Bestemmingsplan Rinsumageast - de Moark en Juckemawei Toelichting

Er waren con icten tussen de eigenaren van de Juwsma State, Leeuwarders en de buren op Tjaerda State. Dit zorgde er in de tweede hel van de 15e eeuw voor, dat Juwsma State meerdere keren werd aangevallen en bezet, waarbij de gebouwen werden afgebroken. De stenen gebouwen zijn als laatste afgebroken door de buren en de materialen zijn waarschijnlijk meegenomen naar de Tjaerdas ns. De landerijen en de rechten zijn eind 15e eeuw toegevoegd aan het Tjaerda-goed.

Van de vier s nzen en states die in het verleden in Rinsumageast stonden, is Juwsma de eerste die is verdwenen. Daarom is er weinig bekend over hoe het er uit zag. De s ns en het daarbij horende goed lag ten westen van de Alexanderkerk. Het bestond uit een uit steen opgetrokken s ns. Deze was omgracht, net zo als het aangelegen goed. Hierop stonden waarschijnlijk een boerderij, een woonhuis en enkele bijgebouwen.

Juwsma State

(bron: De Adel van Rinsumageast)

Twee impressies van het Tjaerda-goed, geschilderd door Klaes Posthuma op basis van oude tekeningen

(bron: De Adel van Rinsumageast)

Een schets van de vermoedelijke inrich ng van het Juwsma-goed en het Tjaerda-goed 15e eeuw

11

Nadat de state is gesloopt in 1824, wordt op een gegeven moment ten oosten van de Alexanderkerk de huidige boerderij gebouwd. Van de oorspronkelijke s ns en het goed is daarom in het landschap nu niet zo veel meer terug te zien. Een aantal kadastrale grenzen lijken echter nog wel te liggen op bijvoorbeeld de posi e van de vroegere gracht. Het landgoed krijgt na de sloop een agrarische func e, waardoor watergangen en grachten deels zijn gedempt en de bossen en lanen zijn verdwenen.

In het begin van de 19e eeuw was het goed niet langer ingericht voor de func e verdediging, maar meer gericht op verblijf- en fêteer. Een landgoed met ‘plazierlanen’, ‘plazierbosch’ en een ‘gragt tot vermaak’. Het zuidelijke deel van het goed bestond uit een tuin en een boomgaard. Ten zuiden van de gracht liep een laan in westelijke rich ng. Deze laan liep door tot aan de Juckemavaart. Ten oosten van de oude opvaart was het gebied buitenom de gracht ingericht als bos. Ten westen van de opvaart liep de laan als een centrale as door een landgoed, wat was opgedeeld in vier kwadranten. Een vrij formele inrich ng als een soort landschapstuin, waarvan de indeling grotendeels nog is te herkennen in de huidige verkaveling. Aan de Juckemavaart markeerden een huisje en een molen de uiterste hoeken van het landgoed.

Het woonhuis bestond op dat moment uit een aantal stenen bouwdelen die ‘oprezen uit de slotgracht’. Opvallend was de deels ronde en deels achthoekige toren met daar bovenop een lantaarnspits met ui-vorm. Het bouwdeel in het midden op de tekeningen op de vorige pagina, het deel met de trapgevels, is waarschijnlijk de oorspronkelijke s ns geweest. Via een houten brug kwam men op het goed. Daar stonden in het verre verleden een boerderij met bijgebouwen. Later werden dit meer bijgebouwen voor het woonhuis, zoals een wagenhuis. Ook stond op het goed, vlakbij de s ns, een zomerhuisje. Een eerdere versie hing half boven het water, maar de laatste versie lijkt volledig op de grond te hebben gestaan. Een stenen poortgebouw gaf toegang tot de state.

De oudste vermelding van de Tjaerda-s ns dateert uit de eerste hel van de 15e eeuw, maar waarschijnlijk was hier al vele eeuwen eerder een versterkt woonhuis aanwezig. In 1834 wordt de state met 2 zalen en 20 kamers afgebroken.

Tjaerda State

boomgaard

wagenhuis

zomerhuisje

woonhuis

Indica e situa e Tjaerda State ten jde van de a raak (bron: HisGis Fryslân)

kerk

12

Ter vergelijking: op de luch oto van de huidige situa e zijn veel van de oude patronen en grenzen nog terug te vinden. Een watergang hee een deel van de plazierlaan vervangen. De opvaart is er nog steeds, maar is nu een smalle watergang. De Oude Juckemavaart aan de noordzijde is gedempt, maar de Juckemavaart aan de westzijde vormt nog steeds een ruimtelijke begrenzing.

