ap 5 sportbeleidsplan Gilze en Rijen beweegt 2021-2025
Tekst van het document
Voorwoord
Gilze en Rijen is dynamisch en veelzijdig. Jong en oud dagen we uit om te bewegen en gebruik te maken van de vele mogelijkheden die we bieden. Van atleet tot zwemmer: voor sporters bieden we binnen en buiten goede voorzieningen. Als gemeente investeren wij fors in sport. Bijvoorbeeld met de inzet van sportcoaches. Vanaf de eerste klas tot en met groep acht krijgen kinderen op onze basisscholen bewegingsonderwijs van ons team professionele sportcoaches. En sportcoaches zijn bijvoorbeeld ook actief met leefstijlprogramma’s, huiswerkklassen en seniorenverenigingen.
groter. Terwijl de coronapandemie juist ook het belang van bewegen en een gezonde leefstijl bewijst.
Onze gemeente telt tientallen sportverenigingen. Onze sportverenigingen en de vele vrijwilligers die deze clubs draaiende houden, zijn goud waard. Denk aan trainers, coaches, begeleiders, scheidsrechters, bestuurders, onderhoudsploegen, kantinemedewerkers en ga zo maar door. Deze mensen zetten zich veelal belangeloos in voor hun cluppie.
Dit beleidsplan bouwt voort op het lokaal sportakkoord dat in december 2019 door maar liefst twintig partijen is ondertekend. Ons actieplan richt zich onder meer op het versterken van de verenigingsondersteuning en het uitbreiden van clubkadercoaching. We willen sport nog meer verankeren in onze openbare ruimte en daarmee sport, bewegen en een gezonde leefstijl promoten. En we zetten fors in op het verduurzamen van onze sportaccommodaties. Zo verankeren we het dynamische en veelzijdige sportaanbod in Gilze en Rijen ook voor de toekomst in onze gemeente en gemeenschap.
Op het gebied van sportaccommodaties kennen we een divers aanbod. Daar zijn we trots op. Als gemeente hebben we fors geïnvesteerd in de kwaliteit van de sportaccommodaties. De sportparken Vijf Eiken in Rijen en Verhoven in Gilze zijn visitekaartjes voor de buitensport. We investeren in sporthallen, zoals zwembad en sportcomplex Den Butter in Rijen, dat in 2018 in exploitatie is genomen, de aanstaande nieuwbouw van De Margriethal in Rijen en de uitgebreide renovatie van sporthal Achter de Tuintjes in Gilze. Daarnaast zijn er sportzalen beschikbaar in alle dorpen: in Rijen (Sweensplein en Tuinstraat), Molenschot (MFA De Molenwiek), Hulten (The Chump) en Gilze (De Schakel).
Verenigingen zijn ook een ontmoetingsplaats. We missen het gezellig samenzijn, de derde helft en de beleving die sport zo mooi maken. Daarom kijken we nu vooruit. Want er komt een tijd na corona, er komt een moment dat we weer genieten van fantastische sportprestaties, de onderlinge duels en eindeloze debatten over die ene scheidsrechterlijke beslissing.
Gilze en Rijen, februari 2021 David Vermorken Wethouder Sport
Door corona hebben veel verenigingen het momenteel moeilijk. Terwijl ik dit voorwoord schrijf, liggen competities al maanden stil. Trainingen gaan niet door. De band tussen de verenigingen en hun leden wordt door de fysieke afstand ook mentaal
Gilze en R beweegt!
2021-2025
ijen
2
Inhoudsopgave Inhoud is aanklikbaar HOOFDSTUK I
Aanleiding
HOOFDSTUK II
Wat is er al? a. Beleid b. Lokaal sportakkoord Gilze en Rijen c. Ontwikkeling team sportcoaches d. Conclusie
HOOFDSTUK III
HOOFDSTUK IV
HOOFDSTUK V
HOOFDSTUK VI
Visie op bewegen a. Algemeen b. Specifiek voor onze gemeente c. En nu concreet… Rol van de gemeente a. Sport en bewegen in het (gemeentelijke) sociaal domein b. Sport en de (gemeentelijke) gezondheidszorg Ontwikkelkansen a. Uitdagende openbare ruimte b. Professionele instructie / ondersteuning c. Fitte en veerkrachtige burgers / samenwerking d. Meedoen / Arbeidsparticipatie e. Betrekken / Inclusie f. Sport als effectief middel
Paragraaf 2: Programma 2.1 Sportspecifiek 2.2 Benadering doelgroepen 2.3 Algemene promotie 2.4 Een leven lang sport en bewegen 2.5 Kwaliteit bewegingsonderwijs 2.6 Topsport als inspiratie
4
5 5 6 6
Paragraaf 3: Accommodaties Voorzieningen 3.2 Exploitaties 3.3 Investeringen 3.4 Onderhoud en beheer 3.5 Inclusie 3.6 Duurzaamheid
7
3.1
8 8
9 10 HOOFDSTUK VII
11 12 12 12 12 13
HOOFDSTUK VIII
Ons sportkapitaal Paragraaf 1: Aanbieders (verenigingen, bedrijven, zorg- en welzijnsinstellingen, gemeente) 1.1 Veel sportspecifieke aanbieders 1.2 Ook niet-sportspecifieke aanbieders 1.3 Andere aanbieders 1.4 Inclusiviteit 1.5 Mooie mix
14
HOOFDSTUK IX
15 15 15 15
Beschikbare middelen 7.1 Menskracht 7.2 Accommodaties 7.3 Financiële middelen (geld) 7.4 Overige middelen 7.5 Opbrengsten en dekking Actieplan 8.1 Aanbieders 8.2 Programma 8.3 Accommodaties Welke middelen hebben we nodig? 9.1 Menskracht 9.2 Geld 9.3 Accommodaties 9.4 Organisatie
Bijlagen: 1. SROI-cijfers: maatschappelijk rendement van sport 2. Toelichting en uitwerking kosten per sportaccommodatie 3. Overzicht van de accommodaties met hun specifieke vorm van eigendom en beheer
16 16 16 16 16 16
17 17 18 18 20 20
24 24 24 25 25
26 27 29
30 31 32 33
HOOFDSTUK I
Aanleiding
In december 2015 stelde uw raad het sportbeleidsplan voor de periode 2016-2019 vast. Sinds vorig jaar bestaat de wens van actualisatie naar een volgende periode. Dat hebben we tijdig gepland. Toen de mogelijkheid ontstond om een Lokaal Sportakkoord te laten opstellen, leek ons dat een eerste stap. Immers, een betere consultatie van ons maatschappelijk veld konden we ons niet wensen. Het Lokaal Sportakkoord Gilze en Rijen is in december 2019 ondertekend door maar liefst 20 partijen uit onze lokale samenleving. Dit sportakkoord geldt als belangrijke input voor nieuw sportbeleid. Een andere belangrijke bouwsteen was de wens van uw raad om ook een meerjarenvisie te ontwikkelen op onze sportinfrastructuur. Op de actielijst van de commissie Samenleving staat het aldus vermeld: “Herijken sportvisie en beheerplan voor sportaccommodaties met financiële onderbouwing voor de periode 2021-2030.” Hierbij treft u dit integrale plan aan. We beginnen met de paraplu -de visie die wij met sport in onze gemeente nastreven- en gaan daarna in op de daarvoor beschikbare middelen. Als middelen om de visie te realiseren beschouwen wij sportaccommodaties, sportfinanciën en personele inzet. We introduceren de term sportkapitaal. Over deze onderwerpen scheppen wij een kader. Voor diverse onderdelen stellen wij ook uitvoering voor.
Andere onderdelen krijgen een plaats in een jaarlijks op te stellen uitvoeringsagenda.
Dit proces loopt niet in alle drie de gemeenten volgende dezelfde planning, daarom ziet dit document er niet voor alle ABG-gemeenten hetzelfde uit. Waar het kan, stellen we hetzelfde beleid voor. Waar het moet, maken we verschil per gemeente. Uiteraard neemt iedere gemeenteraad eigenstandig besluiten.
Optisport zwembad en sporthal Den Butter in Rijen.
Volgende inleidende opmerking betreft de samenwerking met onze ABG-partners Alphen-Chaam en Baarle-Nassau. Die samenwerking heeft ook tot doel om gezamenlijke meerwaarde te leveren op zoveel mogelijk gebieden. Sport leent zich daar bijzonder goed voor. ‘Toevallig’ hebben ook Alphen-Chaam en Baarle-Nassau behoefte aan nieuw sportbeleid. Om efficiënt en effectief sportbeleid te kunnen voeren, zullen wij de grootste delen van dit plan daarom ook aan die gemeenten voorleggen ter besluitvorming.
