23-016 Raadsinformatiebrief Woondeal SRBT

RAADSINFORMATIEBRIEF -------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------Aan

Gemeenteraad

Van

College van burgemeester en wethouders

Portefeuillehouder

Wethouder Machielsen

Onderwerp

Woondeal SRBT

Datum collegevergadering

7 maart 2023

Zaaknummer

1014373

RIB-Nummer

23-016

-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------1. Inleiding In april 2022 presenteerde het Rijk de Nationale Woon- en Bouwagenda. Het doel van de Nationale Woon- en Bouwagenda (NWBA) is het snel aanpakken van de woonopgave. In dit programma staat de ambitie om tot 2030 landelijk 900.000 woningen te realiseren. Om dit te bereiken heeft het Rijk afdwingbare prestatieafspraken gemaakt met alle provincies. Op basis hiervan zijn er in de provincie Noord-Brabant vier woondeals opgesteld. Onze gemeente maakt deel uit van de Stedelijke Regio Breda-Tilburg-Woondeal. Gemeente Gilze en Rijen maakt deel uit van de kerngroep, die betrokken was bij het opstellen van de woondeal. Deze woondeal wordt gesloten door de minister van VRO (Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening), de provincie Brabant, de gemeenten en corporaties binnen de SRBT-regio. In deze SRBT-Woondeal maken we afspraken over: Onze ambities m.b.t.: o de woningbouwopgave o het versnellen van woningbouw o de betaalbaarheid van woningen o de kwalitatieve opgave (doelgroepen) o herstructurering/ transformatie en verduurzaming De samenwerking, monitoring en sturing op de afspraken De kritische succesfactoren en gewenste ondersteuning 2.

Inhoudelijk Een Woondeal om met elkaar de woningbouw te versnellen In de regionale Woondeal leggen het Rijk, de provincie en de corporaties en gemeenten in de SRBT hun wederzijdse verantwoordelijkheden en inspanningen vast. De woondeal is het startpunt van een langjarig (tot en met 2030) partnerschap (hoofdstuk 6). Ook de samenwerking met marktpartijen wordt bij de uitwerking versterkt. We werken in deze regio samen omdat de SRBT één van de regio’s is met de hoogste verstedelijkingsdruk binnen Stedelijk Brabant. Tot de vijftien grootschalige ontwikkellocaties, die in de NOVI (nationale omgevingsvisie) zijn benoemd, behoren de spoorzones Breda/Tilburg, de Kennisas-ontwikkeling in Tilburg en CrossMark / ‘t Zoet) in Breda. Mede daarom werken we

momenteel ook samen aan een ruimtelijke, integrale Ontwikkelstrategie. Deze ontwikkelingsstrategie is de basis van gesprekken die provincie en Rijk samen voeren over inzet en investeringen op ruimtelijke en mobiliteitsopgaven in BOMIRT ( bestuurlijk overleg meerjarenprogramma infrastructuur, ruimte en transport) en BO Leefomgeving. (bestuurlijk overleg leefomgeving). Ook de dorpenstrategie maakt hier onderdeel van uit. Hiermee zetten we in op behoud en versterking van vitaliteit in de dorpen mede ten behoeve van maatschappelijke opgaven in de regio. Ondersteuning van het Rijk en de provincie De afspraken in de woondeal maken we op basis van wederkerigheid. We spreken af dat we ons als gemeente inspannen om een bijdrage te leveren aan de landelijke en provinciale woningbouwopgave. Het Rijk en de provincie zeggen toe om gemeenten, onder andere met kennis, ambtelijke capaciteit en (financiële) middelen te ondersteunen. In de SRBT-Woondeal is een aantal locaties benoemd als sleutelgebied of –locatie. En zijn er kansrijke locaties voor onze opgave opgenomen (hoofdstuk 2). Voor onze gemeente betreft het Tussen de Leijen II in Rijen. Dit is een sleutellocatie waar in de tweede fase nog ruimte is om (in overleg met de ontwikkelaar) het woningbouwprogramma te verbeteren. En verder gaat het om de stationsomgeving in Rijen als kansrijke locatie om te herontwikkelen voor woningbouw.

