CConstaterende datDantumadiel
Koppel je AI →
Document · PDF

Begroting Dantumadiel 2027 (aangepast o.b.v. Erratum)

Raadsvergadering 3 november 2026, gemeente DantumadielBij agendapunt: Programmabegroting 2027 - 5 minuten spreektijd35.244 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 5

403.1.3 We stimuleren agrarisch natuur- en landschapsbeheer en initiatieven die bijdragen aan biodiversiteit en klimaatbestendigheid, en verkennen een gebiedsgerichte aanpak voor bodem en water. 4.3 Beleidsdocumenten Beleidsdocumenten per onderwerp Bereikbaarheid en ruimte voor bedrijven Convenant bedrijventerreinen Noordoost Fryslân 2022-2035 ANNO pakt troch ANNO 3 2022-2025 samenwerkingsagenda regio Noordoost Fryslân Verbeteren detailhandel en structuur Inventarisatie detailhandel Noordoost Friesland ANNO pakt troch ANNO 3 2022-2025 samenwerkingsagenda regio Noordoost Fryslân Meer toekomstbestendige, duurzame en innovatieve bedrijvigheid Versnellingsagenda, Regiodeal Noordoost Fryslân Een betere uitstraling als aantrekkelijke en gastvrije gemeenten om te recreëren en te verblijven Beleidsnota Gastvrij Fryslân 2028 provinsje Fryslân Land waar je landt: eropuit in de regio Noordoost-Fryslân 2020-2030 Ontwerpbegroting 2027 & Meerjarenraming 2028-2030 De Marrekrite Jaarplan 2027 Stichting Regiomarketing en Toerisme Noordoost Friesland 4.4 Verbonden partijen Verbonden partij Bijdrage aan beleidsdoelstellingen Marrekrite De Marrekrite behartigt binnen de opgedragen taken de gemeenschappelijke belangen van de colleges, met als doel een uniforme, toeristisch-recreatieve basisinfrastructuur op water en land in de provincie Fryslân te bewerkstelligen, rekening houdende met de belangen

van natuur en landschap. IJswegencentrale Oostergo Het organiseren van schaatstochten in de regio bij voldoende ijsdikte. Stichting RegioMarketing Toerisme Stichting RegioMarketing en Toerisme (RMT) heeft als doel de regio Noordoost Friesland met al haar kwaliteiten op de kaart te zetten (marketing) en de gasten in het gebied van goede informatie te voorzien (gastheerschap). 4.5 Uniforme beleidsindicatoren Uniforme | Eenheid | Periode | Gemeente | Nederland beleidsindicatoren | Dantumadiel Functiemenging | % | 2025 | 39,8 | 54,6 Vestigingen (van | Aantal per 1.000 inwoners in de leeftijd | 2025 | 169.0 | 196,1 bedrijven) | van 15 t/m 64 jaar Leeswijzer uniforme beleidsindicatoren Uniforme | Toelichting | Bron beleidsindicatoren De functiemengingsindex (FMI) weerspiegelt de verhouding tussen banen en Functiemenging | woningen, en varieert tussen 0 (alleen wonen) en 100 (alleen werken). Bij een waarde | LISA van 50 zijn er evenveel banen als woningen. Vestigingen (van | Het aantal vestigingen van bedrijven, per 1.000 inwoners in de leeftijd van 15 tot en | LISA bedrijven) | met 64 jaar.

4.6 Overzicht baten en lasten Bedragen x €1.000 Omschrijving | Begroting 2027 Baten 401 Economie en werkgelegenheid | 75 403 Recreatie en toerisme | 0 Totaal Baten | 75 Lasten 401 Economie en werkgelegenheid | -399 403 Recreatie en toerisme | -181 Totaal Lasten | -580 Saldo baten en lasten | -505 Onttrekkingen 490 Mutaties reserves programma 4 | 207 Totaal Onttrekkingen | 207 Stortingen 490 Mutaties reserves programma 4 | -77 Totaal Stortingen | -77 Saldo onttrekkingen en stortingen | 130 Resultaat | -375 30 Begroting 2027 Dantumadiel 31 Begroting 2027 Dantumadiel Programma 5: Wenjen en Omjouwing 5.1 Waar gaat programma 5 ‘Wenjen en Omjouwing’ over? Programmaportefeuillehouder: K. Wielstra, T. Bakker Dit programma gaat over waar mensen wonen en over de omgeving waarin zij dat doen: de drie grote kernen, de woningbouw in de dorpen, de Omgevingswet, en de opgaven rond afval, energie en circulaire economie. De komende vier jaar stellen we een ontwikkelstrategie op voor Damwâld Noard, maken we een gebiedsvisie voor De Westereen en zoeken we strategische kansen voor Feanwâlden. We stellen een ruimtelijk afwegingskader op en hebben in onze plannen aandacht voor zorggeschikte woningen, ouderenwoningen en starterswoningen. We stellen de omgevingsvisie vast en werken toe naar een definitief omgevingsplan.

