ap 10c beantwoording technische vragen fracties

Agendapunt 10c. Memo inzake snelheid en geluidsoverlast verkeer Raadhuisplein .

D66 1. Wij ontvangen graag het rapportje met de metingen van snelheid en geluid De notitie geluid en een overzicht van de verkeerstellingen zijn meegestuurd als bijlagen met de beantwoording van uw vragen. 2. Hoeveel % van het verkeer reeds sneller dan de toegestane 50 km/uur? Hiervoor verwijs ik u graag naar de meegestuurde verkeerstellingen. 3.

Wat waren de hoogst gemeten snelheden. Hoeveel % reeds tussen de 50 en 60 km/uur, hoeveel tussen de 60 en 70 km/uur en hoeveel % eventueel nog sneller? Hiervoor verwijs ik u graag naar de meegestuurde verkeerstellingen. 4. Hoe hoog (in decibel) geluid is er gemiddeld gemiddeld gemeten? Het gemiddelde geluidniveau is niet expliciet gemeten, dit was niet het doel van de geluidmeting. Voor deze situatie is er formeel geen toetsingskader. Om toch recht te doen aan de ondervonden hinder is de hinder getracht te objectiveren. Uit de notitie geluid blijkt dat de geluidniveaus op grond van het Reken- en meetvoorschrift op 7.5 meter 68 dB(A) en op 10 meter (de afstand van de drempel tot de woning waar gemeten is) gemiddeld 65 – 66 dB(A) bedragen bij een snelheid van 50 km per uur. Uit de metingen blijkt dat het maximale geluidniveau van een passerende auto 74 dB(A) bedraagt, en daarmee niet meer dan 10 dB hoger is dan het gemiddelde pass-by niveau van een personenauto bij een onverstoorde doorgang. 5. Hoe vaak is er een geluid gemeten boven deze gemiddelde decibel? Uit de rapportage is niet op te maken hoe vaak het gemiddelde geluidniveau overschreden wordt. In de praktijk zal dit bij nagenoeg alle passages zijn.

Het gemiddelde geluidniveau wordt veroorzaakt door het voorbijrijdende verkeer, waarbij het geluid op een relatief grote afstand van de microfoon onder het gemiddelde zit, en relatief dichtbij de microfoon boven het gemiddelde geluidniveau zit. Het geluid heeft hier een soort “sinus-curve”. Dit blijkt ook uit de zinsnede: “De gemiddelde verhoging van het signaal juist voor en na de passage van de drempel bedraagt ca. 4 dB.” Uit de notitie geluid.

NOTITIE GELUID

Onderwerp:

Geluid busdrempels Raadhuisplein (en Mariastraat) in Rijen

Aan:

Gemeente Gilze en Rijen

Van:

Gerald van Grunsven 013-2060523 G.vanGrunsven@omwb.nl

Team:

Metingen en onderzoek

Status:

definitief

Datum:

5 oktober 2020

Zaaknummer:

20091150

Inleiding Op verzoek van de gemeente Gilze en Rijen zijn op 30 september 2020 tussen ca. 16 uur en ca. 17.30 uur geluidmetingen uitgevoerd nabij een busdrempel a/h Raadhuisplein c.q. Mariastraat in Rijen. De metingen zijn uitgevoerd ter plaatse van de voorgevel van de woning Mariastraat 62 (meethoogte: 5 meter, afstand tot de drempel ca. 10 meter). Aanleiding hiertoe vormen klachten met betrekking tot geluidhinder als gevolg van het passeren van motorvoertuigen over de recent aangelegde verkeersdrempels (5 stuks in totaal) rond het plein. In het gebied rond het Raadhuisplein is de maximum toegestane rijsnelheid 50 km/uur. Dit betekent dat de Wet geluidhinder hier onverkort van toepassing is (anders dan bij 30 km/uur zones).

Afbeelding 1.