Daarmee leveren ze een belangrijke bijdrage aan de totale woningbehoefte. De kritische succesfactoren voor de totale opgave zijn opgenomen in hoofdstuk 7 van de woondeal. Minimale opgave, versnelling en harde plancapaciteit Voor elke gemeente ligt nu de minimale bouwopgave vast tot en met 2026 (hoofdstuk 1). Voor onze gemeente gaat het hierbij om 832 woningen. De uitwerking voor de periode 2027-2030 is als procesafspraak opgenomen. We gaan als gemeenten direct aan de slag om woningbouwplannen te versnellen. Dit doen we door het uitbreiden en opharden van plancapaciteit ( “zachte plannen brengen tot “harde” plannen). Ook zorgen we er samen voor dat er jaarlijks minimaal 130% (zachte en harde) plancapaciteit is. De plancapaciteit in onze gemeente werken we op dit moment verder uit, evenals een doorkijk naar 2040. Accent op betaalbare woningen Er is een grote behoefte aan meer betaalbare woningen in deze regio. We maken daarom afspraken (hoofdstuk 3) over de programmering van het aandeel betaalbaar in nieuwe plannen (30% sociale huur en 40% middeldure huur en/of betaalbare koop en 30% vrije sector). Bij plannen, die in deze collegeperiode in aanbouw worden genomen, ligt de focus op realisatie van de onherroepelijke plannen. Wel is er een inspanningsverplichting om deze plannen, waar nog mogelijk, om te buigen. Hierover leggen we naar elkaar zo nodig verantwoording af.

We werken zo in de regio samen toe naar realisatie van een meer evenredige verdeling van sociale huurwoningen binnen de regio. Als gemeente spreken we af dat om de nieuwbouw van sociale huurwoningen te beleggen bij onze woningcorporaties. Niet alleen kwantiteit, ook kwaliteit De SRBT-Woondeal maakt duidelijk dat onze woonambities verder gaan dan (het versnellen van) de bouwopgave en de gezamenlijke inzet op betaalbaarheid. We staan voor een goed en kwalitatief woon- en leefklimaat in onze regio. Daarbij willen we samen de mismatch tussen vraag en aanbod

verkleinen. We maken (proces)afspraken over de huisvesting van een aantal aandachtsgroepen en de uitwerking van regionale kaders op het gebied van wonen en zorg (hoofdstuk 4). In hoofdstuk 5 maken we afspraken over de inzet op de herstructurering, transformatie en verduurzaming van de bestaande woningvoorraad. Alternatieven? Deze gemeente kan ervoor kiezen om de regionale Woondeal niet vast te stellen en te ondertekenen. Daar hebben we als gemeente ‘last’ van. Grote kans dat we geen groen licht krijgen voor ontwikkeling van toekomstige woningbouwlocaties en in de toekomst niet in aanmerking komen voor provinciale/rijks subsidies. Daarbij zetten we afspraken met onze lokale corporaties en marktpartijen en de samenwerking met onze regiogemeenten onnodig op scherp. Verder dienen we er rekening mee te houden dat we voor ondersteuning op het gebied van kennis en menskracht van Rijk en provincie dan geen prioritaire gemeente zijn. Het rijksbeleid rondom wonen is volop in beweging; er is zelfs wetgeving aangekondigd die het mogelijk maakt gemeenten te dwingen hun bijdrage te leveren op het gebied van sociale woningbouw en doelgroepenopgave. Eerst afstemmen, dan ontwikkelen Bij de ontwikkeling van nieuwe locaties zijn we als gemeente primair zelf verantwoordelijk om integraal af te wegen hoe een ontwikkeling bijdraagt aan de lokale en regionale opgave.

Vanuit Wonen stemmen we sleutelgebieden, sleutellocaties en kansrijke locaties in de toekomst regionaal af. Wanneer nog integrale afweging moet plaatsvinden vanuit de vast te stellen Ontwikkelstrategie, dan kan dat op gespannen voet staan met de urgentie om versneld woningen te bouwen. Zeker in de eerste vijf jaar. Een goede argumentatie en uitwerking binnen de (concept) ruimtelijke kaders zal bijdragen aan positieve afstemming en beoordeling. Fair share Slechts enkele gemeenten binnen de SRBT-regio voldoen nu aan de uiteindelijke wens van de minister van VRO dat op termijn binnen elke gemeente 30% van de totale woningvoorraad bestaat uit sociale huurwoningen. Dit streven is niet voor elke gemeente binnen onze regio te realiseren voor 2030, maar vraagt vaak veel meer tijd. Uitgangspunt per gemeente is om bij nieuwe plannen een programma van 30% sociale huur, 40 % middeldure huur en/ of betaalbare koop en 30% vrije sector te realiseren (conform Nationale Woon en Bouwagenda - Programma Betaalbaar Wonen). Zo maken we samen als regio wel de beweging naar een groter aandeel betaalbare woningen. Fair share vraagt verder dat we de opgaven om specifieke doelgroepen te huisvesten ook samen en eerlijk verdeeld invullen. Deze koers was al ingezet, maar wordt met de Woondeal verder benadrukt.