Op duurzaamheid zijn de doelen toetsbaar: zo weinig mogelijk restafval en 65 procent recycling in 2035, 70 procent duurzame opwek in 2030, en energiearmoede die in 2030 niet boven het landelijk gemiddelde ligt. Daarnaast versterken we de circulaire economie door lokale ketens te sluiten en circulaire vaardigheden in het onderwijs te verankeren. 5.2 Doelen Overzicht doelen en activiteiten Programma 5: Wenjen en Omjouwing 501.1 We ontwikkelen de drie grote kernen op basis van kansen en behoeften. De drie grote kernen vervullen een belangrijke functie voor wonen, voorzieningen, werkgelegenheid en ontmoeting binnen de gemeente. We zetten in op een evenwichtige ontwikkeling van deze kernen, waarbij we aansluiten bij de specifieke kansen, opgaven en behoeften van inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties. Daarbij besteden we aandacht aan woningbouw, bereikbaarheid, leefbaarheid, economische ontwikkeling, duurzaamheid en de kwaliteit van de openbare ruimte. Door maatwerk per kern te leveren, versterken we hun rol als aantrekkelijke en toekomstbestendige woon- en leefomgeving. 501.1.1 We stellen een ontwikkelstrategie op voor Damwâld Noard, het sportpark en de omgeving, en beginnen met de uitvoering daarvan. 501.1.2 We maken een gebiedsvisie voor De Westereen en omgeving waarmee we wonen, werken en mobiliteit in balans brengen.

De visie geeft ruimte aan invulling van locaties als De Wiken, de Frosk en de omgeving van station De Westereen. 501.1.3 We zoeken naar strategische kansen voor het dorp Feanwâlden. 501.2 We bouwen woningen naar behoefte, passend bij de schaal, het karakter en de behoefte van elk afzonderlijk dorp. Onze dorpen vormen het hart van de mienskip en hebben ieder een eigen identiteit. Bij nieuwe woningbouw sluiten we aan bij de lokale behoefte en bij de omvang en het karakter van het dorp. We streven naar een goede balans tussen groei en behoud van de bestaande kwaliteiten, en werken tegelijk aan het verkleinen van het gat tussen vraag en aanbod, met oog voor de wensen van doel- en aandachtsgroepen. 501.2.1 We stellen een ruimtelijk afwegingskader op voor ontwikkelingen in het buitengebied en aan de randen van dorpen. 501.2.2 We stellen de regionale Visie Wonen met Welzijn en Zorg vast en werken die uit in een uitvoeringsplan. 501.2.3 We hebben in onze plannen aandacht voor zorggeschikte woningen, ouderenwoningen en starterswoningen, en zetten waar mogelijk in op doorstroming van ouderen naar een passende woning. 502.1 We blijven werken aan de implementatie van de Omgevingswet. De Omgevingswet vraagt om een andere manier van werken waarbij integraal denken, samenwerking en participatie centraal staan.

We zetten vervolgstappen als het gaat om processen, systemen en werkwijzen om met de Omgevingswet beter in te kunnen spelen op de maatschappelijke behoeften. Het actualiseren van de omgevingsvisie en de transitie naar een definitief omgevingsplan zijn de grootste opgaves. 502.1.1 We actualiseren en digitaliseren de ontwerp-omgevingsvisie, stellen die vast en werken die onder andere uit in een programma buitengebied met aandacht voor karakteristieke landschapselementen. 502.1.2 We zetten het tijdelijk deel omgevingsplan (bestemmingsplannen, verordening, bruidsschat) om naar een definitief omgevingsplan met een doorlooptijd tot 2032. 32 Begroting 2027 Dantumadiel 502.1.3 We stellen participatiebeleid op voor ontwikkelingen in de fysieke leefomgeving. 503.1 Streven naar zo weinig mogelijk restafval per inwoner en 65 procent van het huishoudelijk afval recyclen in 2035. Afval is grondstof. Wij willen zo min mogelijk restafval en zo veel mogelijk hergebruik. Dat doen we samen met inwoners, scholen en Omrin, en via de milieustraat. 503.1.1 We ontwikkelen de bron- en nascheiding verder volgens de 10R-ladder, analyseren op de milieustraat waar meer afval kan worden voorkomen en gerecycled, en stimuleren inwoners met een campagne en voorlichting op scholen. 503.2 70 procent van de elektriciteit van de gehele gemeente wordt duurzaam opgewekt in 2030.

