ap 9f memo inzake ongevraagd advies van clientenraad over verdringing

MEMO -------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------Aan

raadscommissie Samenleving

Van

college van burgemeester en wethouders

Onderwerp

ongevraagd advies van de cliëntenraad Participatiewet

Datum

21 april 2021

Zaak Green Valley

340820

-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------Op 19 november overhandigde de cliëntenraad tijdens het overleg met de wethouder hun ongevraagd advies over het onderwerp verdringing. U vindt dit advies als bijlage bij deze memo. Het voorbeeld dat de cliëntenraad noemt De cliëntenraad noemt een 4-tal gemeenten waar afspraken zijn gemaakt omtrent verdringing en een meldpunt verdringing. In feite zijn dit afspraken die de arbeidsmarktregio Haaglanden maakte met de FNV. Het zijn daarom niet 4 meldpunten. Het is één meldpunt dat opereert voor de arbeidsmarktregio waarvan genoemde gemeenten deel uitmaken http://meldpuntverdringing.nl/over-het-meldpunt/ . Wet Verdringingstoets (nog geen ingangsdatum bekend) In het vergaderjaar 20 oktober 2015 diende kamerlid Karabulut het wetsvoorstel Wet Verdringingstoets in. Na verloop van een aantal jaren is dit wetsvoorstel uiteindelijk aangenomen door de Eerste Kamer. Er is nog geen datum bekend wanneer de wet in werking treedt. Zodra deze wet van kracht wordt volgt een opdracht aan het MinSZW om bij AMvB een verdringingstoets uit te werken welke vervolgens opgenomen moet worden in de gemeentelijke verordening.

In de Memorie van Toelichting (MvT) lezen we de definitie en de te hanteren criteria: Definitie: Verdringing van betaalde arbeid is oneerlijke concurrentie die leidt tot een verschuiving van normaal – volgens cao of minimumloon – betaald werk naar (deels) onbetaald werk, ten gevolge van de inzet van mensen tegen een lager of geen loon, dan wel slechtere arbeidsvoorwaarden dan mensen met betaald werk. Criteria: De toetsing vindt plaats aan de hand van de volgende criteria: 1. Verdringing is oneerlijke concurrentie op basis van salaris en/of arbeidsvoorwaarden. 2. Er is sprake van verdringing indien de een zijn baan verliest ten gunste van de ander. 3. Er is sprake van verdringing als dit leidt tot achteruitgang in arbeidsvoorwaarden of arbeidsomstandigheden van de één ten gunste van de ander. 4. Er is sprake van verdringing indien werkzaamheden leiden tot een verschuiving van betaald naar (deels) onbetaald werk. 5. Er is sprake van verdringing indien onbetaalde krachten werkzaamheden verrichten waar de opdrachtgever dan wel een belanghebbende een vergoeding voor ontvangt.

Pagina 1 van 5

Nadat dit alles geregeld is vindt de verdringingstoets plaats bij uitvoering van de tegenprestatie en participatieplaatsen. In de verordening wordt vastgelegd hoe en door wie dit soort werkzaamheden worden getoetst op verdringing. Verdringing is afdoende opgenomen in Verordening en Beleid In de verzamelverordening Participatiewet staat in artikel 15 (Inhoud van een tegenprestatie) dat het college onbeloonde maatschappelijk nuttige werkzaamheden, die additioneel van aard zijn, kan inzetten als tegenprestatie voor zover die werkzaamheden niet leiden tot verdringing op de arbeidsmarkt (lid 1 onder d). In de verzamelbeleidsregels Participatiewet staat in artikel 2:9 (Werkervaringsplaats) in lid 4: Nadere voorwaarden en duur van de voorziening: e. de nadruk ligt op lerend werken in een bovenformatieve functie; f. de inzet van de werkzoekende beïnvloedt de concurrentieverhoudingen niet op een onverantwoorde wijze; De plaatsingen op een werkervaringsplaats of tegenprestatie worden gedaan door reintegratieconsulenten en de consulent Talent2Work. Deze zijn voortdurend alert op verdringing. Rapportages worden steeds getoetst door de afdeling Kwaliteit. Ook zij zijn alert op verdringing. Het is niet zo dat het college het verdringingsprotocol van de FNV heeft vastgesteld.

