CConstaterende datDantumadiel
Koppel je AI →
Document · PDF

Begroting Dantumadiel 2027_def

Commissievergadering 1 27 oktober 2026, gemeente DantumadielBij agendapunt: 2e Turap 2026 en begroting 202735.253 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 5

Begroting 2027 september 2026 2 Begroting 2027 Dantumadiel Inhoudsopgave Inhoudsopgave ........................................................................................................................................ 2 Voorwoord .............................................................................................................................................. 4 Inleiding ................................................................................................................................................... 5 Programma 1: Ynwenner en Bestjoer ................................................................................................... 12 Programma 2: Mienskip ........................................................................................................................ 18 Programma 3: Soarch en Wolwêzen ..................................................................................................... 22 Programma 4: Wurk, Bedriuw en Rekreaasje ....................................................................................... 28 Programma 5: Wenjen en Omjouwing ................................................................................................. 31 Programma 6: Iepenbiere Romte .........................................................................................................

35 Algemiene dekkingsmiddels, Overhead, Heffing VPB en Onvoorzien .................................................. 38 Algemiene dekkingsmiddels ............................................................................................................. 38 Overhead........................................................................................................................................... 40 Heffing VPB ....................................................................................................................................... 42 Onvoorzien ........................................................................................................................................ 43 Paragrafen ............................................................................................................................................. 44 Paragraaf lokale heffingen ................................................................................................................ 44 Paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing ...................................................................... 53 Paragraaf onderhoud kapitaalgoederen ...........................................................................................

60 Paragraaf financiering ....................................................................................................................... 65 Paragraaf bedrijfsvoering .................................................................................................................. 71 Paragraaf verbonden partijen ........................................................................................................... 77 Kader verbonden partijen ............................................................................................................. 77 Gemeenschappelijke regelingen ................................................................................................... 80 Vennootschappen en coöperaties ................................................................................................ 86 Stichtingen en verenigingen ......................................................................................................... 89 Paragraaf grondbeleid ...................................................................................................................... 92 Paragraaf openbaarheid ...................................................................................................................

98 Financiën ............................................................................................................................................... 99 Geprognosticeerde balans ................................................................................................................ 99 Meerjarenbegroting ........................................................................................................................ 100 Bijlagen ................................................................................................................................................ 101 Bijlage 1: Lijst van investeringen ..................................................................................................... 101 Bijlage 2: Staat van reserves en voorzieningen .............................................................................. 108 Bijlage 3: Algemene reserve ........................................................................................................... 112 Bijlage 4: Langlopende leningen ..................................................................................................... 114 3 Begroting 2027 Dantumadiel Bijlage 5: Gewaarborgde geldleningen ...........................................................................................

115 Bijlage 6: Structurele toevoegingen en onttrekkingen aan reserves .............................................. 117 Bijlage 7: Incidentele baten en lasten ............................................................................................. 118 Bijlage 8: Overzicht baten en lasten per taakveld .......................................................................... 123 Vaststellingsbesluit ............................................................................................................................. 127 4 Begroting 2027 Dantumadiel Voorwoord Voorwoord Hierbij bieden wij u de begroting 2027 aan. De begroting geeft een ander financieel beeld dan voorgaande jaren en kent voor alle jaarschijven een negatief begrotingssaldo. Dit betekent dat de komende tijd hard gewerkt dient te worden om de tekorten om te buigen en de balans tussen ambities en de financiën te verbeteren. Het gewijzigde financiële beeld is met name te herleiden naar de zorg, ondersteuning en bestaanszekerheid voor onze inwoners (programma 3). Net als vele gemeenten in Nederland heeft Dantumadiel te maken met sterk stijgende kosten voor de Jeugdzorg. Landelijk en lokaal wordt, onder de Hervormingsagenda Jeugd, gewerkt aan een omvangrijk pakket afspraken met als doel de jeugdzorg te verbeteren en financieel gezond te maken.

Naast de kosten voor de jeugdzorg zijn ook de uitgaven voor bestaanszekerheid sterk toegenomen in de afgelopen periode. De negatieve resultaten verminderen ook het bedrag in de Algemene reserve, onze spaarpot met financiële middelen voor mogelijke tegenvallers in de toekomst. De stand van de reserve daalt onder het door de Raad vastgestelde minimale niveau. Dit betekent dat het College aan de slag gaat met gerichte acties om ook de Algemene reserve te verhogen. Dit hangt sterk samen met het ombuigen van de negatieve resultaten. Ondanks de financiële uitdagingen biedt deze begroting een goede basis om de voorzieningen voor inwoners op peil te houden en te verbeteren. Er wordt blijvend geïnvesteerd in belangrijke projecten, zoals het MFC Feanwâlden en de renovatie van de Sikkemahal, en in wegen en fietspaden. Verder wordt er ingezet op aanvullend beleid voor urgente woningzoekenden en doorontwikkeling van onze (digitale) informatievoorziening. Op deze manier zorgen we voor voorzieningen die onze inwoners dagelijks kunnen zien en gebruiken. De financiële gevolgen van Prinsjesdag zijn nog niet verwerkt in deze begroting. Deze staan in de septembercirculaire 2026 die wij ontvangen van de Rijksoverheid. De raad ontvangt hiervoor een afzonderlijk advies over de beleidsmatige en financiële gevolgen van de septembercirculaire 2026.

Inmiddels is al wel duidelijk dat het verwachte tekort lager zal zijn dan is opgenomen in de begroting. Ik wil iedereen bedanken die heeft bijgedragen aan deze begroting. Het college van Burgemeester en Wethouders, Rommy Kempenaar Wethouder Financiën 5 Begroting 2027 Dantumadiel Inleiding 0.1 Uitgangspunten bij de begroting Uitgangspunt voor het opstellen van de Begroting 2027 is de Perspectiefnota 2027-2030. Na vaststelling van de Perspectiefnota op 30 juni 2026 zijn er nog een aantal mutaties geweest welke van invloed zijn op het begrotingssaldo. De provincie heeft als toezichthouder een wettelijke plicht om gemeentelijke begrotingen te toetsen op structureel en reëel evenwicht. De toetst vindt in eerste instantie plaats op het begrotingsjaar. Indien het begrotingsjaar niet structureel in evenwicht is, moet aangetoond worden dat het structurele evenwicht uiterlijk in de laatste jaarschijf van de meerjarenraming wordt bereikt. Hierbij mag geen sprake zijn van een opschuivend meerjarenperspectief waarbij in de opvolgende begrotingen alleen de laatste jaarschijf sluit. Het is dus belangrijk om het begrotingsjaar structureel in evenwicht te hebben en houden. Voor het financieel beleid wordt als uitgangspunt genomen dat er ruimte voor nieuw beleid aanwezig is als er een structureel en reëel sluitende begroting is waarbij ook de eerste jaarschijf sluit.

Het andere uitgangspunt is dat de algemene reserve van voldoende niveau is. Algemene financiële uitgangspunten De algemene technische uitgangspunten bij het opstellen van de Begroting 2027 zijn: • De raming van lasten en baten van bestaand beleid vindt plaats op basis van analyses en niet uitsluitend op basis van inflatie indexering. • De raming van gemeentelijke bijdragen aan externe instanties vindt plaats op basis van de meest recente begrotingen van deze partijen. • Voor de meerjarenbegroting wordt geraamd op basis van constante prijzen. • Structurele lasten worden gedekt door structurele baten en incidentele baten zijn voornamelijk dekkingsmiddel voor incidentele lasten. • De algemene reserves en de weerstandscapaciteit voldoen aan normen die zijn gebaseerd op een risicoanalyse (op te nemen in de paragraaf risicobeheersing en weerstandsvermogen) en de nota risicomanagement en weerstandsvermogen. • De financierings- en schuldpositie en het kasstroomsaldo voldoen aan de normen van de Economische Monetaire Unie (EMU) en de Wet HOF. • Door middel van de in de begroting opgenomen onderhoudsplannen wordt ten alle tijde ruimte gelaten voor onderhoud van kapitaalgoederen volgens de door de raad vastgelegde kwaliteitsniveaus.