Wij willen een gezonde leefomgeving doorgeven aan de volgende generatie. Opwekking moet passen bij ons landschap. Een deel van de opwek organiseren we via energiehubs: lokale samenwerkingen waarin ondernemers en andere partijen samen energie opwekken, opslaan, omzetten en gebruiken, zodat het elektriciteitsnet efficiënter en duurzamer wordt benut. 503.2.1 We stellen in 2027 de duurzaamheidsagenda vast met daarin de energiemix, en werken met onderwijs, agrariërs, energiecoöperaties, bedrijfsleven en inwoners aan de energietransitie en het tegengaan van netcongestie via onder meer energiehubs. 503.3 De energiearmoede wordt zodanig verminderd dat deze in 2030 ten hoogste gelijk is aan het landelijk gemiddelde. Een hoge energierekening is voor veel huishoudens een zorg. Wij helpen inwoners hun woning te verduurzamen en hun energiekosten te verlagen, met advies, subsidies en leningen. De aandacht gaat vooral naar huishoudens met een laag inkomen en een slecht geïsoleerde woning. 503.3.1 We ondersteunen inwoners met advies en energiecoaching via een digitaal en fysiek energieloket en met subsidies, leningen en regelingen, met extra aandacht voor lage inkomens en slecht geïsoleerde woningen. 503.3.2 We voeren het project Volkshuisvestingsfonds uit en bereiken daarmee minstens 75 procent van de doelgroep.

503.3.3 We stellen samen met de mienskip per dorp een uitvoeringsplan op bij het warmteprogramma, jaarlijks minimaal één. 503.4 We versterken de circulaire economie, in onze eigen bedrijfsvoering, in onze projecten en in lokale kringlopen. Wij geven zelf het goede voorbeeld bij inkoop, aanbesteding en bedrijfsvoering. Bij alles wat we bouwen en aanleggen kijken we naar de milieukosten van materialen en naar hergebruik. Daarnaast helpen we organisaties om reststromen aan elkaar door te geven, en betrekken we het onderwijs zodat leerlingen de vaardigheden leren die de circulaire economie vraagt. 503.4.1 We verkennen een grondstoffenhub, sluiten lokale ketens door reststromen opnieuw als grondstof te benutten en verankeren circulaire vaardigheden in het onderwijs. 5.3 Beleidsdocumenten Beleidsdocumenten per onderwerp Wonen Woonvisie Prestatieafspraken KAW woonbehoefteonderzoek regio Noordoost-Fryslân 2025-2035 Woonopgave Duurzaamheid Friese energievisie Transitievisie warmte Beleidskader Zonne-energie Ruimtelijke kwaliteit / RO / bouwen Omgevingsvisie Dantumadiel Beleidsdocumenten per onderwerp Beeldkwaliteitsplannen Welstandsnota Omgevingsplan 5.4 Verbonden partijen Verbonden partij | Bijdrage aan beleidsdoelstellingen Fryske Utfieringstsjinst | De FUMO is de Friese vertaling van de landelijk in te stellen Regionale Uitvoeringsdiensten Miljeu en Omjouwing | (RUD’s).

Doel is kwaliteitsverbetering en verhoging van de efficiency van de uitvoering van (FUMO) | wettelijke milieutaken van gemeenten en provincies. Welstandszorg Hûs en | Het voorzien van de gemeenten in de welstandsadvisering als bedoeld in de Woningwet en Hiem | advisering over toepassing van de Monumentenwet. De Fet is een samenwerkingsverband van de gemeenten in Fryslân dat zich inzet voor schone Friese Energietafel | energie in Fryslân. Doelen zijn om expertise, capaciteit en kennis te kunnen bundelen, (FET) | energievraagstukken gezamenlijk te kunnen aanpakken, meer grip en regie op samenhang in de uitvoering te krijgen en initiatieven te kunnen aanjagen en mogelijk maken. Ovef | De Ovef is een organisatie t.b.v. de inkoop en het contractbeheer op het gebied van (groene) energie van de Friese overheden. Omrin | Omrin is een afvalinzamelings- en verwerkersbedrijf van de Friese gemeenten.

5.5 Uniforme beleidsindicatoren Uniforme | Eenheid | Periode | Gemeente | Nederland beleidsindicatoren | Dantumadiel Omvang huishoudelijk | Kg/inwoner | 2024 | 196,00 | 148,00 restafval Hernieuwbare | % | 2024 | 54,70 | 42,80 elektriciteit Nieuw gebouwde | Aantal per 1.000 woningen | 2024 | 2,70 | 8,40 woningen Demografische | % | 2026 | 87,30 | 71,30 druk Leeswijzer uniforme beleidsindicatoren Uniforme | Toelichting | Bron beleidsindicatoren 33 Begroting 2027 Dantumadiel Omvang huishoudelijk | Niet gescheiden ingezameld huishoudelijk afval. | CBS restafval Hernieuwbare | Hernieuwbare elektriciteit is elektriciteit die is opgewekt uit wind, waterkracht, | RWS elektriciteit | zon of biomassa. Nieuw gebouwde | Nieuw gebouwde woningen, exclusief overige toevoegingen, zoals | Basisregistratie woningen | transformaties. | adressen en gebouwen Demografische | De som van het aantal personen van 0 tot 20 jaar en 65 jaar of ouder in | CBS druk | verhouding tot de personen van 20 tot 65 jaar.