Wel is dit onderwerp van gesprek geweest naar aanleiding van het verbeterplan van de cliëntenraad dat in 2019 is vastgesteld als resultaat van de door hen uitgezette enquête onder alle cliënten Participatiewet in 2017. Eind 2019 was de conclusie dat er vanuit de 3 ABG gemeenten geen behoefte of noodzaak bestond om dit protocol vast te stellen. De afdeling Kwaliteit gaf destijds aan dat het onderwerp verdringing afdoende geregeld was in de beleidsregels en dat aanscherping steeds mogelijk is bij elke actualisatieslag. Ten tijde van het schrijven van deze memo zijn de verzamelbeleidsregels weer voor advies besproken met de cliëntenraad en de adviesraden van de andere ABG gemeenten. Het onderwerp verdringing wordt nu scherper geformuleerd. Re-integratieconsulenten zijn continu alert op verdringing Reactie vanuit de uitvoering van de tegenprestatie en vrijwilligerswerk: “In de uitvoering van de Tegenprestatie heeft verdringing van reguliere arbeid altijd mijn aandacht gehad. In gesprekken met organisaties kwam dit thema vaak ter sprake. Verdringing van reguliere arbeid is een onderwerp dat thuishoort op de agenda van een medezeggenschapsorgaan in een organisatie. Dit orgaan moet er samen met de directie voor waken dat er geen verdringing is. Denk hierbij aan de vele vrijwilligers die in een zorginstelling werken. Dat gold ook voor de klussen die door WZSW werden gedaan.

Doe uitsluitend werkzaamheden die normaal gesproken door de inwoner zelf worden gedaan, maar nu door leeftijd of een gebrek niet meer lukken. Vakwerk is en blijft voor de vakman. Ik weet dat VIPVoorElkaar (vrijwilligersorganisatie Rijen) hetzelfde denkt en handelt. Dus mij lijkt een “meldpunt” niet echt nodig.”

Pagina 2 van 5

Reacties vanuit re-integratie, jobcoaching en Talent2Work: Verdringing komt in Gilze en Rijen niet veel voor In het verleden is er één keer sprake van geweest dat een werkgever aandrong op 2 maanden proefplaatsing met behoud van uitkering toen hij erachter kwam dat beoogde werknemer in de bijstand zat. Vooral de werknemer had hier last van. Dit is het enige voorbeeld. Uiteindelijk is in dit voorbeeld overeengekomen dat er één maand proefplaatsing is toegepast. Dat bleek volkomen terecht. Er zijn geen signalen dat inwoners behoefte hebben aan een meldpunt Onze uitvoerende consulenten hebben veel contact met cliënten en inwoners. Zij kregen nog nooit de vraag voor een meldpunt verdringing. Wij zijn continu alert op verdringing bij de plaatsingen die we doen Onze consulenten zijn zich altijd bewust van het gevaar van verdringing. Mocht een plaatsing ook maar een beetje die kant uit neigen dan gaan zij het gesprek hierover aan met een werkgever. Ze proberen er zo scherp mogelijk op te zijn. Soms is het overduidelijk en soms is het wat minder herkenbaar, maar ze maken het altijd bespreekbaar als ze denken dat het aan de orde is. Het onderwerp ‘meldpunt verdringing’ speelt niet in de regio In de arbeidsmarktregio Midden-Brabant is de vraag voorgelegd of er vanuit meer gemeenten de vraag is gekomen tot het opzetten van een meldpunt verdringing. Dat blijkt niet het geval.

Conclusie Vanuit inwoners en cliënten is er geen behoefte aan een meldpunt verdringing. In Verordening en beleidsregels is het onderwerp afdoende vastgelegd. Onze uitvoerende consulenten zijn continu alert op het onderwerp en spreken werkgevers hierop aan in de zeldzame keren dat het zich voor lijkt te doen. Ook regionaal speelt dit onderwerp niet als zijnde een probleem. Er hangt nieuwe wetgeving in de lucht rondom het thema verdringing. Daarvan is nog geen datum van ingang bekend. Zodra deze datum er wel is moet er nog een en ander uitgewerkt worden alvorens er aan gemeenten gevraagd gaat worden om hun Verordening en beleidsregels daarop aan te passen. Alles overwegende is daarom het advies om geen meldpunt verdringing op te zetten. Mocht dit in het licht van toekomstige nieuwe wetgeving wel verstandig zijn dan is het op dat moment verstandig om dit in regionaal verband (arbeidsmarktregio Midden-Brabant) te agenderen.

