D66 heeft een warm hart voor het vervoermiddel fiets, omdat het gezond en milieuvriendelijk is. Maar dat fietsen moet dan wel comfortabel en vooral veilig kunnen. Wat dat betreft kijken we uit naar de beslissing die vanavond in Goirle valt.

Het lijkt erop dat ook daar de witte rook gaat opstijgen en ook zij akkoord gaan met het vrij liggend fietspad op hun grondgebied. Het lobbywerk van onze fractie richting provincie en Goirle wordt hiermee beloond voor de inwoners. Een lokale partij te zijn met een landelijke dekking heeft zo zijn voordelen:). Wij willen van de wethouder weten of iedereen nu klaar staat om te starten en wanneer er met de inwoners in gesprek wordt gegaan en grond wordt aangekocht om dit fietspad te realiseren. Maar voorzitter, wij maken ons ook zorgen.

Wonen Waar we minder van terug zien in de begroting is woningbouw. In 2020 hebben we een woonvisie vastgesteld welke loopt tot 2025. Maar een visie alleen leidt niet tot meer woningen. De visie en de knelpunten zijn bekend, er is nog steeds urgentie en het te kort aan woningen wordt groter en groter. Maar het lijkt wel of het credo bouwen, bouwen, bouwen van het papier is gevallen. De gemeente Gilze en Rijen bungelt nog steeds onderaan de provinciale lijstjes. En de Ruimte voor Ruimte woningen in Gilze en de toekomstige nieuwbouw Tussen de Leije in Rijen Noord-Oost zijn druppels op een gloeiende plaat. Waar zijn de concrete acties voor 2023 om de zo urgente ‘Woonopgaven’ te gaan realiseren. Waarom geen noodplan bouwen? Waar blijven de out-of-the -box oplossingen. Waar blijft het plan om onze jeugd in onze eigen gemeente te laten blijven wonen? Hoe gaan we geschikte woningen en locaties vinden voor de steeds ouder wordende bevolking? Waar blijven de sociale woningen, waarvan in het coalitie akkoord te lezen is, dat college zich daarvoor inzet om de lange wachtlijsten tegen te gaan? Wij willen graag van de wethouder weten wanneer er een voorstel komt met creatieve ideeën om de woningnood op korte termijn aan te pakken. Zorgen over de financiën lastenverzwaring voor de inwoners Voorzitter, ook maken wij ons zorgen over de financiën.

De bodem van de reserves en voorzieningen van de gemeente Gilze en Rijen blijft in zicht. We kunnen de verhoging van onze structurele lasten niet elke keer uit OZB verhogingen halen. Ergens houdt dat op! De laatste 4 jaar is de OZB met 32% toegenomen - dat was een forse lastenverhoging, wetende dat slechts 8% daarvan vanwege de prijsstijgingen kwam. En juist nu, dat alle inwoners fors te kampen hebben met niet gecompenseerde prijsstijgingen in de winkel en ook de energierekeningen fors zien stijgen, gaat dit college daar nog eens 10% OZB bovenop gooien, en dat is voor 4,3 % boventrendmatig. Als dit voorstel doorgaat, draagt de gemeente fors bij aan het koopkrachtverlies bij 65% van onze inwoners. Daarom dienen we een amendement in om dit te voorkomen. En zoals iedereen weet; als je het niet uit de inkomsten kunt halen, dan zal het uit de uitgaven moeten komen. Dan hebben we een paar knoppen om aan te draaien. Op één van die knoppen wijzen wij al jaren. De overhead van de ambtelijke organisatie, ABG. De gemiddelde bijdrage van de gemeente Gilze en Rijen aan de ABG bedraagt momenteel bijna € 20.000.000 per jaar. Deze €20.000.000 bestaat voor ruim €8.000.000 oftewel 39,4% uit overheadskosten. De overhead van een vergelijkbare Nederlandse gemeente ligt gemiddeld rond de 30%*. Het lijkt erop dat de gemeente Gilze en Rijen ruim €2.000.000 structureel teveel aan overheadkosten heeft.

Als we hierop kunnen besparen doet dit geen pijn doet voor onze inwoners en ondernemers en gaat het ook niet ten koste van de ABG medewerkers. Het is zeker in deze tijd van arbeidskrapte geen overbodige luxe om een organisatie zo efficiënt als mogelijk in te richten. Wij zijn er dan ook voorstander van om deel te nemen aan de ‘Benchmark Formatie en Kosten gemeenten’ of een efficiency onderzoek door Berenschot te laten uitvoeren zodat we de efficiency taak doelgericht kunnen oppakken en onze overhead naar beneden kunnen brengen. Wij vragen het college om zo snel als mogelijk hiervoor met een voorstel te komen. Bij de dekking van ons amendement over de OZB houden we al rekening met de te hoge overhead van onze organisatie, die alleen nog maar meer uitdijt. Een tweede knop waaraan we aan kunnen draaien is het vaststellen en prioriteren van taken. Wij constateren dat in Gilze en Rijen de ambities groter zijn dan de organisatie en de financiën aan kunnen. Er wordt nogal wat niet uitgevoerd of doorgeschoven. Wij beseffen dat het moeilijk is om aan personeel te komen en dat geldt ook voor de gekwalificeerde inhuur. Het alternatief is dan dat er tussen college en gemeenteraad overleg plaatsvindt over een heldere prioriteitsstelling. Maar eigenlijk is er wat ons betreft ook een fundamenteler debat, over de kerntaken nodig. Daar komen we binnenkort op terug.