5.6 Overzicht baten en lasten Bedragen x €1.000 Omschrijving | Begroting 2027 Baten 501 Ruimtelijke ontwikkeling / ruimtelijke kwaliteit | 675 502 Wonen | 1.323 503 Milieu | 1 508 Afvalbeleid en afval inzameling | 2.791 Totaal Baten | 4.790 Lasten 501 Ruimtelijke ontwikkeling / ruimtelijke kwaliteit | -883 502 Wonen | -1.943 503 Milieu | -1.563 508 Afvalbeleid en afval inzameling | -2.286 Totaal Lasten | -6.675 Saldo baten en lasten | -1.885 Onttrekkingen 590 Mutaties reserves programma 5 | 405 Totaal Onttrekkingen | 405 Stortingen 590 Mutaties reserves programma 5 | -178 Totaal Stortingen | -178 Saldo onttrekkingen en stortingen | 226 Resultaat | -1.658 34 Begroting 2027 Dantumadiel 35 Begroting 2027 Dantumadiel Programma 6: Iepenbiere Romte 6.1 Waar gaat programma 6 ‘Iepenbiere Romte’ over? Programmaportefeuillehouder: R. Kempenaar, K. Wielstra, Tieme Heeringa Dit programma gaat over de ruimte die van iedereen is: de wegen en fietspaden, het groen, het water, de gebouwen en sportvoorzieningen, en de begraafplaatsen. De komende vier jaar maken we een keuze voor het tracé van de ontsluiting van De Westereen en verbreden we fietspaden. We stellen een programma biodiversiteit op en passen extensief maaibeheer toe waar dat kan.

Met een nieuw Water- en Rioleringsprogramma maken we de openbare ruimte en het buitengebied waterrobuust en klimaatbestendig, gericht op het beperken van de gevolgen van extreme neerslag en toenemende droogte. We renoveren de Sikkemahal in De Westereen, stellen een strategisch investeringsplan op voor het onderhoud en de verduurzaming van gemeentelijke gebouwen, en realiseren het Multifunctioneel Centrum in Feanwâlden. En we evalueren het beheer van de begraafplaatsen. 6.2 Doelen Overzicht doelen en activiteiten Programma 6: Iepenbiere Romte 601.1 Wegen en fietspaden zijn veilig, goed onderhouden en toegankelijk voor iedereen. Bereikbaarheid is voor iedereen belangrijk: voor de automobilist, maar net zo goed voor de fietser, de voetganger en iemand met een rollator of rolstoel. We werken aan veilige wegen, een goed fietsnetwerk en een openbare ruimte die toegankelijk is. 601.1.1 We maken een keuze voor een tracé voor de ontsluiting van De Westereen en zetten vergaande stappen richting realisatie. 601.1.2 We verbreden fietspaden en vormen die om naar beton. 602.1 De openbare ruimte en het buitengebied zijn schoon en aantrekkelijk, met ecologisch beheer dat de biodiversiteit versterkt en wateroverlast en hittestress tegengaat. Ons groenbeheer is ecologisch en duurzaam.

Door minder te maaien waar dat kan, inheemse soorten aan te planten en water beter vast te houden, versterken we de biodiversiteit en maken we de dorpen beter bestand tegen hitte en hevige regen. 602.1.1 We stellen een programma biodiversiteit op en voeren dat uit. 602.1.2 We passen extensief maaibeheer toe waar dat kan en planten bloembollen en inheemse bomen aan op plaatsen met veel verhard oppervlak. 602.2 Het realiseren van een waterrobuuste en klimaatbestendige openbare ruimte en buitengebied, gericht op het beperken van de gevolgen van extreme neerslag en toenemende droogte. De openbare ruimte wordt klimaatadaptief en waterrobuust ingericht. Door water langer vast te houden, wordt verdroging tegengegaan. Daarnaast worden dorpen beter bestand gemaakt tegen hevige neerslag en perioden van droogte. 602.2.1 We stellen een nieuw Water- en Rioleringsprogramma (Wrp) op en voeren dat uit. 602.2.2 We passen onze rioolsystemen, oppervlaktewater en bovengrondse inrichting aan op de klimaatontwikkelingen. 603.1 Sportvoorzieningen en gemeentelijke gebouwen zijn veilig, toegankelijk en toekomstbestendig, door planmatig onderhoud en verduurzaming. Scholen, dorpshuizen, sportparken en gemeentelijke gebouwen zijn de plekken waar de mienskip samenkomt. Wij onderhouden ze planmatig en nemen daarbij meteen energiebesparende maatregelen mee. Zo blijven ze bruikbaar en betaalbaar.

