accountantsverslag WG gemeente Gilze en Rijen 2021
Tekst van het document
10 juni 2022
ACCOUNTANTSVERSLAG 2021
Gemeente Gilze en Rijen
Aanbiedingsbrief
Aan:
Geachte leden van de raad,
de raad van de gemeente Gilze en Rijen T.a.v. mevrouw S. van Dijk Postbus 73 5121 JX RIJEN
Wij hebben de jaarrekening 2021 van de gemeente Gilze en Rijen (hierna te noemen ‘gemeente’) gecontroleerd. Zoals afgesproken in onze opdrachtbevestiging d.d. 4 oktober 2021, ontvangt u hierbij ons accountantsverslag 2021. In dit verslag hebben we de belangrijkste bevindingen en conclusies naar aanleiding van de jaarrekeningcontrole opgenomen.
Eindhoven, 10 juni 2022
De jaarrekening van de gemeente Gilze en Rijen geeft een getrouw beeld van de financiële positie en geeft de baten, de lasten en de balansmutaties rechtmatig weer.
Kenmerk: DMe/NvE/EKa/CWi/1041109/2205289 Behandeld door: Neil van Engelen
Onze bevindingen en aanbevelingen hebben wij afgestemd met de verantwoordelijke wethouder. Een afschrift van dit verslag is toegezonden aan het college van burgemeester en wethouders. Het opstellen en controleren van de jaarrekening vraagt elk jaar weer een aanzienlijke inspanning. Bij deze willen wij alle betrokken medewerkers van de gemeente Gilze en Rijen bedanken voor de constructieve en plezierige samenwerking tijdens de controle, zeker aangezien (een deel van) de controle wederom op afstand heeft moeten plaatsvinden, wat het niet eenvoudiger maakt. Wij hopen u met dit verslag van dienst te zijn. Vanzelfsprekend zijn wij graag bereid om een nadere toelichting op de inhoud te geven. Met vriendelijke groet, BDO Audit & Assurance B.V. namens deze,
Ter informatie De digitale versie van dit document is vanaf de inhoudsopgave interactief. Aan de hand van de navigatiebalk onderaan de pagina en/of de menustructuur bovenaan de pagina kan door het document genavigeerd worden. VORIGE PAGINA
VOLGENDE PAGINA
INHOUDSOPGAVE
DASHBOARD
was getekend drs. D.O. Meeuwissen RA
Inhoudsopgave
1. DASHBOARD
2. UITKOMSTEN JAARREKENINGCONTROLE
4. BELANGRIJKSTE BEVINDINGEN
BIJLAGEN
3. RESULTAAT & FINANCIËLE POSITIE
4
1. Dashboard
1.1 Dashboard accountantscontrole
1.1 Dashboard accountantscontrole STREKKING CONTROLEVERKLARING
BELANGRIJKSTE BEVINDINGEN
Wij verstrekken bij de jaarrekening een goedkeurende controleverklaring voor getrouwheid en rechtmatigheid.
De gehanteerde materialiteit voor fouten en onzekerheden bedraagt € 779.800 respectievelijk € 2.339.400.
De grondslagen van de jaarrekening zijn aanvaardbaar en het BBV wordt nageleefd.
De WNT is nageleefd.
Wij hebben geen bevindingen ten aanzien van de SiSabijlage.
ONTWIKKELING GREX
Het jaarverslag is verenigbaar met de jaarrekening en bevat geen materiële onjuistheden.
5
RESULTAAT 2021
Omvang fouten ten aanzien van de aanbestedingsrechtmatigheid is € 119.000. Per abuis is een contract ten onrechte als een werk aangemerkt en niet Europees aanbesteed. Er is sprake van overschrijding op programma’s, maar deze passen binnen bestaande beleid, waardoor geen sprake is van begrotingsrechtmatigheid. Ten aanzien van de WNT-verantwoording hebben wij geconstateerd dat onze opmerkingen gericht op de WNTverantwoording zijn gecorrigeerd. De verantwoording is aangepast en juist.
ONTWIKKELING SOCIAAL DOMEIN
De gemeente Gilze en Rijen heeft een relatief omvangrijke grondexploitatie. De grootste complexen betreffen Centrumplan Gilze (Centrumdeel en park) en Tussen de Leijen.
De waardering van de grondexploitatie is redelijk en passend.
(x €1.000)
2021
Begroting (na wijziging)
Saldo van baten en lasten
3.265
1.583
Mutatie reserves
-835
-883
Resultaat
2.430
700
Op bijna alle programma’s is sprake van een lagere realisatie aan lasten dan begroot (na wijzigingen). Uit het jaarverslag blijkt dat diverse beleidsdoelstellingen en indicatoren niet volledig zijn gerealiseerd. De oorzaken zijn als volgt: Door langere planvorming en langere levertijd van materialen Wijzigingen in plan van aanpak, bijvoorbeeld slopen en bouwen van een nieuwe sportaccommodatie in plaats van renoveren. Voor een gedetailleerde toelichting zie paragraaf 3.1
UW FINANCIËLE POSITIE
De lasten van het sociaal domein blijven landelijk stijgen. Voor de gemeente Gilze en Rijen zijn de lasten van het sociaal domein in lijn met 2020. De controle van het sociaal domein heeft evenals voorgaande jaren geleid tot fouten en onzekerheden voor zowel getrouwheid als rechtmatigheid. Deze blijven onder de goedkeuringstolerantie. Wij verzoeken de gemeenteraad een uitspraak te doen over de nut en noodzaak van aanvullende werkzaamheden door de gemeente om deze onzekerheid verder te verlagen.
De controle inzake Tozo heeft niet geleid tot bevindingen in de SiSa-bijlage.
RATIO WEERSTANDSVERMOGEN 2,20 2,07
1,97
2,00 1,80
1,95
1,60 1,35 1,40 1,20 1,00 JR2021
DASHBOARD
JAARREKENING
FINANCIËLE POSITIE
BEVINDINGEN
BIJLAGEN
2022
2023
2024
6
2. Uitkomsten jaarrekeningcontrole
2.1 Corona, oorlog Oekraïne en de impact op de jaarrekeningcontrole 2.2 De jaarrekening is getrouw
2.3 Rechtmatigheid van de jaarrekening 2.4 Duurzaamheid
2.1 Corona, oorlog Oekraïne en de impact op de jaarrekeningcontrole
COVID-19-impact op boekjaar 2021 Zie hiervoor onze boardletter en de BADO-notitie
7
Inleiding: COVID-19 en de jaarrekening 2022 Tijdens de controle hebben wij aandacht besteed aan de impact van de coronapandemie op de gemeente Gilze en Rijen. Hieromtrent hebben wij overleg gevoerd met het management. De coronacrisis heeft beperkte gevolgen voor de operationele activiteiten van de gemeente Gilze en Rijen. Daarbij zijn de financiële gevolgen van de crisis beperkt. In de jaarrekening en de tussentijdse rapportages is door de organisatie gerapporteerd over deze impact voor de gemeente Gilze en Rijen. Ook voor 2022 zal dit naar verwachting nog het geval zijn. Eind februari 2021 is de BADO-notitie met betrekking tot de ‘COVID-19-effecten en -risico's voor decentrale overheden' uitgekomen. In deze notitie is een groot aantal aandachtspunten beschreven voor het opstellen en controleren van de jaarrekening 2020. Deze notitie is ook van toepassing voor de jaarrekening 2021. Wij verwijzen voor deze aandachtspunten, de impact op getrouwheid en rechtmatigheid, de controleaanpak en de specifieke attentiepunten ten aanzien van de posten in de jaarrekening naar deze notitie (zie: notitie-effecten-en-risicos-corona-voor-jaarrekening-2020decentrale-overheden.pdf (nba.nl)). In deze paragraaf informeren wij u over het proces van onze controle in relatie tot COVID-19 en onze specifieke bevindingen die impact hebben op onze controle, de verslaggeving en/of onze controleverklaring.
Voor een analyse van het resultaat verwijzen wij naar de jaarrekening en naar paragraaf 3.1 van dit verslag.
Het proces van de totstandkoming en controle van de jaarrekening is goed verlopen
De totstandkoming van de jaarrekening en het proces van de controle i.r.t. COVID-19 Zoals aangegeven in onze aanbiedingsbrief heeft zowel het samenstellen van de jaarrekening als onze controle in een hybride vorm plaatsgevonden (deels digitaal en op afstand plaatsgevonden en deels op locatie). Naar aanleiding van dit proces hebben wij de volgende opmerkingen: Ook al zijn we het digitale werken al meer dan twee jaar gewend, het blijft bijzonder mooi om te constateren dat het mogelijk is geweest de jaarrekening tijdig op te stellen en te controleren. De samenwerking was, ondanks alle COVID-19-maatregelen, plezierig en constructief. Het proces heeft geen vertraging opgelopen. Vanzelfsprekend zijn wij graag bereid dit proces met u te evalueren.
