ap 7 jaarverslag 2020 programma duurzaamheid

MEMO Aan

raadscommissie Ruimte

Van

college van burgemeester en wethouders

Onderwerp

jaarverslag programma duurzaamheid 2020

Datum

13 april 2021

Zaaknr

326771

Bijlagen Jaarverslag Duurzaamheid 2020 Eerdere besluitvorming: Koersdocument Duurzaam Gilze en Rijen (2019) Korte samenvatting (annotatie) Het jaarverslag is een onderdeel van de beleidscyclus en geeft inzicht in de toepassing van de, door de raad en het college vastgestelde, beleids- en uitvoeringsagenda van het programma Duurzaamheid. Het is bedoeld als een verantwoordingsdocument, maar vormt ook een instrument voor de evaluatie en (eventuele) aanpassing van het beleid. Inleiding Het jaarverslag geeft de organisatie en het bestuur inzicht in prestaties en maakt het mogelijk dat de in het uitvoeringsprogramma vastgelegde prestaties en doelen op juiste wijze verantwoord kunnen worden en sturing mogelijk wordt. Relatie ABG-Organisatie Alle drie de gemeenten binnen de ABG-organisatie hebben een soortgelijk jaarverslag en uitvoeringsagenda. De inhoud is afgestemd op de desbetreffende gemeente. Vervolg In het najaar van 2021 delen we de Duurzaamheidsmonitor. Dit is een monitor die inzicht zal geven in de cijfers van het programma Duurzaamheid. Hierbij worden gegevens gebruikt uit de klimaatmonitor. Denk hierbij aan zaken als: CO2 besparing per thema en project, energieverbruik en energielabels. Vanaf 2021 zal de monitor een vaste bijlage zijn bij de uitvoeringsagenda. Op dit moment is de monitor nog in ontwikkeling.

Pagina 1 van 1

JAARVERSLAG DUURZAAM GILZE EN RIJEN 2020

Colofon: Dit jaarverslag is in opdracht van de gemeente Gilze en Rijen opgesteld door HetEnergieBureau te Eindhoven. Maart 2021

2

INHOUD Samenvatting ....................................................................................................................................... 4 1

Inleiding ................................................................................................................................ 5

2

Thema energie .................................................................................................................... 7

2.1

Regionale energie- en klimaatstrategie REKS .................................................................................. 7

2.2

Transitievisie warmte .................................................................................................................................... 7

2.3

Energiereductie ................................................................................................................................................ 8

2.4

Zon op bedrijfsdaken ................................................................................................................................... 9

2.5

Sociaal Maatschappelijk Innovatie Lab Energieneutraal SMILE .............................................10

2.6

Innovatie ...........................................................................................................................................................11

2.7

Controles en audits .....................................................................................................................................11

2.8

Resultaten in cijfers (monitoring) .........................................................................................................12

3

Thema klimaat en biodiversiteit ................................................................................... 13

3.1

Uitvoering van Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie (DPRA) ..........................................................13

3.2

Biodiversiteit ....................................................................................................................................................14

4

Thema circulaire economie ............................................................................................ 17

4.1

Afvalbeleid .......................................................................................................................................................17

4.2

Samenwerken met bedrijven ..................................................................................................................18

5

Thema gemeente als goed voorbeeld ........................................................................ 19

5.1

Bedrijfsintern duurzaamheidssysteem en verduurzamen gemeentelijke gebouwen en

installaties ..............................................................................................................................................................................19 5.2

Uitvoeren actieplan Maatschappelijk Verantwoord Inkopen MVI .......................................20

5.3

Regionale projecten ....................................................................................................................................20

5.4

Communicatie en activiteiten .................................................................................................................20

6

Conclusies ......................................................................................................................... 22

3

SAMENVATTING In Gilze en Rijen staat duurzaamheid hoog op de agenda. Onze duurzaamheidsambities hebben we vastgelegd in het koersdocument ‘Duurzaam Gilze en Rijen’ dat in 2019 door de gemeenteraad is vastgesteld. In het voorliggende jaarverslag beschrijven we welke acties en projecten we in 2020 hebben uitgevoerd en wat we daarmee hebben bereikt. Daarbij kijken we niet alleen naar onze eigen gemeentelijke inspanningen maar ook naar de inspanningen van onze maatschappelijke partners. Het realiseren van onze duurzaamheidsambities kunnen we niet alleen en gelukkig hoeft dat ook niet. We merken dat steeds meer organisaties in onze gemeente een constructieve bijdrage hieraan leveren. 2020 was een bijzonder jaar. Een jaar waarin COVID-19 ons leven bepaalde. De beperkingen die het virus met zich mee bracht waren ook van invloed op de uitvoering van ons duurzaamheidsbeleid. Informatiebijeenkomsten konden niet doorgaan. De risicodialogen in het kader van klimaatadaptatie moesten worden uitgesteld en aangepast. Toch is het ons gelukt om een groot deel van de vooraf geplande activiteiten uit te voeren. Het concept van de Regionale Energie- en Klimaatstrategie Hart van Brabant is vastgesteld en we hebben de basis gelegd voor onze eigen lokale transitievisie warmte die in 2021 zal worden ontwikkeld.

Om energiebesparing bij onze inwoners te stimuleren, hebben we in samenwerking met EGR en het Regionale Energieloket verschillende (inkoop)acties opgestart. Om klimaatmaatregelen te stimuleren, is een klimaatsubsidie in het leven geroepen. Sinds november kunnen inwoners deze subsidie aanvragen voor het nemen van klimaatmaatregelen in hun eigen tuin. In samenwerking met de natuurverenigingen zijn verschillende projecten uitgevoerd gericht op het verbeteren van de biodiversiteit in onze gemeente. Voorbeelden daarvan zijn de aanleg van een bloemenweide in een park in Rijen en het plaatsen van mezenkasten in het kader van de natuurlijke bestrijding van de processierups. Aansluitend op de ABG-brede visie betreffende de aanpak van zwerfafval (vastgesteld in februari), hebben we een uitvoeringsagenda opgesteld en een breed scala aan activiteiten uitgevoerd, waarbij veel maatschappelijke partners (scholen, verenigingen e.d.) betrokken zijn. Natuurlijk hebben we ook weer activiteiten uitgevoerd gericht op de voorbeeldfunctie die we als gemeentelijke organisatie willen vervullen. We hebben gewerkt aan de voorbereiding van een beleidsplan voor sportaccommodaties en in dat verband energiescans uitgevoerd. Ook voor het overige gemeentelijke vastgoed is een start gemaakt met de voorbereiding van een beleidsplan en een daarbij horend uitvoeringsplan.