Afvalstoffen-, en rioolheffing Grote financiële zorgen zitten er ook bij de kerntaken afval en riool. De voorziening van de afvalstoffen is, als gevolg van budgetoverschrijdingen en ongelukkige uitgaven, al geruime tijd leeg. Bovendien komen jaarlijks €100.000,- te kort op de afvalstoffenheffing. Dit wordt aangevuld vanuit de algemene reserve, waarvan we de bodem ook al in zicht hebben. Wij vinden het transparanter en veiliger om te kiezen voor een 100% dekking van de kosten van afval binnen de afvalstoffenheffing. Dan de voorziening voor het riool, waar tot voor kort nog miljoenen in zat. Ook deze is binnen nu en pakweg 3 jaar leeg. En dat terwijl we weten dat we nog voor hele grote opgaven staan, in met name de kern van Rijen. Ook hier geldt dat we ervoor moeten zorgen dat er voldoende financiële middelen zijn. In december komt het rioolplan ‘blauwe ader’ en stellen we de heffingen voor 2023 vast. Wij vragen de wethouder om dan meteen te komen met een doorrekening van de financiële gevolgen van het blauwe aderplan op de rioolheffing vanaf 2024 en aan te geven hoeveel de afvalstoffenheffing moet zijn om ook hier vanaf 2024 kostendekkend te opereren. We laten niemand vallen We leven in moeilijke tijden, waarin de torenhoge inflatie en stijgende energielasten een hele grote groep mensen naar de rand van de armoede dreigt te sturen, of zelfs eroverheen.

En dat geldt niet alleen voor de mensen die op het laagste sociaal minimum leven, maar ook daarboven. Daarom dienen we een amendement in om de energietoeslag voor 2022, die nu alleen de minima tot 120% van het sociaal minimum krijgen, ook te geven aan de mensen die daar net boven zitten, maar feitelijk met dezelfde problemen kampen. We stellen een gestaffeld systeem voor dat volgens ons een realistische compensatie is, en voorkomt dat inwoners onnodig in de schulden terecht komen. Ook willen we het Mantelzorg compliment qua bedrag verruimen, van 75 naar 100 euro, zodat de bezuiniging van 2020 teniet wordt gedaan, en de mantelzorgers zich meer gewaardeerd voelen. We hebben ze ook hard nodig. Twee amendementen daarover dienen we in, samen met CDA en GB. Een heeft betrekking op dit jaar nog, en het andere op de komende jaren. Het is vandaag de dag van de Mantelzorgers. Laten we dat eens luister bijzetten door deze welkome geste te doen! Ook willen we voorkomen dat mensen met een beperking die een invalideparkeerplaats nodig hebben, daar in de toekomst voor moeten betalen. Een voorstel van ons om dat te voorkomen, haalde het niet bij de behandeling van de PN. Nu dienen we samen met GB en CDA daarvoor een amendement in. Energietransitie en betaalbaarheid Op het thema Duurzaamheid zijn wij teleurgesteld in het college.

Het budget dat beschikbaar is voor de brede energie- en warmtetransitie is veel te beperkt. In 2023 start de gemeente activiteiten om bij te dragen aan woningisolatie en andere grote energiebesparende investeringen zoals zonnepanelen, zo lazen wij vorige week. Kan de wethouder aangeven welke concrete acties er gepland staan en waar hiervoor de financiële dekking te vinden is? D66 is ook van mening dat de woningbouwstichting Leystromen meer moet doen om, met name de slechts geïsoleerde, woningen te verduurzamen. Voorzitter, wij willen van de wethouder weten welke harde afspraken er met Leystromen voor 2023 overeen zijn gekomen opdat zij nu nog voortvarender aan de slag gaan. Voorzitter er blijven nog heel veel zaken over waar wij bij stil zouden willen staan. Voor een enthousiaste partij die graag wil meedenken is twaalf minuten ook veel te kort. Burgerparticipatie Wij noemen onder andere burgerparticipatie. Volgende week is er opnieuw een radenavond met als onderwerp de participatievisie. Wij hebben daar als raad geen sturing aan kunnen geven. Er is een opdracht gegeven aan een bureau zonder dat wij daar als raad invloed op hebben gehad. De raad

moet de lijnen uitzetten van wat het traject moet worden en waartoe dat moet leiden. Wij willen graag van de portefeuillehouder horen wanneer hij naar de raad komt om de kaders te laten bepalen. Inclusie Ook werkt D66 graag aan een inclusieve samenleving. In de begroting komt het woord inclusiebeleid slechts één keer voor en dan nog beperkt tot ‘onze dienstverlening is voor iedereen laagdrempelig’. De afgelopen jaren hebben we voorbeelden gehoord over hoe het niet moet. Wij gaan ervoor om op dit onderwerp het college uit te dagen en te controleren en zo samen op weg te gaan naar een inclusieve uitvoering van het beleid. Voorzitter, Concluderend D66 kan zich in delen van deze begroting vinden. Er zitten een aantal goede voorstellen in, hoewel deze nog niet allemaal concreet zijn. Als constructieve partij willen wij hier graag samen met het college verdere invulling aan geven. Een aantal andere zaken zoals de verhoging van de OZB is voor ons echter onbespreekbaar. Wij geven immers al jaren aan hoe en waar wij structureel geld zien.