ap 7 raadsvoorstel inzake vaststellen Regionale Energie- en Klimaatstrategie regio Hart van Brabant

RAADSVOORSTEL Raadsvergadering: Behandelend medewerker: Cluster: Afdeling

29 april 2021 Maaike Treuren

Agendapunt: Portefeuillehouder:

Ruimtelijk Beleid Ruimtelijke Ontwikkeling

Programma:

7. wethouder Zwarts

Voorstel tot vaststelling van de Regionale Energie en Klimaatstrategie regio Hart van Brabant

1. Samenvatting Aanleiding: Gedurende de afgelopen twee jaar is in de Regio Hart van Brabant hard gewerkt aan een Regionale Energie- en Klimaatstrategie (REKS). Tussentijds is het concept bod REKS vastgesteld, waarin een ruimtelijk ontwikkelscenario voor grootschalige duurzame opwek, de regionale structuur warmte (inzicht in warmtevraag, aanbod en scenario's voor warmtenetwerken), de doorrekening van Enexis van het elektriciteitssysteem en de aanpak voor klimaatadaptatie zijn opgenomen. In het definitieve bod zijn al deze onderdelen verder uitgewerkt. Zo is bijvoorbeeld een strategische visie voor zon ontwikkeld, is er een MKBA studie uitgevoerd naar de verschillende warmtescenario’s en zijn de gebiedsopgaven in het kader van de klimaatopgave geconcretiseerd. Deze informatie is verwerkt in de REKS, die nu ter besluitvorming voor u ligt. De strategie is op hoofdlijnen niet veranderd, maar wel op diverse punten verduidelijkt en aangescherpt. Gevraagde beslissing: Vaststellen van de definitieve Regionale Energie- en Klimaatstrategie Hart van Brabant. Beoogd effect: Met de REKS geven we aan het Rijk aan hoeveel duurzame energie wij in onze regio kunnen opwekken tot 2030, met een doorkijk naar 2050. Dit draagt bij aan de doelstelling uit het Klimaatakkoord. Dit bod wordt onderbouwd door landschappelijk, technisch en financieel onderzoek naar de beste plaatsen voor installaties.

Daarnaast geeft de REKS een eerste inzicht in de regionale strategie voor de warmtetransitie van de gebouwde omgeving. 2. Onderbouwing, aanpak, uitvoering De REKS bevat de nadere uitwerking van het concept-bod REKS. Het vaststellen van de REKS is dan ook de logische vervolgstap. De hoofdlijnen van de strategie zoals vastgesteld in de concept REKS zijn ongewijzigd. Welk hebben er enkele verdere onderzoeken en acties plaatsgevonden. Wijzigingen in de REKS Allereerst is er een concept bod REKS gemaakt. Dit concept bod REKS is vastgesteld door het college en ter kennisname aangeboden aan de commissie. Op basis van dit concept bod REKS zijn verschillende onderdelen verder uitgewerkt. De verschillen en overeenkomsten tussen het concept en definitieve REKS zijn in de volgende tabel weergegeven. Belangrijke verschillen worden na de tabel toegelicht.

RS21.00038 RS21.00038 Zaaknummer: 326515

Concept REKS Formuleren van de opgave (1TwH) Plan van aanpak energiebesparing

Definitieve REKS Opgave van 1 TWh is gehandhaafd. Het hoofdstuk energiebesparing is verder uitgewerkt (bijvoorbeeld de energieloketten) en onderdelen hiervan worden nu voorbereid voor externe financiering. Toegevoegd: - strategische visie voor grootschalige zon (>2ha) - paragraaf ontwikkeling wind boven bos paragraaf verankering in het omgevingsbeleid Toegevoegd: - MKBA doorrekening van de verschillende warmtescenario’s; Conclusies om de verschillende warmtescenario’s verder te kunnen uitwerken. Er is een nieuwe impactstudie gemaakt, waarin ook de gegevens van Tennet zijn meegenomen. Tevens zijn ook voorstellen gedaan voor netwerkinnovaties. Toegevoegd: Voor elke gebiedsopgave is een plan van aanpak opgesteld, zijn omgevingsdialogen gevoerd en samen met de betrokken partijen prioritaire klimaatprojecten gedefinieerd. Er is een extra hoofdstuk toegevoegd om een koppeling te leggen naar belangrijke maatschappelijke opgaven zoals mobiliteit en arbeidsmarkt. Er is een extra hoofdstuk innovaties opgenomen. Er wordt nader ingegaan op opslag mogelijkheden. Tevens maakt de waterstofstrategie voor de regio hier onderdeel vanuit. Hierbij zal de REKS keuzes maken over hoe en waar in de regio waterstof zal worden ingezet. Dit gebeurt aan de hand van een waterstofladder. Deze hoofdstukken zijn geactualiseerd.

Ten aanzien van het maatschappelijk draagvlak is een beschrijving toegevoegd op welke wijze invulling is gegeven aan het betrekken van de samenleving bij de definitieve REKS.