Foto busdrempel Raadhuisplein (t.h.v. woning Mariastraat 62)

Spoorlaan 181 5038 CB Tilburg Postbus 75 5000 AB Tilburg 013 206 10 00 info@omwb.nl www.omwb.nl

Zichtbaar samen werken aan een schone, veilige en duurzame leefomgeving

Toetsingskader De Wet geluidhinder schrijft voor dat in geval van fysieke wijzigingen aan een weg (zoals in onderhavige situatie) onderzocht moeten worden in hoeverre de geluidbelasting in de omgeving toeneemt. Indien er sprake is van een toename en deze (afgerond) 2 dB of meer bedraagt, is er sprake van een “reconstructie in de zin van de Wet geluidhinder” en moeten alternatieve maatregelen onderzocht worden (teneinde de toename van de geluidbelasting weg te nemen of te beperken). Hierbij dient opgemerkt te worden dat maatregelen doelmatig moeten zijn d.w.z. er wordt hierbij rekening gehouden met de financiële aspecten van de maatregel. Een niet doelmatige maatregel kan niet worden afgedwongen. Opgemerkt dient te worden dat het Reken- en meetvoorschrift geluid 2012 weliswaar een obstakeltoeslag (op het gemiddelde geluidniveau) kent, maar dat deze uitsluitend van toepassing is op vrachtverkeer. De obstakeltoeslag is een correctieterm ten gevolge van het afremmen en optrekken van het vrachtverkeer. Voorwaarde hiertoe is dat de snelheid van het verkeer tenminste wordt gehalveerd (ten opzichte van 50 km/uur). In voorliggende situatie is met name sprake van lichte motorvoertuigen (personenauto’s). De obstakeltoeslag heeft hier daarom geen (juridische) betekenis.

In de Wet geluidhinder wordt geen rekening gehouden met de beoordeling van maximale geluidniveaus als gevolg van wegverkeer. De optredende kortstondige verhogingen als gevolg van het passeren van voertuigen over de drempels rond het Raadhuisplein (en Mariastraat) zijn vanuit juridisch oogpunt daarom niet van belang. Om desalniettemin recht te doen aan de ondervonden hinder als gevolg van de (kortstondig) verhoogde geluidemissie en -immissie wordt in verband met de bescherming van het woon- en leefklimaat toch een poging gedaan om de situatie middels metingen te objectiveren. In het algemeen worden piekgeluidniveaus en kortstondige verhogingen welke beperkt blijven tot 10 dB(A) boven het equivalente geluidniveau acceptabel geacht. Normale voertuigpassages van personenauto’s d.w.z. in een situatie zonder (bus)drempel, voldoen op een afstand van 10 meter (juist) aan dit criterium. Bovenstaand 10 dB(A) criterium is echter gebaseerd op industrielawaai in een situatie met een min of meer continue en constante geluidemissie. Het karakter van het verkeer rond het Raadhuisplein kan echter niet als constant en/of continue worden gekarakteriseerd.

Het is daarom beter passend een verhoging van 10 dB toelaatbaar te achten op het pass-by geluidniveau met andere woorden: hoe groot is in voorliggende situatie de kortstondige verhoging van het pass-by niveau als gevolg van de aanwezigheid van de drempel? Het gemiddelde pass-by niveau is voor personenauto’s 68 dB(A) welke met 50 km/uur op 7,5 meter afstand langs een woning rijden (e.e.a. volgens het Reken- en meetvoorschrift geluid 2012). Op 10 meter afstand (representatief voor de woning Mariastraat 62) is de (theoretische) geluidbelasting 2 tot 3 dB lager. Een andere benadering is de beoordeling van het geluid als veroorzaker van schrikreacties (al hoewel deze hier niet bekend zijn). Uit literatuurstudies is gebleken dat de stijgsnelheid R van het geluid (in dB/s) een goede maat is voor de beoordeling van schrikreacties. Tot 15 dB/s wordt geen extra nadelig (schrik)effect verwacht. Boven 15 dB/s (en tot 150 dB/s) treedt een extra negatief effect op wat lineair overeenkomt met 11 log (R / 15). Geluidgebeurtenissen