Gilze en R beweegt!
2021-2025
ijen
4
HOOFDSTUK II
Wat is er al?
a. Beleid Het laatste sportbeleidsplan van Gilze en Rijen besloeg de periode 2016-2019. Dat beleidsplan ging alleen over sportstimulering. Dat is in uitvoering genomen en daarna is geen beleid meer opgesteld. Het subsidiebeleid (dat ook betrekking heeft op de sportsector en vooral sportstimulering) is in 2016 vernieuwd. Op het gebied van sportaccommodaties is nooit integraal beleid geformuleerd in de gemeente Gilze en Rijen. Wel hanteert ons college vanaf 2013 een eenduidig tarievenbeleid voor het gebruik van (buiten)sportaccommodaties. Sindsdien bestaan er ook vergoedingen voor zelfwerkzaamheid door verenigingen/gebruikers.
b. Lokaal Sportakkoord Gilze en Rijen Zoals bekend bij uw raad is in december 2019 het Lokaal Sportakkoord Gilze en Rijen afgesloten. Hierin staat een set aan afspraken op een vijftal thema’s. Het hele maatschappelijke veld van sport, onderwijs, zorg, overheid, ouderen en het bedrijfsleven was uitgenodigd om op enigerlei wijze deel te nemen aan het sportakkoord. Voor Gilze en Rijen heeft dit 14 nieuwe activiteiten op het gebied van sportstimulering en –ontwikkeling opgeleverd, waarvoor 20 organisaties met elkaar samenwerken. De gemeente is in dit sportakkoord één van de betrokken partners. Vanuit dit Lokaal Sportakkoord ligt er dus een breed maatschappelijk draagvlak voor allerlei nieuwe acties en activiteiten die verband houden met de ambities uit het sportakkoord. Die ‘vibe’ nemen we uiteraard mee in deze nieuwe sportvisie en zien we als maatschappelijke inbreng hiervoor.
Gilze en R beweegt!
2021-2025
ijen
5
Wat is er al?
c. Ontwikkeling team sportcoaches
d. Conclusie
Het fenomeen (buurt)sportcoaches heeft zich sterk ontwikkeld in de gemeente Gilze en Rijen. Bij de start in 2010 waren zij in onze gemeente nog hoofdzakelijk actief in het (bewegings)onderwijs. Nu zijn zij op vele maatschappelijke terreinen actief: onderwijs, zorg, sport, senioren.
Onze conclusie is dat de gemeente Gilze en Rijen het al goed doet. Dat blijkt bijvoorbeeld ook in allerlei cijfers en benchmarks. Een paar opvallende: • Onze gemeente behaalt met het instrument buurtsportcoaches een veel grotere cofinanciering vanuit de samenleving (38%) dan het landelijk gemiddelde (16,7%). Daardoor zijn in Gilze en Rijen de eigen gemeentelijke bijdragen en de rijksbijdragen lager dan landelijk. Onze gemeente draagt 36% van de kosten bij, terwijl andere gemeenten 41,8% bekostigen. De rijksbijdrage is bij ons slechts 26%. In de rest van Nederland is dit 39,8%. • Het percentage niet-sporters is in Gilze en Rijen (45,1%) lager dan het landelijk gemiddelde (48,7%). • In Gilze en Rijen is 26,9% lid van een sportvereniging die (via de eigen sportbond) is aangesloten bij NOC*NSF. Landelijk is dat 24,9%. • In de 2019-versie van de Jongerenmonitor van de GGD scoort onze jeugd tot 18 jaar beter dan de GGD-regio Hart voor Brabant qua beweegnorm, bewegen in dagelijks leven, lidmaatschap sportvereniging en vrijwilliger bij sportvereniging. • Al deze scores behalen we met een gemeentelijke uitgave van € 95 per inwoner per jaar. Het landelijk gemiddelde is € 61 per inwoner per jaar.
Een paar voorbeelden: -
-
-
-
Sportcoaches verzorgen alle gymlessen op alle 17 basisscholen in het ABGgebied van de leerjaren 1 tot en met 8. Hiermee is een enorme kwaliteitsimpuls gegeven aan het bewegingsonderwijs op de scholen. Onze gemeente geldt tegenwoordig als een voorbeeld in het land van hoe zo iets succesvol georganiseerd kan worden. Zie daarvoor het onderzoeksrapport van Ecorys uit 2019. Sportcoaches nemen het sportdeel van het leefstijlprogramma CooL+ voor hun rekening. In dit programma werken deelnemers onder leiding van een leefstijlcoach aan een gezondere leefstijl. Het accent hierin ligt op voeding en beweging. Ook zijn sportcoaches actief in de jongerenvariant hierop: CooL2BFit. Seniorenverenigingen huren sportcoaches in voor de sport- en bewegingslessen in hun reguliere programma. Samen met Contour/DeTwern is een huiswerkklas opgezet waarin brugklassers in het middelbaar onderwijs tweemaal per week huiswerk maken en sporten onder leiding van medewerkers van A16 en sportcoaches. In samenwerking met fysiotherapeuten voeren sportcoaches valpreventietrainingen voor ouderen uit. Dit gebeurt in zowel Gilze als Rijen.
HOOFDSTUK II
Wij denken echter aan het gezegde ´in het land der blinden is éénoog koning´. Er liggen nog zoveel kansen en de vele goede projecten en activiteiten in onze gemeente draaien op nog zo´n kleine schaal (als percentage van de specifieke doelgroep), dat er nog veel winst te behalen is. Wij zien het als onze opdracht om die te gaan verzilveren en daarmee onze inwoners een grote dienst te bewijzen. Vooral het bevorderen van een gezonde leefstijl met sport en bewegen staat daar specifiek in de aandacht. De coronapandemie heeft het belang hiervan extra onderstreept.
Gilze en R beweegt!
2021-2025
ijen
6
HOOFDSTUK III
Visie op sport en bewegen
a. Algemeen Voor het algemene beeld over het thema sport en bewegen anno 2020 citeren wij uit de samenvatting die de Vereniging Sport en Gemeenten geeft in haar voorstel voor een gemeentelijke beleidsvisie voor de raadsperiode 2018-2022, getiteld “Sport stimuleert, naar een optimale inzet van uw sportkapitaal”. “Gemeenten staan voor grote opgaven in het sociale domein (decentralisaties), de fysieke leefomgeving (energietransitie, duurzaamheid, mobiliteit, woningbouw) en het (preventieve) gezondheidsbeleid. Daarbij hebben ze te maken met ingrijpende demografische ontwikkelingen (vergrijzing, groei dan wel krimp van de bevolking, migratie, vluchtelingen), een steeds mondigere bevolking, de invloed van de sociale media op de (politieke) menings- en besluitvorming, bezuinigingen en toenemende verantwoordingsdruk. Deze opgaven en ontwikkelingen werken door in het lokale sport- en beweegbeleid. Tegelijkertijd bieden sport en bewegen mogelijkheden om op deze opgaven en ontwikkelingen in te spelen. Het lokale sportbeleid streeft naar een lokaal sportklimaat en -aanbod, waar sport en sportief bewegen voor iedereen toegankelijk zijn. Iedereen kan ervaring opdoen met het plezier en de positieve energie die door sportief bewegen en sportbeoefening worden voortgebracht.
De effectiviteit van dit sportstimuleringsbeleid toont zich in een blijvend hoge en frequente sportdeelname van de lokale bevolking. Een hoge en frequente sportdeelname is naast doel in zichzelf, tevens een onmisbare voorwaarde voor het bereiken van doelstellingen van het gemeentelijke sociale en/ of economische beleid. In dat geval zetten andere afdelingen dan de gemeentelijke sportafdeling sport als beleidsinstrument in. De effectiviteit daarvan blijkt uit de mate waarin deze afdelingen erin slagen met de inzet van sport hun beleidsdoel-
Gilze en R beweegt!