Onzekerheid over gevolgen oorlog Oekraïne
De gevolgen van COVID-19 zijn nader toegelicht in de jaarstukken
DASHBOARD
Oorlog in Oekraïne Inmiddels is door de oorlog in Oekraïne sprake van een nieuwe crisis. Hoe ingrijpend de economische effecten van deze crisis zullen zijn, is op dit moment nog moeilijk te overzien. De impact op de bedrijfsvoering van de gemeente Gilze en Rijen zal naar verwachting niet van substantiële betekenis zijn. Rekening moet worden gehouden met (verder) stijgende prijzen, die zich zullen vertalen in hogere inkoopkosten voor energie, hout, metaal en hulpstoffen. De oorlog heeft ook weerslag op de digitale veiligheid in Nederland. Momenteel lijkt het beeld stabiel maar het dreigingsbeeld kan abrupt veranderen. Verder is in dit verband van belang dat de gemeente geen directe zakelijke relaties onderhoudt met bedrijven in Oekraïne, Rusland en Wit-Rusland. Zie voor nadere uitzettingen bijlage C. Impact op verslaggeving Het BBV kent zoals bekend een aantal verplicht voorgeschreven paragrafen. Het staat de gemeente vrij om naast de verplichte paragrafen zelf paragrafen aan de begroting of jaarstukken toe te voegen. COVID-19 is een gebeurtenis die niet slechts aan één programma of taakveld is toe te rekenen. Het heeft betrekking op de gehele gemeente en heeft betrekking op veel programma’s en taakvelden.
De gemeente heeft er niet voor gekozen om in één overzichtelijke paragraaf toe te lichten welke gevolgen COVID-19 op de gemeente Gilze en Rijen heeft (gehad) en welke maatregelen, activiteiten en werkzaamheden de gemeente heeft genomen. Zo worden vertragingen in activiteiten die zijn opgetreden als gevolg van de coronacrisis toegelicht. JAARREKENING
FINANCIËLE POSITIE
BEVINDINGEN
BIJLAGEN
2.1 Corona, oorlog Oekraïne en de impact op de jaarrekeningcontrole
Geen bevindingen omtrent Tozo-regeling
8
Tozo-regeling De Tijdelijke overbruggingsregeling zelfstandige ondernemers (Tozo) is een van de steunmaatregelen van het kabinet om zelfstandige ondernemers te ondersteunen tijdens de coronacrisis en voorziet in een aanvullende uitkering voor levensonderhoud en in een lening voor bedrijfskapitaal om liquiditeitsproblemen op te vangen. De regeling kent verschillende tranches met verschillende rechtmatigheidsvereisten: Tozo 1: aanvragen tussen 1 maart 2020 tot 1 juni 2020 Tozo 2: aanvragen vanaf 1 juni 2020 tot 1 oktober 2020 Tozo 3: aanvragen vanaf 1 oktober 2020 tot 1 april 2021 Tozo 4: aanvragen vanaf 1 april 2021 tot 1 juli 2021 Tozo 5: aanvragen vanaf 1 juli 2021 tot 1 oktober 2021 Uw gemeente heeft in het kader van de Tozo-regeling een voorschot van het Rijk ontvangen van € 1,1 miljoen over 2021. Via de SiSabijlage bij de jaarrekening legt u verantwoording af aan het Rijk. De bestedingen in het kader van de Tozo-regeling over 2021 bedragen € 578.020 voor levensonderhoud en € 42.157 verstrekking in het kader van bedrijfskapitaal. Wij hebben de SiSa-bijlage gecontroleerd aan de hand van de aanwijzingen van het ministerie in de Nota Verwachtingen Accountantscontrole d.d. 31 januari 2022 en de nadere richtlijnen van de Sectorcommissie Decentrale Overheden van de NBA. Uit onze controle zijn geen fouten en onzekerheden gebleken.
Wij hebben geen bevindingen omtrent Tozo-regeling in de SiSa-bijlage.
M&O-beleid De Tozo-regeling voor gemeente Gilze en Rijen wordt uitgevoerd door gemeente Tilburg. Uit onze steekproefsgewijze controle op de IBsignalen hebben wij bevestigd dat het M&O beleid feitelijk is nageleefd en heeft geleid tot adequate opvolging van de relevante IBsignalen. Wij concluderen dat het M&O beleid en toepassing daarvan adequaat en toereikend is. Overige coronagerelateerde bevindingen In onze controle hebben wij uitgebreid aandacht besteed aan de impact van het coronavirus op de jaarrekening 2021. Over de belangrijkste gevolgen voor uw interne beheersing hebben wij reeds in onze boardletter d.d. 31 maart 2022 aan u gerapporteerd. De impact van de onder andere de doorbetaling van zorgcontinuïteit zijn voor uw gemeente beperkt van omvang.
DASHBOARD
JAARREKENING
FINANCIËLE POSITIE
BEVINDINGEN
BIJLAGEN
2.2 De jaarrekening is getrouw
De jaarrekening 2021 is getrouw
9
Wij hebben bij de jaarrekening 2021 van de gemeente Gilze en Rijen een goedkeurende controleverklaring afgegeven met betrekking tot de getrouwheid. Een goedkeurende verklaring met betrekking tot getrouwheid betekent dat de jaarrekening een getrouw beeld geeft van de grootte en de samenstelling van zowel de baten en lasten over 2021 als van de activa en passiva per 31 december 2021 in overeenstemming met het Besluit begroting en verantwoording Provincies en Gemeenten (BBV). Wij hebben enkele controleverschillen geconstateerd van beperkte omvang die door de gemeente zijn gecorrigeerd. Naast de geconstateerde en verwerkte controleverschillen, zijn tijdens onze controle tevens resterende controleverschillen geconstateerd ten aanzien van getrouwheid en rechtmatigheid. In het controleprotocol voor de accountantscontrole op de jaarrekening 2016 e.v. van de gemeente Gilze en Rijen heeft u de rapporteringstolerantie gelijkgesteld aan de goedkeuringstolerantie, alsmede afwijkingen die naar onze mening om kwalitatieve redenen relevant zijn. POST/OMSCHRIJVING VAN DE TOELICHTING (x € 1.000)
FOUTEN
ONZEKERHEDEN
VERWIJZING
Sociaal domein – pgb Jeugdzorg en Wmo
-
209
§4.2
Sociaal domein – Wmo ZIN
-
655
§4.2
Totaal
0
864
Materialiteit (1% voor fouten, 3% voor onzekerheden)
€ 779
€ 2.339
Performance materialiteit (75% van de materialiteit)
€ 584
Getrouwheid
Wij concluderen dat de resterende niet-verwerkte controleverschillen zowel individueel als gezamenlijk niet materieel zijn voor de jaarrekening als geheel en hebben derhalve een goedkeurende verklaring verstrekt met betrekking tot de getrouwheid.
DASHBOARD
JAARREKENING
FINANCIËLE POSITIE
BEVINDINGEN
BIJLAGEN
2.3 Rechtmatigheid van de jaarrekening
De baten en lasten als ook de balansmutaties in de jaarrekening 2021 zijn in overeenstemming met relevante wet- en regelgeving tot stand gekomen.
10
Naast de gecorrigeerde en ongecorrigeerde controleverschillen in het kader van de getrouwheid van de jaarrekening zijn de volgende controleverschillen ten aanzien van het aspect rechtmatigheid geconstateerd. . In het controleprotocol voor de accountantscontrole op de jaarrekening 2016 e.v. van de gemeente Gilze en Rijen heeft u de rapporteringstolerantie gelijkgesteld aan de goedkeuringstolerantie, alsmede afwijkingen die naar onze mening om kwalitatieve redenen relevant zijn. POST/OMSCHRIJVING VAN DE TOELICHTING (x € 1.000)
FOUTEN
ONZEKERHEDEN
VERWIJZING
Sociaal domein – pgb Jeugdzorg en Wmo
-
209
§4.2
Sociaal domein – Wmo ZIN
-
655
§4.2
Rechtmatigheid
Aanbestedingsrechtmatigheid
119
Totaal
119
864
Materialiteit (1% voor fouten, 3% voor onzekerheden)
€ 779
€ 2.339
Performance materialiteit (75% van de materialiteit)
€ 584
Wij concluderen dat de resterende de controleverschillen zowel individueel als gezamenlijk niet materieel zijn voor de jaarrekening als geheel en hebben derhalve een goedkeurende verklaring verstrekt met betrekking tot de rechtmatigheid. Bevindingen ten aanzien van naleving van de aanbestedingsrichtlijnen In het kader van de rechtmatigheidscontrole hebben wij de juiste toepassing van de Europese aanbestedingsrichtlijnen gecontroleerd aan de hand van de zogenaamde inkoopanalyse (met behulp van de in januari 2019 gepubliceerde SDO-notitie “Uitvoering van de controle op aanbestedingsrechtmatigheid bij de jaarrekeningcontrole van decentrale overheden”). De controle is risicogericht uitgevoerd, waarbij overkoepelende (drie) gemeenten heen is geanalyseerd en de crediteuren boven de planningsmaterialiteit zijn gecontroleerd. Aanvullend hebben wij een controle uitgevoerd op de restmassa. Wij hebben 49 deelwaarnemingen gecontroleerd met een omvang van 8,3 miljoen. Naar aanleiding van onze controle hebben wij geconstateerd dat in één geval de Europese aanbestedingsregels niet zijn nageleefd. Dit resulteert in een financiële onrechtmatigheid van € 119.000 (2020: € 0). Dit wordt veroorzaakt doordat klein-onderhoud ten onrechte is aangemerkt als een werk en daardoor de verkeerde aanbestedingsvorm is gekozen.