ADVIES GELUID 20091150

pagina 2 van 4

met een stijgsnelheid van 150 dB/s of hoger hebben een extra hinderlijkheid die overeenkomt met 11 dB. Ter vergelijking: een auto met een rijsnelheid van 50 km/uur veroorzaakt in geval van een vrije doorgang (zonder drempels) een maximum geluidniveau (pass-by) van 77 dB(A) op 7,5 meter afstand bij een stijgsnelheid van 4 dB/s. Resultaten geluidmetingen Rijen Op 30 september 2020 zijn ter plaatse van de woning Mariastraat 62 ruim 100 voertuigen gemeten waarbij sprake was van een relevante (lees: auditief goed waarneembare) verhoging van het pass-by geluidniveau. Uit de metingen ter plaatse van de woning Mariastraat 62 blijkt verder dat het maximale geluidniveau vanwege een passerende auto (over de busdrempel) 74 dB(A) bedraagt (exclusief gevelreflectie tegen de achterliggende gevel van de woning Mariastraat 62). Hiermee is het pass-by niveau niet meer dan 10 dB hoger dan het gemiddelde pass-by niveau van een personenauto (met onverstoorde doorgang). De gemiddelde verhoging van het signaal juist voor en na de passage van de drempel bedraagt ca. 4 dB. Het grootste verschil (bovengrens) bedraagt ca. 7 dB. Hiermee wordt voldaan aan het criterium waarbij wordt uitgegaan van een toelaatbare verhoging van het momentane geluidniveau welke beperkt blijft tot 10 dB.

De toename van de geluidbelasting (gemiddelde geluidniveau) vanwege de aanwezigheid van de verkeersdrempels is minder dan 0,5 dB, zijnde het algemene verwaarlozingscriterium in geluidonderzoeken. Bovendien is hiermee zeker geen sprake van een reconstructie in de zin van de Wet geluidhinder. Hiervan is namelijk pas sprake van indien de toename van de geluidbelasting als gevolg van de fysieke wijziging (afgerond) 2 dB of meer bedraagt. De stijgsnelheid van de auto’s welke over de drempel ter hoogte van de woning Mariastraat 62 omvat een grote spreiding. Op grond van de resultaten van de metingen kan echter gesteld worden dat deze 20 dB/s (best case) tot 70 dB/s (worst case) bedraagt. Dit is ruimschoots meer dan een onverstoorde passage waarbij de stijgsnelheid zo’n 4 dB/s bedraagt. Als gevolg hiervan is sprake van een extra negatief effect op het equivalente oftewel gemiddelde geluidniveau van 2 tot 7 dB.

ADVIES GELUID 20091150

pagina 3 van 4

Conclusie Op grond van de metingen zoals uitgevoerd nabij de woning Mariastraat 62 in Rijen kan gesteld worden dat de verhoging van het langtijdgemiddelde geluidniveau minder dan 0,5 dB(A) bedraagt. Dit is minder dan het algemene verwaarlozingscriterium in geluidonderzoeken en ruimschoots minder dan de reconstructie-eis van 2 dB(A) volgens de Wet geluidhinder. De geluidniveaus (in absolute zin) van de auto’s welke de busdrempel in Rijen passeren zijn ter plaatse van de buitengevel van de onderzochte woning niet hoger dan 74 dB(A). De verhoging van het geluidniveau juist voor en na de passage van de drempels bedraagt niet meer dan 7 dB. Hiermee wordt voldaan aan de algemene streefwaarde voor het maximale geluidniveau t.w. niet meer dan 10 dB boven het gemiddelde geluidniveau. De stijgsnelheid van het geluidniveau tijdens het passeren van de drempel bedraagt 20 dB/s (best case) tot 70 dB/s (worst case). Dit is ruimschoots meer dan de stijgsnelheid van een passerende auto zonder de aanwezigheid van een drempel (vrije doorgang). Vanaf een stijgsnelheid van 15 dB/s wordt een extra negatief (schrik)effect verwacht en kan extra hinder optreden.

Met vriendelijke groet,

Gerald van Grunsven

Michiel de Ruiter

Specialist Geluid & Trillingen

Collegiale toets

ADVIES GELUID 20091150

pagina 4 van 4

Resultaten snelheid Raadhuisplein 2020 Mariastraat, Rijen Tussen Raadhuisplein en Rector Buijselstraat Meetperiode: 02-10-2020 t/m 19-10-2020 Maatregelen m.b.t. coronavirus van kracht Rijrichting Uurcijfers Gemiddelde weekdag Rijrichting Dagsoorten Ma Di Wo Do Vr Za Zo Gemiddelde werkdag Gemiddelde weekdag Snelheidsklassen < 15 km/u 15 - 20 km/u 20 - 25 km/u 25 - 30 km/u 30 - 35 km/u 35 - 40 km/u 40 - 45 km/u