• Vrijvallende kapitaallasten van vervangingsinvesteringen met betrekking tot d e bedrijfsvoering blijven beschikbaar voor noodzakelijke vervangingen in de bedrijfsvoering. Technische begrotingsparameters Bij het opstellen van de begroting wordt uitgegaan van de volgende parameters. Parameter | Bron | Waarde Inflatie, geharmoniseerde consumentenprijsindex (hicp) | Centraal Economisch Plan 2026 (CPB) | 1,9% Loonvoet sector overheid | Centraal Economisch Plan 2026 (CPB) | 4,2% Rente 25 jaar | Bank Nederlandse Gemeenten (BNG) - april | 3,8% 2026 Uitgangspunten tariefbeleid In het hiernavolgende schema zijn de uitgangspunten voor de componenten van het tariefbeleid opgenomen. (Belasting)tarieven | Uitgangspunten De inkomsten OZB stijgen met de inflatie (hicp), waarbij het tarief aangepast wordt voor Onroerendezaakbelasting | de waardestijging en -daling van woningen en niet-woningen. Wanneer de procentuele (OZB) | waardestijging van woningen en niet-woningen hoger is dan de infaltie, daalt het OZB- tarief. Wanneer de procentuele waardestijging van woningen en niet-woningen lager is dan de inflatie, stijgt het OZB-tarief. Afvalstoffenheffing | 100% kostendekkend, inclusief de component BTW–compensatie. Rioolrechten | 100% kostendekkend, inclusief de component BTW–compensatie.

Leges | Aanpassing tarieven afhankelijk van kostenniveau, berekend op basis van het model opgesteld door de Adviesgroep Nederlandse Gemeenten (ANG-model). Tarieven sportaccommodaties | Gelijkblijvende tarieven ten opzichte van 2026. (binnen– en buitensport) Uitgangspunten beleidsindicatoren De uniforme set van beleidsindicatoren is voorgeschreven door het BBV. Hierin is aan de gemeenten opgelegd gebruik te maken van een basis set van beleidsindicatoren voor de begroting en de verantwoordingsstukken. Het doel hiervan is om de resultaten van beleidsmatige inspanningen van gemeenten beter inzichtelijk te maken en te kunnen vergelijken met het landelijke gemiddelde. De set van beleidsindicatoren is ondergebracht bij het betreffende programma binnen de begroting. Een klein aantal beleidsindicatoren welke betrekking hebben op de eigen organisatie worden door de gemeenten zelf ingevuld. Voor de overige beleidsindicatoren dient gebruikt te worden gemaakt van de websitewww.waarstaatjegemeente.nl. Ook de definities van de diverse beleidsindicatoren worden op deze website nader toegelicht. Voor wat betreft de actualiteit van de maatstaven kunnen grote verschillen bestaan. Het jaar waarover wordt gerapporteerd staat bij de betreffende indicator vermeld.

6 Begroting 2027 Dantumadiel 0.2 Meerjaren begroting In de onderstaande tabel ziet u de meerjarige begrotingssaldi zoals deze in de begroting 2027 zijn opgenomen. Bedragen x €1.000 Omschrijving | Jaarrekening | Begroting 2026 Begroting 2027 | Raming 2028 | Raming 2029 | Raming 2030 2025 Baten | 84.080 | 83.021 | 80.596 | 76.004 | 76.628 | 77.414 Lasten | -81.491 | -93.070 | -83.484 | -77.728 | -78.498 | -78.147 Saldo baten en lasten | 2.589 | -10.049 | -2.889 | -1.724 | -1.869 | -733 Onttrekkingen | 3.362 | 9.540 | 3.745 | 1.404 | 893 | 893 Stortingen | -2.767 | -1.002 | -1.600 | -878 | -694 | -694 Saldo onttrekkingen en | 596 | 8.538 | 2.145 | 526 | 200 | 200 stortingen Resultaat | 3.184 | -1.512 | -744 | -1.198 | -1.670 | -533 0.3 Van perspectiefnota naar begroting Na de vaststelling van de Perspectiefnota 2027 hebben er nog een aantal begrotingswijzigingen plaatsgevonden welke van invloed zijn op het begrotingsresultaat van de gemeente Dantumadiel. In onderstaande tabel zijn deze mutaties weergegeven. Onder de tabel treft u een toelichting aan bij de betreffende wijzigingen.

7 Begroting 2027 Dantumadiel Omschrijving | Begroting | Raming | Raming | Raming (bedragen x € 1.000) | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Perspectiefnota 2027 | 587 | 64 | 6 | 1.232 Begroting 2027 | -744 | -1.198 | -1.670 | -533 Mutatie resultaat | -1.331 | -1.262 | -1.676 | -1.765 Verklaring mutatie resultaat Mutaties door raadsvoorstellen Aanwijzen Accountant 2026-2028 | -44 | -44 | -44 | -44 Verwervingskrediet Nota Grondbeleid | -15 | -16 | -16 | -16 Renovatie Sikkemahal | -22 | -94 | -93 | -91 MFC Feanwâlden | - | - | -97 | -95 Mutaties 2e turap 2026 Hogere uitgaven Jeugdzorg | -1.186 | -1.186 | -1.186 | -1.186 Ramen WAZO uitkeringen | 214 | 214 | 214 | 214 Hogere uitgaven bijstandsuitkeringen | -180 | -180 | -180 | -180 Bijstelling OZB 2026 | -112 | -112 | -112 | -112 Doorschuiven sloopkosten Teeling | -175 | - | - | - Doorschuiven Leges inkomsten MFC Feanwâlden | 200 | - | - | - Verschillen < € 100.000 | -197 | 17 | -88 | -69 Mutaties begroting 2027 Bijstelling Algemene uitkering | -147 | -117 | -171 | -171 Bijstellen afvalstoffenheffing | 131 | 131 | 129 | 148 Bijstelling leges | 114 | 96 | 77 | 120 Bijstelling rioolheffing | 86 | 153 | 222 | 293 Mutatie voorziening rioolheffing | -11 | -41 | -58 | -113 Bijstelling OZB | 13 | 13 | 13 | 13 Bijstelling financieringslasten | - | -95 | -285 | -475 Verklaarde mutatie | -1.331 | -1.262 | -1.676 | -1.765 Mutaties raadsvoorstellen

Tussen het moment van vaststellen van de perspectiefnota en de begroting zijn nog een aantal raadsvoorstellen aangenomen . De weergegeven impact op het begrotingsresultaat is overeenkomstig met het betreffende raadsvoorstel. Mutaties 2e Turap 2026 In de 2e turap 2026 zijn een aantal structurele wijzigingen opgenomen die doorwerken in het financieel perspectief van de begroting 2027. Hieronder een toelichting op de grootste afwijkingen. Hogere uitgaven Jeugdzorg De uitgaven voor jeugdhulp zijn gestegen. De oorzaak zit in de specifieke uitgaven voor ingezette zware zorg. 8 Begroting 2027 Dantumadiel 9 Begroting 2027 Dantumadiel Ramen WAZO uitkeringen De uitkering van het UWV als tegemoetkoming voor het doorbetalen van loonkosten tijdens het verlof van werknemers rondom de komst van een kind. Deze bate is structureel van aard, al kan de hoogte variëren afhankelijk van het aantal zwangerschappen. Ramen uitkering Beschermd Wonen Jaarlijks ontvangt de gemeente een uitkering van de centrumgemeente voor Beschermd wonen. De uitkering is afhankelijk van het resultaat dat wordt gerealiseerd door de centrumgemeente die uitvoering geeft aan Beschermd wonen. In de afgelopen jaren is een gemiddelde uitkering ontvangen van € 338.000. Als gevolg van de nieuwe inkoop verwachten we voor 2027 en verder een lagere inkomst.

Hogere uitgaven bijstandsuitkeringen De bijstandsuitgaven zijn hoger dan geraamd. De stijging is voornamelijk het gevolg van hogere kosten voor Loonkostensubsidie. De hogere kosten worden veroorzaak door een stijging in het aantal inwoners dat de subsidie ontvangt en een stijging in de gemiddelde subsidie per persoon. Bijstelling OZB 2026 Op basis van de laatste prognoses ontvangt de gemeente in 2026 minder OZB voor niet-woningen dan begroot. Het verschil wordt veroorzaakt doordat er in de begroting geen rekening is gehouden met de heffingsvrijstellingen cf. artikel 220d van de Gemeentewet. Middels deze structurele aanpassing is deze omissie verholpen. Doorschuiven sloopkosten Teeling De voormalige diervoederfabriek van Teeling Petfood wordt naar verwachting gesloopt in 2028. De bijbehorende kosten worden doorgeschoven. Doorschuiven Leges inkomsten MFC Feanwâlden De aanvraag van de bouwvergunning van het MFC Feanwâlden staat gepland in 2028. De bijbehorende legesopbrengsten voor de gemeente worden doorgeschoven. Overigens zijn dezelfde leges ook opgenomen in de bouwkosten van het MFC Feanwâlden, het betreft zowel een bate als een last voor de gemeente.