2021-2025
ijen
7
Visie op sport en bewegen
stellingen te bereiken, bijvoorbeeld op het gebied van (preventief) gezondheidsbeleid, leefbaarheid of versterking van het vestigingsklimaat. Het gemeentelijk sportbeleid zoekt voortdurend naar mogelijkheden om de doelmatigheid en effectiviteit van het lokale (sport)beleid te vergroten. In het sportstimuleringsbeleid begint dit bij het optimaal laten renderen van het lokaal aanwezige sportkapitaal. Het is zaak te bewaken dat dit sportkapitaal (de lokaal aanwezige combinatie van accommodaties, aanbieders en programma) blijft aansluiten op de veranderende vraag naar en behoefte aan bewegingsmogelijkheden van de diverse doelgroepen in de bevolking. Bij de inzet van sport als middel wordt zoveel als mogelijk gebruik gemaakt van (in de praktijk) beproefde en onderbouwde methoden of interventies, die zicht geven op vooraf bepaalde opbrengsten. Lerend beleid draagt bij aan de doelmatigheid en effectiviteit van het beleid. Proberen, pilots, experimenteren, monitoren en evalueren zijn nodig om te leren of het beleid werkt op de manier zoals voorspeld en bedoeld. Zo niet, dan is het zaak bij te sturen. Dat vraagt om doelgerichtheid in combinatie met een bepaalde handelingsvrijheid in de beleidsuitvoering.
Omdat er geen wettelijk kader is voor sportbeleid en gemeenten die autonoom opereren, kan het sportbeleid zich profileren als proeftuin voor lokale beleidsontwikkeling, bijvoorbeeld bij de herinrichting van het sociale domein of de invoering van het nieuwe omgevingsbeleid.”
b. Specifiek voor onze gemeente Hieruit trekken wij de volgende conclusies over sport en bewegen: 1. Bewegen is een belangrijke pijler voor het welbevinden van onze inwoners. 2. Sporten en bewegen dragen in grote mate bij aan een gezonde leefstijl. De fysieke en mentale weerbaarheid worden erdoor vergroot.
HOOFDSTUK III
Kwetsbare inwoners kunnen er minder kwetsbaar door worden. 3. Sport is een bindend element tussen mensen en groepen, vooral als de deelnemers zich verenigen. Dat kan in formele verenigingen, maar ook in particulier samengestelde groepjes. 4. Voor veel mensen is sport gewoon leuk: leuk om te doen, leuk om naar te kijken, leuk om er vrijwilliger te zijn en leuk om erbij betrokken te zijn. Een plezierige tijdbesteding. 5. Sport en bewegen zijn een zeer bruikbaar thema/middel om in te zetten op vele beleidsterreinen en helpt daardoor de doelen in die beleidsterreinen te realiseren. 6. Uitgaande van cijfers over lidmaatschappen en gezondheid is het groeipotentieel voor sport en bewegen groot, zeker in bepaalde doelgroepen.
c. En nu concreet….. Dit leidt tot deze visie op sport en bewegen voor de gemeente Gilze en Rijen:
Het thema ‘sport en bewegen’ levert een belangrijke bijdrage aan het welzijn, de gezondheid en ontwikkeling van de inwoners van Gilze en Rijen. Sport is naast een prettig tijdverdrijf bij uitstek een manier om mensen met elkaar in contact te brengen, te laten participeren en als alternatief voor of onderdeel van zorgtrajecten. In een veranderende samenleving willen we mensen blijvend verleiden om (meer) te bewegen. Door bestaande structuren te versterken en in te spelen op individuele behoeftes bouwen we met sport als middel verder aan een gezonde, betaalbare samenleving waarin iedereen met plezier kan meedoen.
Gilze en R beweegt!
2021-2025
ijen
8
HOOFDSTUK IV
Rol van de gemeente
Volgens de principes van zelfredzaamheid en het benutten van eigen, lokale kracht proberen wij zoveel mogelijk de ontwikkeling van het thema sport en bewegen aan onze burgers en hun organisaties/verenigingen over te laten en helpen wij hen waar nodig. Dat betekent dat wij onze burgers en organisaties/verenigingen: - in staat stellen om zich via sport en bewegen te uiten en te ontwikkelen (wij faciliteren) zodat iedere inwoner een echte keuze kan maken om te sporten en te bewegen; - stimuleren om nieuwe wegen in te slaan waardoor de sport- en beweegmogelijkheden en het aanbod daarin attractief, modern, toekomstbestendig en op maat zijn; - het goede voorbeeld willen geven door indien nodig zelf nieuwe ontwikkelingen te initiëren.
a. Sport en bewegen in het (gemeentelijke) sociale domein Onze ABG-gemeenten willen dat ‘iedereen die in deze gemeenten woont, mee kan doen aan onze samenleving’. Het is de taak van de gemeente om burgers die daarin ondersteund moeten worden ook die ondersteuning te bieden. Met de komst van nieuwe taken in het sociale domein (sinds 2015) ligt er een uitdaging om die ondersteuning beter en goedkoper te realiseren. De afgelopen jaren hebben dat bewezen. Sport kan hierin een grote rol spelen. Sport is een bewezen effectief én relatief goedkoop middel in activering, zorg, integratie, onderwijs en andere sectoren. In Nederland hebben al vele interventies gedraaid die dit bewezen hebben. We kunnen gerust zeggen, dat ‘de sky the limit is’. Echt alles voor allerlei doelgroepen is al ontwikkeld en wetenschappelijk op effectiviteit getoetst. 1
1
Indien u hierin geïnspireerd wilt worden, kunt u eens kijken op de websites https://www.kenniscentrumsportenbewegen.nl/producten/over-sport-en-beweeginterventies/ of www.sportengemeenten.nl.
Gilze en R beweegt!
2021-2025
ijen
9
Rol van de gemeente
b. Sport en de (gemeentelijke) gezondheidszorg Op landelijk niveau is een preventieakkoord afgesloten gericht, op het terugdringen van roken, problematisch alcoholgebruik en overgewicht. Deze drie pijlers vormen de basis voor het bevorderen van de volksgezondheid. Door aan deze drie pijlers te werken kan snel gezondheidswinst worden gehaald. Sport en bewegen zijn uitermate belangrijke aspecten daarin. Op dit moment is de effectiviteit van sport in zorg en welzijn in onze gemeente nog relatief laag. Er zijn al goede initiatieven voor specifieke doelgroepen gestart, maar het bereik in aantal inwoners is nog laag. In het kader van inclusie willen we deze groepen en burgers meer op maat gaan bedienen. Omdat de situatie landelijk niet anders is dan in onze gemeente, stimuleert het Rijk het tot stand brengen van lokale preventieakkoorden met een tweetal subsidiemogelijkheden. Een eenmalige projectsubsidie om de totstandkoming van de lokale preventieakkoorden te stimuleren en een meerjaren activiteitensubsidie. We denken dat er samen met het maatschappelijk middenveld zeker mogelijkheden zijn om te komen tot een preventieakkoord voor Gilze en Rijen. Hierbij willen we ook delen van ons lokale sportakkoord gebruiken, omdat daaraan wordt meegewerkt door partijen die ook aan preventie van gezondheidsschade werken.
HOOFDSTUK III
Gilze en R beweegt!
2021-2025
ijen
10
HOOFDSTUK V
Ontwikkelkansen
Vanuit onze visie en ambitie zien we de volgende kansen om sport als middel sterker in te zetten.
a. Uitdagende openbare ruimte Het ABG-gebied is een ideaal fiets- en wandelgebied. Binnen de bebouwde kommen zouden we nog meer aandacht kunnen hebben voor sport- en beweegmogelijkheden in de buitenlucht voor alle leeftijden. De Omgevingswet vereist dit bovendien. ‘Jong geleerd is oud gedaan’. Als kinderen plezier in sport ervaren, is de kans op ‘een leven lang sporten en bewegen’ het grootst. Speciale aandacht mag er daarom zijn voor openbare sport- en spelmogelijkheden voor kinderen tot 12 jaar. Overigens gaat het bij een uitdagende openbare ruimte niet alleen om kinderen, maar ook ouderen (bijvoorbeeld beweegtuinen of buitenfitness). In omringende gemeenten zijn voorbeelden waar bij de herinrichting van straten een ‘gezonde omgeving’ met ruime aandacht voor bewegen2 is gecreëerd. Bewegen en sport als pijler hanteren bij de inrichting van nieuwe omgevingen of bij het herinrichten van de bestaande omgeving biedt hierin volop kansen. Dat geldt ook voor het openbare karakter van veel van onze buitensportaccommodaties en bijvoorbeeld de Ommetjes die in samenwerking met Toerisme De Baronie en Natuur- en Landschapsvereniging Gilze en Rijen (NLGR) zijn ingericht.
2
Het project Thomas van Aquinostraat in Tilburg is zo’n voorbeeldproject. Hierin werd de koppeling inrichting openbare ruimte, sport en bewegen maar ook inclusiviteit voor mensen met een beperking gemaakt. www.pleinciviel.nl/een-gezonde-omgeving-thomas-van-aquinostraat-tilburg.html
Gilze en R beweegt!
