betoog D66 begroting 2026 def

Voorzitter, Allereerst mijn dank aan iedereen die heeft bijgedragen aan het opstellen van de tweede Turap 2025 en de begroting voor 2026. Dat is een flinke klus geweest, en het is goed om te zien hoeveel werk er in is gestoken. Want we staan samen – in Nederland, in Europa, maar ook hier in onze eigen gemeente – voor grote opgaven. De wooncrisis, de klimaatcrisis, de energietransitie, de vergrijzing en de stikstofproblematiek. Het zijn stuk voor stuk uitdagingen die vragen om meer dan mooie woorden. Niet alleen beleid op papier, maar vooral uitvoering in de praktijk. Met een nuchtere, realistische aanpak. Dáár wil D66 zich vol voor inzetten. Want wij geloven dat iedereen recht heeft op een gezond, betaalbaar en betekenisvol leven. In de tweede Turap en de begroting voor 2026 zien we veel goede bedoelingen, plannen en voornemens. Maar we moeten ook eerlijk zijn: veel daarvan komt nog niet echt van papier. Wie de Turap leest, ziet veel groene vlaggetjes. Maar soms bekruipt je het gevoel dat iemand met kleurenblindheid de vlaggetjes heeft ingekleurd. En als al die projecten die nu op “afronding in Q4 2025” staan daadwerkelijk nog dit jaar worden afgerond, dan hebben we in december wel drie raadsavonden nodig om alles te bespreken. Daar komt bij dat de aanlooptijd van veel projecten veel te lang is en dat de uitvoering niet altijd adequaat of goed doordacht plaatsvindt.

Dat kost onze inwoners onnodig veel geld. Denk aan het Wilhelminaplein, het vrijliggende fietspad tussen Gilze en Riel – en helaas zijn er nog meer voorbeelden. Hier valt écht winst te behalen: met beter projectmanagement, strakkere regie en een gezonde dosis realiteitszin. Voorzitter, Dan de begroting voor 2026. Wij zijn blij dat, na de forse verhoging van de OZB (en overige woonlasten) waarvoor onze inwoners dit jaar diep in de buidel moesten tasten, het dit keer bij een trendmatige verhoging blijft. Of dat nou iets te maken heeft met de verkiezingen in maart… dat laat ik graag aan uw eigen politieke fantasie over. Maar toegegeven, een meevaller in verkiezingstijd is natuurlijk nooit toeval. Dat deze begroting niet uit de koker van D66 komt, zal niemand verbazen. Want als wij deze begroting hadden mogen schrijven, dan hadden we echte stappen gezet op thema’s die nu nog te vaak lege hulzen blijven. Denk aan een vitale gemeenschap met vitale inwoners, het Schone Lucht Akkoord, klimaatadaptatie, wateropgaven, ecologisch groen en een circulaire

economie – alles wat bijdraagt aan een gezonde leefomgeving. Ook passende woningen zouden wij nadrukkelijker prioriteit hebben gegeven, net als een stevig plan van aanpak voor de dubbele vergrijzing. En bestuurlijke vernieuwing zou bij ons een prominente plek hebben gekregen. Bovendien zijn niet alle toekomstige kosten opgenomen. Wat wij echt kwalijk vinden, is dat er geen voorziening is getroffen voor het klimaatbestendig maken van ons riool, zoals destijds wel voor de spoorzone is gebeurd. Rijen Noord-Oost wordt betaald uit de reserve rioolheffing – die dat alleen kan dragen dankzij jarenlang achterstallig onderhoud. En hoewel de exacte kosten voor een klimaatbestendig riool nog niet bekend zijn, weten we al jaren dat het om tientallen miljoenen gaat. Goedkoper wordt het er zeker niet op. De raad heeft zich in januari 2022 voor variant 3 voor de aanleg van een blauwe ader uitgesproken, die waarvan de kosten destijds geraamd werden op zo’n 30 miljoen Euro. Wij willen van de wethouder weten waarom hij geen financiële voorbereidingen treft. Want deze rekening voor ons uitschuiven, maakt de begroting wel mooier op papier, maar niet eerlijker richting onze inwoners. En eerlijkheid is wél wat we van onze overheid mogen verwachten. Voorzitter, D66 vindt dat een gezond woon- en leefklimaat een recht is voor al onze inwoners – en een plicht voor de gemeente.