Mutaties begroting 2027 Bijstelling Algemene uitkering Na het publiceren van de meicirculaire door het ministerie van Binnenlandse zaken en en Koninkrijksrelaties (BZK) zijn er fouten geconstateerd in de gepubliceerde circulaire op 29 mei 2026 . Een aantal weken na de initiële publicatie heeft BZK een herziening gepubliceerd, de impact van deze herziening is verwerkt middels de begroting 2027. Bijstellen afvalstoffenheffing Voor de afvalstoffenheffing wordt een kostendekking aangehouden van 100%. Als gevolg van stijgende kosten stijgt ook de afvalstoffenheffing. Bijstellen leges De legesinkomsten zijn naar boven bijgesteld voor 2027 en verder. Voornaamste oorzaak voor de stijging is de aanpassing van de kosten voor bouwvergunningen in hoofdstuk 2. De kostendekkendheid van de leges stijgt van 71% naar 82%. Doelstelling is om in komende jaren te stijgen naar volledige kostendekkendheid. Bijstelling rioolheffing Voor de rioolheffing wordt een kostendekking aangehouden van 100%. Als gevolg van stijgende kosten stijgt ook de rioolheffing. Daarnaast is in het Water- en rioleringsprogramma vastgesteld om de tarieven de komende jaren geleidelijk te verhogen om een acute- en omvangrijke stijging in de toekomst te vermijden. Mutatie voorziening rioolheffing In het vastgestelde Water- en Rioleringsprogramma is opgenomen om de rioolheffing geleidelijk te verhogen.

Als gevolg wordt er in komende jaren een kleiner aandeel van de kosten gedekt vanuit de voorziening rioolheffing. Bijstelling OZB Uitgangspunt voor de OZB is een stijging van de inkomsten gelijk aan de inflatie (hicp). Bijstelling financieringslasten Als gevolg van lagere resultaten blijft er minder geld in kas en moet er meer worden gefinancierd met lang vreemd vermogen. Het aantrekken van lang vreemd vermogen brengt hogere financieringslasten met zich mee. We zien deze hogere financieringslasten met name terug in de latere begrotingsjaren. 0.4 Structurele positie In de onderstaande tabel ziet u de meerjarige structurele begrotingssaldi zoals deze in de Begroting 2027 zijn opgenomen. Het structurele begrotingssaldo is het begrotingssaldo, zoals getoond onder 0.2 Meerjarige begroting, minus de incidentele baten en lasten. De structurele begroting dient, conform de gemeentewet, structureel en reëel in evenwicht te zijn. Zoals ook blijkt uit onderstaande tabel is de begroting van de Gemeente Dantumadiel structureel in evenwicht. Dat wil zeggen dat het structurele begrotingsresultaat in alle jaarschijven een positief saldo vertoont.

Bedragen x €1.000 Omschrijving | Begroting 2027 - | Raming 2028 - | Raming 2029 - | Raming 2030 - Structureel | Structureel | Structureel | Structureel Baten | 78.035 | 74.702 | 75.596 | 76.586 Lasten | -77.946 | -76.049 | -77.302 | -77.040 Saldo baten en lasten | 89 | -1.348 | -1.706 | -454 Onttrekkingen | 96 | 96 | 139 | 139 Stortingen | -11 | -11 | -11 | -11 Saldo onttrekkingen en stortingen | 85 | 85 | 128 | 128 Resultaat | 174 | -1.262 | -1.579 | -326 0.5 Ontwikkeling Algemene reserve De Algemene reserve is onderdeel van het eigen vermogen van een gemeente. Dit eigen vermogen is het saldo van de bezittingen en de schulden op de gemeentelijke balans. De Algemene reserve is de buffer voor het opvangen van risico’s en tegenvallers. In onderstaande tabel is het verloop van de Algemene reserve weergegeven. Hierbij is de stand van de Algemene reserve per 1 januari 2026 als uitgangssituatie genomen en is rekening gehouden met de geraamde toevoegingen en onttrekkingen. Zodoende ontstaat er een beeld van de ontwikkeling van de Algemene reserve door de jaren. In de bijlagen is een uitsplitsing gemaakt van de vermeerderingen en verminderingen in de Algemene reserve. 10 Begroting 2027 Dantumadiel De verwachte stand van de Algemene reserve eind 2030 is afgerond € 6 miljoen lager dan de verwachting in de Perspectiefnota.

Het verschil is voornamelijk een gevolg van mutaties in de begrotingsresultaten 2026 tot en met 2029 ten opzichte van de Perspectiefnota. Voor de beoordeling van de financiële positie hanteert de gemeente Dantumadiel het uitgangspunt dat de minimale omvang van de Algemene reserve aan het einde van het begrotingsjaar minimaal de benodigde weerstandcapaciteit moet bevatten conform de Nota Risicomanagement en Weerstandsvermogen. Is de stand van de Algemene reserve aan het einde van het begrotingsjaar onvoldoende dan kijken we naar de stand van de Algemene reserve aan het einde van de alle gepresenteerde begrotingsjaren. De stand van de Algemene reserve is zowel eind 2027 als eind 2030 lager dan het vereiste weerstandsvermogen uit de Nota Risicomanagement en Weerstandsvermogen. In de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing leest u meer over de beoordeling van het weerstandsvermogen van de gemeente Dantumadiel.

Omschrijving | Begroting | Begroting | Raming | Raming | Raming (bedragen x € 1.000) | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Beginstand | 15.095 | 12.129 | 7.746 | 6.349 | 5.136 Onttrekkingen | -6.452 | -3.037 | -819 | -266 | -266 Toevoegingen | 301 | 165 | 165 | 251 | 251 Resultaatbestemming (J-1) | 3.184 | -1.512 | -744 | -1.198 | -1.670 Eindstand | 12.129 | 7.746 | 6.349 | 5.136 | 3.452 11 Begroting 2027 Dantumadiel 12 Begroting 2027 Dantumadiel Programma 1: Ynwenner en Bestjoer 1.1 Waar gaat programma 1 'Ynwenner en Bestjoer' over? Programmaportefeuillehouder: A. Haga, R. Kempenaar Dit programma gaat over de gemeente zelf: hoe inwoners en ondernemers onze dienstverlening ervaren, wat voor werkgever wij zijn, hoe veilig onze dorpen zijn, hoe inwoners kunnen meedenken, welke positie wij innemen in de regio, bij het Rijk en in Europa, en hoe gezond onze financiën zijn. De komende vier jaar stellen we een visie op dienstverlening op, herijken we onze servicenormen en bieden we voor elk veelvoorkomend product een webformulier aan. We investeren in een strategische personeelsplanning en in een leer- en ontwikkelaanbod dat past bij wat moderne dienstverlening vraagt. We werken aan bewustwording over ondermijning, actualiseren het drugsbeleid, geven voorlichting over cybercrime en richten herkenbare noodsteunpunten in.

We stellen heldere kaders voor burgerparticipatie vast en een strategie voor onze regionale, nationale en Europese samenwerking. De basis daaronder is een sluitende meerjarenbegroting en een financiële positie die tegenvallers kan opvangen. 1.2 Doelen Overzicht doelen en activiteiten Programma 1: Ynwenner en Bestjoer 101.1 Inwoners en ondernemers krijgen dienstverlening van goede kwaliteit, digitaal waar het kan en aan het loket waar dat nodig is. Wie iets nodig heeft van de gemeente, moet dat snel en begrijpelijk kunnen regelen. Het fysieke loket in het gemeentehuis blijft open. Digitaal breiden we uit: voor elk veelvoorkomend product komt een webformulier. We voldoen aan de wettelijke eisen voor digitale toegankelijkheid en voor elektronisch verkeer met de overheid. 101.1.1 We stellen een visie op dienstverlening op en herijken onze servicenormen. 101.1.2 We bieden voor elk veelvoorkomend product een webformulier aan, voldoen aan de actuele eisen van de WMEBV en borgen de wettelijke normen voor digitale toegankelijkheid. Dantumadiel blijft een aantrekkelijke werkgever die talent aantrekt, ontwikkelt en behoudt, met voldoende kennis en continuïteit in de organisatie. Medewerkers beschikken over de klantgerichte, communicatieve en digitale vaardigheden die moderne dienstverlening dichtbij inwoners vraagt, nemen verantwoordelijkheid en werken vanuit vertrouwen.