De geconstateerde fout betreft een contract die doorloopt in 2022, aanvullend optie tot verlening van twee keer één jaar. Omdat de gemeente vast zit aan deze contractuele verplichting, leidt deze ook tot onrechtmatigheid in 2022en mogelijk in 2023 en 2024 indien wordt gekozen om de overeenkomst te verlengen.
DASHBOARD
JAARREKENING
FINANCIËLE POSITIE
BEVINDINGEN
BIJLAGEN
2.4 Duurzaamheid
Gemeenten hebben een belangrijke rol in de keten als het gaat om duurzaamheid
11
Onze visie op uw rol in verduurzaming In 2015 zijn de duurzame ontwikkelingsdoelen (sustainable development goals) van de Verenigde Naties door alle lidstaten van de VN aangenomen. Deze doelen vormen de wereldwijde agenda voor duurzaamheid tot 2030. Zoals ook in meerdere publicaties van de VNG is verwoord, is ieders inzet hierbij nodig en die van gemeenten onmisbaar. In het bijzonder attenderen wij u op de publicatie van de VNG met als titel ‘De global goals in het gemeentelijk beleid – een handreiking voor de Nederlandse gemeenten’. Een publicatie waarin concreet per doel wordt ingegaan op uw mogelijke rol hierin. Mede doordat in 2015 de doelstellingen voor 2030 zijn aangenomen is het onderwerp ‘duurzaamheid’ niet meer weg te denken van bestuurstafels in zowel de publieke als de private sector. Het hoeft weinig betoog dat voor overheden een regierol is weggelegd als het gaat om het uitvoering geven aan ambities, het stimuleren van gedragsverandering in de maatschappij en het financieel steunen van burgers en bedrijven. Als gemeente bent u de verbinding tussen vele partijen binnen en buiten uw gemeente, onder andere ten aanzien van zorg, sociale vangnetten, huisvesting, afvalbeheersing, de waterketen, enz.
Duurzaamheid is al onderdeel van uw beleid
Strategie vormgeven vanuit een aantal
In het kader van het Klimaatakkoord heeft u al het nodige uitgewerkt ten aanzien van klimaatadaptie (doel 13) en de warmte-transitievisie (doel 7). Ook de Regionale Energiestrategieën (RES’en) zijn hieruit gevolgd. Aan een aantal van de andere doelen kunnen tevens lokale initiatieven worden gekoppeld. Het ontbreekt bij veel gemeenten echter aan een integrale strategie op het gebied van duurzaamheid in de breedte. Die integrale strategie is noodzakelijk om de juiste afwegingen te maken zodat u een inhoudelijke bijdrage levert aan de duurzaamheidsagenda 2030, maar deze ook kunt vertalen naar financiële impact. Gezien de enorme opgaven die er liggen is uw gemeente een wat ons betreft onmisbare schakel in deze keten. Hoe komt u tot uw strategie? Wij zien duurzaamheid in de breedte als een belangrijk aandachtspunt voor uw gemeente.
We noemen een aantal vragen die kunnen helpen bij het invullen van uw regierol: Wat is uw ambitie ten aanzien van duurzaamheid binnen de gemeente of regio? Hoe ver bent u met uw dialoog met betrokkenen (stakeholder dialoog) om de belangrijkste thema’s voor uw duurzaamheidsstrategie te onderkennen? In hoeverre heeft u duurzaamheid tot speerpunt in uw collegeprogramma opgenomen? Hoe concreet en meetbaar zijn de doelstellingen die u zich gesteld heeft? Kent u de meerjarige impact van uw ambities op uw begroting? Zomaar een aantal wezenlijke basisvragen die noodzakelijkerwijze beantwoord moeten worden om op een gestructureerde en gedegen wijze invulling te kunnen geven aan uw rol. Dit vraagt ook een programmatische aanpak in de organisatie, zowel op inhoud als op aansturing. Een ambitie moet immers vertaald worden naar concrete doelen en kpi’s en de uitvoering moet tenslotte ook gemonitord, bijgestuurd en gerapporteerd worden. Een betrouwbare totstandkoming van deze informatie is daarbij een belangrijke randvoorwaarde, zeker als bij dergelijke informatie mogelijk op termijn ook een controleverklaring verstrekt moet worden zoals in het bedrijfsleven het geval wordt (CSRD). Overigens een aspect dat voor gemeenten nog niet aan de orde is.
DASHBOARD
JAARREKENING
FINANCIËLE POSITIE
BEVINDINGEN
BIJLAGEN
2.4 Duurzaamheid
12
Hoe nu verder? Dit voorjaar zijn de gemeenteraadsverkiezingen geweest. U heeft de taak een nieuw college te vormen met een nieuw 4-jarig collegeprogramma. Wij raden sterk aan hierin expliciet ruimte te scheppen voor het thema duurzaamheid als ‘rode draad’ in het collegeprogramma en daarin breder te kijken dan alleen naar klimaat, wat wij nog veel zien gebeuren. Om u te helpen in dat traject, hebben wij onderstaande routekaart ontwikkeld. Hierin zijn achtereenvolgens alle te zetten stappen in dit kader opgenomen. Daarbij is ook aandacht voor de inbedding in de organisatie. Goede voorbeelden van gemeenten die duurzaamheid al expliciet als thema hebben omarmd zijn Nijmegen en Utrecht. Deze gemeenten geven transparant en concreet, elk op eigen wijze, inzicht in de doelstellingen en de realisatie hiervan. Wij gaan graag met u het gesprek aan om u waar nodig te kunnen ondersteunen in dit proces van het bepalen van ambities en strategie, de vertaling naar de organisatie en de monitoring en rapportage hiervan. Gezien het belang van dit thema en onze maatschappelijke rol, hebben wij het bevorderen van verduurzaming en het transparant hierover rapporteren tot een van onze speerpunten gemaakt.
DASHBOARD
JAARREKENING
FINANCIËLE POSITIE
BEVINDINGEN
BIJLAGEN
13
3. Resultaat & financiële positie
3.1 Resultaat 2021 3.2 Dashboard financiële positie per 31 december 2021
3.3 Ontwikkeling van de financiële positie van de gemeente 3.4 Ons beeld van uw financiële positie
3.1 Resultaat 2021
Resultaat 2021 ten opzichte van de gewijzigde begroting bedraagt € 2,4 miljoen
Belangrijkste afwijkingen in het resultaat 2021
14
Het resultaat van gemeente Gilze en Rijen over het jaar 2021 ten opzichte van de gewijzigde begroting bedraagt € 2,4 miljoen voordelig. In het onderstaand overzicht is het resultaat in het kort weergegeven: 2021
BEGROTING NA WIJZIGINGEN
VERSCHIL
IN %
Saldo van baten en lasten
€ 3.265
€ 1.583
€ 1.682
106%
Onttrekkingen reserves
€ -5.583
€ -5.457
€ -126
-2%
Dotatie aan reserves
€ 4.748
€ 4.574
€ 174
3%
Resultaat
€ 2.430
€ 700
€ 1.730
247%
OVERZICHT VAN BATEN EN LASTEN (x €1.000)
De belangrijkste afwijkingen van de begroting na wijzigingen zien toe op meerdere programma’s. In totaal zijn er drie programma’s waar het resultaat meer dan € 300.000 afwijkt ten opzichte van de begroting. De grootste afwijkingen ten opzichte van de begroting zien toe op: Programma Verkeer, vervoer en waterstraat ad 0,32 miljoen voordelig door lagere lasten. De voornaamste oorzaken zijn dat uitgaven in 2021 lager waren dan begroot of niet zijn gemaakt. De meeste voornaamste oorzaken betreffen minder uitgaven voor groot-onderhoud wegen. De doelstellingen ‘duurzaam herinrichten van wijken en straten’ en ‘oplossen knelpuntlocaties openbare verlichting’ zijn op onderdelen niet behaald door langere planvorming en langere levertijden van materialen. Programma Economie ad 0,36 miljoen nadelig door lagere baten. In 2021 was voor de grondexploitatie bedrijventerreinen een winst verwacht van € 1.140.000. In werkelijkheid is er sprake van een winst van € 782.000. Dit leidt tot een nadeel van € 358.000 op dit programma. De doelstelling ontwikkeling fase 2 Midden Brabant Poort, inzake het vaststellen van de bestemmingsplan, is niet behaald. De voortgang is mede afhankelijk van de regionale afstemmingen. Programma Sport, Cultuur en recreatie ad 0,8 miljoen voordelig door lagere lasten en hogere baten.