-0-0-0-0-0-

Pagina 3 van 5

Reactie cliëntenraad op voorgaande teksten Volgens afspraak is de tekst van de memo besproken met de cliëntenraad alvorens er een collegeadvies voor te schrijven. Hun reactie is als bijlage bij deze memo gevoegd. Kort samengevat wil de cliëntenraad het volgende aanvullen: Criteria: De cliëntenraad stelt aanvullende criteria voor. De aanvulling die de cliëntenraad noemt is welbeschouwd een andere formulering van de criteria die al in deze memo staan. Verdringingstoets: De cliëntenraad wil de verdringingstoets opnemen in verordening en beleidsregels. Dit komt aan de orde zodra de nieuwe wetgeving hieromtrent is gepubliceerd. Controle op verdringing: De cliëntenraad stelt vragen over wie er controleert of er sprake is van verdringing. In de memo heb ik vermeld dat consulenten continu alert zijn op verdringing. Ik heb mondeling uitgelegd aan de cliëntenraad dat consulenten hierover rapporteren, dat de afdeling kwaliteit hierop toetst en dat er daarna nog een interne controleur naar kijkt. Melding van verdringing: De cliëntenraad wil weten wie waar melding kan maken van verdringing. Als voorbeeld noemt de cliëntenraad de situatie dat de ene werkgever opmerkt dat een collega werkgever zich schuldig maakt aan verdringing.

Deze heeft bijvoorbeeld geen nieuw personeel aangenomen maar werkt in plaats daarvan steeds met bijstandscliënten die hetzelfde werk komen doen als werkervaringsplaats met behoud van uitkering. Waar kan deze werkgever dit melden? Of leden van een vakbond bij een werkgever signaleren een situatie van verdringing. Waar kunnen zij dit melden? Mondeling is toegelicht dat we hiervoor geen meldpunt hebben. Regionaal leeft deze behoefte ook niet. Mocht die behoefte wel ontstaan dan ligt het voor de hand om zo’n meldpunt regionaal te organiseren in verband van de arbeidsmarktregio Midden-Brabant. De cliëntenraad heeft inmiddels zelf het initiatief genomen om dit te agenderen bij de Regionale Adviesraad Werk en Participatie (RAWP). De cliëntenraad geeft aan dat cliënten mogelijk bang zijn om melding te maken van verdringing bij hun consulent, uit angst dat dit gevolgen zal hebben voor hun uitkering. Dat wil niet zeggen dat de behoefte er niet is. Deze wordt enkel niet uitgesproken. Ik heb geen signalen dat dit zo is. Ik kan ook niet uitsluiten dat dit mogelijk voorkomt. Landelijke voorbeelden: De cliëntenraad noemt enkele landelijke voorbeelden van verdringing uit een advies van de FNV. Dit betreft een FNV rapport over verdringing door re-integratie trajecten en ‘vrijwilligers’ werk van december 2020. Dit rapport is ook als bijlage bij deze memo gevoegd.

Het is een gedegen rapport met veel voorbeelden van verdringing in den lande. Ik ken het onderwerp verdringing en ben van mening dat het ongewenst is. Echter, het landelijke beeld dat de FNV schetst wordt door onze collega’s in de uitvoering niet herkend. Over het meldpunt verdringing blijft mijn conclusie hetzelfde: Er is geen behoefte aan, en mocht die er komen, dan regionaal oppakken. Over de verdringingstoets adviseert de FNV om het wetsvoorstel te volgen. Daar ben ik het mee eens. Dat wil zeggen dat zodra de wet van kracht wordt dit zal leiden tot aanpassing van verordening in beleidsregels. Als tegenhanger van het FNV rapport heb ik op de laatste pagina van deze memo de bevindingen opgenomen van een rapport dat het Sociaal Cultureel Planbureau samen met het Centraal Planbureau in 2018 deed naar verdringing op de arbeidsmarkt. Zij concluderen dat er voor de meeste groepen geen aanwijzingen bestaan voor verdringing.