101.2 Dantumadiel is een aantrekkelijke werkgever met deskundige medewerkers die de kennis en vaardigheden hebben voor hedendaagse, toegankelijke dienstverlening. 101.2.1 We ontwikkelen een strategische personeelsplanning, borgen vakkennis en sleutelfuncties bij vertrek en bieden een leer- en ontwikkelaanbod dat aansluit bij wat moderne dienstverlening vraagt. 102.1 Bestuurders, medewerkers, inwoners en ondernemers herkennen signalen van ondermijnende criminaliteit en weten hoe zij daarop kunnen handelen. Ondermijning gedijt waar niemand het ziet. We vergroten daarom de bestuurlijke, ambtelijke en maatschappelijke weerbaarheid. Raads- en collegeleden kennen de risico's, medewerkers herkennen signalen en weten hoe zij die melden, en inwoners en ondernemers weten waar zij verdachte situaties veilig kwijt kunnen. Zo dragen we samen bij aan een veilige en integere leef- en werkomgeving. 102.1.1 We werken jaarlijks aan bewustwording over ondermijning, met een sessie voor raad en college, een training voor medewerkers en de campagne Wat soesto, waarin we jaarlijks een thema uitlichten. 102.1.2 We voeren jaarlijks een integrale bedrijvencontrole uit en zijn zichtbaar en benaderbaar aanwezig in de wijk, zodat we signalen vroegtijdig ophalen. 102.1.3 We actualiseren het drugsbeleid op grond van artikel 13b van de Opiumwet.

102.2 Jongeren glijden niet af naar criminaliteit en groeien niet door naar de georganiseerde criminaliteit. Jongeren zijn kwetsbaar voor groepsdruk, ronseling en criminele beïnvloeding, online net zo goed als op straat. We versterken hun weerbaarheid, samen met de scholen en het sociaal domein. 102.2.1 We versterken de weerbaarheid van jongeren tegen groepsdruk, ronseling en criminele beïnvloeding, online en op straat, samen met de scholen en het sociaal domein. 102.3 Inwoners, ondernemers en de gemeente maken veilig gebruik van technologie en zijn beter beschermd tegen digitale criminaliteit. 13 Begroting 2027 Dantumadiel Digitale criminaliteit raakt iedereen, maar niet iedereen even hard; we besteden bijzondere aandacht aan kwetsbare groepen. Daarnaast zorgen we dat onze eigen informatiebeveiliging op orde is en dat we voorbereid zijn op een cybercrisis en op online aangejaagde ordeverstoringen. 102.3.1 We geven jaarlijks voorlichting over cybercrime en gedigitaliseerde criminaliteit, afwisselend voor ouderen en voor het mkb, en dragen de landelijke campagne Echt niet vandaag uit met een lokale campagne. 102.3.2 We implementeren het plan voor Business Continuity Management, oefenen jaarlijks met cyberincidenten en trainen het bestuur eens per vier jaar in informatiebeveiliging. 102.4 Dantumadiel is voorbereid en weerbaar bij noodsituaties en crises.

Bij een crisis telt de eerste periode het zwaarst. We versterken de zelfredzaamheid van inwoners, helpen de samenleving elkaar te ondersteunen en zorgen voor herkenbare noodsteunpunten waar mensen terechtkunnen als de reguliere voorzieningen of de communicatie beperkt beschikbaar zijn. Zo beperken we de gevolgen van een crisis zoveel mogelijk. 102.4.1 We geven voorlichting over crisisvoorbereiding en zelfredzaamheid, over wat inwoners in huis kunnen hebben voor de eerste 72 uur en over NL-Alert en de andere informatiekanalen. 102.4.2 We richten herkenbare noodsteunpunten in: we bepalen geschikte locaties, leggen de basisvoorzieningen en de afspraken over inzet en bereikbaarheid vast, maken ze bekend en testen regelmatig of ze inzetbaar zijn. 103.1 Heldere kaders voor burgerparticipatie Inwoners weten hoe zij kunnen meedenken over hun leefomgeving en wat er met hun inbreng gebeurt. 103.1.1 We stellen heldere kaders voor burgerparticipatie vast en brengen de lopende activiteiten en projecten daaronder. 103.2 Dantumadiel heeft een sterke positie in de regio, bij het Rijk en in Europa en benut die voor de opgaven van de gemeente. Als kleine gemeente halen we kennis, geld en slagkracht uit samenwerking. We kiezen bewust waar we aan tafel zitten en met welke boodschap. Waar een eigen aanpak beter past bij onze schaal, kiezen we daarvoor.

103.2.1 We stellen een strategie vast voor onze regionale, nationale en Europese samenwerking, met onze prioritaire onderwerpen en de keuze waar we wel en niet aan tafel zitten. 103.2.2 We voeren ons aandeel in de Regio Deal Noordoost-Fryslân II uit, nemen deel aan de regionale samenwerking in Noordoost-Fryslân en aan het NPVR Noard-Fryslân, en leggen daarover jaarlijks verantwoording af. 104.1 De gemeente heeft een sluitende meerjarenbegroting en een financiële positie die tegenvallers kan opvangen. 104.1.1 We actualiseren het afschrijvingsbeleid. 104.1.2 We actualiseren de nota risicomanagement en weerstandsvermogen. 14 Begroting 2027 Dantumadiel 1.3 Beleidsdocumenten Beleidsdocumenten per onderwerp Dienstverlening Programmaplan Opbouw Dantumadiel 2024 Visie ‘Dantumadiel krijgt het voor elkaar’ Veilige woon en leefomgeving Veiligheidsagenda 2024-2027 Regionaal Beleidsplan Veiligheid Noord-Nederland 2024 – 2027 (Politie) Fries Regionaal crisisplan Deelplan bevolkingszorg Deelplan crisiscommunicatie Gemeenschappelijke Regeling Veiligheidsregio Fryslân 2024 Samenwerkingsovereenkomst Zorg en Veiligheidshuis 2019 e.v.

Meerjarenplan Zorg en Veiligheidshuis Fryslân 2024-2028 De Friese Norm 2022 Subsidieregeling initiatieven jaarwisseling Dantumadiel Nadere regels carbidschieten Dantumadiel Beleidsregels bestuurlijke handhaving drugscriminaliteit gemeente Dantumadiel Beleidsregel coffeeshops gemeente Dantumadiel Beleidsregels Wet aanpak woonoverlast gemeente Dantumadiel 2024 Notitie Ondermijning - Klaar voor de strijd Krachtig en eigentijds bestuur Raadsakkoord 2022-2026 Coalitieakkoord 2025 - 2026 Nij bestjoer, no foarut! Sociaal Economisch Masterplan en Agenda Netwerk Noordoost (ANNO) Gezond financieel beleid voor de lange termijn Financiële beleidsdocumenten (begroting, meerjarenraming, jaarrekening en perspectiefnota) 1.4 Verbonden partijen Verbonden partij | Bijdrage aan beleidsdoelstellingen Veiligheidsregio Fryslân (VRF), | Belangrijke partner bij het realiseren van een veilige woon- en leefomgeving. onderdeel veiligheid Vereniging van Friese Gemeenten | De VFG behartigt de belangen voor alle Friese gemeenten, totaal 18. Vereniging van Nederlandse | De VNG behartigt de belangen voor alle Nederlandse gemeenten. Gemeenten K80 | De K80 zet in op lobby voor kleine gemeenten en kennisdeling. RIEC | Biedt ondersteuning in de strijd tegen ondermijnende criminaliteit. Veiligheidshuis Fryslân | Biedt persoonsgerichte aanpak van domein-overstijgende en complexe zorg- en veiligheidsproblemen.

1.5 Uniforme beleidsindicatoren Uniforme | Eenheid | Periode | Gemeente | Nederland beleidsindicatoren | Dantumadiel Formatie | Fte per 1.000 inwoners | 2026 | 9,2 | n.v.t. Bezetting | Fte per 1.000 inwoners | 2026 | 9,2 | n.v.t. Apparaatskosten | Kosten per inwoner | 2026 | 1.128 | n.v.t. Externe inhuur | Kosten als % van totale loonsom + totale | 2026 | 4,06 | n.v.t. kosten inhuur externen Verwijzingen Halt | Aantal verwijzingen | 2026 | 3 | 10 Winkeldiefstallen | Aantal per 1.000 inwoners | 2026 | 0,4 | 2,1 Geweldsmisdrijven | Aantal per 10.000 inwoners | 2026 | 3,7 | 10,6 Diefstallen uit | Aantal per 10.000 inwoners | 2026 | 2,08 | 3,14 woning Vernielingen en beschadigingen | Aantal per 1.000 inwoners | 2026 | 2,0 | 4,0 (in de openbare ruimte) 15 Begroting 2027 Dantumadiel 16 Begroting 2027 Dantumadiel Leeswijzer uniforme beleidsindicatoren Uniforme beleidsindicatoren Toelichting Bron Formatie Het gaat hier om de toegestane formatie in fte van het ambtelijk apparaat voor het begrotingsjaar op peildatum 1 januari, uitgedrukt in fte per 1.000 inwoners. Eigen gegevens Bezetting Het gaat hier om het werkelijk aantal fte dat werkzaam is (inclusief boventallige werknemers), dus niet om de toegestane formatieve omvang uit het formatieplan. Het aantal fte wordt uitgedrukt per 1.000 inwoners.