Een gezond woon- en leefklimaat zit in vele dingen, en vaak hangen die met elkaar samen. We willen speciale aandacht voor vier thema’s: hittestress, vaccinatiegraad, zwerfafval en schone lucht. Hittestress Bij hittestress zijn we blij dat de wethouder uitvoering geeft aan ons verzoek om in 2026 met een hitteplan te komen. Dat is hard nodig, gezien de steeds warmer wordende zomers, de groeiende groep kwetsbare ouderen en de massale bomenkap waardoor er steeds minder schaduw is in onze kernen. Onze vraag: gaat het college ervoor zorgen dat het plan kan ingaan vóór de zomer? En om verdere bomenkap te voorkomen, moet het beleidsplan Bomenbehoud snel worden vastgesteld. In de tussentijd pleiten wij voor een tijdelijk kapverbod. We vragen in dit kader het college om bij de herstart van de voorbereidingen aan de Tilburgsebaan (vanuit de MIP) uit te gaan van het behoud van alle (gezonde) bomen. Hiervoor hebben wij een motie. Vaccinatiegraad

Bij vaccinatie maken wij ons grote zorgen: slechts 73,2% van de tweejarigen in Gilze en Rijen is volledig gevaccineerd. Dat is gevaarlijk laag – niet alleen voor de kinderen zelf, maar ook voor baby’s en kwetsbare ouderen. Onze fractie heeft in het voorjaar aan de wethouder gevraagd om spoedig hierover met de GGD te spreken en dat heeft ze toegezegd. De GGD wil graag meedenken over maatwerkmaatregelen. Wij willen weten: heeft dat gesprek al plaatsgevonden? En welke acties volgen daaruit? Zwerfafval Wat betreft zwerfafval, zien wij juist iets om trots op te zijn. Onze inwoners ruimen vrijwillig op, vaak stilletjes, zonder applaus. Een plastic fles vergaat pas na tien jaar, een sixpackhouder zelfs pas na honderd. Zwerfafval opruimen is dus niet zomaar een opruimactie – het is een investering in de gezondheid van onze omgeving. Daarom vragen we twee dingen: Attendeer onze zwerfafvalopruimers op de gratis app HelemaalGroen, waarmee routes worden geregistreerd en vrijwilligers elkaar motiveren. Blijf investeren in één keer per jaar een bijeenkomst voor alle opruimers. Dit is een waardering voor al die vrijwillgers die onze leefomgeving schoon en daarmee ook gzond houden. Trakteer ze ook eens op een bedrijfsbezoek, bijvoorbeeld naar een verwerker van het afval dat ze oprapen. Schonelucht Dan schone lucht – letterlijk van levensbelang.

We moeten elke dag ademen, maar we kunnen niet kiezen welke lucht we inademen. Lucht is van iedereen, en iedereen heeft recht op én verantwoordelijkheid voor schone lucht. Het college zegt zich zoveel mogelijk te willen aansluiten bij het Schone Lucht Akkoord, maar laten we eerlijk zijn: dat klinkt toch een beetje als... gebakken lucht. Alleen voorlichting over houtstook is niet genoeg. Wij pleiten voor een maatregelenpakket om houtstook minimaal tijdens slechte weersomstandigheden te beperken, voor te bereiden. Maar ga eerst actief in gesprek met inwoners die hout gebruiken als primaire warmtebron. Help hen overstappen op duurzamere alternatieven het vinden van financiering hiervoor. Niet met dwang, maar met eerlijkheid en hulp. Hiervoor hebben we een motie. Ook de effecten van fijnstof, ook uit de veehouderij, zullen we serieus moeten nemen. Steeds meer onderzoeken – zoals het recente VGOIII-onderzoek – laten zien dat de