Pagina 4 van 5

Het Sociaal Cultureel Planbureau (SCP) onderzocht in 2018 Verdringing op de arbeidsmarkt Op de Nederlandse arbeidsmarkt bestaan voor de meeste groepen geen aanwijzingen voor verdringing. Zo blijkt uit 'Verdringing op de arbeidsmarkt, beschrijving en beleving', een gezamenlijke publicatie van het Centraal Planbureau (CPB) en het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP). De onderzoekers vinden geen aanwijzingen voor verdringing tussen ouderen en jongeren, tussen hoogen laagopgeleiden en vaak ook niet door migranten. Dit betekent niet dat er helemaal nooit sprake is van verdringing. Mensen aan de onderkant van de arbeidsmarkt kunnen er wel mee te maken hebben. Zijzelf geven ook aan verdringing te ervaren, maar dit niet het meest prangende probleem te vinden. Angst voor baanverlies Uit het onderzoek van de planbureaus blijkt dat de angst die mensen aan de onderkant ervaren om hun baan te verliezen (om wat voor reden dan ook), voor hen een groter probleem is: zij merken dat het lastig is om werk te vinden en om dat te houden. Verder blijkt uit het onderzoek dat ouderen en jongeren elkaar niet lijken te verdringen. Zij beschikken over andere vaardigheden en vullen elkaar juist aan op de arbeidsmarkt. Er zijn ook geen aanwijzingen dat laagopgeleiden worden verdrongen door hoger opgeleiden die structureel onder hun niveau werken.

Integendeel, de vraag naar hoogopgeleiden stijgt sterker dan het sterk gestegen aanbod. Tot slot leidt de instroom van migranten ook zelden tot negatieve effecten op de werkgelegenheid en lonen en soms zelfs tot positieve effecten. Migranten doen vaak ander werk dan ingezetenen en zijn daardoor vaker aanvullend dan vervangend. Ook doen ze soms werk dat ingezetenen niet willen doen. Onderkant arbeidsmarkt Verdringing kan wel spelen aan de onderkant van de arbeidsmarkt. Daar zijn aanwijzingen voor (tijdelijke) verdringing door laagopgeleide migranten en tijdens een recessie door mensen met een hoger opleidingsniveau. Activerend arbeidsmarktbeleid zorgt vooral voor verdringing tussen werkzoekenden onderling. Uit het onderzoek blijkt dat vooral in een periode van laagconjunctuur, als er weinig nieuwe vacatures bij komen, een toename van het aantal werkzoekenden tot verdringing kan leiden.

Pagina 5 van 5

Secretariaat: Cliëntenraad Participatie wet Gilze Rijen Cees Willemen Kruithoorn 32 5126 WC Gilze

Verdringingsprotocool

Meldpunt verdringing.

Geacht College De Cliëntenraad adviseert om te komen tot een meldpunt verdringing ,een toets op verdringing. De volgende toetsingscriteria worden toegepast - Concurrentie verhoudingen worden niet nadelig beïnvloed - Geen baan die normaal gesproken betaald wordt - Het is niet een eerder bestaande arbeidsplaats waar salaris voor werd betaald - Het gaat niet om werkzaamheden die eerder in de betreffende organisatie zijn wegbezuinigd - Er staat geen vacature open voor dezelfde of bijna dezelfde activiteiten als die bij de tegenprestatie worden uitgevoerd Het tegengaan van verdringing vraagt om een gezamenlijke verantwoordelijkheid van gemeentelijke organisaties, politieke partijen en sociale partners. Verzoek om te komen tot een interventieteam dit kan bestaan uit vertegenwoordigers van gemeenten ,werkgevers en werknemers of tot een af te spreken samenstelling met het College waarin bovenstaande wel geborgd is. Werkzoekenden ,werknemers en werkgevers kunnen daar melding maken van werkverdringing. Soortgelijke afspraken zijn o.a. reeds gemaakt in Den Haag ,Delft Rijswijk en het Westland. Graag komen we in overleg samen tot een ongeveer gelijkwaardige regeling ,en zien uw antwoord met belangstelling tegemoet. Met vriendelijke groet, Ad Maas voorzitter Cliëntenraad

Reactie op de beantwoording ongevraagd advies ,gaarne nog een keer Op het volgend overleg met de wethouder d.d 20 mei 2021

Criteria: De toetsing vindt plaats aan de hand van de volgende criteria: 1. Verdringing is oneerlijke concurrentie op basis van salaris en/of arbeidsvoorwaarden. 2. Er is sprake van verdringing indien de een zijn baan verliest ten gunste van de ander. 3. Er is sprake van verdringing als dit leidt tot achteruitgang in arbeidsvoorwaarden of arbeidsomstandigheden van de één ten gunste van de ander. 4. Er is sprake van verdringing indien werkzaamheden leiden tot een verschuiving van betaald naar (deels) onbetaald werk. 5. Er is sprake van verdringing indien onbetaalde krachten werkzaamheden verrichten waar de opdrachtgever dan wel een belanghebbende een vergoeding voor ontvangt. TOETSINGSCRITERIA ONGEVRAAGD ADVIES Clientenraad aanvulling De volgende toetsingscriteria worden toegepast - Concurrentie verhoudingen worden niet nadelig beïnvloed gelijke kansen werkgevers - Geen baan die normaal gesproken betaald wordt - Het is niet een eerder bestaande arbeidsplaats waar salaris voor werd betaald - Het gaat niet om werkzaamheden die eerder in de betreffende organisatie zijn wegbezuinigd - Er staat geen vacature open voor dezelfde of bijna dezelfde activiteiten als die bij de tegenprestatie worden uitgevoerd