603.1.1 We renoveren de Sikkemahal in De Westereen. 603.1.2 We stellen een strategisch investeringsplan op voor planmatig onderhoud en verduurzaming van gemeentelijke gebouwen. 603.1.3 We realiseren het Multifunctioneel Centrum in Feanwâlden. 604.1 De algemene begraafplaatsen zijn waardige, goed onderhouden plekken van herdenking en bezinning. Begraafplaatsen zijn bijzondere plekken. Wij beheren ze respectvol en structureel, en zorgen dat ze toegankelijk en goed onderhouden blijven. 604.1.1 We evalueren het beheer van de begraafplaatsen. 36 Begroting 2027 Dantumadiel 6.3 Beleidsdocumenten Beleidsdocumenten per onderwerp Riolering Water- en rioleringsprogramma (Wrp) 2027-2031 Onderhoudskwaliteit openbare ruimte Beleidsplan kapitaalgoederenbeheer 2027-2031 Duurzame inrichting openbare ruimte Groenstructuurplan gemeente Dantumadiel 2013 Groenstructuurvisie met paragraaf biodiversiteit 2025- (in ontwikkeling) Handboek Inrichting Openbare Ruimte Dantumadiel Verkeer/mobiliteit Gemeentelijk Mobiliteitsprogramma Dantumadiel (2025). Status: definitief Mobiliteitsvisie “Ferbining” (ANNO) (2020) Manifest verkeersveiligheid (2015) 6.4 Verbonden partijen Verbonden partij Bijdrage aan beleidsdoelstellingen GR Dokwurk Instandhouden c.q. realiseren van de vastgestelde onderhoudskwaliteit van de openbare ruimte.

Coöperatie Openbare Verlichting & Energie Fryslân UA Het inkopen van energie en het beheer en onderhoud van elektrische oplaadinfrastructuur. 6.5 Overzicht baten en lasten Bedragen x €1.000 Omschrijving | Begroting 2027 Baten 504 Verkeer en vervoer / Mobiliteit | 6 601 Beheer openbare ruimte | 2.422 603 Beheer en onderhoud sportvelden en gebouwen | 146 604 Beheer en onderhoud begraafplaatsen | 0 Totaal Baten | 2.574 Lasten 504 Verkeer en vervoer / Mobiliteit | -190 601 Beheer openbare ruimte | -7.854 603 Beheer en onderhoud sportvelden en gebouwen | -1.968 604 Beheer en onderhoud begraafplaatsen | -69 Totaal Lasten | -10.081 Saldo baten en lasten | -7.507 Onttrekkingen 690 Mutaties reserves programma 6 | 272 Totaal Onttrekkingen | 272 Stortingen 690 Mutaties reserves programma 6 | -187 Totaal Stortingen | -187 Saldo onttrekkingen en stortingen | 85 Resultaat | -7.423 37 Begroting 2027 Dantumadiel Algemiene dekkingsmiddels, Overhead, Heffing VPB en Onvoorzien Algemiene dekkingsmiddels 90.1 Waar gaat ‘Algemiene dekkingsmiddels over? Algemiene dekkingsmiddels Op grond van het besluit begroting en verantwoording worden de algemene dekkingsmiddelen in de gemeentelijke begroting apart zichtbaar gemaakt.

De algemene dekkingsmiddelen bestaan uit: • | Lokale heffingen Dit zijn opbrengsten uit de gemeentelijke belastingen en heffingen en de daarmee samenhangende uitvoeringskosten voor de WOZ, de heffing en de invordering. • | Algemene uitkeringen Dit zijn de van het Rijk ontvangen middelen om de gemeentelijke taken uit te voeren. Een deel van dit geld komt uit het Gemeentefonds en wordt uitgekeerd in de vorm van algemene uitkeringen, dit is inclusie de decentralisatie-uitkering “sociaal domein”. • | Dividend Dit zijn de opbrengsten (dividend) uit de deelnemingen in de BNG. • | Overige algemene dekkingsmiddelen Dit zijn de overige algemene dekkingsmiddelen waaronder het taakveld treasury en de overige baten en lasten (stelposten). Mutaties in de reserves Op grond van het besluit begroting en verantwoording worden de mutaties in de algemene- en bestemmingsreserves apart zichtbaar gemaakt in de begroting. De mutaties in de reserves die een relatie hebben met een specifiek programma zijn opgenomen onder het desbetreffende programma zodat per programma een resultaat voor en na bestemming zichtbaar is. Onder algemene dekkingsmiddelen en onvoorzien vinden rentetoevoegingen plaats aan de algemene reserve en de reserve bouwgrondexploitatie.