Verdere vertaling In de subregio Breda en Hart van Brabant zijn in voorbereiding op deze woondeal regionale woningmarktonderzoeken uitgevoerd. In de Woondeal spreken we uit dat we deze onderzoeken nog vertalen naar kwalitatieve en kwantitatieve afspraken. Medio 2023 komen de nieuwe richtinggevende (bevolkings- en woningbehoefte) prognoses van de provincie weer beschikbaar. De verwachting is dat we daarmee meer woningen kunnen (en moeten) bouwen, met name in het betaalbare segment.

3. Procedureel Financiën De SRBT-Woondeal levert geen direct financieel effect op, maar is door Rijk en provincie wel als randvoorwaarde genoemd om aanspraak te kunnen maken op financiële en ambtelijke ondersteuning vanuit het Rijk en de provincie. Juridisch Ondertekenen van de Woondeal heeft geen directe juridische gevolgen. We zijn samen verantwoordelijk voor de opgave en spreken naar elkaar een inspanningsverplichting uit om de afspraken te realiseren. We voeren het kritische gesprek wanneer afspraken niet worden nagekomen. Dit kan betrekking hebben op het bouwtempo, maar ook de programmatische invulling van de nieuwbouw. Bij de beoordeling van nieuwe woningbouwplannen zullen zowel regiocollega's als provincie toetsen of aan de afspraken in deze SRBT-Woondeal wordt voldaan. Deze regionale afstemming vond deels al plaats. Dit is en blijft één van de voorwaarden om goedkeuring te krijgen van de provincie bij de ontwikkeling van nieuwe woningbouwlocaties (in- en uitbreiding). Personeel Via regulier ambtelijk en bestuurlijk overleg en als uitwerking van de afspraak over monitoring en evaluatie leveren alle gemeenten hun bijdrage. Relatie ABG-Organisatie De gemeenten Alphen-Chaam, Baarle-Nassau en Gilze en Rijen ondertekenen dezelfde woondeal en hanteren hetzelfde, in regionaal verband opgestelde, collegevoorstel.

Relatie tot Duurzaamheid en Inclusie Het mag duidelijk zijn dat alle nieuwbouw, maar uiteindelijk ook vervangende woningbouw en transformatie die in het kader van nog uit te werken herstructurering gaat plaats vinden, voldoet aan actuele eisen voor duurzaamheid. Hierover is een hoofdstuk opgenomen. Verder draagt de SRBT-woondeal bij aan een duurzame samenwerking tussen gemeenten, provincie en corporaties. De woondeal richt zich nadrukkelijk ook op de huisvesting van aandachtsgroepen, waarbij aandacht is voor een goede spreiding van deze groepen, in het belang van deze woningzoekenden zelf, en in het belang van de gemeenschap waar ze onderdeel van uitmaken. Communicatie en vorm van participatie Als onderdeel van de uitwerking van het provinciaal bod aan het Rijk is met diverse stakeholders over de beoogde Woondeal gesproken. De SRBT-Woondeal is het resultaat van intensief ambtelijk en bestuurlijk overleg, waar corporaties een actieve bijdrage aan hebben geleverd. Gemeenteraden ontvangen een vertrouwelijke vooraankondiging via een raadsinformatiebrief en worden vervolgens geïnformeerd tijdens een regionaal Webinar op 8 maart. We zien de SRBT-woondeal nadrukkelijk als startpunt voor intensievere samenwerking op onze woonambities. Marktpartijen worden uiteraard betrokken bij de verdere uitwerking.

Vervolg De SRBT-Woondeal wordt op 9 maart ondertekend door Rijk, provincie, gemeenten en woningcorporaties. Op 24 mei 2023 wordt in de 3-radenbijeenkomst toelichting gegeven over de SRBT waar de woondeal onderdeel vanuit maakt, waar dieper ingegaan zal worden op de inhoud, het proces en de rol van de gemeenteraad.

Bijlage(n): Woondeal SRBT Steunverklaring corporatie