De voornaamste oorzaken zijn dat de uitgaven in 2021 lager waren dan begroot of niet zijn gemaakt voor onderhoud buitensportaccommodaties, renovatie van velden en planmatig onderhoud groen. De doelstelling inzake renovatie/nieuwbouw sporthal Achter de Tuintjes Gilze is niet behaald. De gemeente heeft geconstateerd dat ook aan de wedstrijdhal werkzaamheden moeten worden uitgevoerd. Inmiddels heeft de gemeenteraad besloten de gehele sportaccommodatie te slopen en nieuw te bouwen. De herziening van de technische uitwerking en de financiële keuzes kost hierdoor meer tijd. Daarnaast is de doelstelling omtrent het opstellen erfgoedbeleid niet gerealiseerd. Eind 2021 zijn de archeologische verwachtingen- en beleidskaart, en de cultuurhistorische waardenkaart toegelicht aan de commissie Samenleving. De verdere uitwerking en vaststelling volgt in 2022. Het resultaat 2021 wijkt aanzienlijk (247%) af van het totale begrote resultaat. Op basis van onze ervaringsnorm bij decentrale overheden is een afwijking van 2-3% inherent aan een complex begrotingsproces. Wij adviseren dit nader te analyseren met als doel de voorspelbaarheid te vergroten voor de toekomst.
DASHBOARD
JAARREKENING
FINANCIËLE POSITIE
BEVINDINGEN
BIJLAGEN
3.2 Dashboard financiële positie per 31 december 2021
NETTO SCHULDQUOTE
15
BELASTINGCAPACITEIT
SOLVABILITEIT 50
90
105
95
130 20
44,0% 220
-100
< 90%
26,0%
90-130%
0
> 130%
(GECORRIGEERDE) SCHULDQUOTE
< 20%
80,0% 100
20-50%
> 50%
50
150
< 95%
95-105%
> 105%
STRUCTURELE EXPLOITATIERUIMTE
GRONDEXPLOITATIE
0
90
35 130 20
41,0% -100
< 90%
DASHBOARD
220
90-130%
> 130%
JAARREKENING
19,0% 100
0
< 20%
FINANCIËLE POSITIE
4,0%
20-35%
> 35%
BEVINDINGEN
5
-5
< 0%
BIJLAGEN
0%
> 0%
3.3 Ontwikkeling van de financiële positie van de gemeente
16
RATIO WEERSTANDSVERMOGEN
2,20 2,00
2,07
1,97
1,95
1,80 1,60 1,40
gemeente Gilze en Rijen
1,35
1,20 1,00 JR2021
2022
2023
2024
STRUCTURELE EXPLOITATIERUIMTE
4,5% 4,0% 3,5% 3,0% 2,5% 2,0% 1,5% 1,0% 0,5% 0,0%
4,0% 3,0%
3,0%
3,0% gem. NL*
1,9%
gemeente Gilze en Rijen
JR20
PB21
JR21
PB22
* De bron voor de gemiddelden NL betreft het gemiddelde over 2020 voor gemeenten in de categorie 20.000 – 50.000. Data gebaseerd op www.waarstaatjegemeente.nl.
DASHBOARD
JAARREKENING
FINANCIËLE POSITIE
BEVINDINGEN
BIJLAGEN
3.4 Ons beeld van uw financiële positie
Kengetallen moeten in relatie tot elkaar worden bezien
Signaleringswaarden GTK 2020 als referentiewaarden Uw financiële positie is ruim voldoende Uw weerstandsvermogen is 1,87
17
Onze rol in relatie tot het weerstandsvermogen en financiële kengetallen De analyse van het weerstandsvermogen en de financiële kengetallen is een onderdeel van het jaarverslag en de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing. Vanuit onze controlerende rol dienen wij vast te stellen of het jaarverslag (en dus deze paragraaf) niet strijdig is met de jaarrekening en geen materiële onjuistheden bevat. De kengetallen moeten altijd in relatie tot elkaar worden bezien. Uit de combinatie van de kengetallen kan een beeld worden gemaakt van de financiële positie van de gemeente. Daarbij kan ook inzichtelijk worden gemaakt wat de oorzaak is van een sterke of zwakke financiële positie. De financiële kengetallen geven, met de inherente beperkingen hierbij, inzicht in (de ontwikkeling van) uw financiële positie, mede in relatie tot de landelijke benchmark.
Signaleringswaarden volgens het Gemeenschappelijk Financieel Toezichtkader 2020 (GTK 2020) Vanuit hun taak als financieel toezichthouder hebben de twaalf provincies een gemeenschappelijk financieel toezichtkader opgesteld dat vanaf begrotingsjaar 2021 geldt. In het GTK 2020 zijn signaleringswaarden opgenomen voor de financiële kengetallen zoals opgenomen in het jaarverslag van de gemeente. Wij hebben deze signaleringswaarden als referentie gebruikt bij ons beeld van uw financiële positie. Weerstandsvermogen gemeente Gilze en Rijen is ruim voldoende In de paragraaf weerstandsvermogen heeft het college een overzicht opgenomen van de weerstandscapaciteit. De weerstandscapaciteit bedraagt volgens deze paragraaf € 6,2 miljoen. In het weerstandsvermogen ultimo 2021 is geen bedrag meegeteld van vrij aanwendbare bestemmingsreserves. In geval van calamiteiten is het mogelijk om een deel van deze reserves een andere aanwending te geven. In de paragraaf weerstandsvermogen zijn de relevante risico’s benoemd. De gemeente Gilze en Rijen heeft op basis van interne berekeningen het totale bedrag aan risico’s waaraan de organisatie is blootgesteld bepaald op € 1,6 miljoen. Het weerstandsvermogen van de gemeente Gilze en Rijen is volgens het GTK 2020 ruim voldoende te noemen. Solvabiliteit en netto schuldquote De solvabiliteit bedraagt ultimo 2021 26%.
Voor de solvabiliteit geldt dat hoe hoger dit percentage is, hoe beter de gemeente Gilze en Rijen in staat is om haar verplichtingen op lange termijn te voldoen.
De gemeente kan aan haar langetermijnverplichtingen voldoen
De netto schuldquote bedraagt 44%. De netto schuldquote geeft een indicatie van de druk van de rentelasten en de aflossingen op de exploitatie en de hoogte van de investeringen uit het nabije verleden. Zowel de solvabiliteit als de netto schuldquote laten een positieve ontwikkeling zien ten opzichte van de signaleringswaarden volgens het gemeenschappelijk financieel toezichtkader (GTK 2020).
Financieel risico als gevolg van de grondexploitatie is hoog
DASHBOARD
Ratio grondexploitatie Voor de ratio grondexploitatie geldt dat hoe lager deze is, hoe beter. De ratio grondexploitatie van de gemeente Gilze en Rijen is hoog doordat de grondpositie (de waarde van de grond) ten opzichte van de totale baten hoog is. De ratio grondexploitatie < 20% is het minst risicovol te noemen volgens het GTK 2020.
JAARREKENING
FINANCIËLE POSITIE
BEVINDINGEN
BIJLAGEN
18
4. Belangrijkste bevindingen
4.1 Interne beheersing en rechtmatigheidsverantwoording 4.2 Sociaal domein uitgelicht
4.3 Ontwikkeling grondexploitaties 4.4 BBV, WNT en SiSa 4.5 Begrotingsrechtmatigheid
4.1 Interne beheersing en rechtmatigheidsverantwoording
Zie onze boardletter 2021 voor aandachtspunten in de interne beheersing
19
Interne beheersing en onze aanpak voor 2022 Als onderdeel van de jaarrekeningcontrole hebben wij een interim-controle uitgevoerd. De bevindingen naar aanleiding van deze controle hebben wij opgenomen in onze boardletter d.d. 31 maart 2022. Bevindingen ten aanzien van interne processen In onze boardletter hebben wij gerapporteerd over de bevindingen ten aanzien van de interne processen. Tevens hebben wij de aandachtspunten gerapporteerd over het Intern Controleplan 2021-2023 in relatie tot de rechtmatigheidsverantwoording. Wij hebben de eventuele opvolging van de bevindingen in de primaire processen nog niet kunnen vaststellen. Over de status en opvolging van deze bevindingen rapporteren wij in onze boardletter 2022.