90.2 Verbonden partijen Verbonden partij | Bijdrage aan beleidsdoelstellingen NV Afvalsturing | De gemeente Dantumadiel bezit 450 aandelen, die een belang van € 54.000 Friesland (Omrin) | vertegenwoordigen. De gemeente bezit daarmee 2,8% van de aandelen in NV Afvalsturing Friesland en ontvangt jaarlijks dividend. NV Bank Nederlandse | De gemeente Dantumadiel bezit 12.285 aandelen, die een belang van € 30.712 Gemeenten | vertegenwoordigen. De gemeente bezit daarmee 0,02% van de aandelen in NV Bank Nederlandse gemeenten en ontvangt jaarlijks dividend. NV Kabeltelevisie | De gemeente Dantumadiel bezit 2.650 aandelen, die een belang van € 132.500 Noordoost Friesland | vertegenwoordigen. De gemeente bezit daarmee 26,5% van de aandelen in NV Kabeltelevisie Noordoost Friesland. 38 Begroting 2027 Dantumadiel 90.3 Uniforme beleidsindicatoren Uniforme | Eenheid | Periode | Gemeente | Nederland beleidsindicatoren | Dantumadiel Gemiddelde WOZ waarde | Duizend Euro | 2026 | 350 | 439 Gemeentelijke woonlasten | Euro | 2026 | 985 | 993 eenpersoonshuishouden Gemeentelijke woonlasten | Euro | 2026 | 1.046 | 1.089 meerpersoonshuishouden Leeswijzer uniforme beleidsindicatoren Uniforme | Toelichting | Bron beleidsindicatoren Gemiddelde WOZ waarde | De gemiddelde WOZ-waarde van woningen.

| CBS Gemeentelijke | Het gemiddelde totaalbedrag in euro's per jaar dat een éénpersoonshuishouden woonlasten | betaalt aan woonlasten. | COELO eenpersoonshuishouden Gemeentelijke | Het gemiddelde totaalbedrag in euro's per jaar dat een woonlasten | meerpersoonshuishouden betaalt aan woonlasten. | COELO meerpersoonshuishouden 90.4 Overzicht baten en lasten Bedragen x €1.000 Omschrijving | Begroting 2027 Baten 090 Lokale heffingen | 5.104 091 Algemene uitkering | 54.499 092 Dividend | 85 093 Overige algemene dekkingsmiddelen | 48 Totaal Baten | 59.736 Lasten 090 Lokale heffingen | -155 092 Dividend | 0 093 Overige algemene dekkingsmiddelen | -335 Totaal Lasten | -490 Saldo baten en lasten | 59.246 Resultaat | 59.246 39 Begroting 2027 Dantumadiel 40 Begroting 2027 Dantumadiel Overhead 91.1 Waar gaat Overhead over? Overhead In het Wijzigingsbesluit vernieuwing BBV wordt onder artikel l, tweede lid onder l de definitie overhead nader geduid. In de toelichting van het Wijzigingsbesluit vernieuwing BBV is de definitie voor overhead van Vensters voor Bedrijfsvoering gehanteerd als uitgangspunt voor de definitie van overhead binnen het BBV. De Commissie BBV heeft als taak om duidelijkheid te verschaffen wanneer de toepassing van deze definitie in de praktijk tot vragen leidt. Dit heeft geleid tot een notitie overhead waarin beschreven is wat wel en wat niet onder de overhead valt.

Overhead bestaat in elk geval uit: 1. Leidinggevenden primair proces (hiërarchisch). 2. Financiën, toezicht en controle gericht op de eigen organisatie. 3. P&O / HRM. 4. Inkoop (incl. aanbesteding en contractmanagement). 5. Interne en externe communicatie m.u.v. klantcommunicatie (KCC). 6. Juridische zaken. 7. Bestuurszaken en bestuursondersteuning. 8. Informatievoorziening en automatisering (ICT). 9. Facilitaire zaken en Huisvesting. 10. Documentaire Informatie Voorziening (DIV). 11. Managementondersteuning primair proces. 91.2 Uniforme beleidsindicatoren Uniforme beleidsindicatoren Eenheid Periode Gemeente Dantumadiel Nederland Overhead % van totale lasten 2027 14,0 n.v.t. Leeswijzer uniforme beleidsindicatoren Uniforme beleidsindicatoren Toelichting Bron Overhead Overheadkosten: alle kosten die samenhangen met de sturing en ondersteuning van de medewerkers in het primaire proces.