Het uitgangspunt is dat maatregelen die horen bij het ‘laaghangend fruit’ meteen worden uitgevoerd en overige maatregelen op natuurlijke momenten.

4

1 INLEIDING Onder de noemer ‘Samen Bewust’ werken we in Gilze en Rijen aan het realiseren van onze duurzaamheidsambities. Dat doen we als gemeente niet alleen. We werken samen met bewoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties zoals de coöperatie EGR, de Natuur- en Landschapsvereniging Gilze en Rijen (NLGR) en het Gilze Rijens Industrieel Contact (GRIC). Hoe onze gezamenlijke ambities er uit zien en wat onze strategie is om de ambities te realiseren, hebben we vastgelegd in het koersdocument ‘Duurzaam Gilze en Rijen’ dat in 2019 door de gemeenteraad is vastgesteld. Voor de volledigheid hebben we onze koers hieronder nog een keer schematisch in beeld gebracht:

Figuur 1: Koersdocument duurzaamheid in beeld In het jaarverslag Duurzaam Gilze en Rijen 2020 geven we per thema en onderwerp aan wat we in 2020 van plan waren op grond van de uitvoeringsagenda (zie kader per onderwerp) en welke acties en projecten we daadwerkelijk hebben uitgevoerd. Op basis van de duurzaamheidsmonitor brengen we bovendien in beeld hoe we ervoor staan op duurzaamheidsgebied en hoe onze inspanningen daar aan bijdragen. Dat doen we in dit jaarverslag hoofdzakelijk voor het thema Energie, omdat voor dit thema concrete, openbare cijfers beschikbaar zijn en betrouwbare effectberekeningen kunnen worden gemaakt. In volgende jaarverslagen willen we onze duurzaamheidsmonitoring verder uitbouwen. In 2020 zijn we begonnen met het uitzetten van een programma duurzaamheid in de organisatie. Hiermee willen we duurzaamheid een breed gedragen thema maken binnen de ambtelijke organisatie. Waar we zien dat er veel collega´s van verschillende clusters al aan duurzaamheid 5

werken, willen we deze beter met elkaar in verbinding brengen en alles samen laten komen in het programma duurzaamheid. Daarnaast is duurzaamheid verankerd in het Omgevingsbeleid. Het Koersdocument Duurzaam Gilze en Rijen staat op de inventarisatielijst omgevingsbeleid die de basis vormt voor het plan van aanpak die moet leiden tot de omgevingsvisie. Ook hierin is duurzaamheid dus verankerd. Een ander aandachtspunt is de duurzaamheidscommunicatie. De algemene communicatiestrategie die gekoppeld is aan het Koersdocument Duurzaam Gilze en Rijen, vormt hiervoor de basis. De verdere verankering van duurzaamheid in het gemeentelijke beleid, het draagvlak voor het thema, de beschikbare capaciteit en de organisatie van de uitvoering, zijn belangrijke aandachtspunten voor 2021.

6

2 THEMA ENERGIE 2.1

Regionale energie- en klimaatstrategie REKS

In 2020: 1. Stuurde de Regio namens het college van B&W de concept-REKS aan het Rijk. 2. Stelde de gemeenteraad het regionale kader grootschalige opwek zon op land vast. In 2020 hebben we vanuit Gilze en Rijen actief meegewerkt aan de totstandkoming van de Regionale Energie- en Klimaatstrategie (hierna REKS) voor Hart van Brabant, waarbij onder meer de regionale potentie voor de opwek van duurzame elektriciteit in beeld is gebracht. In maart 2020 is op regioniveau het concept-bod voor de REKS vastgesteld. Binnen het regionale bod heeft elke gemeente een deelopgave. Alle deelopgaven samen moeten ervoor gaan zorgen dat de regio de afspraken uit het nationale klimaatakkoord nakomt. De energie-opgave van Gilze en Rijen richt zich op energiebesparing, zon op daken en in beperkte mate op zonnevelden. In de periode na maart hebben de colleges van alle regiogemeenten, gedeputeerde staten en de dagelijkse besturen van de betrokken waterschappen het bod uitgebreid besproken. In juli 2020 is het concept-bod vervolgens, mede namens het college van Gilze en Rijen, ingediend bij het Rijk. Inmiddels werken we in regioverband toe naar de definitieve REKS 1.0 die voor 1 juli 2021 bij het Rijk moet worden ingediend. Vanuit Gilze en Rijen werken verschillende maatschappelijke partners, zoals Energie Gilze Rijen (hierna EGR), actief mee aan de totstandkoming van de REKS.

Als uitwerking van de REKS heeft EGR samen met 10 andere energiecoöperaties uit de regio meegewerkt aan de ontwikkeling van Burgerwindpark De Spinder in Tilburg (Spinderwind B.V.). De vier windturbines leveren sinds het voorjaar van 2020 duurzame elektriciteit. Met de voorbereiding van handreiking ‘Grootschalige opwek zonne-energie’ in 2020 een start gemaakt, maar deze is nog niet aan de gemeenteraad voorgelegd. Naar verwachting zal dit na de zomer van 2021 gebeuren.