Nadat dit alles geregeld is vindt de verdringingstoets plaats bij uitvoering van de tegenprestatie en participatieplaatsen. In de verordening wordt vastgelegd hoe en door wie dit soort werkzaamheden worden getoetst op verdringing.

- IN DE VERORDERING ,BELEIDSREGELS OOK OPNEMEN DE AANVULLENDE VRAGEN - EN DE BEANTWOORDING DAARVAN - Wie kan waar melding maken van verdringing [interventieteam?] - Wie is verantwoordelijk of er sprake is van verdringing, wordt hierover Gerapporteerd - Hoe vindt de controle plaats op de juistheid van het besluit van de klantmanager - De onderbouwing waarom een bijstandsgerechtigde deze werkzaamheden moet verrichten - Re-integratieconsulenten zijn continue alert op verdringing - Reacties vanuit re-integratie, jobcoaching en Talent2Work: - Verdringing komt in Gilze en Rijen niet veel voor - Onze consulenten zijn zich altijd bewust van het gevaar van verdringing Aanvullend hoe kunnen overige stakeholders ,bv werkgevers, vakbonden Signalen doorgeven ,hoe is deze procedure.

Enkele Voorbeelden verdringing landelijk In de zorgsector zijn door de bezuiniging van het vorige kabinet veel mensen hun betaalde baan in de zorg kwijtgeraakt. De schatting is ongeveer 60.000 mensen. (Zie cijfers CBS) Verzorgend personeel in verzorgingshuizen (Helpende, gastvrouwen, voedingsassistenten) en huishoudelijke hulpen vanuit de WMO. FNV ziet nu dat dit werk nu voor een belangrijk deel wordt gedaan door vrijwilligers en als tegenprestatie vanuit de bijstand (bijvoorbeeld in de VVT de gastvrouwen en voedingsassistenten). Dat is ook zo in het vervoer waar op onrendabele buslijnen betaalde chauffeurs zijn vervangen door vrijwilligers. - In het vergaderjaar 20 oktober 2015 diende kamerlid Karabulut het wetsvoorstel Wet Verdringingstoets in. Na verloop van een aantal jaren is dit wetsvoorstel uiteindelijk aangenomen door de Eerste Kamer. Er is nog geen datum bekend wanneer de wet in werking treedt. Zodra deze wet van kracht wordt volgt een opdracht aan het MinSZW om bij AMvB een verdringingstoets uit te werken welke vervolgens opgenomen moet worden in de gemeentelijke verordening. In de Memorie van Toelichting (MvT) lezen we de definitie en de te hanteren criteria

Reeds besproken om al te handelen in de geest van de komende verdringingstoets Conclusie Vanuit inwoners en cliënten is er geen behoefte aan een meldpunt verdringing. wanneer is dit onderzocht men is bang te reageren om de uitkering bijstand kwijt te raken afhankelijkheid is groot In Verordening en beleidsregels is het onderwerp afdoende vastgelegd. Onze uitvoerende consulenten zijn continu alert op het onderwerp en spreken werkgevers hierop aan in de zeldzame keren dat het zich voor lijkt te doen. Ook regionaal speelt dit onderwerp niet als zijnde een probleem. Het onderwerp ‘meldpunt verdringing’ speelt niet in de regio In de arbeidsmarktregio Midden-Brabant is de vraag voorgelegd of er vanuit meer gemeenten de vraag is gekomen tot het opzetten van een meldpunt verdringing. Dat blijkt niet het geval. IN DE LAATSTE RAWP HET VOORSTEL GEDAAN OM DEZE TE LATEN FUNGEREN ALS MELDPUNT VOOR ALLE AANGESLOTEN GEMEENTES Het is één meldpunt dat opereert voor de arbeidsmarktregio waarvan genoemde gemeenten deel uitmaken http://meldpuntverdringing.nl/over-hetmeldpunt/