Eigen begroting 91.3 Overzicht baten en lasten Bedragen x €1.000 Omschrijving | Begroting 2027 Baten 094 Overhead | 324 Totaal Baten | 324 Lasten 094 Overhead | -11.700 Totaal Lasten | -11.700 Saldo baten en lasten | -11.376 Onttrekkingen 098 Mutaties reserves overig | 1.469 Totaal Onttrekkingen | 1.469 Stortingen 098 Mutaties reserves overig | -1.158 Totaal Stortingen | -1.158 Saldo onttrekkingen en stortingen | 311 Resultaat | -11.065 41 Begroting 2027 Dantumadiel 42 Begroting 2027 Dantumadiel Heffing VPB 92.1 Waar gaat Heffing VPB over? Heffing VPB Voor een zeer groot aantal activiteiten van de gemeente Dantumadiel geldt dat niet voldaan wordt aan de ondernemingscriteria en dat deze niet belasting- en aangifteplichtig zijn voor de VPB. Er is ofwel sprake van het aanbieden van een “collectief goed” (geen deelname economische verkeer), “normaal vermogensbeheer” of van “structureel verlieslatende activiteiten”. De gemeente doet alleen aangifte voor haar belaste activiteiten in het kader van de verkoop afvalstromen en het grondbedrijf. Het aan deze activiteiten toe te rekenen vermogen wordt gewaardeerd op de fiscale openingsbalans. Het te betalen bedrag aan VPB op het resultaat behaald met de grondexploitaties is op korte termijn beperkt, tenzij een enorm herstel in de vastgoedmarkt optreedt.

Daarom is ervoor gekozen het te betalen bedrag aan VPB als PM-post te oormerken en alleen de externe kosten die gemoeid zijn met het verplichte aangifteproces te begroten. 92.2 Overzicht baten en lasten Bedragen x €1.000 Omschrijving Begroting 2027 Lasten 095 Heffing VPB -222 Totaal Lasten -222 Saldo baten en lasten -222 Resultaat -222 43 Begroting 2027 Dantumadiel Onvoorzien 93.1 Waar gaat Onvoorzien over? Onvoorzien Op grond van het besluit begroting en verantwoording worden de gereserveerde middelen voor structureel onvoorzien apart zichtbaar gemaakt in de begroting. 93.2 Overzicht baten en lasten Er zijn geen baten en lasten geboekt op 93 Onvoorzien. 44 Begroting 2027 Dantumadiel Paragrafen Paragraaf lokale heffingen 1.1 Inleiding Hieronder treft u een beknopte uiteenzetting aan van de omvang van het huidige pakket aan belastingen en van het beleid met betrekking tot de jaarlijks vast te stellen tarieven en de kwijtschelding van belastingen. Ook zijn de effecten van dat beleid vertaald in de woonlastenontwikkeling voor het jaar 2027 ten opzichte van 2026. 1.2 Overzicht belastingen en heffingen Onroerendezaakbelastingen De onroerendezaakbelastingen zijn de belangrijkste gemeentelijke belastingen waarvan de opbrengst tot de algemene middelen behoort.

De hoogte van de aanslagen is zowel afhankelijk van de waarde van een object, zoals die elk jaar wordt bepaald op basis van de Wet waardering onroerende zaken (hierna: Wet WOZ), als van de door de raad vastgestelde tarieven. Er wordt onderscheid gemaakt tussen tarieven voor eigenaren van woningen, eigenaren van niet-woningen en gebruikers van niet-woningen. Toeristenbelasting Met ingang van 1 januari 2021 is de toeristenbelasting ingevoerd. De toeristenbelasting is een algemene belasting en daarmee een algemeen dekkingsmiddel. De belasting is gebaseerd op de gedachte dat door personen die binnen de gemeentegrenzen verblijven en niet zijn ingeschreven in het BRP, maar wel gebruik maken van de (algemene) gemeentelijke voorzieningen, een bijdrage leveren aan deze algemene voorzieningen. De belasting moet dan ook worden gezien als een tegemoetkoming in de kosten van de gemeente voor de instandhouding van die voorzieningen. De belasting wordt verschuldigd voor het houden van verblijf met overnachting tegen vergoeding en wordt geheven van degene die verblijf biedt. Deze is dan op grond van regelgeving bevoegd de belasting te verhalen op de persoon of personen die verblijf houden. Afvalstoffenheffing De afvalstoffenheffing is een zogenaamde bestemmingsheffing.

De opbrengst vloeit niet naar de algemene middelen, maar dient ter dekking van de kosten van afvalinzameling en –verwerking van huishoudelijke afvalstoffen. Het uitgangspunt is dat deze kosten inclusief de kosten van kwijtschelding volledig worden gedekt uit de opbrengst van de afvalstoffenheffing (100% kostendekking). In de tariefstelling wordt onderscheid gemaakt tussen een- en meerpersoonshuishoudens. Hiermee wordt invulling gegeven aan het principe “de vervuiler betaalt.” Rioolheffing De kosten voor het beheren en in stand houden van het rioolstelsel worden door middel van de rioolheffing verhaald op de gebruikers van woningen en niet-woningen die op dat stelsel zijn aangesloten. De gemeente heeft naast de zorgplicht voor gemeentelijk afval- en hemelwater ook de zorgplicht voor grondwater. De opbrengst van de rioolheffing, met als uitgangspunt 100% kostendekking (inclusief kosten van kwijtschelding) wordt gebruikt om de voorzieningen, die dienen voor de uitvoering van genoemde zorgplicht, te bekostigen. 45 Begroting 2027 Dantumadiel Leges Vanaf 1 januari 2024 is de Omgevingswet ingegaan. De Omgevingswet regelt alles voor de ruimte waarin we wonen en werken. Deze wet bundelt en maakt regels eenvoudiger. Met behulp van 1 digitaal loket wordt het makkelijker om ruimtelijke projecten te starten. Dit heeft impact op de legesplichtige activiteiten.