Onze aanpak voor 2022 is vooral gegevensgericht.
Samenvattend hebben wij geconstateerd dat er bij uw gemeente, net als bij veel andere gemeenten, nog aandachtspunten resteren. Dit betekent niet dat uw gemeente niet in control is, maar wel dat het in control zijn voor ons niet toetsbaar blijkt uit controlesporen in de processen en systemen. Derhalve konden wij het afgelopen jaar voor onze controle (nog) niet steunen op uw interne beheersing en hebben wij de jaarrekening voornamelijk achteraf en gegevensgericht gecontroleerd (middels deelwaarnemingen, cijferbeoordelingen, steekproeven, etc.). Frauderisico’s De komende jaren zal er vanuit de accountantscontrole nog nadrukkelijker aandacht worden gegeven aan fraudepreventie. Onze beroepsorganisatie, de NBA, heeft een notitie betreffende ‘best practicemaatregelen fraude(risico)beheersing voor bestuurders en toezichthouders’ gepubliceerd. In deze notitie komt nadrukkelijk de rol van bestuurders en toezichthoudende organen, zoals de gemeenteraad, bij het voorkomen en detecteren van fraude aan de orde. Door de nadruk te leggen op het voorkomen van fraude, kunnen de gelegenheden die tot fraude leiden, afnemen. Dit vraagt om actief toezicht op risico’s en beheersmaatregelen ter voorkoming van fraude. Ook de accountant heeft hierin een belangrijke rol. De landelijke pilots waar in de controleverklaring 2020 van de accountant uitgebreider wordt gerapporteerd over het thema fraude (o.a.
Gemeente Breda) hebben bijgedragen aan de best practices. De best practices van de NBA zijn erop gericht het fraudebewustzijn en de frauderisicobeheersing te vergroten. In onze boardletter hebben wij reeds aandacht gevraagd voor dit onderwerp. Graag gaan wij met u in overleg over het vergroten van de actieve rol van de gemeenteraad/auditcommissie ten aanzien van frauderisicobeheersing. Bijvoorbeeld door jaarlijks één of meerdere onderkende frauderisico’s (en indien van toepassing de interne beheersingsmaatregelen die zijn genomen om deze frauderisico’s te mitigeren) nader te laten onderzoeken door de interne controleafdeling, een accountant of een gespecialiseerde (fraude)onderzoeker.
DASHBOARD
JAARREKENING
FINANCIËLE POSITIE
BEVINDINGEN
BIJLAGEN
4.1 Interne beheersing en rechtmatigheidsverantwoording
Invoering rechtmatigheidsverantwoording 2022
20
Update Invoering rechtmatigheidsverantwoording door het college met ingang van 2022 In onze eerdere rapportages zijn wij uitgebreid ingegaan op de ontwikkeling van de rechtmatigheidscontrole door de externe accountant naar de rechtmatigheidsverantwoording door het college. De commissie BBV heeft in december 2020 de concept notitie rechtmatigheidsverantwoording met de nadere spelregels voor de rechtmatigheidsverantwoording ter consultatie openbaar gemaakt en heeft augustus 2021 de kadernota rechtmatigheid 2022 gepubliceerd. In 2022 vindt de wetsbehandeling in de Tweede Kamer plaats. Daarna volgen nog de nodige aanpassingen van wetgeving en notities vanuit onder ander het NBA. De invoering van de rechtmatigheidsverantwoording heeft gevolgen voor de (interne) beheersing van de organisatie en ook de rol van de accountant verandert hierdoor. Wij verwachten dat dit voor de meeste gemeenten een uitdaging is, maar naar onze mening ook een kans voor uw organisatie en interne beheersing. Wanneer de rechtmatigheidsverantwoording met terugwerkende kracht wordt ingevoerd, wordt de gemeente Gilze en Rijen met ingang van verslagjaar 2022 immers zelf verantwoordelijk voor de rechtmatigheidsverantwoording en moet het college een (onderbouwde) mededeling doen omtrent de naleving van de rechtmatigheid.
De wetswijziging is niet alleen een technische verandering, maar ook een cultuurverandering die effect heeft op de bedrijfsvoering van de organisatie.
Stand van zaken binnen uw gemeente
DASHBOARD
Stand van zaken binnen uw gemeente Via de ABG organisatie heeft de gemeente Gilze en Rijen voornemens om via een stappenplan Interne Controle op termijn door te ontwikkelen naar borging van de rechtmatigheid in de processen en verificatie door verbijzonderde interne controle.
JAARREKENING
FINANCIËLE POSITIE
BEVINDINGEN
BIJLAGEN
4.2 Sociaal domein uitgelicht
Sociaal domein 2021 bedragen circa € 31,5 miljoen
21
Sociaal domein in de jaarrekening De lasten van gemeente Gilze en Rijen met betrekking tot het sociaal domein bedragen over 2021 circa € 31,5 miljoen. In hoofdlijnen zijn deze lasten als volgt opgebouwd: ONDERDEEL (x € 1.000)
2021
2020
Jeugdzorg ZIN
€ 6.526
€ 6.439
Wmo ZIN
€ 7.533
€ 6.290
Pgb
€ 634
€ 894
Tozo
€ 620
€ 1.915
€15.313
€15.538
2021
2020
€ 7.044
€ 6.677
€ 644
€ 759
Inkomensregelingen (excl. TOZO)
€ 8.470
€ 8.434
Totaal programma 6
€31.471
€31.408
Totaal Overige posten die vallen onder het programma Sociaal Domein Participatiewet Wijkteams
DASHBOARD
JAARREKENING
FINANCIËLE POSITIE
BEVINDINGEN
BIJLAGEN
4.2 Sociaal domein uitgelicht
Fout pgb mede gebaseerd op projectiebrieven
22
Geraamde fout in de persoonsgebonden budgetten De SVB controleert zorgovereenkomsten, toetst facturen en declaraties en betaalt uit aan zorgverleners of andere instellingen. Uw gemeente verstrekt de beschikkingen pgb en is verantwoordelijk voor een adequate cliëntregistratie en het vaststellen van de prestatielevering. Uit de accountantscontrole 2021 bij de SVB blijkt dat landelijk sprake is van een oordeel met beperking. Ten aanzien van de rechtmatigheidsfouten zijn de foutpercentages opgenomen in de gemeente specifieke projectiebrieven. Voor gemeente Gilze en Rijen zijn de percentages voor rechtmatigheidsfouten en voor getrouwheidsfouten voor zowel de Wmo als Jeugdzorg opgenomen in onderstaande tabel: PGB PER CATEGORIE
Rechtmatigheid fouten pgb € 37.000 Financiële fouten pgb € 11.000
Onzekerheden pgb geraamd op € 209.000
DASHBOARD
FINANCIËLE RECHTMATIGHEIDSFOUT
FINANCIËLE GETROUWHEIDSFOUT
Jeugdzorg
1,60%
1,81%
Wmo
0,95%
1,58%
De financiële rechtmatigheidsfout voor pgb voor de gemeente Gilze en Rijen bedraagt circa € 37.000, bestaande uit € 25.000 Wmo en € 12.000 Jeugdzorg. Voor de getrouwheidsfouten geldt dat deze gelijk zijn voor alle gemeenten in Nederland. De financiële getrouwheidsfout bedraagt € 11.000, bestaande uit € 7.000 Wmo en € 4.000 Jeugdzorg. Daarnaast bestaat er een verschil tussen de verantwoording in de jaarrekening en de verantwoording van de SVB van circa € 18.000. Deze geconstateerde fouten bleven beneden onze rapporteringstolerantie en zijn derhalve niet opgenomen in de paragrafen 2.2 en 2.3. De SVB toetst niet op levering van de zorg. Hierdoor is er sprake van een onzekerheid. De gemeente verkrijgt echter zekerheid door intern ingerichte processen, zoals het toekenningsproces, de controles op betalingen, waardoor deze onzekerheid deels teniet wordt gedaan. De processen van pgb Jeugdzorg en Wmo lopen op een aantal onderdelen verschillend, waardoor voor Jeugdzorg en Wmo niet dezelfde zekerheid wordt verkregen. Op basis van het zekerheidspercentage dat de gemeente Gilze en Rijen hierdoor verkrijgt, zijn de onzekerheden voor pgb geraamd op circa € 209.000. Wij hebben een review gedaan en kunnen steunen op de werkzaamheden van de accountant van de SVB.
Daarbij concluderen wij dat de formele fouten zoals geconstateerd door de accountant van de SVB geen impact hebben op het rechtmatigheidsoordeel over de jaarrekening 2021 van uw gemeente.