2021-2025
ijen
11
Ontwikkelkansen
b. Professionele instructie / ondersteuning Er bestaat een top-10 van factoren die mensen het vaakst opvoeren als argument om de sport vaarwel te zeggen of om niet te sporten. Het gebrek aan professionele instructie en organisatie is er één van. Daarom moet er aandacht zijn voor een sportaanbod dat deskundig, veilig, effectief, positief en gezellig gepresenteerd wordt in een gestructureerde organisatie. Met het ABG-team sportcoaches hebben we een ideaal en goed functionerend middel in handen om hieraan tegemoet te komen bij de uitbouw van sportdeelname. Uitbreiding, specialisatie en (bij)scholing zijn echter nodig om groei in sportdeelname te kunnen bereiken. Datzelfde geldt voor het vrijwillige kader van veel verenigingen: werving en behoud, opleiding en begeleiding zijn nodig. Doemdenkers verwachten, dat sportclubs over tien jaar veel vrijwilligers tekort gaan komen. Misschien gaat dat meevallen, maar het onderwerp verdient maximale aandacht. Sommige verenigingen merken immers nu al een terugloop in het aantal vrijwilligers. Clubs moeten daarin ondersteund worden, omdat clubs belangrijk zijn in ons sportkapitaal (onderdeel: aanbieders). In het herziene subsidiebeleid bestaat deze mogelijkheid al, maar de ondersteuning dient ook anderszins vorm en inhoud te krijgen.
c. Fitte en veerkrachtige burgers / samenwerking De sportakkoorden hebben een mooie en grote betrokkenheid opgeleverd vanuit de lokale en regionale gezondheidszorg. Huisartsen, fysiotherapeuten, leefstijlcoaches, GGD en gemeenten werken samen om (meer) burgers fitter en veerkrachtiger te maken. Het ijzer is heet en kan nu gesmeed worden. Voor mensen met een beperking kan lokaal of gemeentelijk niet altijd een passend sport- en beweegaanbod georganiseerd worden. Maar in de regio werken gemeen-
HOOFDSTUK V
ten beter samen aan Uniek Sporten, waardoor de keuzemogelijkheden voor deze groep groter worden. Gilze en Rijen speelt een verbindende rol in de regio op dit thema en kan zo nog meer gebruik gaan maken van de samenwerking met gemeenten in de regio. Op zoek naar efficiëncy en effectiviteit stimuleren instellingen hun cliënten om sociaal-emotionele problematiek met alternatieve methodes aan te pakken. Daarbij komen sport en bewegen steeds nadrukkelijk in beeld. Alom wordt gepropageerd, dat een gezonde leefstijl de weerbaarheid en weerstand (ook tegen nieuwe virussen) vergroot. Actie zou gewenst zijn. De verbindende en verenigende functie van sport houdt mensen langer betrokken en actief bij de samenleving. Lichaams- en hersenactiviteit blijven op niveau en dat voorkomt of vertraagt ouderdomsproblemen zoals eenzaamheid, immobiliteit en dementie.
d. Meedoen / Arbeidsparticipatie Via sport herkennen of ontdekken mensen competenties bij zichzelf waarmee zij hun kansen op de arbeidsmarkt kunnen vergroten. We gebruiken deze kans nog onvoldoende in Gilze en Rijen. De sportsector leent zich bij uitstek voor inzet van mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. In deze zogenaamde ‘social return on investment’ verrichten mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt betaald of onbetaald werk in onderhoudswerk of in verenigingsklussen. Hiermee kunnen zij een welkome aanvulling zijn op de samenwerking tussen professionals en vrijwilligers op onze sportparken.
e. Betrekken / Inclusie Sport en bewegen zijn uitermate geschikt om inwoners te betrekken bij de samen-
Gilze en R beweegt!
2021-2025
ijen
12
Ontwikkelkansen
leving. Zeker om hen te betrekken voor wie sporten en bewegen niet zo’n logische stap is. Daarvoor moeten soms wel drempels weggenomen of verlaagd worden. Soms letterlijk door fysieke aanpassingen aan gebouwen en terreinen, soms figuurlijk door lage deelnamegelden, afwijkende sportmomenten of passend sport- of beweegaanbod. Door oog te hebben voor zulke drempels werken we aan inclusiviteit van onze samenleving.
gemeentelijke overheid is om te investeren met als oogmerk maatschappelijk rendement. Het rendement voor Gilze en Rijen als geheel (€ 2,19) maakt investeren de moeite waard. Zie de bijlage 1: “maatschappelijk rendement van sport” voor meer informatie hierover.
f. Sport als effectief middel Sport is een effectief middel gebleken om doelstellingen van niet-sportsectoren te bereiken. Daarom is het aan te raden sport vaker in andere beleidssectoren in te zetten als middel. Het initiatief hiervoor kan vaker vanuit de andere onderdelen in het sociaal domein genomen worden. Het resultaat kan 1 + 1 = 3 worden. Het Kenniscentrum Sport en Bewegen heeft een tool gemaakt waarmee het maatschappelijk rendement van sport berekend kan worden per gemeente. De berekening voor Gilze en Rijen komt uit op een rendement van € 2,19. Dit betekent dat iedere in onze gemeente door alle partijen en inwoners, geïnvesteerde euro in sport en bewegen een maatschappelijk (en soms commercieel) rendement van € 2,19 oplevert. Dit rendement komt voor 42% tot uiting in de kwaliteit van leven, voor 35% in een lager ziekteverzuim, voor 14% in een hogere arbeidsproductiviteit, voor 6% in lagere zorgkosten en voor 4% in een langere levensverwachting.
Ommetje Blok en Broek in Hulten (4,7 km) uitgezet door Natuur- en Landschapsvereniging Gilze en Rijen (NLGR).
Van de stakeholders slaat de balans tussen kosten en baten (erg) voordelig uit voor het bedrijfsleven, onze inwoners zelf, het Rijk en de zorgverzekeraars. De gemeente is feitelijk de enige stakeholder die veel meer investeert dan ze aan revenuen incasseert. Anderzijds kan opgemerkt worden, dat het een typische taak van de
HOOFDSTUK V
Gilze en R beweegt!
2021-2025
ijen
13
HOOFDSTUK VI
Ons sportkapitaal
In de inleiding citeren we uit de toekomstvisie van de Vereniging Sport en Gemeenten de term ‘sportkapitaal’. Dit is de lokale combinatie van sportaccommodaties, sportaanbieders en sportprogramma’s. De samenhang en afstemming tussen deze drie bepaalt de effectiviteit van het (sport)beleid. Immers, als een gemeente schitterende sportaccommodaties heeft, maar er is geen sportprogramma, dan kunnen de inwoners niet genieten van deze accommodaties. Anderzijds, ambitieuze, geweldig florerende verenigingen lopen tegen hun grenzen aan, indien de accommodaties niet op orde zijn. Hieronder beschrijven we hoe we per onderdeel van het sportkapitaal aankijken en (daarna in het volgende hoofdstuk) wat we daarmee zouden willen in de komende jaren. We focussen op aanbieders (paragraaf 1), programma’s (paragraaf 2) en accommodaties (paragraaf 3).
Paragraaf 1: Aanbieders (verenigingen, bedrijven, zorg- en welzijnsinstellingen, gemeente) 1.1 Veel sportspecifieke aanbieders Voor bijna alle meest gangbare sporten in Nederland is in onze gemeente een vereniging te vinden. ‘Sportspecifiek’ betekent dat de aanbieder slechts één reguliere sport aanbiedt (bijvoorbeeld voetbal, volleybal of tennis en aanverwante spelsoorten). Wij merken dat bij sommige verenigingen ledenaantallen onder druk staan. Dit is een trend die niet makkelijk te keren is.
Gilze en R beweegt!
2021-2025
ijen
14
Ons sportkapitaal
1.2 Ook niet-sportspecifieke aanbieders Binnen onze gemeente (en de andere gemeenten in het ABG-gebied) werkt zelfs een niet-sportspecifieke organisatie, namelijk de stichting Sport’sCool. Deze stichting stelt zich ten doel om te voorzien in sportaanbod voor specifieke doelgroepen, waarin het reguliere palet van aanbieders niet kan of wil voorzien. Niet-sportspecifiek betekent dat de aanbieder zich niet richt op één reguliere sport maar het aanbod inricht naar de vraag van een doelgroep. Sport’sCool initieert niet-sportspecifiek aanbod voor vaak kwetsbare doelgroepen. Het is een stichting en heeft dus geen leden of vrijwilligers (behalve de bestuursleden). Sport’sCool heeft deelnemers en koopt professionals in voor het sportonderricht. Daarmee is de stichting een waardevolle aanvulling op de sportspecifieke aanbieders. Waar mogelijk werkt Sport’sCool met hen samen. Door deze typische opstelling kan Sport’sCool gezien worden als een basisvoorziening. Zij is uiterst geschikt om activiteiten te initiëren die de gemeente(n) graag gerealiseerd zou(den) zien. De stichting maakt gebruik van subsidies die de gemeente juist voor activiteiten voor deze doelgroepen beschikbaar stelt. Daardoor bestaat er al een intensieve relatie tussen de gemeente(n) en Sport’sCool.