gezondheid van mensen in de omgeving van geitenhouderijen extra risico loopt. Dat vraagt om aandacht én om samenwerking. Veel van de regelgeving rondom gezondheid en veehouderij pakt de provincie samen met gemeenten op. Wij zijn benieuwd: kan het college aangeven welke concrete afspraken en doelen er op dit moment in samenwerking met de provincie worden uitgevoerd? In onze gemeente worden nieuwe woonwijken ontwikkeld binnen twee kilometer van bestaande geitenhouderijen. Vindt het college dit een wenselijke situatie, en welke mogelijkheden ziet het om hier samen met de provincie oplossingen voor te vinden — bijvoorbeeld door bedrijven te helpen verplaatsen of andere maatregelen te nemen? Ook kippenhouderijen veroorzaken veel fijnstof. We weten dat fijnstof schadelijk is voor de volksgezondheid. Daarom vragen wij het college om bij nieuw beleid en vergunningverlening het voorzorgsbeginsel nadrukkelijk te laten meewegen, en om te verkennen hoe het aantal dieren nabij woonwijken kan worden beperkt of in elk geval niet verder laten groeien. Gaat het college hiermee rekening houden? Zo werken we stap voor stap aan een gezondere, veiligere leefomgeving — voor alle inwoners, jong en oud. Voorzitter, Verkeersvisie In 2023 nam de raad al een motie aan om te komen tot een nieuwe verkeersvisie, en gaf het college daarvoor ruim de tijd: twee jaar.

In 2024 besloot het college dit om te vormen tot een programma Mobiliteit – niet omdat het moest, maar omdat het kon – waardoor de deadline verschoof naar eind 2025. Inmiddels is er opnieuw uitstel, naar vóór de zomer van 2026. Als dat al wordt gehaald, heeft het college er drie jaar over gedaan om een nieuwe verkeersvisie op te leveren terwijl de oude tot 2025 liep. D66 vindt dat zorgelijk. Wij vragen ons serieus af of de wethouder nog wel in control is en verwachten een duidelijke uitleg waarom dit proces zo traag verloopt. Woningen Het tekort aan woningen – en vooral betaalbare woningen – is in onze gemeente nog altijd groot. D66 is daarom blij dat er eindelijk een afwegingskader voor woningsplitsing en verkamering wordt vastgesteld. We willen graag weten of dit nog dit kwartaal gebeurt. Daarnaast vragen we het college te onderzoeken of het, net als in Amsterdam, mogelijk is

om inwoners met een bijstandsuitkering te stimuleren een kamer te verhuren. Daar mogen hospita’s tot €475 per maand aan huurinkomsten houden zonder dat dit gevolgen heeft voor hun uitkering. Een slim idee dat ook in onze gemeente kan helpen om het woningtekort te verlichten. Al in 2021 nam de raad unaniem de motie M2021-65 aan om inwoners met een economische of maatschappelijke binding voorrang te kunnen geven bij nieuwbouwwoningen. Toen bleef actie uit, waarna de raad in 2024 opnieuw in motie M2024-19 – wederom unaniem – opriep om nu écht werk te maken van een huisvestingsverordening. Daarin kunnen cruciale afspraken worden vastgelegd over woningtypen, zelfbewoningsplicht, anti-speculatie, woningsplitsing en doelgroepenbeleid. Het college gaf toen aan te wachten op het regionale schaarsteonderzoek van Hart van Brabant. Dat onderzoek ligt er inmiddels al geruime tijd. Wij willen dat graag in december met het college in commissie en raad bespreken. Kunt u dat toezeggen? We vinden in de begroting 2026 niets terug over een huisvestingsverordening, terwijl de Wet versterking regie volkshuisvesting komend jaar naar verwachting van kracht wordt. Dan is een huisvestingsverordening niet langer een keuze, maar een verplichting.