Ontwikkelscenario voor grootschalige opwek, met hierin de energiehubs

Regionale structuur warmte met inventarisatie warmtebronnen en scenario’s warmteinfrastructuur

Doorrekening netwerkimpact door Enexis.

Benoemen van de zes grote gebiedsopgaven in de regio in het kader van de klimaatopgave

In het concept bod REKS is nog geen koppeling gelegd naar belangrijke maatschappelijke opgaven. In het concept bod REKS is nog een hoofdstuk opgenomen over innovaties of waterstof.

Hoofdstuk maatschappelijk bestuurlijk draagvlak, communicatie en ‘vragen aan het Rijk’

2

Strategische visie voor grootschalige zon In de REKS is een regionale strategie voor zonnevelden ontwikkeld, voor zonnevelden groter dan 2 ha. Hierin geeft de regio aan dat ze zoveel mogelijk in willen zetten op zon op dak en windenergie. In deze strategie is besloten om initiatieven voor zonnevelden die al lopen door te laten gaan, dit geldt ook voor initiatieven in de categorieën ja altijd, en ja mits van de zonneladder. Voor de categorie nee, tenzij, wordt voorgesteld om tot de REKS 2.0 (in 2023) nieuwe initiatieven af te houden, tenzij er een breed gedragen opvatting is dat een initiatief belangrijk is voor de regio. Participatie De projectorganisatie van de REKS kent een organisatiestructuur met een bestuurlijke stuurgroep, projectgroep en werkgroepen. Vertegenwoordigers van gemeenten, provincie, waterschappen, natuurorganisaties, woningcorporaties, ZLTO en energiecoöperaties hebben deelgenomen in deze stuur-, project- en werkgroepen. Naast de reguliere overleggen zijn ook ambtelijke, bestuurlijke- en raadssessies gehouden waar ook andere stakeholders aan hebben deelgenomen. Er in intensief contact geweest met de jongerenorganisatie Jong RES en met een taskforce van bedrijven. Ondanks alle coronabeperkingen is geprobeerd om zoveel mogelijk bewoners uit de regio te betrekken en te informeren over de REKS. Dit is gedaan door het organiseren van 12 webinars.

Alle webinars zijn via advertenties in het Brabants Dagblad, lokale kranten en via de sociale media kenbaar gemaakt. Deze zijn door enkele duizenden bewoners bekeken. Daarnaast is er een regionale interne enquête uitgezet die door meer dan 2.100 inwoners is ingevuld. Ook jongeren zijn betrokken. Door middel van een swipocratie hebben circa 250 jongeren een enquête ingevuld en hebben enkele tientallen jongeren meegedaan aan gesprekken. Dit heeft geleid tot een manifest dat is overhandigd aan de stuurgroep REKS. Ook konden bewoners of andere geïnteresseerden zich aanmelden voor een nieuwsbrief. Inmiddels wordt deze nieuwsbrief ongeveer om de 2 à 3 weken aan 1.600 mensen toegestuurd. De Regio Hart van Brabant heeft van verschillende partijen zoals, gemeenten, waterschappen, provincie, natuurorganisaties en energie coöperaties op het concept bod REKS reacties ontvangen. Deze reacties zijn verwerkt in de definitieve REKS. Een aantal reacties zijn bijvoorbeeld: Ontwikkel een strategische zonnevisie; Geef meer invulling aan het onderdeel wind boven bos; Leg vanuit de REKS ook de relatie naar onderdelen zoals mobiliteit en arbeidsmarkt. Betrek actiever bewoners bij de uitwerking van de REKS. 3. Alternatieven 1. Gemeente Gilze en Rijen kan besluiten de REKS niet vast te stellen.

In dat geval zal de REKS alsnog aan het Rijk worden aangeboden met een annotatie van de gemeenten die afwijkend hebben besloten. 2. Gemeente Gilze en Rijen kan besluiten de REKS vast te stellen inclusief amendementen. 4. Lasten, baten en dekking Investering: Niet van toepassing. Eenmalige kosten: Niet van toepassing.

3

Structurele kosten: Het Rijk heeft voor een periode van drie jaar middelen beschikbaar gesteld voor de ondersteuning van het REKS-proces in de regio. Dit is in het Klimaatakkoord van 28 juni 2019 opgenomen. Deze middelen zijn bedoeld voor de periode van 1 januari 2019 tot eind 2021. Voor de periode erna zal de financiële impact door het Rijk nog onderzocht worden. Er zal in de loop van 2021 meer zicht komen op de Rijksbijdrage die we voor 2022 en 2023 kunnen verwachten. Om extra middelen voor het jaar 2021 en de periode 2022 en verder te verwerven zijn de volgende zaken in gang gezet of worden gevolgd: 1. De regio gemeenten zijn samen met de waterschappen en provincie een regionale uitvoeringsorganisatie aan het vormgeven. Gedacht wordt aan een regionaal publiek ontwikkelbedrijf in combinatie met een omgevingsfonds. Dit ontwikkelbedrijf en omgevingsfonds zijn bedoeld voor de ontwikkeling van de energiehubs en realisatie van de klimaatopgaven In het omgevingsfonds kunnen subsidies en bijdragen van partijen komen die worden aangevuld met revenuen uit het publieke ontwikkelbedrijf. Medio 2021 zouden de eerste (raads-)besluiten hierover genomen moeten worden. 2. Het programmabureau Regio Hart van Brabant is voor de warmtetransitie in samenwerking met de zes woningcorporaties een ELENA aanvraag aan het voorbereiden.