1.3 Andere aanbieders
(consultatiebureau), onderwijs, kinderopvang, zorgprofessionals en gemeente. Ook seniorenverenigingen hebben hun sportaanbod de laatste jaren uitgebreid en willen daarin nog verder gaan. In de particuliere en commerciële hoek zijn ook volop sportaanbieders actief. Denk aan veel golfclubs, bootcamp-ondernemers en sportscholen. Zelfs op het snijvlak van sport en cultuur kan de inwoner in eigen gemeente terecht. Denk aan dans of twirling.
1.4 Inclusiviteit De bereidheid, ambitie en vitaliteit bij de aanbieders zijn volop aanwezig, voor het verbreden van hun aanbod en het bevorderen van inclusiviteit. De aanbieders hebben daarbij wel hulp en ondersteuning nodig. Denk aan ondersteuning van elkaar (samenwerking) of van de gemeente (vergunningverlening, intermediair, subsidies, sportcoaches, aanpassing accommodaties). Aanbieders vinden het ook belangrijk, dat de gemeente faciliteiten blijft leveren waardoor ook minder draagkrachtigen gebruik kunnen blijven maken van hun aanbod. Denk aan het Jeugdfonds Sport en voorheen ook de stichting Leergeld.
1.5 Mooie mix
Behalve de reguliere sportclubs en Sport’sCool wordt sport tegenwoordig door veel meer partijen aangeboden.
We hebben in de gemeente een mooie mix van verenigingen, stichtingen, doelgroeporganisaties en particuliere sportaanbieders. Onze dorpen hebben alle vier een andere schaal en daardoor is ook de diversiteit van sportaanbieders anders.
Instellingen die werken met kinderen van 0 tot 12 jaar geven sporten en bewegen al een groeiende plaats in hun programma’s, zodat in die levensfase de basis wordt gelegd voor ‘een leven lang sport’. Hierover bestaan al contacten tussen GGD
Wij constateren dat alle (sport)aanbieders een belangrijke rol vervullen in de zo gewenste en gewaardeerde sociale cohesie. Als we willen dat ze nog meer hierin betekenen, hebben ze hulp nodig. En zullen ze moeten samenwerken.
HOOFDSTUK VI
Gilze en R beweegt!
2021-2025
ijen
15
Ons sportkapitaal
Paragraaf 2: Programma 2.1 Sportspecifiek Het programma van het sportaanbod in onze gemeente is grotendeels sportspecifiek. ‘Sportspecifiek’ wil zeggen het aanbieden van één enkele sport (of neventak daarvan). De laatste jaren is de focus wel iets meer richting niet-sporters gegaan, maar in aantal deelnemers is dat nog minimaal. Die initiatieven bieden wel kansen om veel meer kwetsbare inwoners bij sport te betrekken met alle voordelen van dien. Binnen het sportspecifieke aanbod wordt wel geëxperimenteerd met nieuwe vormen. Denk aan padel bij de TC Gilze en TC Cash, voetgolf bij vv Gilze en binnenkort Walking Football bij enkele voetbalclubs. Zulke vernieuwingen zijn nodig om het aanbod aantrekkelijk te houden voor de steeds veranderende wens van een veranderende bevolking.
2.2 Benadering doelgroepen Soms vissen sportaanbieders in dezelfde vijver, met het gevaar af dat zij allebei niet het gewenste doel bereiken. We zouden kunnen bekijken hoe we dit kunnen verminderen waardoor de voldoening van ieders inspanningen groeit. In het Lokaal Sportakkoord staan hierover interessante ideeën vanuit de clubs zelf. We bouwen hier op voort.
2.3 Algemene promotie De externe communicatie van alle actoren richt zich grotendeels op de eigen achterban en de daar (enigszins) bij betrokken personen. De niet-actieven en niet-betrokkenen worden nog niet actief aangesproken. Een communicatie-
HOOFDSTUK VI
campagne die voortkomt uit het Lokaal Sportakkoord, kan hier mogelijk verandering in brengen en meer mensen activeren.
2.4 Een leven lang sport en bewegen In de opvoeding van kinderen wordt sport nog niet echt met de paplepel ingegoten. Met name bij ouders zou het besef dat ‘een leven lang sport en bewegen’ begint in de jeugd en dat ‘een gezonde geest in een gezond lichaam’ van pas komt in alle levensfases, verder ontwikkeld kunnen worden. Typerend is, dat ouders jonge kinderen eerst zwemdiploma’s laten behalen, voordat die kinderen ‘een sport mogen kiezen’. De motivatie hiervoor ligt meer in het creëren van zwemveiligheid dan in het aanbieden van zwemmen als (basis)beweegvorm.
2.5 Kwaliteit bewegingsonderwijs Met de komst van buurtsportcoaches is de kwaliteit van het bewegingsonderwijs zeer sterk verbeterd. Het bewegingsonderwijs in onze gemeente is daarmee van een stabiel en hoog niveau. De gymlessen zijn nu veel uitdagender, completer en gedifferentieerder dan tien jaar geleden. Landelijk wordt nu zwaar ingezet op voldoende gymlessen per groep onder de leiding van vakleerkrachten. Een derde gymles per groep per week komt eraan. De techniek schrijdt voort en inzichten voor functioneel nog betere gymlessen veranderen. Die inzichten gaan vooral over de inrichting van gym- en sportzalen. Waar mogelijk zouden we op deze ontwikkelingen moeten inspelen en veranderende inzichten moeten gebruiken om het plezier in bewegen bij kinderen zo vroeg mogelijk bij te brengen.
2.6 Topsport als inspiratie In het sportprogramma van de gemeente Gilze en Rijen wordt nog weinig gebruik gemaakt van de inspirerende werking die topsport kan hebben.
Gilze en R beweegt!
2021-2025
ijen
16
Ons sportkapitaal
Op het gebied van topsport zijn we trots op de prestaties van hardloper Joris van Gool en enkele evenementen zoals het Wielerweekend in Gilze en de Ronde van de Leren Zool. Wellicht is het topsportaanbod in de evenementensfeer uit te breiden. Wij kunnen daarbij clubs faciliteren. Topsporters zijn op die manier een ambassadeur voor onze gemeente.
Paragraaf 3: Accommodaties 3.1 Voorzieningen Sportaccommodaties moeten functioneel, schoon en veilig zijn. Ze moeten voorzien in een constante basisbehoefte van een redelijke omvang. Als dat het geval is en indien er een (niet-commercieel) maatschappelijk belang mee gediend is, is het een gemeentelijke taak sportaccommodaties te realiseren en/of te faciliteren. Anderzijds: indien een sport of sportactiviteit commercieel wordt opgezet, is het niet de taak van de gemeente om hierin mee te betalen in enigerlei vorm. De gemeente Gilze en Rijen heeft bijna overal prima binnen- en buitensportaccommodaties. We leggen de laatste hand aan de sporthallen in Rijen en Gilze en zijn daarmee zelfs klaar voor de toekomst. Na uitvoering van het Toekomstplan Binnensportaccommodaties Rijen hebben we het aantal zaaldelen zodanig uitgebreid, dat we knelpunten konden oplossen en letterlijk ruimte beschikbaar hebben om te groeien in sportdeelname. In de komende periode tot 2030 verwachten we niet nieuwe complexen te moeten aanleggen, anders dan de al lopende binnensportprojecten in Rijen en Gilze. Wel zouden we kunnen inspelen op een landelijke tendens, dat sportgebouwen en sportterreinen steeds meer multifunctioneel kunnen worden ingezet: als sport-bso,
HOOFDSTUK VI
als werkplek, als dagopvang, als leslokaal of wat dan ook. Het initiatief om meer multifunctionaliteit in een sportcomplex aan te brengen laten we aan de (hoofd) gebruiker. Rol van de gemeente kan zijn, dat we daar positief in gaan staan en dit (helpen) mogelijk te maken. Onze gemeente kent verder al enkele sportvoorzieningen in de openbare ruimte. Aangezien inwoners meer individualistisch of zelfgeorganiseerd in de openbare ruimte sporten en bewegen, zouden meer voorzieningen voor sport en bewegen in de openbare ruimte in een groeiende behoefte kunnen voorzien. Denk hierbij aan routes bewegwijzeren (ommetjes, wandelroutes, hardlooproutes, fietsroutes, discgolf; alles binnen de gemeentegrens of grens van bebouwde kom) of sportieve inrichting van de openbare ruimte (beweegtuin/beweegroute, buitenfitness, sportveldjes i.p.v. speelveldjes). Daar waar mogelijk willen we zulke voorzieningen gaan aanbrengen of stimuleren dat organisaties dat in hun nabijheid doen.