D66 vraagt het college daarom: wanneer kunnen we het voorstel verwachten? En belangrijker nog: waarom wachten we steeds? Want eerlijk is eerlijk – het kán gewoon wel. Groen Een huis is pas een thuis als je er tot rust komt. En daar hoort groen bij. Groen maakt gezonder, vrolijker en verbindt mensen met elkaar. Een boom in de straat, bloemen langs de stoep of een schoolplein vol bijtjes — dat is het verschil tussen grijs en groei. De gemeente kan dat niet alleen. Maar samen kunnen we wél het verschil maken. Als inwoners, scholen, ondernemers en gemeente kiezen voor meer groen, wordt 1 + 1 = 3. De afgelopen jaren zijn er al prachtige initiatieven ontstaan: van tegelwippers tot geveltuintjes en guerillatuintjes. We zijn trots op iedereen die hieraan meedoet. En we weten: er zijn nog veel meer mensen die willen vergroenen, maar soms niet weten waar te beginnen. Daarom roepen we het college op om nieuwe inspiratie van buiten te halen. Stichting Steenbreek is zo’n netwerk dat gemeenten helpt om vergroening van onderop verder te brengen. Veel andere gemeenten doen al mee — laten wij die stap ook zetten. Daarom dienen wij een amendement in om hierbij aan te sluiten. Samen maken we Gilze en Rijen groener, gezonder en toekomstbestendig.

Fijn wonen betekent ook dat er binnen onze gemeentegrenzen ruimte moet zijn voor een bloeiende, duurzame economie. In de begroting lezen we dat we werken aan een circulaire economie via de Centrum Green Deal Gilze en Rijen, de Green Deal Zorg 3.0 en de nog op te stellen Green Deals voor Broekakkers en Haansberg. Daarnaast zijn er plannen voor Quick Wins op de milieustraat, verdere implementatie van de Handreiking Duurzaam Bouwen en aandacht voor circulariteit in gebiedsontwikkelingen zoals Rimpelaar. Mooie woorden – maar wat betekent dit concreet in 2026? Tijdens de carrousel kon deze vraag niet worden beantwoordt. D66 wil daarom duidelijkheid: welke concrete acties staan volgend jaar gepland voor de Green Deal Zorg 3.0 en de Quick Wins op de milieustraat? En belangrijker nog: hoe zorgen we dat we niet afhankelijk blijven van toevallige lokale initiatieven, maar deze juist actief stimuleren en ondersteunen? Een circulaire economie vraagt om visie én regie. Een goed voorbeeld van regie, is onze weekmarkt. Waar de markt ooit zorgde voor levendigheid, gezonde (lokale) producten en sociale ontmoetingen, zien we nu dat de markt in Rijen en – in mindere mate – in Gilze steeds verder is uitgekleed. Dat is zonde. Want de markt draagt niet alleen bij aan een sterke lokale economie, maar ook aan gezondheid, betaalbaarheid en minder plasticverpakkingen.

D66 wil dat de markt weer kan floreren. Wij roepen het college daarom op om met een plan van aanpak te komen om de markt nieuw leven in te blazen en te zorgen voor een gevarieerde bezetting. Want een levendige markt is meer dan handel – het is een plek waar de gemeenschap samenkomt. Daarvoor hebben we een motie. Jeugd Wij maken ons zorgen over jongeren die vastlopen, terwijl hulp juist een nieuwe start zou moeten bieden. Zorgen over een jeugdzorgsysteem waarin we, lokaal én regionaal, nog steeds te weinig grip hebben. Jaar na jaar zien we de kosten stijgen, maar het lukt niet om de uitgaven in balans te krijgen.

En dat is niet alleen een financieel probleem. Het is vooral een menselijk probleem. Want uit recente cijfers blijkt dat bijna één op de vijf kwetsbare jongeren geen verbetering ervaart door de zorg die ze krijgen. Dat raakt ons. Wij vinden dat dit beter moet — en beter kán. Jongeren verdienen zorg die echt werkt, dichtbij, op tijd en afgestemd op wat ze nodig hebben. Daarom vragen wij het college om