Eigen gegevens Apparaatskosten Apparaatskosten (ofwel organisatiekosten) zijn de noodzakelijke financiële middelen voor het inzetten van personeel (salarissen), organisatie-, huisvestings-, materieel-, automatiseringskosten e.d. voor de uitvoering van de organisatorische taken. Eigen gegevens Externe inhuur Eigen begroting Verwijzingen Halt Het aantal verwijzingen Halt per jaar van jongeren van 12 tot 18 jaar die een licht strafbaar vergrijp plegen. Deze jongeren worden door de politie of leerplichtambtenaren naar Bureau Halt verwezen voor een passende Halt-straf. Zij krijgen leeropdrachten en er volgen gesprekken met de jongere en de ouders. Op deze manier kunnen jongeren rechtzetten wat zij fout hebben gedaan, zonder dat zij in aanraking komen met het Openbaar Ministerie. Bureau Halt Winkeldiefstallen Het aantal winkeldiefstallen per 1.000 inwoners. CBS Geweldsmisdrijven Het aantal geweldsmisdrijven. Voorbeelden van geweldsmisdrijven zijn seksuele misdrijven, levensdelicten zoals moord en doodslag en dood en lichamelijk letsel door schuld (bedreiging, mishandeling, etc.). CBS Diefstallen uit woning Het aantal diefstallen uit woningen per 10.000 inwoners. CBS Vernielingen en beschadigingen (in de openbare ruimte) Hieronder vallen brandstichting, alle vormen van vernieling en misdrijven tegen de openbare orde en het openbaar gezag.

Voorbeelden van misdrijven tegen de openbare orde en tegen het openbaar gezag zijn opruiing, huis-, computer- en lokaalvredebreuk, deelneming aan een criminele of terroristische organisatie, openlijke geweldpleging, godslastering, discriminatie en het doen van een valse aangifte. Omdat het delict mensenhandel vaak onder dezelfde feitcode geregistreerd wordt als het delict mensensmokkel worden deze twee delicten samengeteld en weergegeven bij de gewelds- en seksuele misdrijven. CBS 1.6 Overzicht baten en lasten Bedragen x €1.000 Omschrijving | Begroting 2027 Baten 102 Dienstverlening | 451 103 Veiligheid | 49 Totaal Baten | 500 Lasten 101 Bestuur | -1.768 102 Dienstverlening | -603 103 Veiligheid | -2.378 Totaal Lasten | -4.749 Saldo baten en lasten | -4.250 Resultaat | -4.250 17 Begroting 2027 Dantumadiel 18 Begroting 2027 Dantumadiel Programma 2: Mienskip 2.1 Waar gaat programma 2 ‘Mienskip’ over? Programmaportefeuillehouder: T. Heeringa Mienskip gaat over wat mensen samen doen en over de plekken en de taal die dat dragen: het verenigingsleven, de dorpen, de schoolgebouwen, het Frysk en de streektaal, en het onderwijs dichtbij. De komende vier jaar houden we sport en cultuur toegankelijk voor kinderen die opgroeien in armoede en zetten we in op dorpsontwikkeling op basis van de dorpsbiografieën, met aandacht voor de vrijwilligers die dat mogelijk maken.

We maken een scenariokeuze voor het Sportpark Damwâld en verkennen samen met V.I.O.D. Driezum de verlichting op de sportvelden. We bereiden de nieuwbouw van de basisscholen en de Nije Warf in Wâlterswâld voor. En we stellen begin 2027 een taalbeleid vast, zodat het Frysk en de streektaal zichtbaar worden in onze dienstverlening en communicatie en worden doorgegeven via de peuteropvang en het onderwijs. 2.2 Doelen Overzicht doelen en activiteiten Programma 2: Mienskip 201.1 Onze dorpen zijn vitaal en het verenigingsleven is sterk. Het rijke verenigingsleven is een van de grootste krachten van Dantumadiel. Sportverenigingen, muziekverenigingen, culturele organisaties en vele andere vrijwilligersorganisaties zorgen voor ontmoeting, ontwikkeling en verbondenheid. We ondersteunen deze organisaties actief en zorgen ervoor dat deelname laagdrempelig en betaalbaar blijft, in het bijzonder voor onze jeugd. We willen de onmisbare vrijwilligers de ruimte geven en belemmeringen voor hen tot een minimum beperken. 201.1.1 We willen sport en cultuur toegankelijk houden voor kinderen die opgroeien in armoede. Daarom zetten wij in op een nieuwe overeenkomst met een partij die de kosten voor sport of cultuur voor deze kinderen vergoedt.

201.1.2 We zetten in op dorpsontwikkeling op basis van de dorpsinitiatieven die voortkomen uit de dorpsbiografieën, monitoren de inzet van de dorpsbudgetten en onderzoeken wat we kunnen toevoegen om vrijwilligers in hun kracht te zetten. 201.1.3 We maken een scenariokeuze voor het Sportpark Damwâld. 201.1.4 We verkennen samen met V.I.O.D. Driezum de mogelijkheden voor het verbeteren van de verlichting op de sportvelden. 202.1 Onze schoolgebouwen zijn van goede kwaliteit, duurzaam en passend bij het aantal leerlingen. We pakken nadrukkelijk de regie op de planmatige vernieuwing en verduurzaming van onze schoolgebouwen die aan onderhoud toe zijn. Zo zorgen we lokaal voor kwalitatieve huisvesting waar onze jeugd zich optimaal kan ontwikkelen. 202.1.1 We onderzoeken de mogelijkheden en treffen de voorbereidingen voor de nieuwbouw van de basisscholen en de Nije Warf in Wâlterswâld. In de Perspectiefnota van voorjaar 2028 nemen we een voorbereidingskrediet op. 203.1 Wy fuortsterkje de posysje fan it Frysk en de streektaal yn de gemeentlike tsjinstferliening en de publike kommunikaasje as part fan ús identiteit, kultuer en mienskip, troch it gebrûk, de sichtberens en de oerdracht fan de taal te befoarderjen. It aktyf befoarderjen en stimulearjen fan de Fryske taal en streektaal yn ús mienskip.

Neist it Frysk wurdt de streektaal eksplisyt neamd: de BFTK en oare provinsjale kommunikaasje oer taalbelied dogge dat struktureel, en Dantumadiel hat in streektaalgroep mei trije oare gemeenten dêr't it Westereender in serieuze rol yn kriget. 203.1.1 Wy stelle begjin 2027 it Taalbelied gemeente Dantumadiel fêst en jouwe útfiering oan de dêryn opnommen aktiviteiten. 203.1.2 Wy fergrutsje it sichtbere gebrûk fan it Frysk en de streektaal yn de gemeentlike tsjinstferliening en de publike kommunikaasje, mei each foar de útfierberens en it kommunikaasjedoel. 203.1.3 Wy fuortsterkje de rol fan it Frysk yn de pjutte-opfang en it ûnderwiis, ûnder oaren fia de nije feroardering pjutte- opfang en VVE en de gearwurking yn de LEA. 203.2 Kinderen in Dantumadiel krijgen goed onderwijs, dichtbij en verbonden met het dorp. 19 Begroting 2027 Dantumadiel We hechten grote waarde aan een sterk, hoogwaardig en toegankelijk onderwijsaanbod voor onze jeugd. We willen dat scholen in onze dorpen hun eigen identiteit kunnen behouden en dat het onderwijs nauw verbonden blijft met onze lokale gemeenschap, historie en de Friese taal. 203.2.1 We werken met de peuteropvang, de scholen en de GGD aan een doorgaande lijn van peuterschool naar basisonderwijs, aan een groter bereik van VVE en aan ouderbetrokkenheid en professionalisering van medewerkers.