Op dit kaartbeeld van begin 20e eeuw is de opzet van het grotere Tjaerda goed nog te zien. Direct onder de tweede ‘S’ van ‘Rinsumageest’ de loca e van de s ns. Ten zuidwesten daarvan is nog de indeling (van het meer agrarische deel van het goed) in vier kwadranten gescheiden door twee kruisende ‘plazierlanen’ af te lezen. De Juckemavaart vormde de westelijke begrenzing van het goed. (bron: Topo jreis.nl)

13

Alexanderkerk (april 2023)

De landschappelijke kamer ten westen van Rinsumageast met op de voorgrond de camping (april 2023)

Tussen de kerk en het fees errein staat een voormalige boerderij, nu woonhuis. Achter deze boerderij is een camping aangelegd. Dit is ongeveer de plek waar Tjaerda State hee gelegen. De camping hee een groene uitstraling met een omzoming van hagen. Gezien de func e dienen nieuwe woningen op afstand van de camping te komen.

Fees errein en de fabriek (april 2023)

Naast de fabriek ligt een open grasveld. Hierdoor is de lengte van de fabriek nog goed te ervaren. Langs de oostzijde van het grasveld ligt een puinpad, dat een bedrijf en woningen aan de west- en achterzijde van de fabriek ontsluit. Het grasveld vervult een sociale func e binnen het dorp. Langs de westzijde is het S nzepaad aangelegd. Een schelpenpad dat aansluit op een bruggetje over de Moark, waardoor de dorpsbewoners een ommetje kunnen maken. Op het veldje worden meestal dieren gehouden, maar daarnaast wordt het veldje gebruikt als fees errein voor het dorpsfeest. Een prak sche ligging, omdat de mul func onele-accomoda e aan de overzijde van de weg ligt.

Alle bebouwing aan de noordzijde van het plangebied is van voor de Tweede Wereldoorlog. Het meest beeldbepalend zijn de Alexanderkerk en de oude fabriek. De Alexanderkerk staat hier al sinds de 12e eeuw en is door de eeuwen heen aangepast en uitgebreid. De kerk staat op een lage terp met om de kerk een begraafplaats en singelbeplan ng. In de fabriek zijn nu woningen en kleine bedrijven geves gd, maar de uitstraling is nog als het verleden. De schoorsteen staat er ook nog steeds.

Andere bijzondere plekken rondom het plangebied

14

Hoewel de camping en het fees errein gezien kunnen worden als een onderdeel van de dorpsstructuur, zijn ze niet aangewezen als onderdeel van het bestaand stedelijk gebied. Toch is het fees errein in de huidige situa e een stedelijke func e, waardoor deze evenementenloca e feitelijk als onderdeel van ‘stedelijke gebied’ moet worden gezien. De camping bestond nog niet ten jde van het vaststellen van de verordening, maar is sinds vorig jaar in bedrijf.

Het bestaand stedelijk gebied (zoals aangewezen in de verordening van de provincie) van Rinsumageast bestaat uit de op pagina 6 en 7 beschreven twee historische linten en de drie uitbreidingen daarachter. Uitzondering is de Galgeheech, want alleen het dichter bebouwde deel nabij het centrum is onderdeel van het bestaand stedelijk gebied. Meer naar het zuidwesten wordt dit lint gezien als buitengebied.

Bestaand stedelijk gebied

Het bestaand stedelijk gebied van Rinsumageast (bruin) met in oranje de camping en in groen het fees errein aangegeven.

15

Langs de zuidzijde van de Moark staan de bomen in een rij die hier en daar onderbroken is. Op een aantal plekken is ook wat struikbeplan ng aanwezig waardoor het beeld wisselend open en dichter is. Langs de noordoever is alleen opgaand groen aanwezig van de voormalige opvaart tot aan de fabriek. Deze beplan ng is ook wisselend open en dicht, met op sommige plekken alleen bomen, op andere plekken ook struiken en bij het loopbruggetje bijna geen opgaande beplan ng.

Langs de noordzijde staan geen bomen langs de weg, maar op de erven in het lint staan veel bomen en beplan ng. Rondom het kerkhof staat een singel van bomen en struiken. Langs de watergang tussen het open grasland/fees errein en de camping staat een singel die in zuidelijke rich ng steeds meer uitdunt.

Het plangebied bestaat uit een vrij open gebied van grasland omzoomd door bomen en lintbebouwing. Langs de watergangen en met name langs de Moark komen oevers met riet voor. De meeste watergangen worden jaarlijks gehekkeld. Opgaande beplan ng staat vooral langs de randen van het gebied, waardoor een landschappelijke kamer ontstaat. De singel langs de westzijde/Juckemavaart is de meest robuuste. Dit is een strook van circa 12 meter breed met hoog opgaande bomen en daaronder struiken.