2.2

Transitievisie warmte

In 2020: 1. Werd de raad geïnformeerd over de warmtekaart 2. Stelde we aan de hand van de startnotitie de route naar de transitievisie warmte op. De transitievisie warmte wordt uiterlijk eind 2021 aan de gemeenteraad aangeboden. De Regionale Energie- en Klimaatstrategie (REKS) voor Hart van Brabant geeft op hoofdlijnen inzicht in de warmtevraag en de belangrijkste warmtebronnen van de regio (Regionale Structuur Warmte). Aansluitend hierop heeft CE Delft in 2020 in opdracht van onze gemeente een warmtekaart opgesteld die inzicht geeft in de mogelijke warmteopties per wijk. Op basis hiervan zijn we aan de slag gegaan met de voorbereiding van een Transitievisie Warmte voor Gilze en Rijen. Hierin komt te staan wanneer welke wijk of buurt van het aardgas af gaat en wat de rol van de gemeente hierbij is. De startnotitie voor de totstandkoming van de Transitievisie Warmte hebben we in 2020 vastgesteld. Het plan van aanpak is op moment van schrijven aan de commissie Ruimte voorgelegd. De visie zelf zal naar verwachting eind 2021 aan de gemeenteraad worden voorgelegd.

7

2.3

Energiereductie

In 2020: 1. Hielden EGR en Het Regionaal Energieloket groepsaankopen voor spouwmuurisolatie, zonnepanelen en glasisolatie. 2. Hielden we meerdere (online) bijeenkomsten over energiebesparing. 3. Werkten we samen met EGR aan acties voor energiereductie, zoals energiebespaaradvies aan huis en de wijkaanpak in 4 geselecteerde wijken. 4. Ondersteunde het Regionaal Energieloket EGR en waren zij tevens een digitale en telefonische vraagbaak voor onze inwoners als het gaat over energiebesparing. 5. Continueerden we de duurzaamheidslening. Een raadsvoorstel over het verhogen van het budget kwam in het eerste kwartaal. Het stimuleren van energiebesparing bij onze inwoners doen we als gemeente niet alleen. We werken in dit kader nauw samen met partijen als EGR, woningcorporatie Leystromen en het Regionale Energieloket. Samen organiseerden we communicatie- en andere bewustwordingsacties. In 2020 was het organiseren van de fysieke bijeenkomsten lastig, vanwege COVID-19. We hebben we verschillende concrete acties in gang gezet en zijn alle fysieke bijeenkomsten digitaal gehouden. In samenwerking met het energieloket hebben we in 2020 de landelijke RRE-subsidie binnengehaald (Regeling Reductie Energiegebruik).

Met behulp van deze subsidie zijn onder meer de volgende inkoopacties opgezet (groepsaankopen):  Zonnepanelen: 118 deelnemers hebben zich hiervoor aangemeld, wat geresulteerd heeft in 53 gerealiseerde installaties met een gezamenlijk vermogen van ca. 246.000 Wp. De actie loopt in 2021 door;  Glasisolatie: deze actie is in 2020 gestart, maar wordt grotendeels in 2021 uitgevoerd. In 2020 hadden zich al 29 deelnemers aangemeld.  Spouwmuur- en vloerisolatie: 44 inwoners/huishoudens uit Gilze en Rijen hebben hiervan gebruik gemaakt. Deze resultaten zorgen voor een jaarlijkse CO2-winst van ca. 105 ton per jaar1. Op basis van de RRE-subsidie heeft EGR zich in 2020 ook ingezet op:  Het geven van energiebespaaradvies aan particuliere woningeigenaren. Er zijn ca. 60 adviesgesprekken gevoerd. Ook zijn er ca. 30 warmtescans uitgevoerd. Er waren 12 energieadviseurs actief;  De wijkaanpak energiebesparing in 4 wijken (Schildersbuurt, Wolfsweide (deels), Steenakker (deels), Hofstad). Bij een aantal woningen zijn in 2020 scans uitgevoerd. Het vervolg hierop vindt in 2021 plaats. Het doel is om de wijken voor te bereiden op de overstap naar een andere warmtevoorziening. Aan de hand van een energiescan aan huis, door EGR, wordt een adviesrapport opgesteld. Deze worden op (online) wijkbijeenkomsten gepresenteerd door EGR.

Vanuit het Regionale Energieloket zijn vouchers uitgegeven voor de aanschaf van energiebesparende items zoals LED-lampen, radiatorfolie en tochtstrips. In 2020 zijn in Gilze en Rijen 682 vouchers verzilverd, waardoor naar verwachting jaarlijks 0,9 TJ energie wordt bespaard en ca. 58 ton1 minder CO2-uitstoot plaatsvindt. De actie loopt door in 20212.

1

Ter vergelijking: een gemiddelde woning in Gilze en Rijen verbruikt per jaar 0,06 TJ en stoot 3,8 ton CO 2 uit. Een kleine doorkijk naar 2021: op moment van schrijven zijn er 939 vouchers verzilverd. Een evaluatie van het RRE project zal na afloop van de subsidie worden opgesteld. 2

8

Het aantal verzilverde cadeaubonnen is op te splitsen in verschillende subcategorieën: gas besparende maatregelen, stroom besparende maatregelen en besparende verlichting. Zo kan men producten aanschaffen om gas of energie te besparen. Tot op heden zijn vooral de energiebesparende maatregelen (denk aan: LED lampen) het meest populair. De actie loopt tot dat de cadeaubonnen allemaal vergeven zijn.

Het Regionaal Energieloket was in 2020 onze digitale en telefonische vraagbaak op het gebied van energiebesparing. In 2020 verlengden we het abonnement van het Regionaal Energieloket (klantcontactcentrum + digitaal loket) met nog eens drie jaar. In 2020 hebben 3048 unieke bezoekers de website van het Regionaal Energieloket Gilze en Rijen bezocht. Ook zijn er 200 digitale huisscans gedaan. Samen met het Regionaal Energieloket hebben we ook EGR een nadrukkelijke digitale plek gegeven. Een extra impuls voor het treffen van maatregelen is de duurzaamheidslening. In 2020 is het budget hiervoor verhoogd. In 2020 werd aan 23 huishoudens een duurzaamheidslening verstrekt. Er is in 2020 €122.344,- uitgegeven aan afgeronde aanvragen voor duurzaamheidsleningen. Woningcorporatie Leystromen werkt ondertussen gestructureerd aan de verduurzaming van haar woningbezit. Daarbij wordt gestreefd naar energielabel B als gemiddelde per gemeente in 2023. In Alphen-Chaam en Baarle-Nassau is deze doelstelling al behaald. In Gilze en Rijen is het gemiddelde label nu nog C. Daarom wordt de komende tijd extra gefocust op de verbetering van de energieprestatie van huurwoningen in Gilze en Rijen. De afstemming met de huurdersorganisatie (de huurdersraad) heeft in 2020 helaas niet plaatsgevonden, omdat het bestuur van de organisatie is gestopt.