20 Begroting 2027 Dantumadiel 2.3 Beleidsdocumenten Beleidsdocumenten per onderwerp Sociale verbondenheid Dorpenbudget (subsidieregeling) Voorzieningenniveau Startnotitie integraal beleid sociaal domein 2025 Notitie integraal beleid sociaal domein (i.o.) Startnotitie transformatiemiddelen hervormingsagenda jeugd 2025 Plan van aanpak Transformatie / Hervormingsagenda jeugd (i.o.) Aanvalsplan laaggeletterdheid Dantumadiel (t/m 2025) 2.4 Verbonden partijen Verbonden partij Bijdrage aan beleidsdoelstellingen Roobol Verzorgt het openbaar onderwijs zoals beschreven in artikel 46 van de Wet op het primair onderwijs 2.5 Uniforme beleidsindicatoren Uniforme beleidsindicatoren Eenheid Periode Gemeente Dantumadiel Nederland Niet-Sporters % 2024 54,5 42,5 Leeswijzer uniforme beleidsindicatoren Uniforme beleidsindicatoren Toelichting Bron Niet-Sporters Het percentage niet-wekelijkse sporters t.o.v. de bevolking van 19 jaar en ouder. Bevolking van 19 jaar en ouder dat niet minstens één keer per week aan sport doet.

Gezondheidsenquête (CBS, RIVM, GGD'en) 2.6 Overzicht baten en lasten Bedragen x €1.000 Omschrijving | Begroting 2027 Baten 201 Voorzieningen | 0 202 Onderwijshuisvesting en -kansenbeleid | 176 203 Sport | 0 204 Cultuur | 0 Totaal Baten | 176 Lasten 201 Voorzieningen | -150 202 Onderwijshuisvesting en -kansenbeleid | -2.842 203 Sport | -71 204 Cultuur | -904 Totaal Lasten | -3.968 Saldo baten en lasten | -3.792 Onttrekkingen 290 Mutaties reserves programma 2 | 1.150 Totaal Onttrekkingen | 1.150 Saldo onttrekkingen en stortingen | 1.150 Resultaat | -2.642 21 Begroting 2027 Dantumadiel 22 Begroting 2027 Dantumadiel Programma 3: Soarch en Wolwêzen 3.1 Waar gaat programma 3 ‘Soarch en Wolwêzen’ over? Programmaportefeuillehouder: R. Kempenaar, K. Wielstra, T. Heeringa Dit programma gaat over de zorg en ondersteuning waarop inwoners kunnen rekenen, over de bestaanszekerheid die daaronder ligt, en over de bijdrage die wij leveren aan de opvangopgave. De komende vier jaar zetten we in op korte en lokale routes met de huisarts en lokale partijen, ontwikkelen we Kansrijke Start en de ouderschapsondersteuning verder en zetten we een digitale jongerenwerker in. We stellen een uitvoeringsprogramma Jeugd op waarin we de Hervormingsagenda Jeugd vertalen naar maatregelen, en sturen op data en preventie, zodat de zorg beschikbaar blijft voor wie die nodig heeft.

We bieden mantelzorgondersteuning en onderzoeken of het aanbod aansluit bij wat mantelzorgers nodig hebben. We signaleren geldzorgen vroeg, begeleiden inwoners naar werk of een leerwerktraject, en stellen een ontwikkelkader vast voor de opvang van ontheemden in Damwâld en De Westereen. 3.2 Doelen Overzicht doelen en activiteiten Programma 3: Soarch en Wolwêzen 301.1 Inwoners krijgen zorg en ondersteuning dichtbij, via korte lijnen en eenvoudige aanvragen. We streven naar een betrouwbaar, laagdrempelig en lokaal georganiseerd zorgstelsel. Onze ambitie is om de toegang tot zorg en ondersteuning aan te bieden via korte lijnen en eenvoudige aanvraagprocedures. 301.1.1 We zetten in op korte en lokale routes met de huisarts en lokale partijen, onder meer door Welzijn op Recept en het verkennend gesprek door te ontwikkelen, en sluiten aan bij Friza. 301.1.2 We ontwikkelen Kansrijke Start en de ouderschapsondersteuning verder. 301.1.3 We zetten een digitale jongerenwerker in. 301.2 De uitgaven in het sociaal domein zijn beheersbaar en de zorg blijft beschikbaar voor wie die nodig heeft. In lijn met de Hervormingsagenda Jeugd sturen we op kwaliteit, effectiviteit en passende inzet van hulp. We streven naar een financieel robuust en houdbaar sociaal domein, waarbij middelen effectief en doelmatig worden ingezet.

301.2.1 We stellen een uitvoeringsprogramma Jeugd op en voeren dat uit, waarin we de Hervormingsagenda Jeugd vertalen naar maatregelen en sturen op data en preventie om doorstroom naar dure zorg te voorkomen. 301.3 Mantelzorgers voelen zich gewaardeerd en raken niet overbelast. We geloven sterk in de eigen kracht van de gemeenschap en de zorg voor elkaar. We zetten ons in voor het structureel erkennen, faciliteren en ontlasten van onze mantelzorgers. Zij vormen het onmisbare cement van onze samenleving. 301.3.1 We bieden mantelzorgondersteuning, met individuele begeleiding, mantelzorginlopen, groepsgesprekken en themabijeenkomsten. 301.3.2 We onderzoeken in 2027 aan welke activiteiten mantelzorgers behoefte hebben en of het huidige aanbod daarop aansluit. 302.1 Inwoners hebben bestaanszekerheid en problemen worden vroeg gesignaleerd. We willen voorkomen dat inwoners in armoede raken en problemen zich opstapelen. Daarom zetten we in op vroegtijdige signalering van problemen, optimaal gebruik van rijksmiddelen en goede algemene voorzieningen. Hiermee willen we bijdragen aan een stabiele basis en toekomstperspectief voor al onze inwoners en gezinnen. 302.1.1 We bieden het Jeugdfonds gezamenlijk aan via de Voorzieningenwijzer, monitoren de vraag om de doorontwikkeling naar behoefte te concretiseren en vergroten het bereik.

302.1.2 We zetten in op vroegsignalering, onder meer voor jongeren die achttien worden, samen met buurgemeenten en het onderwijs, en zetten SchuldHulpMaatje in om het sociale netwerk van inwoners te versterken. 302.1.3 We werken een plan van aanpak uit voor het project Weerbare samenleving en voor een voedselpakket voor inwoners die minder zelfredzaam zijn. 302.2 Inwoners die kunnen werken, doen mee: in werk, in een leerwerktraject of in de samenleving. We streven naar een inclusieve samenleving waarin iedereen naar vermogen kan meedoen en niemand langs de zijlijn staat. Ons doel is om inwoners actief, duurzaam en met maatwerk te begeleiden naar passend werk, een leerwerktraject of maatschappelijke participatie. 23 Begroting 2027 Dantumadiel 302.2.1 We zetten in op loopbaanadvisering, jobcoaching, re-integratie en activering, en gebruiken ondersteuningsmomenten met de Voorzieningenwijzer om naast rechtmatigheid ook de ondersteuningsbehoefte in beeld te brengen. 302.2.2 We versterken de positie van Dokwurk en voeren de intake voor de Participatiewet gezamenlijk uit, met de inkomensconsulent en de werkcoach gelijktijdig op locatie. 302.2.3 We versterken de basisvaardigheden van bijstandsgerechtigden en geven de aanpak van laaggeletterdheid daarin een plek. 303.1 Dantumadiel levert een passende bijdrage aan de opvangopgave, afgestemd op de schaal van onze gemeente.

Wij staan voor een realistische en uitvoerbare aanpak, waarbij de belangen van inwoners, leefbaarheid, veiligheid en maatschappelijke draagkracht centraal staan. Mocht het tot een interbestuurlijke opdracht komen in de vorm van een verdeelbesluit, dan zoeken wij actief de samenwerking met het Rijk, de provincie, het COA en andere gemeenten. Binnen de geldende wettelijke kaders blijven wij in gesprek over een passende bijdrage van Dantumadiel aan de opvangopgave. Daarbij zetten wij in op maatwerk, lokale regie en oplossingen die passen bij de schaal en mogelijkheden van onze gemeente. 303.1.1 We realiseren de amv-locatie in Damwâld. 303.1.2 We nemen actief deel aan interbestuurlijke overlegstructuren in het kader van de spreidingswet en de Oekraïneopvang. 303.1.3 We stellen een ontwikkelkader vast voor de opvang van ontheemden uit Oekraïne in Damwâld en De Westereen.