3.2 Exploitaties Niet alleen het investeren, maar ook het exploiteren van sportaccommodaties vergt jaarlijks een groot budget. In 2013 heeft de gemeente Gilze en Rijen met de invoering van een nieuw tarievensysteem (een tarief per veld per uur als percentage van de totale kostprijs) een situatie van ongelijkheid tussen complexen en gebruikers in de buitensport grotendeels ongedaan gemaakt. De veranderingen hadden betrekking op de voetbal- en hockeyclubs. Bovendien is toen een bescheiden financieel positiever resultaat voor de gemeente ontstaan. Destijds is afgesproken de tarieven na vijf jaar te evalueren. Dat is tot op heden nog niet gedaan. In de komende periode willen we bezien hoe we een stap verder kunnen zetten in het gelijk behandelen van gebruikers van onze sportaccommodaties en het verbeteren van onze sportexploitaties.
Gilze en R beweegt!
2021-2025
ijen
17
Ons sportkapitaal
Hoeveel moeten die exploitaties verbeteren ofwel ‘wat mag het kosten’. Net als bij een eerdere operatie zullen we in deze herijking de actuele kostprijzen betrekken. Het verhogen en verlagen van gebruiksvergoedingen kan hierbij aan de orde komen. Als dat het geval is, kiezen we voor ingroeipaden net als we eerder deden.
3.3 Investeringen In onze gemeente zijn bijna alle sportaccommodaties gemeentelijk eigendom. Voor de meeste accommodaties treedt de gemeente ook op als verhuurder of ‘ingebruikgever’. Er zijn echter ook accommodaties die niet in gemeentelijk eigendom zijn (sportscholen, golfbanen, sportfaciliteiten in hotels of op campings) en accommodaties die bij derden in exploitatie/beheer zijn (voornamelijk stichtingen). Tenslotte zijn er mengvormen van beide modellen. We verwachten tot 2030 geen complete sportparken te vernieuwen of nieuw te gaan aanleggen. Wel zullen er kleinere investeringen en vervangingsinvesteringen aan velden en gebouwen plaatsvinden volgens een schema dat door een extern bureau is opgesteld.
3.4 Onderhoud en beheer Sporten kan in principe altijd en overal. Binnen, buiten, georganiseerd of voor jezelf. Georganiseerde sport vindt veelal plaats op daarvoor ingerichte gebouwen of accommodaties. Daarin zijn veel vormen van eigendom en exploitatie. In bijlage 3 vindt u een totaal overzicht van de accommodaties, met hun specifieke vorm van eigendom en beheer. Voor elke accommodatie waar de gemeente een vorm van eigendom heeft, is een gebruiksovereenkomst afgesloten met de gebruiker. Daarnaast zijn er private
HOOFDSTUK VI
aanbieders met accommodaties zoals golfclubs, maneges, sportscholen e.d. Deze vallen niet onder de gemeente, maar maken wel onderdeel uit van het totale sportaanbod in onze gemeente. Het bezitten en beheren van accommodaties brengt kosten met zich mee. Die kosten bestaan voornamelijk uit onderhoudskosten, schoonmaakkosten, rente en afschrijvingen, verzekeringen en belastingen, keuren en vervangen van sport- en spelmaterialen etc. Daarnaast worden er de komende jaren investeringen gedaan voor het verduurzamen van de accommodaties. (Zie verderop in 3.5. duurzaamheid). Naast kosten zijn er over het algemeen ook opbrengsten uit een accommodatie in de vorm van huur/gebruiksvergoedingen en belastingopbrengsten. Nu volgt een korte toelichting hoe dit nu geregeld is. 3.4.1
Onderhoud gebouwen
Het onderhoud van de gebouwen waarvoor de gemeente geheel of gedeeltelijk verantwoordelijk is, is ondergebracht bij het cluster gebouwenbeheer van de afdeling Openbare Ruimte van de ABG-organisatie. Voor elk pand is een meerjarenonderhoudsplanning (MJOP) opgesteld. De onderhoudsplanningen zijn opgesteld voor het in stand houden voor het huidige gebruik van de gebouwen. Daarbij wordt onderscheid gemaakt tussen: 1. Planmatig onderhoud: zoals het vervangen van een technische installatie op basis van de verwachte technische levensduur; 2. Contractonderhoud: zoals het jaarlijks onderhoud aan een technische installatie; 3. Dagelijks onderhoud: het oplossen van niet voorziene storingen aan een technische installatie. Jaarlijks wordt gekeken wat nodig is aan onderhoud op basis van de planning.
Gilze en R beweegt!
2021-2025
ijen
18
Ons sportkapitaal
Bij planmatig onderhoud wordt gekeken of uitstel mogelijk en verantwoord is of dat onderhoud juist naar voren gehaald moet worden. Dit is afhankelijk van de staat van onderhoud of prestaties (bij installaties) die geleverd worden. Door onderhoudscontracten af te sluiten op technische installaties wordt de bedrijfszekerheid verhoogd, het veilig gebruik gewaarborgd en is er inzicht in de technische staat. Op basis van dat laatste kan vervanging nauwkeurig gepland worden en zijn we kostenefficiënt bezig. Het dagelijks onderhoud is niet te plannen en is afhankelijk van wat er door het jaar heen gebeurt. Door goed planmatig en contractonderhoud wordt dit tot een minimum beperkt. 3.4.2
Onderhoud velden
Het onderhoud van de sportvelden waarvoor de gemeente geheel verantwoordelijk is, is ondergebracht bij het cluster Leefomgeving van de afdeling Openbare Ruimte van de ABG-organisatie. De werkzaamheden betreffen het kunstgrasonderhoud, dagelijks onderhoud van natuurgras van de sportvelden voor voetbal en hockey en het specialistische onderhoud van de kunststof atletiekbaan. Bij de aanbesteding van het onderhoud is het uitgangspunt, dat de externe aannemer invulling kan geven aan een goede relatie met de sportverenigingen die de sportvelden gebruiken. Heldere, open en tijdige communicatie is hierbij van essentieel belang. Zo wordt de planning van de werkzaamheden afgestemd met de hoofdgebruiker/ vereniging. Hierbij wordt rekening gehouden met speelschema’s en activiteiten van
HOOFDSTUK VI
de vereniging. Verder moet de planning van de aannemer altijd inzichtelijk zijn voor de vereniging. Bij voorkeur digitaal in een ‘klantportaal’. Verder stelt de aannemer één contactpersoon als aanspreekpunt beschikbaar voor de verenigingen die verantwoordelijk is voor de invulling van operationele uitvoering. Door zelfwerkzaamheid draagt ook de vereniging bij aan de uitvoering van een aantal onderhoudstaken. Het betreft accommodatie-onderhoud zoals het netheidsonderhoud van beplantingen en verhardingen en het veelal dagelijks onderhoud en/ of periodiek onderhoud op de velden die een directe relatie hebben met het gebruik van de velden, zoals het speelklaar maken, herstel van speelschade, weegbree- en onkruidbestrijding en beregenen. Voor het onderhoud van de velden wordt onderscheid gemaakt tussen: 1. Dagelijks onderhoud: herstellen van bespelingschade gedurende seizoen, grasveld ontdoen van zwerfvuil en blad, herstellen schade t.g.v. ongedierte en controleren en herstellen van afrastering. Voor kunstgras betreft het alleen het veld ontdoen van zwerfvuil en blad en herstellen van afrastering. 2. Periodiek onderhoud: maaien, indien nodig beregenen en vegen /afvoeren maaisel, bemesten, toplaag verschralen, rollen en prikrollen en onkruidbestrijding.