Groen

Dit plan is met We erskip Fryslân besproken. Zij hebben als beleid dat, ter compensa e van de extra verharding, het goed is om in het gebied meer oppervlaktewater toe te voegen. Bijvoorbeeld door het aanleggen van nieuwe watergangen of het verbreden van bestaande watergangen. Daarnaast is het We erskip voorstander om de bebouwing op de hogere delen van het gebied te situeren, omdat de lagere delen rela ef nat zijn.

In het plangebied zijn verschillende typen watergangen aanwezig. De Moark is de oude waterloop waaraan Rinsumageast deels is ontstaan. Het water is tegenwoordig veel smaller dan vroeger, maar er zijn ideeën om er weer een bevaarbare route van te maken en de Moark wat te verbreden ter hoogte van het plangebied. De meeste watergangen zijn greppels en sloten die het gebied ontwateren. Zij vormen veelal ook meteen kadastrale grenzen tussen de percelen. De greppels liggen op de hogere zandgronden, bij de Tjaerdawei, en staan in beginsel droog. De sloten liggen op de lagere gronden. Eén van deze sloten is in het verleden de opvaart naar de kerk en de Juwsmastate geweest. De singel langs de Juckemavaart vormt de scheiding tussen twee peilgebieden, zowel aan de noordkant als de zuidkant van de Juckemavaart is een peilscheidingsdam aanwezig.

Water en terreinhoogte

Beoogde bouwkavels aan de Juckemawei. Links een bestaand erf. Rechts de singel langs de Juckemavaart. De bomen op de achtergrond staan aan de zuidzijde van de Moark. (april 2023)

Terreinhoogte (bron: AHN.nl)

STEDENBOUWKUNDIGE UITGANGSPUNTEN VOOR TWEE NIEUWBOUWLOCATIES

17

Kenmerkend voor bebouwingslinten is dat ze varia e kennen. Ze kunnen langer worden, zijn op bepaalde plekken open en dan weer meer gesloten. De gebouwen aan de linten kunnen variëren in vorm, groo e of func e. Al bestaan de woningen in Rinsumageast voornamelijk uit één bouwlaag met een kap. Soms staat de bebouwing in een lint dichter bij elkaar en af en toe zijn er doorzichten. Een lintstructuur hee dus de eigenschap exibel te zijn en ruimte te bieden aan varia e en afwisseling. Dit maakt dat de gewenste verschillende typen woningen (bedrij e aan huis, vrijstaand gezins-, levensloopbestendig- en twee-onder-éénkapwoningen) allen een plek kunnen krijgen in het plan.

Uit de reac es op de enquêtes blijkt wel, dat het niet alleen om dure, grote woningen op grote kavels gaat. Er is vraag naar kavels van verschillende oppervlakte, bijvoorbeeld ook wat kleinere kavels met minder onderhoud aan de tuin voor levensloopbestendige woningen. Daarnaast zijn er ook verzoeken binnengekomen voor wat ruimere of diepere kavels, zodat er plek is voor een wat grotere schuur, bijvoorbeeld voor een bedrij e aan huis.

5%

vrijstaand

13% 24% 12% 9%

levensloopbestendig vrijstaand

10% 3% 3%

2 onder-1 -1-kap

2%

5% 9%

5%

tiny house

kaveloppervlaktes

33% 36% 15% 16%

7 8 3 3

Uitkomst enquête eind 2022 onder geïnteresseerden in kavels, vertaalt naar aantallen kavels voor het plan.

woon werk

300 – 400 m2 400 – 500 m2 500 – 600 m2 600 – 1000 m2

Er wordt ingezet op het realiseren van maximaal 21 kavels voor vrijstaande- en twee-onder-één-kapwoningen in lintstructuren. De kavels kunnen verschillende breedtes krijgen, waardoor gereageerd kan worden op de vraag naar verschillende kaveloppervlaktes en woningtypes.

De woonvisie zet in op het denken in lintstructuren. Zowel het invullen of verlengen van plekken in de bestaande linten en daarnaast het creëren van een nieuw lint aan de noordzijde van de Moark. De nieuwe bebouwing wordt aan het bestaand stedelijk gebied geplaatst, waardoor het aansluitend is aan de bebouwingsstructuur van Rinsumageast en het buitengebied zoveel mogelijk wordt ontzien. Beleid van zowel de gemeente als de provincie.