JAARREKENING
FINANCIËLE POSITIE
BEVINDINGEN
BIJLAGEN
4.2 Sociaal domein uitgelicht
Onzekerheid ten aanzien van prestatielevering
Afwijkingen bij productieverantwoordingen € 42.000
Resterende onzekerheid Wmo ZIN circa € 655.000
Resterende onzekerheid Jeugdzorg is nihil
23
Wmo ZIN De productieomvang van Wmo ZIN bij zorginstellingen bedraagt in 2021 circa € 7,5 miljoen. De toekenning van voorzieningen in het kader van Wmo ZIN vindt plaats vanuit de gemeente Gilze en Rijen. De gemeente heeft derhalve zelf inzicht in de cliënten en de gemaakte afspraken. De gemeente heeft een IC-plan opgesteld waarin de wijze van verantwoorden is opgenomen. Met betrekking tot de lasten Wmo ZIN vraagt de gemeente Gilze en Rijen per zorginstelling om een controleverklaring bij de productieverantwoording op basis van het landelijk protocol.
Uit onze controle blijkt dat er door de gemeente Gilze en Rijen verschillen zijn geconstateerd tussen de eigen administratie en de productie-verantwoordingen welke zijn voorzien van een goedkeurende controleverklaring. De productieverantwoordingen zijn voor € 42.000 hoger dan de lasten in de jaarrekening. De controleverschil is aangepast in de jaarrekening. Daarmee bestaat er geen fout omtrent de getrouwheid en rechtmatigheid van deze lasten. Tevens is van een aantal zorginstellingen geen controleverklaring ontvangen, waarmee kan worden onderbouwd dat voor de gefactureerde zorg ook daadwerkelijk prestaties zijn verricht. Hierdoor is sprake van een onzekerheid ten aanzien van prestatielevering, zowel omtrent de getrouwheid als rechtmatigheid van deze lasten. Uitgaande van de interne beheersing op het proces van beschikkingen tot en met betalingen bij uw gemeente, de ervaringen uit voorgaande jaren, de uitkomsten van de in 2021 ontvangen controleverklaringen en de ontvangen bestuursverklaringen ramen wij het bedrag van deze resterende onzekerheid in totaliteit op € 655.000 (excl. PGB) van de € 7,5 miljoen. Deze onzekerheden vallen binnen onze tolerantie en zijn derhalve aanvaardbaar. De onzekerheid wordt voornamelijk veroorzaakt doordat bij de gemeente zelf geen controle wordt verricht op de prestatielevering.
Wij verzoeken de gemeenteraad een uitspraak te doen over de nut en noodzaak van aanvullende werkzaamheden door de gemeente om deze onzekerheid verder te verlagen. Jeugdzorg ZIN Uw gemeente heeft de uitvoering van jeugdhulp ZIN gedelegeerd aan GR Hart van Brabant. Voor de betaling van de zorgkosten wordt de GR bevoorschot. Aangezien de jeugdzorg is gedelegeerd aan de GR is de rechtmatige besteding van de jeugdzorg geen onderdeel van de jaarrekeningcontrole van de gemeente Gilze en Rijen. De gemeente is wel verantwoordelijk voor een deel van de rechtmatige toekenning van jeugdhulp. Overigens vindt een gedeelte plaats via doorverwijzing vanuit gecertificeerde instellingen en huisartsen. Van belang voor de jaarrekeningcontrole is dat tijdig inzicht wordt verkregen in de financiële afwikkeling met de GR Hart van Brabant. In de jaarrekening van gemeente Gilze en Rijen is een inschatting gemaakt van de afrekening op basis van de aangeleverde prognose van de GR, omdat de jaarrekening van de GR hart van Brabant na vaststellen van de jaarrekening van gemeente Gilze en Rijen wordt vastgesteld. Op basis van deze inschatting is een last verantwoord van € 6,6 miljoen. Deze inschatting is gebaseerd op de derde prognose (per december 2021) en leidt tot € 129.000 lagere lasten ten opzichte van de tweede begroting per augustus 2021.
Er zijn geen recentere herijkingen vanuit de GR ontvangen en zullen op korte termijn ook niet meer worden ontvangen. Eventuele wijzigingen worden verwerkt in het boekjaar 2022. Dit is toegelicht in de jaarrekening.
DASHBOARD
JAARREKENING
FINANCIËLE POSITIE
BEVINDINGEN
BIJLAGEN
4.3 Ontwikkeling grondexploitaties
24
Actualisatie en bijstelling grondexploitaties De veruit grootste balanspost met betrekking tot onderhanden projecten betreft de voorraden (grondexploitaties). Door de invloed van de parameters (zoals kostenstijgingen, fasering, druk op verkoopprijzen, rente-effecten) die bepalend zijn voor de in de toekomst te realiseren opbrengsten hebben wij bij onze controle de grondexploitaties diepgaand gecontroleerd. De risico's voor de grondexploitaties zijn in essentie terug te brengen tot drie P’s: Planning: is de tijdsplanning van de projecten afgestemd op de (on)mogelijkheden in de markt? Immers, de marktbehoefte bepaalt welke projecten op welk moment te realiseren zijn. Programmering: in de afgelopen jaren hebben economische ontwikkelingen geleid tot belangrijke wijzigingen in vooral de woningbehoefte. Is er een kritische analyse van de ‘mix’ van woningen (huur, koop, vrije kavel appartementen, etc.) in de projecten in relatie tot de huidige marktvraag in de gemeente? Prijs: inherent gevolg van de economische crisis is dat de verkoopprijzen van woningen en dus van grond onder druk staan. Is afgewogen welke prijzen kunnen worden gehandhaafd, rekening houdend met het risico dat gronden later of in het geheel niet worden afgenomen? Redelijkheid belangrijkste schattingselementen vastgesteld
Deze drie P’s zijn tijdens de jaarrekeningcontrole besproken met uw medewerkers. Tijdens deze gesprekken zijn de uitgangspunten gechallenged. De grondexploitaties zijn met deze uitgangspunten per 31 december 2021 geactualiseerd. Tevens is beoordeeld of het onderhanden werk in de jaarrekening op een juiste wijze is gewaardeerd en of er mogelijk een (aanvullende) verliesvoorziening moet worden getroffen.
Voorziening grondexploitaties Ultimo 2021 is er een voorziening grondexploitaties gevormd met een omvang van € 9.171.000, welke met name betrekking heeft op Centumplan Gilze - Centrumdeel (€ 4.987.000) en Centrumplan Rijen Oost (€ 2.689.000).
DASHBOARD
JAARREKENING
FINANCIËLE POSITIE
BEVINDINGEN
BIJLAGEN
4.3 Ontwikkeling grondexploitaties
Redelijkheid belangrijkste schattingselementen vastgesteld
25
Winstneming Het voorzichtigheidsbeginsel leidt ertoe dat realisatie van winst moet worden uitgesteld tot daarover voldoende zekerheid bestaat. Dit betekent echter niet dat pas winst moet worden genomen bij het afsluiten van het grondexploitatiecomplex. In de notitie Grondexploitatie is opgenomen dat voor winstneming de Percentage of Completion (POC) methode geldt: voor zover gronden zijn verkocht en opbrengsten zijn gerealiseerd dient tussentijds naar rato van de voortgang van de grondexploitaties winst te worden genomen. Hiervoor moet het resultaat op de grondexploitatie wel op betrouwbare wijze kunnen worden ingeschat. Dit is mogelijk wanneer het waarschijnlijk is dat de economische voordelen die aan het project zijn verbonden naar de gemeente zullen toevloeien. Indien aan de volgende voorwaarden is voldaan, bestaat er voldoende zekerheid om winst te kunnen nemen: 1. Het resultaat op de grondexploitatie kan betrouwbaar worden ingeschat; én 2. De grond (of het deelperceel) moet zijn verkocht; én 3. De kosten zijn gerealiseerd (winst wordt naar rato van de realisatie gerealiseerd). Voor de grondexploitaties van gemeente Gilze en Rijen heeft deze methode geresulteerd in een winstneming van circa € 1,1 miljoen. De 3 projecten met de grootste winstneming in 2021 betreffen Midden Brabant Poort met € 0,7 miljoen, VI.
Vennen Noord Oost € 0,2 miljoen en Centrumplan Gilze (parkdeel) met 0,2 miljoen.