Voor kunstgras betreft het in hoofdzaak slepen, losmaken toplaag, controleren op losse naden, uitvullen met rubber, borstelen, reinigen en zeven van de infill toplaag en reinigen drainage. 3. Jaarlijks groot onderhoud: verticuteren, recycling dressen, uitvullen en loswerken doelgebieden, toplaag verschralen, slepen en rollen, bemesten en doorzaaien. Voor kunstgras betreft het in hoofdzaak specialistisch onderhoud en aanbrengen van infill materiaal. Voor de kunstgrashockeyvelden komt hier de jaarlijkse algenbestrijding bij.
Gilze en R beweegt!
2021-2025
ijen
19
Ons sportkapitaal
Volgens het vastgestelde onderhoudsprogramma voor het meervoudig cyclisch jaarlijks onderhoud van de velden is voor alle buitensportcomplexen samen een jaarlijks budget van € 242.592 inclusief btw benodigd. 3.4.3
Schoonmaak gebouwen
Het schoonhouden van een gebouw verlengt de levensduur en draagt bij aan een prettig en hygiënisch gebruik. De accommodaties die de gemeente zelf exploiteert en gebruikt (voornamelijk de gymzalen) worden namens de gemeente schoongemaakt. Ook dit is een verantwoording van het cluster Gebouwenbeheer. Deze schoonmaak hebben we in de vorm van Social Return On Investment (SROI) bij De Schoonmaakcoöperatie ondergebracht. De schoonmaak van kleedkamers in de buitensport is ondergebracht bij derden of wordt door de verenigingen/hoofdgebruikers/exploitanten zelf gedaan. Verenigingen doen dit vaak via vrijwilligers en de vereniging ontvangt hiervoor een zelfwerkzaamheid vergoeding. 3.4.4
Keuren en vervangen sportmaterialen
Sportmaterialen en –installaties in binnen- en buitensportaccommodaties moeten regelmatig gekeurd en vervangen worden. Denk hierbij aan ballen, netten, turnringen, klimrekken e.d.
gesteld dat we deelname aan activiteiten onder andere willen bevorderen door het wegnemen van fysieke drempels. We maken de sportaccommodaties daarom voor zoveel mogelijk doelgroepen toegankelijk. We richten ons hierbij op zowel bestaande als toekomstige accommodaties, maar niet op de gebouwen waarvan we het meerjarig onderhoud hebben aanbesteed bij derden. We streven hierbij niet naar certificering. Het doel is niet certificeren, het doel is een passende toegankelijkheid. We laten een toegankelijkheidsonderzoek uitvoeren bij de gemeentelijke sportaccommodaties. Hierbij maken we gebruik van ervaringsdeskundigen en/of gespecialiseerde bureaus. We toetsen of aanpassing van de tekortkomingen haalbaar is. De haalbare tekortkomingen passen we aan. Bij verbouw, nieuwbouw of renovatie toetsen we vooraf de toegankelijkheid van de plannen.
3.6 Duurzaamheid Een belangrijk onderdeel van het sportaccommodatiebeleid is het verduurzamen van deze accommodaties. De oplettende lezer zal het opvallen dat we wat uitgebreider stil staan bij deze paragraaf. Dat doen we nadrukkelijk, omdat wij als gemeente in zijn algemeenheid veel belang hechten duurzaamheid en onze ambities ook in de praktijk willen brengen. 3.6.1.
3.5 Inclusie De sportaccommodaties bieden onderdak aan (sport)activiteiten en zijn in principe openbaar gebied. Daarom moeten ze voor iedereen toegankelijk zijn in de breedste zin van het woord. In de in 2020 vastgestelde Inclusie-agenda 2021-2022 wordt
HOOFDSTUK VI
Waarom willen we verduurzamen?
De gemeente Gilze en Rijen hecht grote waarde aan duurzaamheid. Het is één van de speerpunten van ons beleid die we terug laten komen in ‘alles wat we doen’. We willen op ons niveau een bijdrage leveren aan het verbeteren van het klimaat en de leefomgeving op aarde om deze goed en bruikbaar achter te laten voor toekomstige generaties.
Gilze en R beweegt!
2021-2025
ijen
20
Ons sportkapitaal
Ook sportaccommodaties gebruiken energie in de vorm van stroom en gas. Door de opwekking en het gebruik hiervan wordt er CO² uitgestoten waardoor de aarde opwarmt. We willen aansluiten bij de mondiale en Nederlandse doelstellingen om in 2030 50% minder CO² uitstoot te hebben en 95% in 2050. Verbetering van duurzaamheid is een afspraak in het Lokaal Sportakkoord. Het gebruik van energie voor sportaccommodaties kost veel geld. Door minder energie te gebruiken, dalen de energiekosten/exploitatiekosten. Onze (sport)accommodaties zijn gebouwd van materialen en grondstoffen die mogelijk maar een eenmalig gebruik hebben. Wanneer we materialen en grondstoffen gebruiken die circulair zijn, kunnen die oneindig ingezet worden. Daarmee wordt het gebruik van natuurlijke grondstoffen verminderd waarmee de aarde minder belast wordt. Door klimaatveranderingen ontstaat er wateroverlast of verdroging. Door slim om te gaan met water dragen we bij aan een juist gebruik van deze schaarse levensbehoefte. We willen de aarde en omgeving minder belasten door geen chemische bestrijdingsmiddelen of giftige stoffen voor onderhoud en schoonmaak te gebruiken. Dat is ook gezonder voor de mensen die ermee moeten werken.
3.6.2.
Hoe verduurzamen we?
Verduurzamen van sportaccommodaties is maatwerk. De accommodaties verschillen namelijk aanzienlijk als het gaat om leeftijd, technische staat en gebruik.
HOOFDSTUK VI
Per accommodatie wordt bekeken wat mogelijk en haalbaar is. Nieuwe accommodaties zijn gebouwd volgens de huidige richtlijnen en met de kennis van nu. Die zijn goed geïsoleerd, energiezuinig en wekken soms zelf een deel van hun energie op. Oude accommodaties kunnen verduurzaamd worden door het inzetten van hedendaagse techniek zoals led-verlichting, warmtepompen, aanbrengen zonnepanelen, na-isolatie, aardgasloos maken e.d. Maar ook het gebruik van nieuwe circulaire materialen bij het vervangen van bouwkundige onderdelen is een vorm van verduurzamen. Als eerste merken wij op dat verduurzamen begint bij de mens. Zuinig omgaan met het gebruik van energie en grondstoffen levert vaak de eerste en grootste besparing op. De energie die nog nodig is na alle genomen verduurzamingsmaatregelen willen we duurzaam inkopen. Met deze (nieuwe) manier van denken en doen halen we de doelstellingen zoals eerder genoemd.
3.6.3.
Wat en wanneer verduurzamen we?
Zoals gezegd is verduurzamen maatwerk. Daarom zijn er voor alle (sport)accommodaties energiescans uitgevoerd. Hieruit is een rapportage gemaakt waarin diverse maatregelen zijn voorgesteld. Deze gaan we zoveel mogelijk uitvoeren. Dat doen we op verschillende momenten. Daarin prioriteren we op basis van: - Terugverdientijd: korter dan 5 jaar; tussen 5 jaar en 10 jaar; langer dan 10 jaar; langer dan de verwachte technische levensduur. - Impact op het milieu: een maatregel met een hoge of lage impact op het milieu.
Gilze en R beweegt!
2021-2025
ijen
21
Ons sportkapitaal
De keuze wat en wanneer we gaan verduurzamen geschiedt aan de hand van onderstaande rubricering. Prioriteit 1: Maatregelen met een hoge impact op het milieu en een korte terugverdientijd. Prioriteit 2: Maatregelen met een hoge impact op het milieu en een middellange terugverdientijd. Prioriteit 3: Maatregelen met een lage impact op het milieu en een korte terugverdientijd. Prioriteit 4: Maatregelen met een hoge impact op het milieu en een lange terugverdientijd. Prioriteit 5: Maatregelen met een lage impact op het milieu en een middellange terugverdientijd. Prioriteit 6: Maatregelen met een lage impact op het milieu en een lange terugverdientijd. Maatregelen met een terugverdientijd die langer is dan de technische levensduur worden in principe niet uitgevoerd. Het moment van vervangen wordt bepaald op basis van de prioriteit. Hierbij kijken we nadrukkelijk ook naar natuurlijke momenten van vervanging. Als bijvoorbeeld de verwachte technische levensduur van een cv-ketel over drie jaar afloopt, gaan we die dan pas vervangen. Daarbij maken we dan ook gebruik van de voortschrijdende kennis van de techniek. Immers, de innovatie gaat snel en we kunnen nu nog moeilijk voorspellen welke concrete maatregelen over enkele jaren het beste resultaat opleveren. Zoals eerder aangegeven is verduurzamen maatwerk en er is een verband met het onderhoud van de sportaccommodatie.