In 2021 werken we nauw samen met Leystromen en EGR aan de RREW subsidie.

2.4

Zon op bedrijfsdaken

In 2020: 1. Inventariseerden we de wensen en de knelpunten voor het realiseren van zon op bedrijfsdaken. 2. Stelden we een tool-kit op om bedrijven te helpen. 3. Namen we zon op agrarische daken mee in de uitvoering van het VAB-beleid. Als het gaat om grootschalige opwek van duurzame elektriciteit spelen bedrijfsdaken een belangrijke rol. In 2020 is een plan van aanpak ‘Zon op bedrijfsdaken’ opgesteld dat zich richt op bedrijven in de drie ABG-gemeenten. In het kader van het project kunnen ondernemers gebruik

9

maken van onafhankelijk advies, waarbij verschillende opties voor zon op dak in beeld worden gebracht. Het doel is dat per gemeente minimaal 25% van de (bedrijfs-)daken wordt vol gelegd met zonnepanelen. De verwachting is dat dit ca. 227 TJ per jaar op gaat leveren, wat gelijk staat aan het energieverbruik van bijna 4000 huishoudens. Bedrijfsdaken kunnen ook de basis vormen voor zogenaamde ‘postcoderoosprojecten’ waarbij inwoners kunnen participeren in een zonnedak. Een partij die een belangrijke bijdrage levert aan het realiseren van grootschalige opwek met burgerparticipatie, is EGR. EGR streeft naar 100% lokaal opgewekte duurzame energie met tenminste 50% burgerparticipatie. De lokaal opgewekte stroom wordt geleverd via energiecollectief OM. Inmiddels zijn door EGR twee ‘postcoderoosprojecten’ gerealiseerd (de Hangaar in Gilze én de Vet in Rijen). In 2020 zijn er 15 dakscans bij ondernemers uitgevoerd in de Gemeente Gilze en Rijen. 11 van deze 15 ondernemers hebben aangegeven over te willen gaan tot het plaatsen van zonnepanelen. 6 door middel van salderen en 5 door middel van het aanvragen van SDE subsidie.

2.5

Sociaal Maatschappelijk Innovatie Lab Energieneutraal SMILE

In 2020: 1. Leerden we van de bottom-up wijkaanpak SMILE Molenschot. 2. Bespraken we met Molenschot Groen een vervolg op SMILE. Het project ‘wijkaanpak SMILE Molenschot’ liep tot 2020. Met de aanpak is een stevige basis gelegd voor een vervolg onder de noemer Molenschot Groen. Op initiatief van een aantal enthousiaste inwoners worden op basis van een menukaart activiteiten georganiseerd om alle Molenschotters te helpen met het verduurzamen (energieneutraal maken) van hun woning. In de winterperiode van 2019/2020 zijn er 100 energieadviezen en warmtescans uitgevoerd. Daarnaast waren er in 2020 80 10

bezoekers op de informatieavond over energiebesparing, zijn er 2 enquêtes uitgevoerd (totaal respons van 140) en zijn er goede voorbeelden gedeeld (nieuwsbrief). Op de tweede informatieavond over glasisolatie waren er, door de COVID-19 maatregelen, 30 bezoekers aanwezig.

2.6

Innovatie

In 2020: 1. Hielden we rekening met innovatieve ontwikkelingen en stimuleerden deze waar dat mogelijk is. 2. Voerden we een haalbaarheidsonderzoek uit met Waterschap en gemeente Dongen voor de AHPD-techniek bij de rioolwaterzuivering. Omdat we verwachten dat innovatieve ontwikkelingen een belangrijke rol gaan spelen in de energietransitie, houden we onze ogen en oren open voor nieuwe ontwikkelingen en stimuleren we waar mogelijk innovaties. In 2020 hebben we, samen met de gemeente Dongen, meegewerkt aan een haalbaarheidsonderzoek van het Waterschap, gericht op de toepassing van de zogeheten AHPD-techniek bij rioolwaterzuivering, waarbij groen gas uit rioolwater wordt geproduceerd. Er komt geen vervolg, er is besloten dat de informatie op dit moment nog niet concreet genoeg is om het onderzoek voort te zetten. Wel worden de ontwikkelingen nauw in de gaten gehouden.

2.7

Controles en audits

In 2020: 1. Gaf de OMWB voorlichting over de informatieplicht energiegebruik voor bedrijven. 2. Controleerde de OMWB bedrijven op de informatieplicht. 3. Werden drie kantoorpanden gecontroleerd met provinciale subsidie (in 2021 nog twee panden). De OMWB heeft met provinciale subsidie bij drie kantoorpanden in Gilze en Rijen energiecontroles uitgevoerd. De subsidie is ook ingezet voor het realiseren van een informatiesysteem dat behulpzaam is bij een efficiënte en informatie gestuurde programmering van de controles. Dit wordt ingezet voor het controleprogramma 2021. Vanuit het Rijksprogramma Versterkte Uitvoering Energiebesparings- en informatieplicht (VUE) zijn in 2020 ook nog eens 9 extra energiecontroles uitgevoerd en is toezicht gehouden op de naleving van de informatieplicht energiebesparing. Om bedrijven over deze informatieplicht te informeren, heeft de OMWB in het voorjaar van 2020 informerende brieven gestuurd naar 79 bedrijven in onze gemeente. Deze bedrijven zouden onder de informatieplicht vallen, maar op moment van verzending van de brief voldeden zij hier nog niet aan. Het merendeel van deze bedrijven heeft hierop gereageerd, waardoor nu naar verwachting 82% (122 bedrijven) van de informatieplichtige bedrijven voldoet. Dat betekent dat 122 bedrijven van de totaal 149 bedrijven op dit moment aan de informatieplicht voldoet.