3.3 Beleidsdocumenten Beleidsdocumenten per onderwerp Langer leven in goede gezondheid Gemeentelijk Gezondheidsbeleid 2021-2025 Meer maatschappelijke participatie Beleids- en nadere regels; en verordeningen op terrein van Participatiewet, Jeugdzorg , Wmo, Wet inburgering, Schuldhulpverlening worden op dit moment geactualiseerd Visiedocument gebiedsteam (toegang) Startnotitie integraal beleid sociaal domein 2025 Notitie integraal beleid sociaal domein (i.o.) Startnotitie transformatiemiddelen hervormingsagenda jeugd 2025 Plan van aanpak Transformatie / Hervormingsagenda jeugd (i.o.) Gunstiger opvoedklimaat Beleids- en nadere regels; en verordeningen op terrein van Participatiewet, Jeugdzorg , Wmo, Wet inburgering, Schuldhulpverlening worden op dit moment geactualiseerd 3.4 Verbonden partijen Verbonden partij | Bijdrage aan beleidsdoelstellingen Dokwurk | Uitvoering Participatiewet. Veiligheidsregio Fryslân | Gezondheidsdienst van de Friese gemeenten ter bevordering van de gezondheidssituatie onderdeel GGD Fryslân | en leefstijl van inwoners.

De gemeenten: Achtkarspelen, Dantumadiel, Dongeradeel, Ferwerderadiel, Kollumerland Mobiliteitsburo | c.a., en Tytstjerksteradiel in de regio Noordoost Fryslân en de provincie Fryslân hebben Noordoost Fryslân | besloten om samen te werken op het gebied van het regionale doelgroepenvervoer en openbaar vervoer, dit om de leefbaarheid in de regio Noord Oost Fryslân te behouden. De centrumgemeente is Leeuwarden. Het doel is de beleidsvoorbereiding ten behoeve van Centrumregeling | de wettelijke taken op terrein van jeugdzorg, maatschappelijke ondersteuning en samenwerking Sociaal | participatie en de inkoop ten behoeve van wettelijke taken op het terrein van jeugdzorg en Domein Fryslân 2018 | maatschap-pelijke ontwikkeling doelmatig en kwalitatief hoogwaardig te organiseren met de Friese gemeenten.

3.5 Uniforme beleidsindicatoren Uniforme beleidsindicatoren | Eenheid | Periode | Gemeente | Nederland Dantumadiel Absoluut verzuim | Aantal per 1.000 leerlingen | 2025 | 9,9 | 7,4 Relatief verzuim | Aantal per 1.000 leerlingen | 2025 | 19 | 28 Vroegtijdig schoolverlaters | % deelnemers aan het VO en MBO | 2025 | 1,4 | 2,3 zonder startkwalificatie(vsv-ers) | onderwijs Banen | Aantal per 1.000 inwoners in de | 2025 | 480,7 | 858,8 leeftijd 15 – 64 jaar Jongeren met een delict voor de | % 12 t/m 21 jarigen | 2023 | 1,00 | 1,00 rechter Kinderen in uitkeringsgezin | % kinderen tot 18 jaar | 2024 | 5,00 | 6,00 Netto arbeidsparticipatie | % van de werkzame beroepsbevolking | 2025 | 72,4 | 73,2 ten opzichte van de beroepsbevolking Werkloze jongeren | % 16 t/m 22 jarigen | 2024 | 2,00 | 2,00 Personen met een | Aantal per 10.000 inwoners | 2025 | 271,7 | 281,2 bijstandsuitkering Lopende re- | Aantal per 10.000 inwoners van 15 – | 2025 | 245,1 | 217,8 integratievoorzieningen | 64 jaar Jongeren met jeugdhulp | % van alle jongeren tot 18 jaar | 2025 | 12,6 | 13,70 Jongeren met jeugdbescherming | % van alle jongeren tot 18 jaar | 2024 | 1,4 | 1,0 Jongeren met jeugdreclassering | % van alle jongeren van 12 tot 23 jaar | 2025 | 0,40 24 Begroting 2027 Dantumadiel Uniforme beleidsindicatoren | Eenheid | Periode | Gemeente | Nederland Dantumadiel Cliënten met een | Aantal per 10.000 inwoners |

2025 | 810 | 720 maatwerkarrangement WMO Leeswijzer uniforme beleidsindicatoren Uniforme | Toelichting | Bron beleidsindicatoren Absoluut verzuim | Er wordt gesproken van absoluut verzuim als een leerplichtige en/of | DUO kwalificatieplichtige jongere niet op een school of instelling staat ingeschreven. Er is sprake van relatief verzuim als een jongere wel op een school staat Relatief verzuim | ingeschreven, maar gedurende een bepaalde tijd de lessen/praktijk verzuimt. | DUO Ook veelvuldig te laat komen kan hiertoe worden gerekend. De periodeaanduiding '2018' staat voor schooljaar '2017/2018'. Vroegtijdig | Het percentage van het totaal aantal leerlingen van het VO en MBO (12 - 23 schoolverlaters zonder | jaar) dat voortijdig, dat wil zeggen zonder startkwalificatie, het onderwijs | Ingrado startkwalificatie(vsv- | verlaat. ers) | De periodeaanduiding "2018" staat voor schooljaar "2017/2018". Onder een baan wordt een vervulde positie verstaan. Dit betreffen zowel Banen | fulltimers, parttimers als uitzendkrachten. De indicator betreft het aantal banen | LISA per 1.000 inwoners in de leeftijd van 15 tot en met 64 jaar. Verwey Het percentage jongeren (12 t/m 21 jaar) dat met een delict voor de rechter is | Jonker Jongeren met een | verschenen.

Tot en met 2015 zijn de cijfers van deze indicator afkomstig van het | Instituut delict voor de rechter | Verwey-Jonker Instituut - Kinderen in Tel. De cijfers vanaf 2016 zijn afkomstig | – van het CBS. | Kinderen in Tel Percentage kinderen tot 18 jaar die in een gezin leven dat van een bijstandsuitkering moet rondkomen. Bijstandshuishouden is een huishouden | Verwey waarvan minimaal één lid een bijstandsuitkering ontvangt. Onder bijstand wordt | Jonker Kinderen in | hier uitkeringen aan huishoudens op grond van de Wet werk en bijstand (WWB, | Instituut uitkeringsgezin | tot 2015) en de Participatiewet (vanaf 2015) en het Besluit bijstandsverlening | – zelfstandigen 2004 (Bbz) verstaan. Tot en met 2015 zijn de cijfers van deze | Kinderen indicator afkomstig van het Verwey-Jonker Instituut - Kinderen in Tel. De cijfers | in Tel vanaf 2016 zijn afkomstig van het CBS. Netto | Het percentage van de werkzame beroepsbevolking ten opzichte van de | CBS arbeidsparticipatie | (potentiële) beroepsbevolking. Personen van 16 t/m 22 jaar die als werkzoekende staan ingeschreven bij het | Verwey UWV WERKbedrijf en tegelijkertijd geen baan hebben als werknemer volgens de | Jonker Werkloze jongeren | Polisadministratie. Tot en met 2015 zijn de cijfers van deze indicator afkomstig | Instituut van het Verwey-Jonker Instituut - Kinderen in Tel.

De cijfers vanaf 2016 zijn | – afkomstig van het CBS. | Kinderen in Tel Het aantal personen met een uitkering op grond van de Wet werk en bijstand Personen met een | (WWB, t/m 2014) en de Participatiewet (vanaf 2015). De uitkeringen (leefgeld) | CBS bijstandsuitkering | aan personen in een instelling, de elders verzorgden, zijn niet inbegrepen. Ook de uitkeringen aan dak- en thuislozen zijn niet inbegrepen. 25 Begroting 2027 Dantumadiel 26 Begroting 2027 Dantumadiel Uniforme beleidsindicatoren Toelichting Bron Lopende re- integratievoorzieningen Het aantal reintegratievoorzieningen, per 10.000 inwoners in de leeftijd van 15-64 jaar. CBS Jongeren met jeugdhulp Het percentage jongeren tot 18 jaar met jeugdhulp ten opzicht van alle jongeren tot 18 jaar. Jeugdhulp is de hulp en zorg zoals deze bedoeld en beschreven is in de Jeugdwet (2014). Het betreft hulp en zorg aan jongeren en hun ouders bij psychische, psychosociale en/of gedragsproblemen, een verstandelijke beperking van de jongere, of opvoedingsproblemen van de ouders. CBS Jongeren met jeugdbescherming Jongeren met jeugdbescherming betreft jongeren tot 18 jaar die op enig moment in de verslagperiode een maatregel door de rechter dwingend opgelegd hebben gekregen. Jeugdbescherming is een maatregel die de rechter dwingend oplegt.