Uit zowel de woningmarktanalyse als enquêtes blijkt dat het beste kan worden ingezet op vrijstaande woningen. Dit kunnen bijvoorbeeld woningen zijn voor senioren of woningen voor de bovenkant van de markt. Het kunnen dus zowel wat grotere gezinswoningen zijn, als levensloopbestendige woningen met een slaap- en badkamer op de begane grond. De op e voor een aantal twee-onderéén-kapwoningen wordt ook open gehouden.

totaal

De commissie Bouw van de DOM hee alle geïnteresseerden in een kavel eind 2022 opnieuw benaderd en speci ek gevraagd naar de kaveloppervlakte die men wenst. Hieruit is een beeld ontstaan van de concrete behoe e naar kaveloppervlaktes en woningtypes. 40 geïnteresseerden hebben gereageerd. In het onderstaande schema staat aangegeven wat de behoe e is en hoe dit vertaald kan worden naar aantallen per oppervlaktegroep in het plan.

Linten

Woningtypes en kavelgroo es

doorgerekend naar 25 kavels

18

Overzicht van de planuitgangspunten

De twee loca es. Aan de Juckemawei wordt de lintbebouwing doorgezet. Voor de andere loca e dient een nieuwe weg/laan te worden gemaakt.

De nieuwbouw ten noorden van de Moark wordt geplaatst totaan de opvaart, op de hoger gelegen gronden. Waar vroeger de plazierbossen van Tjaerda State lagen.

De woningen komen op minimaal 50 meter afstand van de camping en het veld naast de fabriek blij open.

Ten behoeve van de hulpdiensten wordt een keervak gemaakt. Dit halfverharde pad gee toegang tot een speelweide ten noorden van de woningen.

Woningen op afstand van de camping De benodigde afstand tot de camping werkt beperkend en staat geen woningbouw toe op bijvoorbeeld het open veld naast de fabriek. Deze plek blij dus open, waardoor het zicht op de fabriek wordt behouden en het terrein beschikbaar blij voor het dorpsfeest en als groene plek in het dorp.

Ruimte langs de Moark vrijhouden Er is geen bestaande weg om te verlengen, want vanaf de fabriek naar het oosten staat namelijk wel bebouwing aan de Moark, maar dit zijn achterzijden van bebouwing aan de Tjaerdawei. In het nieuwbouwplan wordt een zelfde situa e gecreëerd: woningen aan de weg met de achterzijde naar de Moark. Langs de Moark blij een strook grond in eigendom van de gemeente. Dit als reservering voor een mogelijke verbreding van de Moark, als onderhoudsstrook van de oever en voor de aanleg van een wandelpad.

Het S nzepaad wordt opgewaardeerd en hierlangs wordt een nieuwe weg aangelegd, die vervolgens naar het westen a uigt op de plek waar vroeger de ‘plazierlaan’ van de Tjaerda State lag. Deze nieuwe plazierlaan wordt vormgegeven als een laan met bomen. Daarnaast wordt de voormalige gracht rondom de boomgaard, tuin en bijgebouwen van Tjaerda State teruggebracht. Hierdoor wordt de voormalige ligging van de state zichtbaar in het landschap, wordt extra oppervlaktewater toegevoegd en ontstaat afstand tot de camping. De ruimte binnen de gracht zal later, in een planvormingsproces met het dorp en omwonenden, ingericht worden als een groene zone met een dorpsfunc e. Middels opgaande begroeiing worden de voormalige plazierbossen geduid.

De gracht om het Tjaerda-goed wordt teruggebracht, de nieuwe laan volgt de route van de oude plazierlaan en de plazierbossen worden geduid.

Ten noorden van de Moark De nieuwbouw ten noorden van de Moark is een substan ële uitbreiding van het dorp, die niet in te passen is in één van de bestaande linten. Hiervoor dient een nieuwe weg te worden aangelegd. Een nieuw lint op een cultuurhistorisch bijzondere plek. De ordeningsprincipes van een lint worden toegepast om woningen, bouw- en kaphoogtes, bijgebouwen, kavelbreedtes, et cetera te organiseren op een dorpse, bij Rinsumageast passende, wijze. Maar daarnaast reageert het plan op het verleden van de plek, door elementen van het Tjaerdagoed le erlijk terug te brengen of door middel van een interpreta e te laten zien waar zij lagen. Het plangebied loopt dus tot aan de oude opvaart, zodat alle woningen op de hoger gelegen gronden komen, daar waar ten jde van de Tjaerda State de plazierbossen lagen.

Aan de westzijde van de kavels wordt een strook vrijgehouden. Dit hee drie doelen. Ten eerste als toegang voor de achterliggende agrarische gronden. Ten tweede ten behoeve van het onderhoud van de singel, de watergang en de peildam. Als derde wordt deze strook gebruikt voor de aanleg van een wandelpad die de twee loca es verbindt.

