ap 11b memo inzake bestrijding Japanse duizendknoop

MEMO -------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------Aan

raadscommissie Ruimte

Van

college van Burgemeester en Wethouders

Onderwerp

communicatieplan en werkafspraken bestrijding Japanse duizendknoop

Datum

8 maart 2021

Zaak Green Valley

325240

-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------De Japanse duizendknoop is een enorme woekeraar. De wortels laten zich nergens door tegenhouden. Het gevolg is schade aan ondergrondse kabels, riool, funderingen en vooral bestrating. Hierdoor is de plant zeer lastig te bestrijden. Daarnaast drukt hij inheemse planten weg, wat niet goed is voor de biodiversiteit. Gelukkig is de plant goed te herkennen. De Japanse duizendknoop is een snelgroeiende invasieve exoot en komt op verschillende plekken in de gemeente voor. De verspreiding van de plant valt in Gilze en Rijen nog mee en dat willen we graag zo houden. Omdat de plant geen natuurlijke vijanden heeft kan de plant zich snel uitbreiden. De wortels groeien tot wel 3 meter diep en enkele meters in de breedte. De duizendknoop is moeilijk te bestrijden omdat uit een stukje wortel of stengel weer een hele nieuwe plant kan groeien. Dit plan beschrijft wat we komend jaar gaan doen op het gebied van communicatie, zowel intern als extern. Daarnaast volgen wij zoveel mogelijk het Landelijk Protocol Bestrijding duizendknoop. In het tweede deel van deze memo is te lezen hoe wij dit protocol toepassen met als doel de plant niet verder te laten verspreiden in onze gemeente.

Afbeelding 1: Japanse duizendknoop

1.Communicatieplan Japanse duizendknoop Bij het beheersen van de Japanse duizendknoop is bewustwording heel belangrijk. Als mensen de plant herkennen en weten wat voor schade hij kan aanrichten, zullen ze veel voorzichtiger zijn bij werkzaamheden in de buurt van plant. Dit communicatieplan is er op gericht de bewustwording te vergroten bij bewoners, werknemers van de gemeente en bij aannemers. Dit document is geen statisch plan. Door nieuwe inzichten, ervaringen en onderzoeksuitkomsten zullen wij dit plan elk jaar aanpassen. In dit plan hebben we het over de Japanse duizendknoop. Dat is op dit moment de enige soort die voorkomt in de openbare ruimte van de gemeente. Mochten er andere invasieve Aziatische duizendknopen bij komen, dan gaan we die ook aanpakken.

1.1 Communicatie binnen eigen organisatie Voor een eenduidige aanpak van Japanse duizendknopen is bewustwording en kennisontwikkeling van belang bij alle relevante afdelingen en personen in de organisatie. Denk hierbij aan afdelingen als de Buitendienst en Leefomgeving. Maar ook Vastgoed, Grondzaken, Projectleiders en Juridische zaken. Interne bewustwording over de problematiek en aanpak van duizendknopen kan op verschillende manieren worden gecreëerd. Omdat niet iedereen de plant kent zullen wij intern informatie verspreiden over de plant. Wij doen dat op de volgende manier: April: rondsturen van informatie over de plant aan alle relevante collega`s, die in de openbare ruimte werken. Te denken valt aan een uitleg over wat te doen wanneer ze de plant op een nieuwe locatie tegen komen en wat de werkafspraken zijn. Tevens nagaan wie meer informatie heeft over groeilocaties binnen de gemeente. Mei: Bericht op intranet over de Japanse duizendknoop. Veel collega`s hebben een tuin of wandelen vaak. Het is belangrijk dat zij ook de plant herkennen. Mei: het klantcontactcentrum krijgt een lijst met de meest gestelde vragen en kennis van het proces, als inwoners melding maken van een locatie met de Japanse duizendknoop. Juni: rondleiding langs 2 locaties waar de plant groeit om de plant goed te leren kennen en uitleg te krijgen over de moeilijke bestrijding van de plant.

De start van het groeiseizoen is een belangrijk moment om extra alertheid ten aanzien van duizendknoop te creëren binnen de organisatie, met name voor medewerkers van de buitendienst die veel buiten komen en onze ogen en oren zijn.