De actie krijgt in 2021 een vervolg voor de nog resterende bedrijven. Bij ca. 80% (119 bedrijven) van alle in de OMWB-regio gecontroleerde bedrijven zijn overtredingen van de energie-eisen geconstateerd. Dit wordt vooral veroorzaakt door de onbekendheid van bedrijven met de wettelijke eisen. Bij hercontroles blijkt dat vrijwel altijd de benodigde maatregelen getroffen zijn. Door het uitvoeren van deze acties is naar verwachting het energiegebruik bij deze bedrijven met 2,6 TJ afgenomen en is ca. 215 ton minder CO2 uitgestoten3.

3 Ter vergelijking: een gemiddelde woning in Gilze en Rijen verbruikt per jaar 0,06 TJ en stoot 3,8 ton CO

2 uit.

11

2.8

Resultaten in cijfers (monitoring)

In 2020 hebben we een start gemaakt met het monitoren van het effect van onze inspanningen. Niet alle projecten konden hierbij al doorgerekend worden. Om een zinvolle berekening te kunnen maken, is het belangrijk dat concrete resultaten geregistreerd worden. Dat is tot op heden niet altijd gebeurd. Daarnaast is het belangrijk om te weten dat resultaten pas gemeten kunnen worden ná afloop van een desbetreffend project. Bovendien voeren we activiteiten uit die niet direct een besparing opleveren, maar wel noodzakelijk zijn om in een later stadium effecten te realiseren. Denk daarbij bijv. aan het opstellen van een plan van aanpak voor zon op bedrijfsdaken of de voorbereidingen voor de Warmtetransitievisie. Ook bewustwordingsactiviteiten leveren niet altijd direct een besparing op, maar zijn wel belangrijk om uit te voeren. De projecten die doorgerekend zijn, leveren samen een jaarlijkse reductie van ca. 4,6 TJ op. Dit is vergelijkbaar met het energiegebruik van 72 woningen uit Gilze en Rijen. Dit lijkt nog zeer beperkt, maar is waarschijnlijk slechts een deel van het effect dat we daadwerkelijk gerealiseerd hebben. In onze volgende jaarverslagen zullen we het inzicht verbeteren en het aantal monitorbare projecten uitbreiden.

Verwachte gerealiseerde energiereductie in 2020 (TJ/jaar) Groepsaankoop zonnepanelen en isolatie + advies Actie kleine maatregelen (voucher) Energiecontroles bij bedrijven Totaal

Verwachte gerealiseerde CO2reductie in 2020 (ton/jaar)

1,1

105

0,9

58

2,6

215

4,6

378

4

4

De cijfers zijn gebaseerd op berekeningen van HetEnergieBureau. 12

3 THEMA KLIMAAT EN BIODIVERSITEIT 3.1

Uitvoering van Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie (DPRA)

In 2020: 1. Werd de raad middels een webinar geïnformeerd over de klimaatstresstest 2.0. 2. Hielden we op verschillende manieren de klimaatdialoog met betrokken partijen. 3. Werkten we toe naar een uitvoeringsagenda in 2021. Begin 2020 is de klimaatstresstest uitgevoerd. Gilze en Rijen heeft zich daarvoor aangesloten bij de Waterkring de Baronie (zie www.klimaatportaalbaronie.nl). Daarna zijn we gestart met de risicodialogen waarbij met stakeholders (o.a. waterschap, NLGR) wordt gesproken over de risico’s van klimaatverandering. Op regionaal niveau en met externe stakeholders en partners zoals het waterschap hebben de dialogen grotendeels plaatsgevonden onder de noemer ‘Samen Waterproof’. De dialogen intern en met onze inwoners (Klimaatsafari’s door de wijken) konden vanwege COVID19 helaas niet plaatsvinden. We zoeken momenteel nog naar een alternatieve, digitale vorm om hier in 2021 invulling aan te geven. Rekening houdend met de resultaten, zullen we vervolgens een uitvoeringsagenda Klimaatadaptatie opstellen. Om toch alvast met klimaatadaptatie aan de slag te gaan, is in 2020 de motie ‘Versneld afkoppelen regenwater’ aangenomen door de raad. In het Gemeentelijk Rioleringsplan dat in december 2020 aan de raad is voorgelegd, is dit onderwerp verder uitgewerkt.

Ook kunnen sinds november inwoners een klimaatsubsidie aanvragen voor het nemen van klimaatmaatregelen in hun eigen tuin. Deze is bestemd voor de acties:  Tegel eruit, groen erin;  Het plaatsen van een regenwatervijver;  Het leggen van waterdoorlatende verharding;  Het plaatsen van een groen dak;  Het plaatsen van een regenton. In 2020 zijn er al ca. 20 subsidieaanvragen gedaan. Op moment van schrijven (maart, 2021) is dit aantal al verdubbeld en is er al voor €11.715,15 aan subsidie vergeven. De aanvragen variëren van het plaatsen van een regenton tot het aanleggen van een groen dak. In 2021 stimuleren we de aanvraag van de klimaatsubsidie nog eens extra middels verschillende activiteiten en communicatie

13

Vanuit de Baronie is bovendien een start gemaakt met de ontwikkeling van een website waar inwoners informatie kunnen krijgen over wat zij zelf kunnen doen aan klimaatadaptatie. Aanvullend hierop hebben we als gemeente in samenwerking met inwoners geveltuintjes gecreëerd in straten waar veel bestrating aanwezig was.