Raadhuisplein, Rijen Tussen Schoutstraat en Mariastraat Meetperiode: 02-10-2020 t/m 19-10-2020 Maatregelen m.b.t. coronavirus van kracht Gemiddelde weekdag Rijrichting Dagsoorten Ma Di Wo Do Vr Za Zo Gemiddelde werkdag Gemiddelde weekdag Snelheidsklassen < 15 km/u 15 - 20 km/u 20 - 25 km/u 25 - 30 km/u 30 - 35 km/u 35 - 40 km/u 40 - 45 km/u

Raadhuisplein, Rijen Tussen Drossaardstraat en Schoutstraat Meetperiode: 03-10-2020 t/m 19-10-2020 Maatregelen m.b.t. coronavirus van kracht Gemiddelde weekdag Rijrichting Dagsoorten Ma Di Wo Do Vr Za Zo Gemiddelde werkdag Gemiddelde weekdag Snelheidsklassen < 15 km/u 15 - 20 km/u 20 - 25 km/u 25 - 30 km/u 30 - 35 km/u

Telpunt 176 Ri. Oost Ri. Oost Ri. West Ri. West Doorsnede Doorsnede Gemiddelde V85 Gemiddelde V85 Gemiddelde V85 27 33 28 34 27 33 Ri. Oost Ri. Oost Ri. West Ri. West Doorsnede Doorsnede Gemiddelde V85 Gemiddelde V85 Gemiddelde V85 27 33 28 34 27 33 27 33 28 34 27 34 27 33 28 34 28 34 26 33 27 33 27 33 27 33 28 33 27 33 27 33 28 34 27 33 27 33 28 34 27 33 27 33 28 34 27 33 27 33 28 34 27 33 Ri. Oost (%) Ri. Oost (cum%) Ri. West (%) Ri. West (cum%) Doorsnede (%) Doorsnede (cum%) 1,60% 1,60% 0,90% 0,90% 1,30% 1,30% 9,30% 10,80% 6% 6,90% 7,70% 8,90% 28% 38,80% 25,50% 32,40% 26,80% 35,70% 35,70% 74,50% 38,10% 70,50% 36,90% 72,60% 17,30% 91,80% 20,20% 90,70% 18,70% 91,30% 5,20% 97% 6,40% 97,10% 5,80% 97,10% 2% 99% 2% 99,10% 2% 99%

Telpunt 150 30 35 29 35 29 35 Ri. Oost Ri. Oost Ri. West Ri. West Doorsnede Doorsnede Gemiddelde V85 Gemiddelde V85 Gemiddelde V85 30 36 29 36 30 36 30 35 29 35 29 35 30 35 29 36 29 36 29 35 29 35 29 35 29 35 29 35 29 35 29 35 29 35 29 35 30 35 29 35 29 35 30 35 29 35 29 35 30 35 29 35 29 35 Ri. Oost (%) Ri. Oost (cum%) Ri. West (%) Ri. West (cum%) Doorsnede (%) Doorsnede (cum%) 0,20% 0,20% 0,50% 0,50% 0,40% 0,40% 2,60% 2,80% 5,80% 6,30% 4,60% 5,10% 18,10% 20,90% 21,50% 27,80% 20,20% 25,30% 37,90% 58,80% 33,50% 61,30% 35,10% 60,40% 26,20% 85% 23,30% 84,50% 24,30% 84,70% 9,80% 94,80% 10,20% 94,70% 10% 94,80% 3,70% 98,50% 3,60% 98,30% 3,60% 98,40%

Telpunt 15 34 41 35 42 35 42 Ri. Oost Ri. Oost Ri. West Ri. West Doorsnede Doorsnede Gemiddelde V85 Gemiddelde V85 Gemiddelde V85 34 41 35 43 35 42 34 41 35 42 35 42 34 42 35 42 35 42 34 41 35 42 34 42 34 41 35 43 35 42 34 42 35 42 35 42 35 42 36 43 35 43 34 41 35 42 35 42 34 41 35 42 35 42 Ri. Oost (%) Ri. Oost (cum%) Ri. West (%) Ri. West (cum%) Doorsnede (%) Doorsnede (cum%) 0,50% 0,50% 0,30% 0,30% 0,40% 0,40% 3,20% 3,70% 2,50% 2,70% 2,70% 3,10% 10,60% 14,30% 8,60% 11,30% 9,30% 12,30% 17,60% 32% 12,80% 24,10% 14,40% 26,80% 23,40% 55,30% 23,20% 47,30% 23,30% 50%