1.2 Communicatie bij werkzaamheden door derden Werkzaamheden (maaien, snoeien, grondwerkzaamheden, civiel werk, slopen, bouwen) worden vaak uitbesteed aan externen (hoveniers, aannemers). Als een werk wordt aanbesteed of offerte wordt aangevraagd, informeren we de (beoogde) uitvoerder van de werkzaamheden wat de gewenste werkwijze is. Voor veel voorkomende situaties en werkzaamheden zijn infobladen gemaakt in het Landelijk Protocol Bestrijding Duizendknoop. Deze zijn gericht op het voorkomen van verspreiding van duizendknoop of het verwijderen of beheersen van duizendknoop (bestrijdingduizendknoop.nl/protocol). Indien nodig nemen we relevante passages over omgaan met duizendknoop, op in bestekken en contracten. Zie voor meer informatie hoofdstuk 2 `Werkwijze Japanse duizendknoop`. Bij het startoverleg met de uitvoerende van de werkzaamheden zullen we specifiek aandacht besteden aan het herkennen van de duizendknoop en de afgesproken werkwijze bij plekken waar duizendknoop voorkomt. Als een hoofdaannemer deelwerkzaamheden uitbesteedt aan een onderaannemer, dient ook de onderaannemer aantoonbaar op de hoogte te zijn van de afgesproken werkwijzen rondom duizendknopen.

1.3 Communicatie richting bewoners Het is van belang om ook bewoners te informeren over de problematiek van de Japanse duizendknoop. Bewoners kunnen een grote rol spelen bij het signaleren van nieuwe groeilocaties. Hiervoor is het van belang dat bewoners duizendknopen kunnen herkennen en weten hoe ze om moeten gaan met deze soorten, zowel in openbaar gebied als in eigen tuinen. Wij zullen de website https://bestrijdingduizendknoop.nl/duizendknoop/ gebruiken als input bij het opstellen van onze informatie naar bewoners. Wij vragen bewoners actief om nieuwe locaties van de duizendknoop door te geven aan de gemeente. Om bewoners te informeren, zullen we in iedere geval de volgende stappen zetten: April: Starten met een persbericht, berichten op sociale media Twitter en Facebook April: Informatie plaatsen over de plant op onze website, inclusief kaart. Mei: Informatie delen over de plant via sociale media Juni: Duidelijke uitleg over hoe de plant weg te halen en waar het afval naar toe te brengen. Juni: Rondleiding langs bestaande locaties om de plant te leren kennen. April tot en met september: regelmatig aandacht voor de bestrijding van de plant via diverse communicatiekanalen.

In communicatie naar bewoner nemen we in ieder geval de volgende onderwerpen mee; Waarom vormen Japanse duizendknopen een probleem? Herkenning van duizendknopen; Hoe geef je nieuwe groeilocaties van duizendknopen in de openbare ruimte door aan de gemeente via de Buitenbeter app? Verwijzing naar gemeentelijke website met bekende locaties; Afval van de Japanse duizendknoop, hoe te handelen? Instructie of handvatten voor het verwijderen van duizendknopen in tuinen en het omgaan met plantenresten van duizendknoop; Toelichting op wat de gemeente doet aan het voorkomen van verspreiding en het beheersen en verwijderen van groeilocaties. Natuurverenigingen krijgen apart een toelichting over wat de gemeente doet en hoe ze nieuwe locaties kunnen melden.

1.4 Japanse duizendknoop in tuinen Bestrijding van duizendknopen in particuliere tuinen is een taak en verantwoordelijkheid van de tuineigenaar. De Buitendienst voert geen bestrijdingswerkzaamheden uit in tuinen of op terreinen van derden. Het advies voor kleine tuinen is, handmatig verwijderen en al het vrijkomend materiaal van duizendknoop bij het restafval gooien. Via de groene container kan deze plant immers met de uit het gft afval verkregen compost weer worden verspreid.

1.5 Informatie groeilocaties Bekende locaties van de duizendknoop worden in ons beheersysteem Obsurv gezet. Minimaal 1 keer per jaar zullen we een kaart maken waarop de bekende locaties weergegeven zijn. Deze kaart zullen we op onze website plaatsen, zodat bewoners kunnen zien welke locaties al bekend zijn bij de gemeente. Zodra we een systeem hebben waarin we mogelijkheden hebben dit soort informatie real time te delen met bewoners, zullen we deze informatie ook opnemen. Onder meer voor grondverzet in de winter is een actueel overzicht van groeilocaties van grote waarde, omdat duizendknopen dan bovengronds afsterven en groeilocaties in het veld minder goed te herkennen zijn.