3.2

Biodiversiteit

In 2020: 1. Faciliteerden we de natuurverenigingen om een eigen visie op biodiversiteit te maken. 2. Brachten we de gemeentelijke inspanningen op het gebied van groen, natuur en landschap in beeld. 3. Deden we een voorstel aan de raad voor de organisatie en financiering van de Wouwervallei als project voor klimaat en biodiversiteit. 4. Waren we als deelnemer betrokken bij de realisatie van de EVZ’s in samenwerkingsverband Landstad Baronie. Met de natuurverenigingen zijn we in 2020 het gesprek gestart dat moet leiden tot een eigen visie op biodiversiteit. Er zijn nog wel wat gesprekken nodig om dit traject af te ronden. Bij nieuwe ontwikkelingen besteden we inmiddels standaard aandacht aan groen en biodiversiteit met behoud en/of verbetering van de biodiversiteit als streven. Dit doen we door bijvoorbeeld natuurinclusief ontwerpen. We nemen daarbij de kaders uit het Deltaplan Biodiversiteitsherstel mee in onze afwegingen. Zo blijft onze gemeente aantrekkelijk als leefgebied voor plant en dier. In 2020 is biodiversiteit meegenomen bij de uitvoering van verschillende projecten zoals Rijen Noord-Oost en de Spoorzone. In 2020 is een start gemaakt met de voorbereiding van het bomenbeleidsplan. Dit plan, dat naar verwachting in 2021 wordt vastgesteld, richt zich o.a.

op:  meer diversiteit in soorten, geen monoculturen;  soorten aanplanten die bestand zijn tegen gevolgen van klimaatverandering;  geen gezonde bomen kappen t.b.v. zonnepanelen; bij nieuwe aanplant wel rekening houden met toekomstige schaduw.

14

Biodiversiteit staat ook in ons beheer van de openbare ruimte centraal. Het merendeel van onze bermen en openbaar groen wordt ecologisch onderhouden. In 2020 is een nieuw maaibestek opgesteld, dat geldt vanaf 2021 (in principe voor 2 jaar, met een mogelijke verlenging van 2 jaar). Het maaibestek is gemaakt door het Waterschap en met andere regiogemeenten. Op basis van het maaibestek wordt onder meer minder vaak gemaaid op plekken waar de veiligheid dat toe laat. Om biodiversiteit in de directe leefomgeving van onze inwoners te stimuleren, zijn we in 2020 gestart met de voorbereiding van het project ‘Natuur in de wijk’. Dit traject waarvoor subsidie beschikbaar is (€ 89.000 van de provincie, € 10.000 cofinanciering gemeente) loopt tot 2024. De gemeente faciliteert het project; Orbis is de uitvoerende partij. De uitvoering vindt grotendeels plaats in 2021. Samenwerking met de natuurverenigingen is bij dit onderdeel van ons duurzaamheidsbeleid essentieel. Concrete ideeën van onder andere de Natuur- en Landschapsvereniging Gilze en Rijen worden al meegenomen bij beheer en onderhoud en samen met de vereniging uitgevoerd. Daarbij ging het in 2020 o.a.

om:  het boomspiegelproject: bij 96 bomen is groeiplaatsverbetering toegepast, waarbij bomen meer ruimte krijgen om te wortelen en te groeien;  het onderhoud van een wandelpad met peren- en appelbomen;  de aanleg van een bloemenweide i.p.v. gras in een park in Rijen (met aangepast maaibeleid ter bevordering van de biodiversiteit);  het inzaaien van ‘overhoekjes’ met inheems wildbloemenmengsel;  het tijdelijk inzaaien van braakliggende bedrijventerreinen;  het plaatsen van 470 mezenkasten in het kader van de natuurlijke bestrijding van de processierups, inclusief het aanpassen van de begroeiing op 5 locaties (voedsel voor de mezen).  de organisatie van een plantgoedactie om tuinen te vergroenen (gemeente betaalt helft van de aanschafkosten).  de samenwerking met het burgerinitiatief dat zich richt op de ontwikkeling van de Wouwervallei. Dit initiatief richt zich op een perceelsgewijze aanpak die moet leiden tot een meer natuurlijke inrichting van het gebied (o.a. waterloop meanderen, meer waterberging, biodiversiteit vergroten). In 2021 start de uitvoering bij de eerste percelen.

15

16

4 THEMA CIRCULAIRE ECONOMIE 4.1

Afvalbeleid

In 2020: 1. Stelden we met Alphen-Chaam en Baarle-Nassau een visie op zwerfafval op. 2. Gaven we voorlichting en subsidie en faciliteren gerichte acties om zwerfafval op te ruimen en/of te voorkomen. 3. Voerden we de actie Schoon Belonen uit. Minder huishoudelijk restafval De inzamelsystematiek ‘Anders inzamelen’ is in 2020 voortgezet. Sinds 2019 wordt het restafval in Gilze en Rijen ondergronds ingezameld (brengsysteem) en worden reststromen apart opgehaald. In 2020 is dit systeem verbeterd door de inzet van andere voertuigen, meer containers en routeoptimalisatie. Het inzamelen verloopt goed. De hoeveelheid restafval is in 2020 teruggebracht tot ca. 60 kg per inwoner. De eerste signalen zijn dat in 2020, vanwege corona en het thuiswerken, de hoeveelheid huishoudelijk restafval over het algemeen wat is toegenomen. De concrete cijfers en monitoring van zwerfafval zijn inmiddels gepresenteerd via de evaluatie Zwerfafval. De concrete cijfers en monitoring van restafval volgen binnenkort in de evaluatie Afval. Voorkomen zwerfafval In februari 2020 is de ‘Aanpak zwerfafval 2020 en verder’ vastgesteld. Dit document beschrijft de visie van de ABG-organisatie op de duurzame aanpak van zwerfafval in de gemeenten Alphen-Chaam, Baarle-Nassau en Gilze en Rijen. Het vormt de basis voor activiteiten in de drie gemeenten en de besteding van de zwerfafvalvergoeding in de periode 2020-2022.