Daarom is er per sportaccommodatie een visie opgesteld waarin beschreven is wat het gebruik van
HOOFDSTUK VI
de sportaccommodatie is, wat er aan onderhoud gaat gebeuren en wat er verduurzaamd kan worden. 3.6.4.
Wat kost verduurzamen?
Bij verduurzamen maken we verschil tussen al aanwezige installaties en materialen of nieuw aan te brengen installaties of materialen. Aanwezige installaties en materialen worden duurzaam vervangen uit de bestaande onderhoudsbudgetten. Voor nieuw aan te brengen installaties zoals zonnepanelen, warmtepompen en dergelijke volgt een kredietaanvraag. Maatregelen met prioriteit 1 en 2 voeren we zo snel mogelijk uit. Per accommodatie is een visie op maat opgesteld. Hierin zijn per accommodatie de verduurzamingsmaatregelen en bijbehorende kosten opgesomd. De verwachte kosten voor het verduurzamen van de sportaccommodaties bedragen € 499.100. Hiermee is rekening gehouden in onze begroting. Voor nieuw aan te brengen installaties wordt altijd een businesscase opgesteld. Daarin wordt rekening gehouden met investeringskosten, terugverdientijden, eventuele subsidies en terugbetalingen vanuit gebruikers. Op deze manier komt per gebouw een uitgewerkte kredietaanvraag als dat nodig is. Uitgangspunten die we hanteren bij het opstellen van de businesscase voor investeringen in duurzaamheid zijn: - Gebruikers betalen over het algemeen de energielasten en hebben de financiële voordelen bij verduurzaming. Als de gemeente de investering doet en de gebruiker de voordelen heeft is dat een vorm van subsidie.
Daarom wordt in de op te stellen businesscases rekening gehouden met een geheel of gedeeltelijke terugbetaling door de gebruikers vanuit de lagere energielasten. Deze terugbetaling zal nooit groter zijn dan de door de gemeente gedane investering.
Gilze en R beweegt!
2021-2025
ijen
22
Ons sportkapitaal
-
-
-
-
-
-
-
Een terugbetalingsregeling mag langer zijn dan de terugverdientijd. Maar nooit langer dan de verwachte technische levensduur. Op deze manier kan een gebruiker toch meteen financieel voordeel hebben van verduurzaming. De gemeente krijgt zijn investering op wat langere termijn terug. Investeringen die snel terugverdiend worden, kunnen/mogen door de gebruiker zelf gedaan worden. Het plaatsen van zonnepanelen is hier een voorbeeld van. De gebruiker investeert en heeft meteen de voordelen daarvan. Als die panelen dan op daken van de gemeente worden aangebracht, regelen we dat via een recht van opstal. Leningen voor het verduurzamen van de accommodaties kunnen aangetrokken worden via het BNG duurzaamheidsfonds. In bepaalde gevallen moet de gemeente deels borg staan. De gemeente investeert niet in de verduurzaming van sportkantines. Die zijn in eigendom van de vereniging of de vereniging heeft een recht van opstal. De eigenaar doet zelf de investeringen in het kader van duurzaamheid. Voor die situaties waar sprake is van een gebouw met gedeelde eigendom wordt vooraf tussen de eigenaren afgesproken hoe de investeringskosten verdeeld worden. De gemeente investeert niet in de verduurzaming van panden waarvan het beheer en onderhoud volledig voor langere tijd uit handen is gegeven aan derden en waarvoor de gemeente al kosten vergoedt ten aanzien van groot onderhoud.
Dit is bijvoorbeeld het geval bij Den Butter in Rijen. Er wordt geen onderscheid gemaakt tussen de verschillende gebruikers. De hierboven genoemde uitgangspunten zijn voor iedereen gelijk.
HOOFDSTUK VI
Sportpark Vijf Eiken in Rijen.
Gilze en R beweegt!
2021-2025
ijen
23
HOOFDSTUK VII
Beschikbare middelen
In dit hoofdstuk schetsen we kort welke middelen ons nu ter beschikking staan om te werken aan de doelstellingen van sport en bewegen.
7.1 Menskracht Menskracht is het belangrijkste middel om te werken aan sporten en bewegen. We noemen hier de professionele krachten van bijvoorbeeld sportscholen en de gemeentelijke (buurt)sportcoaches. In het semi-professionele circuit treffen we in beperkte mate functionarissen aan in de buitensport (trainers, kantinepersoneel). Veruit de meeste menskracht wordt vrijwillig en onbetaald geleverd in de sportclubs en verenigingen!
7.2 Accommodaties Mensen en clubs hebben accommodaties nodig “om hun ding te kunnen doen”. In bijlage 3 vindt u een lijst van binnen- en buitensportaccommodaties in eigendom van gemeente. Daarbij staan ook alle relevante financiële gegevens over deze accommodaties.
7.3 Financiële middelen (geld) De middelen die de gemeente uitgeeft en ontvangt zijn natuurlijk terug te vinden in de gemeentebegroting. In de begroting zijn middelen opgenomen die direct verband houden met sport. Hieronder ziet u een tabel met de sportgerelateerde posten.
Gilze en R beweegt!
2021-2025
ijen
24
Beschikbare middelen
Begroting 2021
7.4.3
Lasten
Baten
Saldo
Buurtsportcoaches Accommodaties binnensport Accommodaties buitensport3 Sportstimulering Bijzondere bijstand Subsidies
566.000 1.637.000 1.438.000 45.000 37.000 45.000
310.000 452.000 184.000 20.000 -
256.000 1.185.000 1.254.000 25.000 37.000 45.000
Totaal
3.768.000
966.000
2.802.000
7.4 Overige middelen 7.4.1
Overige exploitatiekosten
De energielasten, schoonmaakkosten, abonnementen voor telefonie, glasvezel of kabel worden betaald door de exploitant. De gemeente kan ook exploitant zijn.
7.5 Opbrengsten en dekking Door sportaccommodaties te verhuren of in gebruik te geven aan verenigingen, scholen en individuele gebruikers ontvangt de gemeente huurinkomsten en gebruiksvergoedingen. Deze inkomsten zijn echter niet dekkend voor de kosten die de gemeente maakt voor de accommodaties, zoals uit bovenstaande tabel blijkt. Uit de tabel blijkt, dat de binnensport bijna 28% van de jaarlijkse exploitatiekosten vergoedt en dat dit percentage in de buitensport op 13% ligt. De gemeente verstrekt dus veel indirecte subsidie aan de plaatselijke sportgebruikers. Gezien de grote maatschappelijke opbrengst is dit alleszins te rechtvaardigen.
Boekwaarde
Als een accommodatie nog boekwaarde heeft, zijn daarvoor kosten voor afschrijving in de begroting opgenomen. In sommige gevallen worden deze uit reserves betaald. 7.4.2
Verzekeringen en belastingen
De gemeentelijke accommodaties zijn verzekerd. De premies hiervoor worden door de gemeente betaald. De gemeentelijke belastingen zoals WOZ en afvalstoffenheffing, worden per accommodatie in rekening gebracht. Omdat die aan de gemeente betaald worden, zijn dat ook inkomsten voor de gemeente.
3
Dit is inclusief de storting in de onderhoud buitensportaccommodaties. De specificatie van de uitgaven accommodaties buitensport zijn opgenomen in bijlage 2.
HOOFDSTUK VII
Gilze en R beweegt!
2021-2025
ijen
25
HOOFDSTUK VIII
Actieplan
In deze paragraaf maken we de vertaling van onze visie en van de kansen naar concrete voorstellen en acties. Dit doel we aan de hand van de drie pijlers van ons sportkapitaal: accommodaties, aanbieders en programma.
8.1 Aanbieders Voor de komende periode gaan we voor wat betreft de pijler ‘aanbieders’ concreet aan het werk met de onderstaande zaken. 8.1.1
Verenigingsondersteuning versterken
De mogelijkheden van verenigingen om te veranderen worden vergroot, als zij daarbij ondersteuning krijgen. Verenigingsondersteuning wordt hen nu aangeboden langs diverse wegen (sportbond, gemeente, NOC*NSF, banken). Landelijk worden deze kanalen al gebundeld om een krachtig ondersteuningsinstrument naar de verenigingen te vormen. Gilze en Rijen kan daar gebruik van gaan maken door verenigingen te helpen de ondersteuning te vinden die zij willen gebruiken. 8.1.2