Dat gebeurt als een gezonde en veilige ontwikkeling van een kind of jeugdige wordt bedreigd en vrijwillige hulp niet of niet voldoende helpt. Een kind of jongere wordt dan onder toezicht gesteld of onder voogdij geplaatst. In uitzonderlijke gevallen wordt de hulp of zorg voortgezet tot de leeftijd van 23 jaar. CBS Jongeren met jeugdreclassering Het percentage jongeren (12-23 jaar) met een jeugdreclasseringsmaatregel ten opzichte van alle jongeren (12-23 jaar). Jeugdreclassering is een combinatie van begeleiding en controle voor jongeren vanaf 12 jaar, die voor hun 18e verjaardag met de politie in aanraking zijn geweest en een proces-verbaal hebben gekregen. Indien de persoonlijkheid van de dader of de omstandigheden waaronder het misdrijf is begaan daartoe aanleiding geven, bijvoorbeeld bij jongvolwassenen met een verstandelijke beperking, kan het jeugdstrafrecht eveneens worden toegepast op jongvolwassenen in de leeftijd 18 tot en met 23 jaar. De jongere krijgt op maat gesneden begeleiding van een jeugdreclasseringswerker om te voorkomen dat hij of zij opnieuw de fout ingaat. Jeugdreclassering kan worden opgelegd door de kinderrechter of de officier van Justitie. Jeugdreclassering kan ook op initiatief van de Raad voor de Kinderbescherming in het vrijwillige kader worden opgestart. De begeleiding kan doorlopen tot de jongere 23 jaar wordt.

CBS Cliënten met een maatwerkarrangement WMO Aantal per 10.000 inwoners in de betreffende bevolkingsgroep. Een maatwerkarrangement is een vorm van specialistische ondersteuning binnen het kader van de Wmo. Voor de Wmo-gegevens geldt dat het referentiegemiddelde gebaseerd is op 327 deelnemende gemeenten. GMSD 3.6 Overzicht baten en lasten Bedragen x €1.000 Omschrijving | Begroting 2027 Baten 301 WMO (maatschappelijke participatie) | 2.462 302 Toegang zorg en ondersteuning (w.o. Gebiedsteam) | 80 303 Inkomensondersteuning | 9.309 304 Participatie | 0 305 Jeugdwet | 0 306 Gezondheid | 0 307 Welzijnswerk | 480 308 Onderwijs (kinderopvang / vve) | 89 Totaal Baten | 12.421 Lasten 301 WMO (maatschappelijke participatie) | -9.815 302 Toegang zorg en ondersteuning (w.o. Gebiedsteam) | -620 303 Inkomensondersteuning | -12.139 304 Participatie | -7.667 305 Jeugdwet | -11.248 306 Gezondheid | -1.254 307 Welzijnswerk | -1.219 308 Onderwijs (kinderopvang / vve) | -1.058 Totaal Lasten | -45.020 Saldo baten en lasten | -32.599 Onttrekkingen 390 Mutaties reserves programma 3 | 243 Totaal Onttrekkingen | 243 Saldo onttrekkingen en stortingen | 243 Resultaat | -32.356 27 Begroting 2027 Dantumadiel 28 Begroting 2027 Dantumadiel Programma 4: Wurk, Bedriuw en Rekreaasje 4.1 Waar gaat programma 4 ‘Wurk, Bedriuw en Rekreaasje’ over? Programmaportefeuillehouder: R.

Kempenaar Dit programma gaat over de economie van Dantumadiel: de ondernemers, de ruimte voor bedrijven, recreatie en toerisme, en de landbouw. De komende vier jaar stellen we het Omgevingsprogramma Economie 2027-2031 vast en voeren we dat uit, met daarin de aanbevelingen uit het behoefteonderzoek onder ondernemers. We spelen in op de ruimtebehoefte van bedrijven, ontwikkelen de bedrijventerreinen planmatig en verduurzamen de bestaande werklocaties. Recreatie en toerisme krijgen een plek in de omgevingsvisie, die we uitwerken in een Omgevingsprogramma Recreatie en Toerisme, en we verbeteren wandel-, fiets- en vaarverbindingen. De landbouw betrekken we bij ruimtelijke ontwikkelingen, we faciliteren ondernemers die investeren in verduurzaming en nieuwe verdienmodellen, en we stimuleren agrarisch natuur- en landschapsbeheer. 4.2 Doelen Overzicht doelen en activiteiten Programma 4: Wurk, Bedriuw en Rekreaasje 401.1 Dantumadiel heeft een vitale lokale economie met sterke werkgelegenheid. Dantumadiel biedt ondernemers ruimte om te ondernemen, te groeien en bij te dragen aan banen en leefbaarheid in de dorpen. Daarbij gaat het onder andere om een goed ondernemers- en vestigingsklimaat, ruimte voor lokaal ondernemerschap, behoud en groei van bedrijvigheid, een sterke positie van het MKB, en goede gemeentelijke dienstverlening en samenwerking met ondernemers.

401.1.1 We stellen het Omgevingsprogramma Economie 2027-2031 met de bijbehorende uitvoeringsagenda vast en voeren dit uit, en nemen daarin de aanbevelingen uit het behoefteonderzoek onder ondernemers mee. 401.2 Bedrijven hebben in Dantumadiel voldoende en passende ruimte om zich te vestigen en te groeien. Dantumadiel zorgt voor voldoende en kwalitatief passende ruimte voor bedrijven om zich te vestigen en te groeien. Daarbij gaat het om bestaande en nieuwe bedrijventerreinen, planmatige ontwikkeling van werklocaties, zorgvuldig ruimtegebruik, verduurzaming van werklocaties, en een goede balans tussen economische ontwikkeling, landschap en leefomgeving. 401.2.1 We spelen in op de ruimtebehoefte van bedrijven, werken aan de kwaliteit en toekomstbestendigheid van de bedrijventerreinen en ontwikkelen die planmatig, conform het Convenant Bedrijventerreinen Noordoost Fryslân. 401.2.2 We verduurzamen de bestaande werklocaties. 402.1 Recreatie en toerisme ontwikkelen zich in balans met de schaal, identiteit en draagkracht van de dorpen en het landschap. Dantumadiel benut de economische meerwaarde van recreatie en toerisme, waarbij ontwikkelingen passen bij de schaal, identiteit en draagkracht van de dorpen en het landschap. Een lokaal beleidskader maakt het mogelijk nieuwe toeristische initiatieven eenduidig te beoordelen en actief te ondersteunen.

402.1.1 We geven recreatie en toerisme een plek in de omgevingsvisie en werken dit uit in een Omgevingsprogramma Recreatie en Toerisme, dat het kader vormt om nieuwe initiatieven eenduidig te beoordelen en te ondersteunen. 402.1.2 We verbeteren en ontwikkelen wandel-, fiets- en vaarverbindingen die bijdragen aan de beleefbaarheid en de aantrekkelijkheid van de gemeente. 403.1 Een toekomstbestendige landbouwsector die bijdraagt aan de economie, het landschap en een vitaal platteland. De landbouw is een volwaardig onderdeel van de economie, werkgelegenheid, leefbaarheid en het landschap van Dantumadiel. Agrarische ondernemers krijgen ruimte om te ondernemen en hun bedrijven toekomstbestendig te ontwikkelen. De landbouw wordt erkend als drager en beheerder van het landelijk gebied, waar landbouw, wonen, natuur en andere functies in goede samenhang naast elkaar bestaan. 403.1.1 We betrekken de landbouw bij gemeentelijke beleids- en ruimtelijke ontwikkelingen, voeren jaarlijks overleg met de sector en organiseren ontmoeting en kennisuitwisseling met inwoners en andere gebruikers van het buitengebied. 29 Begroting 2027 Dantumadiel 403.1.2 We faciliteren agrarische ondernemers die investeren in nieuwe verdienmodellen, efficiëntere technieken, verduurzaming en multifunctionele landbouw, en stimuleren korte voedselketens en lokale producten.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://gemeentedantumadiel.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/8342bc93-93a9-4d05-a309-f56ff7911d3a?agendaItemId=d51d86d0-9346-4e6f-8f62-9985d99c21e3