Aansluitend hierop is per gemeente een Uitvoeringsagenda opgesteld en hebben in Gilze en Rijen in 2020 de volgende activiteiten plaatsgevonden:  Afvalbakken: Er is een afvalbakkeninventarisatie en -optimalisatieplan gemaakt. In winkelcentrum Laverije is een proef gestart met gescheiden afvalbakken in de openbare ruimte (3 bakken voor restafval en PMD). De resultaten hiervan worden gemonitord (zuiverheid PMD en effecten in het winkelgebied). De beheerders van de Laverije hebben besloten om ook gescheiden afvalbakken te plaatsen. Bij een positief resultaat kan deze aanpak worden uitgerold in alle winkelgebieden. Verder zijn nog extra afvalbakken geplaatst langs een looproute over het terrein van Defensie (de Bosroute). Deze worden door de beheerder van het arbeidsmigrantenhotel beheerd.  Gebiedsadoptie: Het project Schoon Belonen is voortgezet. Hierbij adopteren verenigingen een gebied in ruil voor een financiële bijdrage aan een maatschappelijk doel. Vier buurtverenigingen doen hier aan mee. Met de scholen is overleg gevoerd om ook een gebied te adopteren in ruil voor het gescheiden ophalen van PMD-afval. Het overleg loopt nog. De Kring doet al mee en heeft in 2020 een afvaldoppenactie gehouden.

 Vakantieactie Statiegeldautomaat: In juli is in de Laverije een statiegeldautomaat geplaatst waarbij blikjes en plastic flesjes konden worden ingeleverd in ruil voor bonnen die te besteden waren bij lokale bedrijven. De actie was een groot succes (totaal 63.819 inworpen).  Monitoring: In het kader van Nederland Schoon is weer een monitor uitgevoerd. In november heeft een winkelgebiedscan plaatsgevonden in Gilze en in Rijen. De concrete cijfers en monitoring van zwerfafval zijn inmiddels gepresenteerd via de evaluatie Zwerfafval. De concrete cijfers en monitoring van restafval volgen binnenkort in de evaluatie Afval.  Opschoonacties: Gilze en Rijen heeft wel meegedaan aan de World Cleanup Day. De landelijke opschoondag is niet doorgegaan vanwege COVID-19. 17



4.2

Communicatie: De zogenaamde 25 meter regel voor ondernemers (schoonhouden omgeving bedrijf) is toegelicht tijdens een ontbijtsessie voor ondernemers van het GRIC.

Samenwerken met bedrijven

De uitreiking van de MVO prijs heeft in 2020 niet plaatsgevonden. Vanwege COVID-19 konden namelijk geen ondernemersbijeenkomsten georganiseerd worden. Daarnaast hadden ondernemers, in tijden van een pandemie, andere dingen aan hun hoofd dan de verduurzaming van hun bedrijf. Het maken van afspraken in de vorm van Green Deals is wel gewoon doorgegaan. Een belangrijk voorbeeld daarvan is de uitvoering van de Green Deal gezondheidssector Regio Hart van Brabant.

18

5 THEMA GEMEENTE ALS GOED VOORBEELD Bij een groot deel van de projecten en activiteiten die voortvloeien uit het koersdocument, zijn we als gemeente zelf aan zet. We willen als organisatie het goede voorbeeld geven en verankeren duurzaamheid in onze eigen bedrijfsvoering.

5.1

Bedrijfsintern duurzaamheidssysteem en verduurzamen gemeentelijke gebouwen en installaties

In 2020: 1. Stelden we een beleidsplan voor sportaccommodaties op. 2. Gingen we door met de verduurzaming van het gemeentelijk vastgoed. 3. Hielpen we sportaccommodaties met verduurzamen via de routekaart voor het verduurzamen van sportvastgoed. In 2020 hebben we gewerkt aan de voorbereiding van een beleidsplan voor sportaccommodaties (vaststelling gepland in 2021). Als basis hiervoor zijn via Sportservice Noord-Brabant energiescans uitgevoerd bij verschillende sportlocaties. Per accommodatie is bovendien een uitvoeringsplan opgesteld. De plannen zijn opgesteld in samenwerking met de betreffende verenigingen, die deels eigenaar zijn van de sportcomplexen. Ook voor het overige gemeentelijke vastgoed is in 2020 een start gemaakt met de voorbereiding van een beleidsplan en een daarbij horend uitvoeringsplan. Het uitgangspunt is dat maatregelen die horen bij het ‘laaghangend fruit’ meteen worden uitgevoerd en overige maatregelen op natuurlijke momenten. Het streven is om alle panden op termijn energieneutraal te maken. Omdat er ook monumenten bij zitten, is dat (vooralsnog) niet in alle gevallen mogelijk. Voor de realisatie van zonnepanelen op het gemeentelijk vastgoed sluit de gemeente waar mogelijk aan bij het project zon-op-bedrijfsdaken (zie 2.4).

Bij aanpak van gebouwen wordt ook gekeken of er maatregelen genomen kunnen worden in het kader van klimaatadaptatie, zoals afkoppelen van regenwater. Een punt van aandacht bij de verduurzaming van het gemeentelijk vastgoed is het huidige gemeentehuis van Gilze en Rijen. In februari 2021 hebben de drie gemeenteraden ingestemd met het procesvoorstel over de huisvesting van de ABG-organisatie. Zodra dit traject is afgerond, wordt het beleidsplan “verduurzamen en onderhoud gemeentelijk maatschappelijk vastgoed” op dit punt aangevuld. Bij het verduurzamen van het pand (isolatie) moet rekening worden gehouden met de aanwezigheid van vleermuizen. Bij een aantal locaties zijn in 2020 al maatregelen uitgevoerd zoals de toepassing van LED-verlichting bij de gemeentewerf en de hockeyvereniging en de installatie van een warmtepomp bij voetbalvereniging Gilze. In de energieverbruiken van het afgelopen jaar zien we het effect van COVID-19 duidelijk terug. Door een lagere bezetting, zijn deze (voor zover de cijfers bekend zijn) bijna overal afgenomen. Naast de verduurzaming van het gemeentelijk/maatschappelijk vastgoed, zijn we in 2020 bezig geweest met de verduurzaming van het wagenpark van de buitendienst. Verder wordt sinds 2019 het afval binnen het gemeentehuis gescheiden met behulp van milieustraatjes op de gangen.