De doelstelling is om enkele miljoenen aan onderzoek- en ontwikkelsubsidie te verwerven. 3. In het kader van het thema energiebesparing is een Europese REACT-EU aanvraag in voorbereiding. 4. In het kader van het artikel 2 onderzoek Klimaatakkoord is er door het bureau AEF het rapport ‘Uitvoeringskosten van het Klimaatakkoord voor decentrale overheden in 2022 – 2030’ uitgebracht. Vervolgens heeft de Raad van Openbaar Bestuur (ROB) hierop een advies gegeven. De gemeenten hebben een substantiële bijdrage nodig om de taken uit te voeren. Een onderdeel hiervan zijn de taken die behoren tot het uitvoeren van de REKS. De rapportage inclusief het ROB advies maakt onderdeel uit van de kabinetsonderhandelingen. Dekking: Er is een bedrag van €25.000,- gereserveerd in de begroting (budget duurzaamheid). Dit bedrag komt uit het budget van €237.000,- dat we eenmalig vanuit het Rijk hebben ontvangen voor de uitvoering van het klimaatakkoord, het opstellen van de Transitievisie Warmte en de Wijkuitvoeringsplannen. 5. Duurzaamheid Eén van de duurzaamheidsambities is het reduceren van de C02-emissie met 49% in 2030 en 95% in 2050. We gaan regionaal een opgave voor duurzame opwek realiseren. Middels het vaststellen van de REKS wordt bekeken hoe we daar het beste voor Gilze en Rijen invulling aan kunnen geven. 6.

Commissiebehandeling De commissiebehandeling heeft niet tot aanpassing van dit voorstel geleid. 7. Relatie ABG-organisatie De gemeenten Alphen-Chaam en Baarle-Nassau vallen onder een andere RES-regio.

4

8. Risico's 1. De ambities uit de REKS zijn voor zowel de energie- als de klimaatopgave groot. Wij zijn erg afhankelijk van bijdragen en subsidies van anderen. Mochten deze onverhoopt niet worden verworven, dan zal de REKS moeten worden aangepast, danwel worden gefaseerd. 2. Ondanks het feit dat veel bewoners en stakeholders tijdens het proces zijn geconsulteerd en geïnformeerd zijn er maatschappelijk vele discussies. Bij de uitwerking van de REKS zal blijken of alle plannen haalbaar zijn. 3. De 9 gemeenteraden, de 3 algemene besturen van de waterschappen en Provinciale Staten nemen allemaal een zelfstandig besluit. Daarbij hoort ook de mogelijkheid van het indienen van moties en amendementen. Afhankelijk van de aard van de moties en amendementen wordt er een aangepaste REKS ingediend. Het kan ook zijn dan de moties en amendementen worden bijgevoegd bij de definitieve REKS en als ‘totaalpakket’ aangeboden aan het Programmabureau NPRES. Mochten de moties en amendementen het ‘hart’ van de REKS raken dan zal het proces deels worden overgedaan, waarna er een nieuw besluit wordt gevraagd. 9. Vervolg Planning: De REKS is opgesteld in het vervolg op de concept REKS. Elke twee jaar wordt de REKS geëvalueerd en herijkt.

De regio kan in de komende jaren extra opgaven vanuit het Rijk ontvangen doordat er bijvoorbeeld meer duurzame energie nodig voor de opgaven in de gebouwde omgeving en mobiliteit. Enexis zal elke twee jaar een doorrekening maken van het energiesysteem. De gemeenteraden moeten de herijkte RE(K)S’sen iedere twee jaar opnieuw vaststellen. Communicatie: In de uitvoering van de REKS zal inwonersparticipatie de verantwoordelijkheid zijn van de gemeente. Bij plannen voor de opwek van duurzame energie zullen wij als gemeente zorgen voor een participatie- en communicatieproces.

BURGEMEESTER EN WETHOUDERS VAN GILZE EN RIJEN

R.M. (René) Wiersema secretaris

Bijlage(n):

D.A. (Derk) Alssema burgemeester

Regionale Energie- en Klimaatstrategie regio Hart van Brabant

5

Agendapunt 7. Vergadering d.d. 29 april 2021. DE RAAD VAN DE GEMEENTE GILZE EN RIJEN;

gezien het voorstel, genummerd RS21.00038, van het college van burgemeester en wethouders; besluit: de Regionale Energie- en Klimaatstrategie Hart van Brabant vast te stellen.

Aldus vastgesteld in de openbare vergadering van 29 april 2021. DE RAAD VOORNOEMD, de griffier, de voorzitter,

mr. J.W. Timmermans

D.A. Alssema