ONTWIKKELING NETTO BOEKWAARDE GRONDEXPLOITATIES 2021–2020 (x € 1 miljoen) 30,0
25,0
23,3
24,0
20,0 17,7 16,8 15,0
10,0 7,2 5,6 5,0
0,0
BIE - woningbouw
BIE - bedrijventerreinen
2021
DASHBOARD
JAARREKENING
FINANCIËLE POSITIE
BEVINDINGEN
BIJLAGEN
2020
Totaal
4.4 BBV, WNT en SiSa
BBV wordt nageleefd WNT-verantwoording voldoet aan de vereisten
26
Bevindingen ten aanzien van naleving van de wettelijke verslaggevingsregels (BBV) Wij hebben vastgesteld dat gemeente Gilze en Rijen de wettelijke verslagleggingsregels (BBV) heeft nageleefd met uitzondering van de toelichting omtrent de voorziening onderhoud is niet toereikend. De relatie is niet te leggen met het gemeentelijke rioleringsplan (GRP) en onderscheid tussen onderhoud en de spaarcomponent vervangingsinvesteringen is niet toegelicht in de jaarrekening. Op 14 december 2020 is het nieuwe GRP 2021-2025 vastgesteld door de gemeenteraad. Uit dit rioleringsplan, kostencalculatie en raadsvoorstel blijkt dat er een onderscheid is gemaakt tussen klein, regulier, dagelijks onderhoud en groot onderhoud/vervangingsinvesteringen. Echter kan de gemeente de voorziening niet onderbouwen door middel van de splitsing. De omvang van de voorziening heeft een historie die niet meer terug te herleiden is op het huidige vGRP. Wij adviseren om de voorziening te herijken op basis van het nieuwe plan en op basis daarvan splitsing te maken en niet naar de historie te kijken. Naleving van de (publicatieverplichtingen) WNT De Wet normering bezoldiging topfunctionarissen publieke en semipublieke sector (WNT) is met ingang van 2013 van toepassing en vervangt tegelijkertijd de Wopt (Wet openbaarmaking uit publieke middelen gefinancierde topinkomens).
Doelstelling van de wet is te verhinderen dat instellingen in de publieke en semipublieke sectoren rechtens in staat zijn bovenmatige bezoldigingen toe te kennen. Voor gemeenten geldt dat de gemeentesecretaris en de griffier als topfunctionaris worden aangemerkt. De algemene bezoldiging voor een topfunctionaris mag voor 2021 niet meer bedragen dan € 209.000 per jaar. De externe accountant is belast met de controle op de naleving van de WNT door de instelling.
Overschrijding van de bezoldigingsnorm wordt aangemerkt als een onverschuldigde betaling, die door de topfunctionaris terugbetaald moet worden aan de instelling. Gebeurt dit niet, dan is BDO als accountant wettelijk verplicht om bij het ministerie melding te doen van deze onverschuldigde betaling. Wij hebben tevens een meldingsplicht indien u geen of onjuiste gegevens heeft gepubliceerd in de jaarrekening. Geen bevindingen SiSa-bijlage
Wij hebben vastgesteld dat de bezoldigingen over 2021 van de gemeente Gilze en Rijen niet strijdig zijn met de WNT en dat de jaarrekening 2021 van de gemeente Gilze en Rijen voldoet aan de publicatieverplichtingen van de WNT. SiSa-bijlage Wij hebben de in de SiSa-bijlage van de jaarrekening genoemde specifieke uitkeringen gecontroleerd met inachtneming van de Nota verwachting accountantscontrole SiSa 2021. Op grond van ons onderzoek hebben wij bij uw specifieke uitkeringen geen fouten en/of onzekerheden geconstateerd die de voor SiSa geldende rapporteringstolerantie overschrijden. Zie tevens bijlage B. Wij zien een landelijke trend dat Ministeries steeds vaker een Specifieke regeling kiezen voor het verstrekken van subsidies aan decentrale overheden. Het aantal SISA- regeling, ook voor uw gemeente, zijn daardoor exponentieel toegenomen. Dit geeft een hoge druk op de organisatie binnen gemeente Gilze en Rijen, andere gemeenten en decentrale overheden en de accountantskantoren.
DASHBOARD
JAARREKENING
FINANCIËLE POSITIE
BEVINDINGEN
BIJLAGEN
4.5 Begrotingsrechtmatigheid
Onderschrijding lasten € 1,1 miljoen Onderschrijding baten € 0,4 miljoen
27
Lastenoverschrijdingen in het kader van begrotingsrechtmatigheid In totaal heeft uw gemeente circa €73,5 miljoen aan lasten begroot na wijziging, tegenover circa € 72,4 miljoen aan werkelijke lasten in 2021. Dit is in totaal een onderschrijding van 1,1 miljoen (1,5%). Aan baten had uw gemeente een bedrag van € 75,5 miljoen begroot na wijziging, tegenover € 75,1 miljoen aan werkelijke baten in 2021. In totaal gaat het om een hogere realisatie van baten van 0,4 miljoen (0,5%). Naast het gerealiseerde totaal saldo van baten en lasten kent een gemeente ook het gerealiseerde resultaat. Dit is het gerealiseerde totaal saldo van baten en lasten plus of min de tussentijdse resultaatbestemmingen. Deze bestemmingen bestaan uit in de loop van het jaar gedane onttrekkingen uit reserves minus de tussentijdse stortingen in reserves. De stortingen in dan wel onttrekkingen aan reserves vinden plaats op basis van door u genomen besluiten. In 2021 is er per saldo circa € 0,8 miljoen aan de reserves onttrokken zodat het gerealiseerde resultaat € 2,2 miljoen positief bedraagt. De gemeenteraad autoriseert de begroting en stelt de kaders voor het college vast. Het college is verantwoordelijk voor de uitvoering van het beleid binnen de gestelde begroting. Begrotingsafwijkingen dienen tijdig gesignaleerde en gerapporteerd te worden aan de gemeenteraad.
Bij begrotingsoverschrijdingen die niet gedurende het jaar zijn voorgelegd aan de gemeenteraad is formeel sprake van een onrechtmatigheid. Echter hoeven deze overschrijdingen niet altijd te worden meegewogen in het accountantsoordeel bijvoorbeeld indien de overschrijdingen geheel of grotendeels worden gecompenseerd door direct gerelateerd opbrengsten of overschrijdingen bij open-einde regelingen. In de toelichting op het overzicht van baten en lasten zijn de begrotingsoverschrijdingen nader weergegeven en geanalyseerd. Controle begrotingsrechtmatigheid Naast de controle op de rechtmatige totstandkoming van de baten, lasten en balansmutaties in de jaarrekening 2021, hebben wij de begrotingsrechtmatigheid gecontroleerd. De toe te passen normen voor dit begrotingscriterium zijn gebaseerd op artikelen 189, 190 en 191 van de Gemeentewet en moeten door de raad nader worden ingevuld en geconcretiseerd. Dit gebeurt door middel van de begroting en via de verordening op het financieel beheer ex artikel 212 van de Gemeentewet. Het begrotingscriterium is verder verfijnd en uitgewerkt in de Kadernota Rechtmatigheid van de Commissie BBV. Belangrijk hierbij is dat het overschrijden van de begroting altijd onrechtmatig is, maar niet in alle gevallen hoeft te worden meegewogen in het accountantsoordeel.
In het kader van de begrotingsrechtmatigheid moet gekeken worden naar de lastenoverschrijdingen per programma. Zie hierna voor een overzicht van de lastenoverschrijdingen per programma en de overschrijdingen van investeringskredieten.
DASHBOARD
JAARREKENING
FINANCIËLE POSITIE
BEVINDINGEN
BIJLAGEN
4.5 Begrotingsrechtmatigheid
Lastenoverschrijding op programmaniveau
28
Zoals blijkt uit het overzicht baten en lasten in de jaarrekening 2021 en paragraaf H rechtmatigheid in het jaarverslag is op zes programma’s een begrotingsoverschrijding op de lasten te constateren. Deze zijn in te delen in de onderstaande categorieën zoals opgenomen in de Kadernota Rechtmatigheid van de Commissie BBV. ONRECHTMATIG LASTENOVERSCHRIJDING PROGRAMMA
1. Veiligheid (Totaal € 106.000)
2. Sociaal Domein (Totaal € 50.000)
BEGROTINGSAFWIJKING
TELT NIET MEE IN OORDEEL
Past binnen het bestaande beleid en wij hebben niet ondubbelzinnig kunnen vaststellen dat dit niet tijdig is gesignaleerd. Dit betreft hogere kosten inzake openbare orde en veiligheid.
P
Past binnen het bestaande beleid en wij hebben niet ondubbelzinnig kunnen vaststellen dat dit niet tijdig is gesignaleerd. Dit betreft hogere kosten in het kader van de WMO. Betreft overschrijdingen welke worden gecompenseerd door opbrengsten.
P
TELT WEL MEE IN OORDEEL
Wij verwijzen voor een inhoudelijke en meerOverschrijving specifieke analyse de begrotingsafwijkingen naar de analyse begrotingsafwijkingen, wordtvan voornamelijk veroorzaakt door P 3. Volksgezondheid milieu op het overzicht van baten en lasten in de jaarrekening 2021 (hoofdstuk 3.1). zoals opgenomen in de en toelichting hogere onderhoudskosten voor riolering. Deze worden (Totaal € 175.000) verrekend met de voorziening.