Hiervan wordt goed gebruik gemaakt en er vindt weinig vervuiling plaats wat resulteert in een afname in restafval.

19

5.2

Uitvoeren actieplan Maatschappelijk Verantwoord Inkopen MVI

In 2020: 1. Gaven we vanuit het Inkoopbureau voorlichting over en stimuleerden we het toepassen van het Actieplan MVI. 2. Waar mogelijk werd hulp geboden in de vorm van vakkennis over duurzaam inkopen bij projecten. Vanuit het Inkoopbureau wordt voorlichting gegeven over het toepassen van het Actieplan MVI. Ook worden collega’s ondersteund bij de uitvoering hiervan. Bij de inrichting van het openbaar gebied zijn in 2020 de eerste stappen gezet om circulariteit mee te nemen in de bestekken.

5.3

Regionale projecten

In 2020: 1. Gaven we mede uitvoering aan de projecten van SMA Hart van Brabant, zoals REKS, een Gezond Leisure Klimaat en circulaire economie. We werkten actief mee aan regionale projecten waarbij we onze eigen duurzaamheidsambities continu in het vizier houden. De belangrijkste ontwikkeling in 2020 (vanuit duurzaamheidsoogpunt) was de ontwikkeling van de Regionale Energie- en Klimaatstrategie (zie paragraaf 2.1). Een andere belangrijke ontwikkeling was de voorbereiding van de Regionale Mobiliteitsagenda 2021-2023 waarin concrete doelstellingen zijn opgenomen voor de vermindering van de CO 2uitstoot door verkeer en vervoer.

5.4

Communicatie en activiteiten

In 2020: 1. Bereikten we alle doelgroepen door op verschillende wijzen te communiceren en bijeenkomsten te organiseren. 2. Deden we een tweetal acties met onze partners in de Week van de Duurzaamheid. 3. Communiceren we onder het logo Samen Bewust.

Ondanks dat het organiseren van bijeenkomsten in 2020 werd beperkt door COVID-19 maatregelen, hebben we zeer regelmatig gecommuniceerd over duurzaamheid. Hierbij is het logo ‘Samen bewust’ structureel is toegepast en hebben we waar mogelijk is samengewerkt met andere partijen zoals EGR. Daarnaast hebben we maandelijks de duurzaamheidsnieuwsbrief uitgebracht, waar inmiddels zo’n 113 inwoners op geabonneerd zijn. Ook maakten we regelmatig gebruik van de sociale media kanalen van de gemeenten, plaatsten we persberichten en advertenties in het Weekblad en organiseerden we verschillende (online) informatieavonden waar bij verschillende leeftijdsgroepen aanwezig waren. Zie hieronder de terugkoppeling van een informatieavond voor het RRE project, deze doelgroepen hebben we in 2020 op verschillende informatieavonden gezien. Hieruit concluderen we dat op online informatieavonden ook andere doelgroepen afkomen dan op de fysieke informatieavonden.

20

In de Week van de Duurzaamheid organiseerden we onder andere de volgende activiteiten waarbij we voornamelijk de doelgroep jongeren aanspraken.  Een Kids Klimaat Experience in het Speelbos in Gilze voor 50 kinderen uit Gilze en Rijen  Een lezing van Helga van Leur, welke door de COVID-19 maatregelen helaas uitgesteld moest worden tot in 2021.  De eerste Klimaatsafari door Rijen voor een aantal ambtenaren van de gemeente Gilze en Rijen.

In 2020 hebben we nagedacht over een duurzaamheidsplatform van en voor de samenleving. Een platform bedoeld om bijvoorbeeld:  Duurzaamheidsinitiatieven te presenteren;  Projecten en acties vorm te geven samen met actieve inwoners, bedrijven en maatschappelijke organisaties (samen aan de slag);  Praktische informatie over duurzaamheid te delen. Het is nog niet duidelijk hoe het platform er concreet uit zal gaan zien. In 2021 zullen we hierover een besluit nemen en zullen we het platform samen met onze duurzaamheidspartners inrichten. Als gemeente zullen we het platform vooral gaan faciliteren. 21

Om wat meer structuur te geven aan het onderdeel Participatie, is vanuit de afdeling Communicatie een begin gemaakt met de opzet van een ABG-brede participatieleidraad voor de raad, een handleiding voor medewerkers en een stappenplan voor inwoners en andere initiatiefnemers. De leidraad, die in eerste instantie wordt ontwikkeld t.b.v. de Omgevingswet, kan ook voor duurzaamheidstrajecten worden gebruikt. Het toepassen ervan is de verantwoordelijkheid van de projectleiders.

6 CONCLUSIES De beperkingen in het kader van COVID-19 hebben de nodige invloed gehad op de uitvoering van het duurzaamheidsbeleid in de gemeente Gilze en Rijen in 2020. Informatiebijeenkomsten konden bijvoorbeeld fysiek niet doorgaan. Toch is het ons gelukt om een groot deel van de vooraf geplande activiteiten uit te voeren. Als we kijken naar de cijfers van het totale energiegebruik in Gilze en Rijen, kunnen we helaas nog niets zeggen over 2020. Deze cijfers zijn nog niet beschikbaar. De effecten van de in dit verslag genoemde activiteiten zijn dan ook nog niet in de totaalgebruiken terug te zien. Over de jaren daarvoor kunnen we wel zeggen dat bij de meeste sectoren een licht dalende trend te zien is. Bij de sector industrie en aanverwante sectoren neemt het energieverbruik echter toe. De oorzaak hiervoor is niet bekend, maar kan liggen in de uitbreiding van activiteiten of een verandering in de soort bedrijvigheid. Totaal energiegebruik in TJ/jaar 2017

2018

2019

Woningen

606

604

598

Commerciële dienstverlening

256

252

229

Publieke dienstverlening

197

203

183

Industrie, energie en aanverwante

247

245

260

45

45

46

sectoren Landbouw, bosbouw & visserij bron: klimaatmonitor

22