35 - 40 km/u 40 - 45 km/u

Raadhuisplein, Rijen Tussen Nassaulaan en Drossaardstraat Meetperiode: 03-10-2020 t/m 19-10-2020 Maatregelen m.b.t. coronavirus van kracht Gemiddelde weekdag Rijrichting Dagsoorten Ma Di Wo Do Vr Za Zo Gemiddelde werkdag Gemiddelde weekdag Snelheidsklassen < 15 km/u 15 - 20 km/u 20 - 25 km/u 25 - 30 km/u 30 - 35 km/u 35 - 40 km/u 40 - 45 km/u

Nassaulaan, Rijen Tussen Hof van Rassegem en Polanenhof Meetperiode: 19-10-2020 t/m 09-11-2020 Maatregelen m.b.t. coronavirus van kracht Gemiddelde weekdag Rijrichting Dagsoorten Ma Di Wo Do Vr Za Zo Gemiddelde werkdag Gemiddelde weekdag Snelheidsklassen < 15 km/u 15 - 20 km/u 20 - 25 km/u 25 - 30 km/u 30 - 35 km/u 35 - 40 km/u 40 - 45 km/u

Raadhuisplein, Rijen Tussen Nassaulaan en Schepenstraat Meetperiode: 02-10-2020 t/m 19-10-2020 Maatregelen m.b.t. coronavirus van kracht Snelheid Voertuigverdeling Ma Di Wo Do Vr Za Zo Gemiddelde werkdag Gemiddelde weekdag Snelheidsklassen < 15 km/u 15 - 20 km/u 20 - 25 km/u 25 - 30 km/u 30 - 35 km/u 35 - 40 km/u

25,90% 12,90%

81,20% 94,20%

29,90% 15,80%

77,20% 93%

28,60% 14,80%

78,60% 93,40%

Telpunt 148 29 34 29 34 29 34 Ri. Noord Ri. Noord Ri. Zuid Ri. Zuid Doorsnede Doorsnede Gemiddelde V85 Gemiddelde V85 Gemiddelde V85 29 34 29 34 29 34 29 34 29 34 29 34 29 34 29 34 29 34 29 34 29 34 29 34 29 34 29 34 29 34 29 34 29 34 29 34 30 35 30 34 30 34 29 34 29 34 29 34 29 34 29 34 29 34 Ri. Noord (%) Ri. Noord (cum%) Ri. Zuid (%) Ri. Zuid (cum%) Doorsnede (%) Doorsnede (cum%) 0,70% 0,70% 0,40% 0,40% 0,50% 0,50% 2,90% 3,60% 2% 2,40% 2,30% 2,80% 11,80% 15,30% 11,40% 13,80% 11,50% 14,30% 41,40% 56,70% 42,20% 56% 41,90% 56,20% 33,40% 90,10% 35,60% 91,60% 34,80% 91,10% 8,10% 98,20% 7,50% 99,10% 7,70% 98,80% 1,50% 99,70% 0,80% 99,90% 1% 99,80%

Telpunt 175 33 39 36 41 34 40 Ri. Oost Ri. Oost Ri. West Ri. West Doorsnede Doorsnede Gemiddelde V85 Gemiddelde V85 Gemiddelde V85 33 39 36 41 35 40 33 39 36 40 35 40 34 39 36 41 35 40 33 39 35 40 34 40 33 39 35 40 34 40 33 39 35 41 34 40 34 39 36 41 35 40 33 39 36 41 34 40 33 39 36 41 35 40 Ri. Oost (%) Ri. Oost (cum%) Ri. West (%) Ri. West (cum%) Doorsnede (%) Doorsnede (cum%) 0,10% 0,10% 0,10% 0,10% 0,10% 0,10% 0,70% 0,80% 0,20% 0,20% 0,40% 0,50% 3,90% 4,70% 1,60% 1,80% 2,80% 3,30% 21,10% 25,80% 12% 13,80% 16,60% 19,90% 40% 65,80% 35,90% 49,70% 38% 57,90% 24,40% 90,20% 33,80% 83,60% 29,10% 87% 7,20% 97,40% 11,90% 95,50% 9,50% 96,50%