2. Werkafspraken Japanse duizendknoop De problematiek rondom Japanse duizendknopen is zeer actueel en wijd verspreid. De soorten blijken in de praktijk lastig te bestrijden en worden nog steeds verspreid. Voor de bestrijding van de Japanse duizendknopen is geen kant en klare oplossing. Elke situatie is anders en een eenduidige aanpak die voor elke situatie past, is dan ook zeer lastig op te stellen. Er is een landelijk protocol Japanse duizendknopen. En veel andere gemeenten hebben informatie en communicatie materiaal gemaakt. Wij zullen als gemeente daarom niet zelf een heel protocol opstellen maar gebruik maken van het goede materiaal dat er al is en dat toepassen op onze specifieke situatie. De Japanse duizendknoop komt in onze gemeenten nog niet zo wijdverspreid voor als in andere gemeenten in het land. Wij willen dit graag zo houden. Als doel hebben en dan ook de verdere verspreiding van de plant te voorkomen en in te zetten op beheersing. De plant helemaal verwijderen is zeer kostbaar en ook niet in alle gevallen noodzakelijk.

2.1 Landelijk protocol Aziatische duizendknopen In 2018 hebben diverse partijen vastgesteld, dat er behoefte is aan een breed gedragen landelijk protocol om verdere verspreiding van Japanse duizendknoop tegen te gaan. In 2019 hebben Stichting Probos, Aequator Groen & Ruimte en Geofoxx milieuexpertise dit landelijk protocol in samenspraak met een brede gebruikersgroep opgesteld. Daarvoor is gebruik gemaakt van (inter)nationale literatuur, bestaande handreikingen en protocollen. Dit protocol heeft tot doel om een uniforme aanpak te bieden waarmee verspreiding van Japanse duizendknoop wordt voorkomen. Het protocol geeft goede handvatten voor onze dagelijkse werkzaamheden. Wij kiezen er daarom voor om praktische infobladen uit het protocol te gebruiken en als startpunt mee te geven bij het maken van afspraken over projecten en uitvoeringswerken, zoals bijvoorbeeld maaien. Het protocol bestaat uit 13 losse infobladen die ook via www.bestrijdingduizendknoop.nl/protocol apart gedownload kunnen worden. Deze infobladen bieden zeer handige handvatten in veel voorkomende situaties. De infobladen met handreikingen voor veel voorkomende werkzaamheden en infobladen met handreikingen voor verschillenden locatietypen (infobladen C, D en F tot en met M) zullen bij werkzaamheden steeds gebruikt worden als input voor de werkzaamheden.

Afhankelijk van de werkzaamheden worden per type werk of project deze uitgangspunten uit het infoblad meegegeven. De effectieve werkafspraken worden opgenomen in het bestek, werkplannen of uitvoeringsplan. De volgende werkbladen uit het protocol gebruiken we: Infoblad C: Maaibeheer Infoblad D: Grondwerken Infoblad F: Wegbermen Infoblad G: Oevers, keringen en dijken Infoblad H: Spoor Infoblad I: Natuurgebieden Infoblad J: Openbaar groen Infoblad K: Verhardingen Infoblad L: Kunstwerken Infoblad M: Nieuwbouw

Infobladen A, B en E gaan over herkenning van de plant, communicatie en groenafval. Een communicatieplan hebben we uitgewerkt (zie communicatieplan hierboven). Informatie over het herkennen van de plant nemen we op in onze communicatiemiddelen. Hoe we omgaan met groenafval van de Japanse duizendknoop hebben we hieronder beschreven. Als basis hiervoor hebben we wel het protocol gebruikt. Daarnaast hebben we hieronder uitgewerkt hoe we omgaan met bestaande, bekende situaties waar de duizendknoop voorkomt.