Vier woonkavels met meer ruimte voor bedrijvigheid aan de Juckemawei Aan de Juckemawei is ruimte voor vier woningen op wat diepere kavels. Dit is de best ontsloten loca e. De combina e met de mogelijkheid voor wat grotere kavels, maakt deze loca e het meest geschikt voor kavels waar kleinschalige bedrijvigheid wordt toegestaan. De kavels worden aan de Juckemawei gelegd en hierop ontsloten met dammen over de sloot. De woningen komen vooraan op de kavels, ongeveer even ver van de weg als de naastgelegen woningen.

Planopzet

19

UITWERKING STEDENBOUWKUNDIG PLAN

21

De kavels en een speelweide vormen de basis van de twee plazierbossen aan de zuidzijde. Vanwege het benodigde (woon-) programma is het niet mogelijk om de bossen le erlijk terug te brengen, daarom worden ze zichtbaar gemaakt in het landschap door de randen te voorzien van opgaande beplan ng. In de buitenranden gebeurd dit bijvoorbeeld door singels aan te brengen langs de opvaart, door bomen te plaatsen op de achtererfgrens van de kavels en natuurlijk door de laanbeplan ng van de plazierlaan. Bij de interne randen gaat het om groene er eplan ng (hagen/ struiken) en een zone van opgaand groen tussen kavels en de speelweide.

De plazierbossen komen terug als groene randen

kerk

boomgaard

wagenhuis

woonhuis

De nieuwe plazierlaan De nieuwe weg wordt ingericht als laan met lindes aan weerszijden. Het zuidelijke deel, waaraan de woningen komen, ligt op de plek waar de centrale plazierlaan van de Tjaerda State min of meer lag. Het S nzepaad wordt opgewaardeerd en het deel van de nieuwe weg dat hierlangs loopt naar de Tjaerdawei krijgt ook bomen en lagere beplan ng, omdat dit de plek was waar des jds het smalle noordoostelijk plazierbos lag.

De Gragt tot Vermaak en de Opvaart komen terug De voormalige gracht om het Tjaerda-goed wordt teruggebracht als een rela ef breed water, zoals het in het verleden waarschijnlijk ook is geweest. Ook de watergang van de voormalige opvaart wordt weer verbreed.

De nieuwbouw ten noorden van de Moark bestaat uit een nieuw lint op een cultuurhistorisch bijzondere plek. Het plan reageert op het verleden van de plek, door elementen van het Tjaerda-goed le erlijk terug te brengen of door middel van een interpreta e te laten zien waar zij lagen.

Wonen in het Tjaerda-goed

Stedenbouwkundige uitwerking van de nieuwbouwloca e ten noorden van de Moark

drempelplateau

22

De commissie Bouw en de gemeente stellen voor om de komende jaren een proces te starten met Camping Tjaerdastate, Dorpsbelang, DOM, gemeente, nieuwe en huidige omwonenden. Een proces waarin wordt onderzocht wat voor invulling van de groenzone gewenst is en op welke manier die ideeën tot wasdom kunnen komen en ge nancierd kunnen worden.

Binnen de planvorming voor nieuwe woningen is geen ruimte om de inrich ng van dit gebied mee te nemen. Het is wel voorstelbaar dat er op termijn een inrich ng voor deze groenzone wordt gezocht. Een inrich ng die rekening houdt met de cultuurhistorische context en func oneel iets toevoegt aan de omgeving en/of het dorp als geheel. Bijvoorbeeld het terugbrengen van een boomgaard in de zuidwesthoek en een pluktuin voor de buurt aan de oostzijde. Een pad door deze plekken heen, zorgt meteen voor een extra wandelrondje. Met daarbij natuurlijk wat informa eborden over Tjaerda State en Juwsma State. Ook kan gedacht worden aan een speeltuin of waterspeelplek voor de nieuwe bewoners en de campingbezoekers.

Het gebied binnen de terug te brengen gracht blij in eerste instan e open weidegrond. Op de pla egronden aangeduid als groenzone ‘Tjaerda State’. Deze grond is samen met de camping het voormalige Tjaerda-goed.

Groenzone Tjaerda State

Leuke ideeën voor groenzone ‘Tjaerda State’ gezocht

De indeling van de groenzone kan worden afgestemd op de voormalige indeling van het Tjaerdagoed, bijvoorbeeld door in het ontwerp de voormalige tuin, boomgaard en wagenhuis te duiden.