Telpunt 174 Ri. West Ri. West Doorsnede Doorsnede Gemiddelde V85 Gemiddelde V85 36 43 31 38 35 42 35 43 30 36 33 41 33 40 33 39 33 39 33 39 31 38 33 39 33 39 32 38 33 39 34 40 31 37 33 39 35 41 33 39 34 40 35 41 31 38 33 40 34 41 31 38 33 40 Ri. Oost (%) Ri. Oost (cum%) Ri. West (%) Ri. West (cum%) Doorsnede (%) Doorsnede (cum%) 0,40% 0,40% 0,70% 0,70% 0,50% 0,50% 1,70% 2,20% 2,50% 3,20% 2% 2,50% 5,30% 7,50% 9,40% 12,60% 6,80% 9,40% 17,10% 24,60% 28,80% 41,40% 21,50% 30,90% 32,20% 56,70% 33,80% 75,30% 32,80% 63,60% 26,40% 83,10% 17,40% 92,60% 23% 86,70%

40 - 45 km/u

Regentenstraat, Rijen Tussen Pastoor Gillisstraat en Raadhuisplein Meetperiode: 02-10-2020 t/m 19-10-2020 Maatregelen m.b.t. coronavirus van kracht Gemiddelde weekdag Rijrichting Dagsoorten Ma Di Wo Do Vr Za Zo Gemiddelde werkdag Gemiddelde weekdag Snelheidsklassen < 20 km/u 20 - 30 km/u 30 - 40 km/u 40 - 50 km/u 50 - 60 km/u 60 - 70 km/u 70 - 80 km/u

Raadhuisplein, Rijen Tussen Regentenstraat en Mariastraat Meetperiode: 02-10-2020 t/m 19-10-2020 Maatregelen m.b.t. coronavirus van kracht Gemiddelde weekdag Rijrichting Dagsoorten Ma Di Wo Do Vr Za Zo Gemiddelde werkdag Gemiddelde weekdag Snelheidsklassen < 15 km/u 15 - 20 km/u 20 - 25 km/u 25 - 30 km/u 30 - 35 km/u 35 - 40 km/u 40 - 45 km/u

11,50%

94,60%

5,40%

98%

9,20%

95,90%

Telpunt 16 40 48 39 47 39 47 Ri. Noord Ri. Noord Ri. Zuid Ri. Zuid Doorsnede Doorsnede Gemiddelde V85 Gemiddelde V85 Gemiddelde V85 40 48 39 47 40 48 39 47 38 47 39 47 40 48 39 47 40 48 39 47 39 47 39 47 40 48 39 47 40 48 40 48 39 47 39 47 42 49 41 48 41 48 40 48 39 47 39 47 40 48 39 47 40 48 Ri. Noord (%) Ri. Noord (cum%) Ri. Zuid (%) Ri. Zuid (cum%) Doorsnede (%) Doorsnede (cum%) 0,60% 0,60% 0,90% 0,90% 0,70% 0,70% 4,40% 4,90% 5,70% 6,50% 5% 5,70% 44,10% 49% 49,30% 55,90% 46,50% 52,10% 46,40% 95,40% 39,70% 95,60% 43,40% 95,50% 4,20% 99,60% 4,10% 99,70% 4,10% 99,60% 0,30% 99,90% 0,30% 100% 0,30% 100% 0% 100% 0% 100% 0% 100%

Telpunt 149 31 37 30 35 31 36 Ri. Noord Ri. Noord Ri. Zuid Ri. Zuid Doorsnede Doorsnede Gemiddelde V85 Gemiddelde V85 Gemiddelde V85 32 36 30 35 31 36 31 37 29 34 31 36 31 36 30 35 31 36 31 36 30 35 31 36 32 37 30 35 31 36 32 37 31 36 32 37 32 37 32 37 32 37 31 37 30 35 31 36 32 37 30 35 31 36 Ri. Noord (%) Ri. Noord (cum%) Ri. Zuid (%) Ri. Zuid (cum%) Doorsnede (%) Doorsnede (cum%) 0,10% 0,10% 0,40% 0,40% 0,20% 0,20% 0,90% 1% 2,50% 2,80% 1,40% 1,60% 6,30% 7,30% 10,80% 13,70% 7,80% 9,30% 28,50% 35,90% 32,10% 45,70% 29,60% 39% 43,50% 79,40% 39,60% 85,30% 42,30% 81,20% 17% 96,30% 12,10% 97,40% 15,40% 96,70% 3,10% 99,40% 2% 99,50% 2,70% 99,40%