2.2 Duizendknoop als groenafval Stengeldelen van de Japanse duizendknoop kunnen vanuit de knopen weer uitgroeien tot een nieuwe plant. Ook kleine stukken van de wortelstokken kunnen uitgroeien tot een nieuwe plant. Op plekken waar groenafval van duizendkoop ligt kan zo een nieuwe groeilocatie ontstaan. Omdat niet altijd zeker is of groenafval van de duizendknoop heet genoeg gecomposteerd wordt en planten stuk gaan, kan het zich mogelijk via compost verspreiden. Bij werken aan duizendknoop locaties geven we de volgende punten mee voor de verwerking van de plantenresten: Professionals: Zorg dat duizendknoopresten apart en afgedekt (tegen verwaaien) afgevoerd worden. Materiaal van duizendknoop moet verwerkt worden door een Erkende Verwerker Invasieve Exoten (zie ook bvor.nl/invasieve-exoten/). Mocht composteren niet lukken, dan moeten duizendknoop resten afgevoerd worden naar een afvalverbrander. Vraag bij aanvoer van compost of dit gecomposteerd is door een Erkende Verwerker. Controleer of deze verwerker inderdaad in de Registerlijst van de BVOR staat: bvor.nl/invasieve-exoten/. Bewoners: Gooi geen duizendknoopresten op de composthoop. In een particuliere composthoop wordt de temperatuur niet hoog genoeg om duizendknoopresten te doden.

Omdat GFT afval niet altijd afdoende genoeg behandeld wordt om duizendknoop te doden, wordt geadviseerd kleine hoeveelheden duizendknoop af te voeren via het restafval. Voer grote hoeveelheden duizendknoop af naar de gemeentelijke milieustraat. Vervoer de duizendknoop afgedekt om afwaaien onderweg te voorkomen. Vraag bij de milieustraat via welke reststroom duizendknoopmateriaal verwerkt wordt. Het brengen van Japanse duizendkoop resten is gratis. Maak gebruikt materieel en kleding goed schoon. Stort nooit groenafval met duizendknoopresten op eigen of andermans terrein en zorg dat er geen duizendknoopresten in gemeentelijke composthopen of bladkorven terecht komt. Meld dumpingen van duizendknoopresten bij de terreineigenaar of als u dat niet weet via de Buitenbeter app.

2.3 Verwijderen en beheersen van duizendknoop in openbaar groen Een deel van de verspreiding van Japanse duizendknoop is veroorzaakt door het onzorgvuldig maaien van bermen, taluds en ander openbaar groen. Stengeldelen van duizendknoop kunnen vanuit de knopen weer uitgroeien tot een nieuwe plant. Bij het maaien kunnen er gemakkelijk stengeldelen aan machines blijven hangen, die er dan vervolgens op een andere plek weer af vallen waardoor nieuwe groeilocaties kunnen ontstaan. Ook kan duizendknoop door maaien worden gestimuleerd om nieuwe scheuten te maken aan de randen van groeilocaties.

Een groot aantal locaties met Japanse duizendknoop is bekend bij de gemeente. In 2020 is een inventarisatie gemaakt van de locaties. Hieronder is weergegeven hoe we omgaan met die verschillende locaties. - Indien groeilocaties met duizendknoop al jaren geen uitbreiding vertonen, er geen verspreidingsrisico’s zijn en de (verkeers)veiligheid niet in het geding is, laten we de groeilocatie met rust. Wanneer groeilocaties met duizendknoop worden aangepakt, bijvoorbeeld door maaien of uittrekken van de stengels, leidt dit vaak tot een extra groeispurt van de duizendknoop of uitbreiding van de groeilocatie. Bovendien brengen dit soort werkzaamheden een risico op verspreiding met zich mee; - Nieuwe groeilocaties van duizendknoop die jonger zijn dan 1 jaar en een zeer beperkte omvang (< 2 m2) hebben, verwijderen we direct (door middel van bijvoorbeeld handmatig uittrekken of ontgraven van planten met wortel en al); - Indien projectmatig grondverzet plaatsvindt in wegbermen, proberen we om gecombineerd hiermee de groeilocatie volledig te ontgraven om zo de duizendknoop te verwijderen; - Groeilocaties die een groot risico hebben op verspreiding en/of waar de (verkeers)veiligheid in het geding is, worden altijd verwijderd of bestreden. Dit kan gebeuren door uittrekken, ontgraven, afdekken, frequent maaien, heet waterbehandeling of het spuiten/injecteren met gif.

Per locatie wordt samen met een gespecialiseerd groenbeheerder gekeken wat de beste optie is. Het beheersen van de duizendknoop op de op dit moment (begin 2021) bekende, locaties past binnen het voor Gilze en Rijen beschikbare budget van € 8000,-. Mochten er nieuwe locaties bij komen of moest de plant op locaties permanent verwijderd worden, dan moet er extra budget beschikbaar worden gesteld.

-0-0-0-0-0-