23

Pro el nieuwe plazierlaan ten zuiden van de groenzone

Vanaf de bocht in de nieuwe weg wordt het wandelpad van halfverharding naar het voetbruggetje over de Moark deels behouden en deels verplaatst. Ook wordt een tweede wandelpad aangelegd langs de Moark/de randen van de weilanden in oostelijke en noordelijke rich ng. Deze sluit bij de Juckemavaart aan op de Juckemawei, zodat een groot dorpsrondje ontstaat. Al deze wandelpaden worden in dezelfde halfverharding uitgevoerd, waarbij de paden in de open ruimte ‘te gast zijn in het landschap’ en meeglooien met het bestaande hoogteverloop van de landerijen.

Pro el S nzepaad en de nieuwe laan over het open veld naast de fabriek

Er zijn zorgen om het onderhoud van het S nzepaad op de lange termijn. Met name omdat schelpen steeds las ger te verkrijgen zijn. Om de landelijke uitstraling zoveel mogelijk te behouden wordt het schelpenpad vervangen door een pad van halfverharding en blij min of meer op dezelfde plek liggen.

Waar de laan langs de camping en over het open veld langs de fabriek loopt, wordt aan de rij lindes struikvormige onderbegroeiing toegevoegd. Deze beplan ng bestaat uit inheemse soorten kenmerkend voor het gebied. Het is bedoeld als visuele afscherming van de camping. Ter hoogte van de groenzone komt geen onderbegroeiing, zodat het zicht over de landschappelijke kamer en op de nieuwe woningen zich hier opent.

De nieuwe laan wordt op het eerste deel 5 meter breed en wordt uitgevoerd in klinkers, een vergelijkbaar beeld als de rijbaan van de Tjaerdawei. Bij de woningen wordt de weg 6 meter breed en wordt eenzijdig een tro oir aangelegd van tro oirtegels en betonnen afgeschuinde tro oirbanden. Lindes staan op regelma ge afstand van elkaar aan weerszijden van de weg. Over het algemeen staan de lindes op openbare grond, maar langs het tro oir staan ze op de erfgrens tussen tro oir en de kavels.

Laan en wandelpaden

24

Een keervlak gemaakt van grasstenen wordt aangelegd aan de noordzijde op de plek waar ten jde van de Tjaerda State ook een laan lag. Hierop kunnen vrachtwagens, vuilnisophaal- en hulpdiensten keren. Het keervlak is tevens een ontslui ng van een speelweide ten noorden van de woningen. Daarnaast kan het een ontslui ngsroute van de groenzone ‘Tjaerda State’ worden.

De nieuwe laan wordt een doodlopende weg, daarom moet er voldoende ruimte zijn voor hulpdiensten. Door het tro oir met een schuine band uit te voeren, kan deze ruimte in noodgevallen ook gebruikt worden voor de hulpdiensten om elkaar te passeren. Daarnaast zorgt het tro oir voor een veilige plek voor de voetgangers. De tro oirband is tevens overrijdbaar, zodat bewoners op hun kavel kunnen komen.

Ten tweede is geadviseerd om een drempelconstruc e aan te leggen op het kruispunt van de Tjaerdawei en de nieuwe weg. Hierdoor wordt de snelheid bij de school en de andere maatschappelijke faciliteiten daadwerkelijk fysiek geremd. Daarnaast wordt het rode asfalt doorgetrokken tot en met de nieuwe drempel, zodat de schoolzone wordt versterkt.

Ten eerste het verplaatsen van de kom aan de Juckemawei naar de Juckemavaart. Hierdoor komen zowel de nieuwe kavels aan de Juckemawei, als het wandelpad, binnen de bebouwde kom te liggen. Dat betekent een lagere snelheid ter hoogte van de nieuwe kavels. Om de snelheid verder te verlagen wordt bij de nieuwe kombord-posi e en op de oude plek een verkeersremmende maatregel getro en, middels een versmalling in de weg en/of drempelconstruc e.

De gemeente hee verkeersonderzoek gedaan, onder andere met een slangenme ng. Hieruit bleek dat de Tjaerdawei een eventuele verkeerstoename door de nieuwbouw aan kan. Wel zijn er twee aanbevelingen gedaan.

Verkeer

wandelpad

verkeersremmende maatregel

Overzicht verkeerskundige ingrepen

kombord naar deze posi e

uitbreiding schoolzone / drempelconstruc e nader uit te werken

25

Naast wensen voor nieuwbouw zijn er ook wensen om de Moark weer bevaarbaar te maken. De benodigde ruimtereservering hiervoor is uitgezocht en meegenomen in het plan. Langs de Moark wordt een strook vrijgehouden, waarop een wandelpad komt. De bestaande bomen en struiken langs de Moark kunnen hierdoor worden behouden.