DASHBOARD
4. Algemene dekkingsmiddelen (Totaal € 96.000)
Overschrijding wordt met name veroorzaakt door de rentekosten. Dit wordt hoofdzakelijk veroorzaakt door de rentekosten. Past binnen het bestaande beleid en wij hebben niet ondubbelzinnig kunnen vaststellen dat dit niet tijdig is gesignaleerd.
5. Overhead (Totaal € 98.000)
Overschrijding wordt met name veroorzaakt door hogere kosten ABG. Past binnen het bestaande beleid en wij hebben niet ondubbelzinnig kunnen vaststellen dat dit niet tijdig is gesignaleerd.
6. Reserves (Totaal € 126.000)
Overschrijding wordt met name veroorzaakt doordat de uitgaven voor onderhoud van sportaccommodaties lager waren dan begroot is een hogere storting gedaan in de reserve onderhoud. Past binnen het bestaande beleid en wij hebben niet ondubbelzinnig kunnen vaststellen dat dit niet tijdig is gesignaleerd.
JAARREKENING
FINANCIËLE POSITIE
BEVINDINGEN
BIJLAGEN
P
P
P
29
Bijlagen
A
Onze controle
B
Bevindingen SiSa-bijlagen
C
Opvang vluchtelingen Oekraïne
30
A. Onze controle
A. Onze controle
31
Doel en object van de controle Het doel van de controle is het geven van een onafhankelijk oordeel of de financiële overzichten van de gemeente Gilze en Rijen, in alle van materieel belang zijnde opzichten, zijn opgesteld in overeenstemming met het BBV. Opdracht Wij hebben de jaarrekening gecontroleerd conform de Nederlandse controlestandaarden en de met u gemaakte afspraken in de opdrachtbevestiging van 4 oktober 2021. Tevens beoordeelden wij de verenigbaarheid van de andere informatie, inclusief de overige gegevens en het bestuursverslag met de jaarrekening en of deze geen materiële afwijkingen bevatten op basis van onze kennis en ons begrip, verkregen vanuit de jaarrekeningcontrole of anderszins. Voor een accountantscontrole gelden inherente beperkingen, die zijn uiteengezet in de opdrachtbevestiging. Voor een uitgebreide beschrijving van onze aanpak verwijzen wij naar onze opdrachtbevestiging d.d. 1 oktober 2021 met kenmerk ‘NvE/DMe/MvdB/1041109/2105580’. Materialiteit Afwijkingen kunnen ontstaan als gevolg van fouten of fraude en zijn materieel indien redelijkerwijs kan worden verwacht dat deze, afzonderlijk of gezamenlijk, van invloed kunnen zijn op de economische beslissingen die gebruikers op basis van deze jaarrekening nemen.
De materialiteit beïnvloedt de aard, timing en omvang van onze controlewerkzaamheden en de evaluatie van het effect van onderkende afwijkingen op ons oordeel. Bij onze controlewerkzaamheden hebben wij als uitgangspunt de door de raad vastgestelde toleranties gehanteerd. De raad heeft ons daarbij opgedragen om bij onze oordeelsvorming en rapportering uit te gaan van de hierna vermelde goedkeurings- en rapporteringstolerantie. Op basis van het Besluit accountantscontrole decentrale overheden (BADO) en onze professionele oordeelsvorming hebben wij de materialiteit voor de jaarrekening als geheel bepaald op € 779.800. Wij houden ook rekening met afwijkingen en/of mogelijke afwijkingen die naar onze mening voor de gebruikers van de jaarrekening om kwalitatieve redenen materieel zijn. In het controleprotocol voor de accountantscontrole op de jaarrekening 2016 e.v. van de gemeente Gilze en Rijen heeft u de rapporteringstolerantie gelijkgesteld aan de goedkeuringstolerantie, alsmede afwijkingen die naar onze mening om kwalitatieve redenen relevant zijn. Onze controle richt zich tevens op de getrouwheid en rechtmatigheid van de informatie in de WNT-verantwoording en de SiSa-bijlage van de jaarrekening. Voor de WNT en SiSa gelden specifiek voorgeschreven rapporteringstoleranties die veelal lager zijn dan uw rapporteringstolerantie.
Wij passen deze voorgeschreven WNT- en SiSa-toleranties eveneens op correcte wijze toe. Onafhankelijkheid Nederlands recht en overige beroepsregels, zoals de Verordening inzake de onafhankelijkheid van accountants bij assurance-opdrachten (ViO), vereisen dat wij onafhankelijk zijn ten opzichte van onze controlecliënten. Wij zijn van mening dat door ons is voldaan aan deze eisen. Wij hebben de overige dienstverlening naast de controle van de jaarrekening beoordeeld aan de hand van onze beroepsregels en hebben geconcludeerd dat het type dienstverlening en de vergoeding onze onafhankelijkheid niet beïnvloeden. Wij zijn onafhankelijk van de gemeente Gilze en Rijen zoals vereist in de Wet toezicht accountantsorganisaties (Wta), de Verordening inzake de onafhankelijkheid van accountants bij assurance-opdrachten (ViO) en andere voor de opdracht relevante onafhankelijkheidsregels in Nederland. Verder hebben wij voldaan aan de Verordening gedrags- en beroepsregels accountants (VGBA).
DASHBOARD
JAARREKENING
FINANCIËLE POSITIE
BEVINDINGEN
BIJLAGEN
A. Onze controle
32
Controleaanpak Onze controleaanpak is gebaseerd op een systeemgerichte en risicogerichte benadering, waarbij gesteund wordt op de opzet, het bestaan en de werking van de aanwezige administratieve organisatie en de daarin opgenomen beheersingssystemen. Deze aanpak gaat uit van een risicoanalyse op transactiestromen, zoals verkoopactiviteiten en personeelszaken. Daarnaast worden bedrijfsrisico’s beoordeeld die voortvloeien uit de strategie en operaties van de gemeente Gilze en Rijen. In de risicoanalyse hebben wij beoordeeld in hoeverre de onderkende risico’s van invloed kunnen zijn op de jaarrekening. De risico’s met een hoge waarschijnlijkheid van het zich voordoen en mogelijk materiële impact hebben in onze controle meer aandacht gehad. Deze risico’s hebben wij in onze boardletter d.d. 31 maart 2022 uiteengezet. Strekking van de controleverklaring Aangezien de jaarrekening 2021 van de gemeente Gilze en Rijen aan de daaraan te stellen eisen voldoet, hebben wij een goedkeurende controleverklaring, gedateerd op 10 juni 2022, afgegeven bij deze jaarrekening. Alle bevindingen voortvloeiend uit onze controle van de jaarrekening 2021 zijn afdoende behandeld en onze controle is afgerond. Continuïteit De waarderingen in de jaarrekening van de gemeente Gilze en Rijen zijn gebaseerd op de veronderstelling dat de gemeente Gilze en Rijen als geheel in continuïteit zal worden voortgezet.
De inschatting of een duurzame voorzetting mogelijk is, inclusief de eventueel in de jaarrekening op te nemen toelichting, is de wettelijke verantwoordelijkheid van het college van burgemeester en wethouders. Als accountant beoordelen wij de aanvaardbaarheid van de door het college van burgemeester en wethouders ingeschatte mogelijkheden tot een duurzame voortzetting. Wij vinden deze inschatting aanvaardbaar.
DASHBOARD
JAARREKENING
FINANCIËLE POSITIE
BEVINDINGEN
BIJLAGEN
A. Onze controle
Het jaarverslag is verenigbaar met de jaarrekening en bevat geen materiële afwijkingen
33
De jaarstukken 2021 van uw gemeente bestaan uit: het jaarverslag 2021 (programmaverantwoording en verplichte paragrafen); de jaarrekening 2021 (balans met toelichting, overzicht van baten en lasten in de jaarrekening met toelichting inclusief SiSa-bijlage en taakvelden). In het onderdeel ‘programmaverantwoording’ van het jaarverslag dient informatie opgenomen te worden over: wat hebben we gedaan, wat hebben we bereikt en wat heeft het gekost? De programmaverantwoording vormt samen met de verplicht voorgeschreven paragrafen (zoals weerstandsvermogen, bedrijfsvoering, etc.) het jaarverslag. Beide onderdelen vallen niet (expliciet) onder de controle van de jaarrekening. Het primaire object van de accountantscontrole (op grond van artikel 213 van de Gemeentewet) is de jaarrekening (de balans met toelichting en het overzicht van baten en lasten in de jaarrekening met toelichting). De inhoud van het jaarverslag (programmaverantwoording en paragrafen) hebben wij getoetst. Bij onze controle hebben wij geen materiële afwijkingen tussen het jaarverslag en de jaarrekening geconstateerd. Het jaarverslag en de jaarrekening zijn met elkaar verenigbaar.