meer urgentie te tonen en samen met de regio te komen tot een aanpak die niet om systemen draait, maar om jongeren. Goed onderwijs is de basis voor kansen en ontwikkeling. D66 vindt het daarom belangrijk dat onze gemeente stevig inzet op de verbinding tussen onderwijs en arbeidsmarkt. De nieuwe wet “Van school naar duurzaam werk” kan daarbij een waardevolle kans zijn, zeker voor jongeren die extra ondersteuning nodig hebben. Toch maken we ons zorgen over de praktische uitvoering. Hoe zorgt het college ervoor dat scholen, bedrijven en maatschappelijke organisaties elkaar daadwerkelijk vinden? En hoe wordt voorkomen dat jongeren tussen wal en schip vallen zodra hun schoolloopbaan eindigt? D66 wil weten welke voorbereidingen de gemeente treft om klaar te zijn voor deze wet en hoe er wordt samengewerkt met het regionale bedrijfsleven. Als we willen dat jongeren duurzaam kunnen meedoen, moeten we niet alleen beleid maken, maar ook écht investeren in begeleiding, leerwerkplekken en passende ondersteuning. Want alleen dan kunnen we zeggen dat iedere jongere een eerlijke start krijgt. Voorzitter, D66 is ooit opgericht vanuit het geloof dat politiek dichter bij de mensen moet staan. Dat besluiten beter worden als inwoners echt kunnen meedenken, meedoen en meebeslissen.

Daarom vinden wij het teleurstellend dat in de Turap en de begroting geen structurele middelen zijn opgenomen voor versterking van actieve burgerparticipatie. Bovendien zitten we inmiddels al weer geruime tijd te wachten op de nieuwe participatieverordening en de tool kit van instrumenten die een kwaliteitsimpuls moeten geven. We wachten er al vier jaar op. Ook de toezegging dat we dit in Q3 zouden krijgen is weer eens niet nagekomen. Voorzitter, wat is de reden dat we de verordening en toolkit nog niet hebben mogen ontvangen? Terwijl juist nu het vertrouwen in de overheid onder druk staat, moeten we laten zien dat we luisteren en terugpraten — niet alleen bij verkiezingen, maar elke dag. Hoewel er door de wethouder wordt aangegeven dat er verbeteringen in de Buitenbeterapp hebben plaatsgevonden horen wij nog te vaak dat inwoners geen reactie krijgen op hun meldingen of vragen. En als er wél iets terugkomt, is het vaak een standaardzin in plaats van een echte uitleg. Zo haken mensen af. En dat kunnen we ons niet veroorloven. Want elke melding, hoe klein ook, komt van iemand die betrokken is bij zijn leefomgeving. Wij willen dat er een kort onderzoek gedaan wordt onder de gebruikers van de Buitenbeterapp. Hoe ervaren de gebruikers de app na de aanpassingen. Kan de wethouder dit toezeggen?

Voorzitter, als we echt willen dat inwoners zich gehoord voelen, dan moeten we beginnen met luisteren. Dat kost niets, maar levert ongelooflijk veel op: vertrouwen, samenwerking en een gemeente waar inwoners trots op kunnen zijn. Voorzitter, Aan het begin had ik het over de grote opgaven waar we als gemeente voor staan. En dat vraagt dat we eerlijk kijken naar onszelf. Kunnen gemeenten van onze omvang het werk nog in voldoende mate aan? En is de huidige vorm van de ABG-organisatie nog steeds het juiste middel om onze inwoners zo goed mogelijk te bedienen? De afgelopen jaren hebben we volop geïnvesteerd in de kwaliteit van de ABG, mede op basis van de afspraken uit het convenant Doorzicht uit 2020. Maar sindsdien is de wereld veranderd. Bestuurlijke, financiële en maatschappelijke omstandigheden zijn anders. De arbeidsmarkt voor ambtenaren is krapper geworden. En dat vraagt dat we vooruitkijken. Onze fractie vindt het daarom verstandig om nu al voorbereidingen te treffen voor een brede bezinning op het bestuurlijk perspectief na 2030. We willen tijdig het gesprek voeren over hoe de bestuurlijke en ambtelijke samenwerking er dan het best uit kan zien — in het belang van een sterke organisatie en goed bestuur voor onze inwoners. Net als de raad van Alphen-Chaam pleiten wij ervoor om dit gesprek nú voor te bereiden en op afzienbare termijn te starten.