Aan de achterzijde van de noordelijke kavels wordt een greppel gemaakt die overtollig water afvoert naar de opvaart en tevens dienst doet als kavelgrens.

De exacte afme ngen de te graven gracht en de te verbreden opvaart worden in overleg met het We erskip bepaald en is mede a ankelijk van de benodigde watercompensa e. Nieuw verhard oppervlakte door de aanleg van wegen, tuinen en woningen kan zo gecompenseerd worden met nieuw oppervlaktewater. Ook eventueel te dempen watergangen moeten één op één worden gecompenseerd.

Water in het plangebied

Voor alle kavels geldt dat de woningen vooraan op het kavel komen te staan, gericht op de weg. Bijgebouwen staan wat verder naar achteren. Voor de woningen komt een voortuin met een oprit, want parkeren gebeurt op het erf.

De kavels aan de Juckemawei zi en aan de kant van de grotere oppervlaktes, dus aan de laan zullen de wat kleinere kavels een plek moeten krijgen.

In dit stedenbouwkundig plan zijn twee loca es aangewezen waarop nieuwbouwkavels komen. Daarbij is een beoogde verkaveling getekend die uitgaat van 4 kavels aan de Juckemawei en 17 kavels aan het nieuwe lint. Voor de kavels aan de Juckemawei is het wat zekerder dat zij ook daadwerkelijk op deze wijze verkocht en ontwikkeld worden, gezien de breedte van de beschikbare grond. De gemeente zet het planologische kader zodanig op dat de vrijheid blij om in te spelen op de behoe e. Met name in de nieuwbouw aan de nieuwe laan ten noorden van de Moark is er dan nog veel mogelijk qua kavelbreedtes en -oppervlaktes.

De kavels

Voorbeeldverkaveling met beoogde kaveloppervlaktes

26

Nieuwe lagere beplan ng 9. Tussen het S nzepaad en de laan wordt onderbegroeiing toegevoegd aan de rij lindes. De posi es worden strategisch gekozen om de camping af te schermen van bijvoorbeeld inschijnende koplampen. 10. Rondom de speelweide wordt het plazierbos geduid door een rand van struiken/lage heesters met soorten zoals Braam en Kamperfoelie. Aantrekkelijk voor insecten en als nestelplaatst voor vogels. 11. Groene erfgrenzen in de vorm van struikbeplan ng en/of hagen.

Nieuwe bomen 3. Langs de lanen worden lindes aangeplant. 4. Een groepje van drie bomen vormt de punt van het zuidelijke plazierbos. 5. Langs de noord-zuidlopende watergangen, zoals de opvaart, worden houtsingels aangeplant met struikach ge bomen zoals de Zwarte els en de Meidoorn. Een veel voorkomend landschappelijk element in de Wâlden. 6. Op de hoeken van de achterzijdes van de kavels worden bomen geplaatst. 7. Ten noorden van de kavels aan de noordzijde van de laan worden deze bomen uitgebreid met meer bomen tot een bredere rand tussen de kavels en de speelweide. 8. Op de speelweide komt een solitaire boom, zoals een kastagne.

Bestaande beplan ngsstructuren De twee bestaande groenstructuren zijn de beplan ng langs de Moark en de singel langs de watergang tussen de camping en het open veld. 1. De beplan ng langs de Moark wordt behouden. 2. De bestaande singel langs de camping is ter hoogte van de camping nog in goede staat, ten zuiden van de camping wordt de singel versterkt.

Het opgaande groen in het plangebied is op te delen in elf verschillende landschappelijke/stedenbouwkundige elementen.

Groen in het plangebied

Overzicht groene elementen

boomgroepje

27

Achtertuinen aan de Moark Over het algemeen is de inrich ng van de achtertuinen vrij te bepalen. Een uitzondering hierop zijn de achtertuinen aan de Moark. Omdat hier het wandelpad achterlangs loopt, krijgt deze zijde ook een openbaar karakter. Het voorstel is om weinig tot geen erfafscheiding toe te passen en zeker geen schu ngen en bijgebouwtjes op de achtererfgrens. Dit zorgt enerzijds voor een aantrekkelijk beeld langs het wandelpad, maar zorgt er daarnaast voor, dat men vanuit de achtertuin kan uitkijken over de Moark en het daarachter liggende landschap. V

Door de erfafscheiding langs de straat laag te houden, kunnen de voortuinen vanaf de straat worden ervaren. Dus een lage haag of een laag hekje toepassen van maximaal 1 meter hoog. Ook kan gekozen worden voor geen erfafscheiding aan de voorzijde. Bijvoorbeeld door het grasvlak door te laten lopen tot aan de straat of het tro oir. Een solitair struikje, boompje of middelgrote bloeiende plant op de erfgrens kan ook de overgang van publiek naar privé markeren markeren.

Met name bij de inrich ng van de voortuinen kunnen een aantal uitgangspunten worden gehanteerd, om het totale straatbeeld samenhangend en aantrekkelijk te maken. Het is wenselijk om de voortuinen groen in te richten en zo min mogelijk te verharden. Bijvoorbeeld een grasvlak met een smalle oprit en wat opgaand groen, zoals een struik, hoge grassen of een boom. Een ander voorbeeld is een grasvlak met alleen opgaand groen langs de zijdelingse erfgrenzen en een enkele eye-catcher op het grasvlak: een kunstwerk, vijvertje, mooie struik, of iets dergelijks.

Voortuin Het straatbeeld wordt mede bepaald door de uitstraling van de voor- en zijtuinen. Er wordt gestreefd om deze zo groen en open mogelijk te houden. Bijvoorbeeld door het toepassen van beplan ng als erfafscheiding en deze niet te hoog te maken. Rond de voortuin wordt een maximale hoogte van 1 meter voorgesteld. Vanaf de voorgevel 2 meter in verband met privacy op het zij- en achtererf.

Groene erfafscheidingen met bomen op de achterhoeken De erfafscheidingen benadrukken het groene karakter van de voormalige plazierbossen door deze als hagen en struiken uit te voeren. Daarnaast wordt op alle achterhoeken van de kavels een boom geplaatst, zodat ook de hoogte van het vroegere plazierbos ervaren wordt

Inrich ng van de tuinen

Aan de voorzijde lage, groene erfafscheidingen. Langs de zij- en achtererfgrenzen mogen hogere erfafscheidingen komen. Op de achterhoeken komt een boom.

Uitzondering: langs de Moark wordt de achterste strook van het kavel gezien als ‘gelegen aan openbaar gebied’, daarom hier ook lage erfafscheidingen.

Referen ebeelden voor de inrich ng van de voortuin

28

De woningen dienen op de straat te worden gericht.

Uitzondering: langs de Moark wordt de achterste strook van het kavel gezien als ‘gelegen aan openbaar gebied’, daarom hier ook lage erfafscheidingen.

Het kleur- en materiaalgebruik refereert aan de tradi onele kleurstelling zoals dit te vinden is in de historische linten van Rinsumageast. Gevels worden in de basis opgetrokken in metselwerk met gedekte nten rood, donkerrood, bruin, of geel. Ondergeschikte delen van de gevel en aan- en uitbouwen kunnen in een ander materiaal worden uitgevoerd, zoals hout. Als incidenteel accent kan een wi e woning of een houten worden geplaatst. De daken worden gemaakt van gebakken pannen in de gedekte nten rood, oranje, donkerrood en antraciet/ zwart. Als accent kunnen een aantal woningen worden uitgevoerd met een rieten kap en/of daken van zink of vergelijkbaar materiaal.

De woningen dienen op de straat te worden gericht. De voorgevel is de naar de straat toe gekeerde gevel en deze dient voldoende ramen en/of deuren te beva en om een open karakter te krijgen. Woningen dienen op enige afstand van de aan de straat gelegen kavelgrens te worden geplaatst. Bijgebouwen worden vervolgens achter de voorgevelrooilijn geplaatst. Hierdoor ontstaan ruime, groene voortuinen.

De woningen worden één laag met een kap, net zo als de rest van Rinsumageast. Ten behoeve van een dorps karakter wordt een een afwisseling in kapvorm en kleine verschillen in bebouwings- en goothoogte en in de rooilijn toegestaan. Dit past ook bij de behoe e aan verschillende typen woningen. De kapvorm en -rich ng is vrij. Om toch een samenhangend totaalbeeld te krijgen is afstemming in het gevelbeeld van de woningen gewenst. Dit wordt bereikt door een afstemming in het kleur- en materiaalgebruik.

De woningen

Aardse, gedekte kleuren voor de daken en de gevels vormen de basis van het kleurgebruik.

Referen ebeelden voor het beeld van de woningen

;52937 ;5

Elmodjh#5# Ehhognzdolwhlwvsodq

;62937 ;6

BEELDKWALITEITSPLAN DE MOARK EN JUCKEMAWEI

RINSUMAGEAST

Beeldkwaliteitsplan De Moark en Juckemawei Rinsumageast - 27 mei 2024

Inleiding

Welstand

De woningen

Voortuin

Welstandscriteria Plaatsing

Opmaak

<52937 <5

Elmodjh#6# Dnrhvwlvfk#rqghu}rhn#zhjyhunhhuvodzddl