Hiervoor dienen wij een motie in. Een belangrijk onderdeel van die voorbereiding is het onderzoeken hoe toekomstbestendig onze gemeente is, en hoe onze bestuurskracht ervoor staat. De provincie roept gemeenten op om zo’n onderzoek te doen en stelt daar zelfs middelen voor beschikbaar via de subsidieregeling Slagvaardig Bestuur.

Daarom dienen wij nog een tweede motie in, om van die regeling gebruik te maken en een bestuurskrachtonderzoek te laten uitvoeren. Zo kunnen we met vertrouwen en verantwoordelijkheid bouwen aan een gemeente die klaar is voor de toekomst. Voorzitter, beste college en collega-raadsleden, Zelfs met een (bijna) gesloten beurs kunnen we in deze gemeente het verschil maken. Niet door telkens te wijzen naar Den Haag of naar de regels, maar door zelf keuzes te maken.

Keuzes die onze inwoners vooruit helpen – voor hun gezondheid, hun portemonnee en hun leefplezier. D66 gelooft dat het wél kan. Als we durven. Als we bereid zijn verantwoordelijkheid te nemen, eerlijk zijn over wat beter moet, en elkaar de ruimte geven om te doen wat nodig is. Want uiteindelijk delen we allemaal hetzelfde doel: een gemeente waar mensen zich thuis voelen, waar de lucht schoon is, waar kinderen veilig kunnen opgroeien en ouderen waardig oud kunnen worden. Laten we dus niet blijven hangen in plannen en procedures, maar in actie komen. Laten we van mooie woorden écht beleid maken, en van beleid zichtbare resultaten. Niet morgen, maar vandaag beginnen. Want onze inwoners verdienen dat – en eerlijk is eerlijk, wij zelf ook. Dank u wel. Resumerend de vragen 

Wij willen van de wethouder weten waarom hij geen financiële voorbereidingen treft voor de aanleg van de blauwe ader?



Gaat het college ervoor zorgen dat het hittestress plan kan ingaan vóór de zomer?



Heeft er al een gesprek plaatsgevonden met de GGD over de lage vaccinatiegraad? En welke acties volgen daaruit?



Kan het college aangeven welke concrete afspraken en doelen er op dit moment in samenwerking met de provincie worden uitgevoerd in het kader van gezondheid en veehouderijen?



In onze gemeente worden nieuwe woonwijken ontwikkeld binnen twee kilometer van bestaande geitenhouderijen. Vindt het college dit een wenselijke situatie, en welke mogelijkheden ziet het om hier samen met de provincie oplossingen voor te vinden — bijvoorbeeld door bedrijven te helpen verplaatsen of andere maatregelen te nemen?



Wij vragen het college om bij nieuw beleid en vergunningverlening het voorzorgsbeginsel nadrukkelijk te laten meewegen, en om te verkennen hoe het aantal dieren nabij woonwijken kan worden beperkt of in elk geval niet verder laten groeien. Gaat het college hiermee rekening houden?



Waarom is het niet gelukt de verkeersvisie (of programma verkeer) op tijd op te leveren?



We willen graag weten of het afwegingskader voor woningsplitsing en verkamering dit kwartaal jan worden vastgesteld? Daarnaast vragen we het college te onderzoeken of

het, net als in Amsterdam, mogelijk is om inwoners met een bijstandsuitkering te stimuleren een kamer te verhuren. 

Wij willen graag het regionale schaarste onderzoek (woningen) in december met het college in commissie en raad bespreken. Kun het college dit toezeggen?



Wanneer kunnen we het voorstel huisvestingsverordening verwachten? En belangrijker nog: waarom wachten we steeds?



Welke concrete acties staan volgend jaar gepland voor de Green Deal Zorg 3.0 en de Quick Wins op de milieustraat? En belangrijker nog: hoe zorgen we dat we niet afhankelijk blijven van toevallige lokale initiatieven, maar deze juist actief stimuleren en ondersteunen?



D66 wil weten welke voorbereidingen de gemeente treft om klaar te zijn voor de wet “Van school naar duurzaam werk” en hoe er wordt samengewerkt met het regionale bedrijfsleven.



Kan de wethouder toezeggen een korte vragenlijst naar gebruikers van de Buitenbeterapp te sturen om hun ervaringen te achterhalen?