Voor elk van de belastingverordeningen waarbij sprake is van kostenverhaal, zoals de hiervoor aangehaalde verordeningen afvalstoffen- en rioolheffing, moet inzichtelijk worden gemaakt, dat de totale geraamde baten van de verordening niet uitgaan boven de totale lasten van de verordening. Deze opbrengstnorm ziet op de verordening in haar totaliteit, maar anders dan in bijvoorbeeld de Verordening rioolheffing of afvalstoffenheffing worden in de Legesverordening heel veel verschillende diensten van een tarief voorzien. Voorbeelden zijn paspoorten, rijbewijzen, huwelijksvoltrekkingen, omgevingsvergunningen, evenementenvergunningen en drank- en horecavergunningen. De diensten waarvoor leges worden geheven, zijn in de Legesverordening op samenhang geclusterd. • Hoofdstuk 1 Algemene dienstverlening; • Hoofdstuk 2 Dienstverlening en besluiten in het kader van de Omgevingswet; • Hoofdstuk 3 Dienstverlening vallend onder de dienstenrichtlijn en niet vallend onder hoofdstuk 2 Onder hoofdstuk 1 vallen met name de legestarieven voor diensten van Burgerzaken (paspoorten, rijbewijzen en huwelijksvoltrekkingen). Onder hoofdstuk 2 vallen de legestarieven voor diensten die verleend worden in het kader van de Omgevingswet.

Onder hoofdstuk 3 vallen de legestarieven voor diensten die uitsluitend verleend worden aan ondernemers zoals de vergunningen in het kader van de Alcoholwet, de evenementenvergunning en de vergunning voor seksbedrijven. Kruissubsidiëring Binnen hoofdstuk 1 is kruissubsidiëring toegestaan. Zo mag bijvoorbeeld het tarief voor huwelijksvoltrekkingen meer dan kostendekkend worden vastgesteld ter compensatie van een niet kostendekkend tarief voor paspoorten. Ook binnen hoofdstuk 2 is kruissubsidiëring toegestaan en ook tussen hoofdstuk 1 en 2. Niet kostendekkende tarieven voor de diensten die vallen onder hoofdstuk 1 mogen dus gecompenseerd worden door meer dan kostendekkende tarieven voor de omgevingsvergunning uit hoofdstuk 2. Op grond van de Europese Dienstenrichtlijn is binnen hoofdstuk 3 kruissubsidiëring niet toegestaan. Kostendekking (ANG-model) Met ingang van het jaar 2021 is besloten om voor hoofdstuk 1 tot en met 2 van de legesverordening de tarieven op een zodanig niveau vast te stellen dat (al dan niet met gebruikmaking van kruissubsidiering) ernaar wordt gestreefd dat op termijn 100% van de lasten wordt verhaald. Dit wordt niet voor hoofdstuk 3 toegepast omdat de gemeente de maatschappelijke en economische effecten hiervan wil versterken en stimuleren. Uitgangspunt voor de berekening van de lasten is het zogenoemde ANG-model.

Ook voor het jaar 2027 is dat model leidend voor de in aanmerking te nemen geraamde lasten per hoofdstuk. 46 Begroting 2027 Dantumadiel 1.3 Tarieven en kwijtscheldingsbeleid Tarieven Inflatiepercentage 1,9% De tarieven van de belastingen, heffingen en rechten worden verhoogd met de stijging van het HICP. 100% kostendekking rioolheffing, afvalstoffenheffing en hoofdstukken 1 en 2 legesverordening Voor de rioolheffing en afvalstoffenheffing en de hoofdstukken 1 en 2 van de legesverordening wordt in beginsel een kostendekking aangehouden van 100%. Dit leidt voor het begrotingsjaar tot een stijging in de tarieven voor de rioolheffing en de afvalstoffenheffing. Legestarieven Er is voor gekozen om voor hoofdstuk 1 en 2 van de legesverordening stapsgewijs toe te werken naar 100% kostendekkendheid. Binnen hoofdstuk 1 worden indien van toepassing de maximale de wettelijke tarieven gehanteerd. Onroerend Zaakbelasting De hoogte van de tarieven OZB is afhankelijk van de waardestijging van het object en het inflatiepercentage. Uitgangspunt is dat de totale OZB inkomsten stijgen met de HICP. Toeristenbelasting Het tarief voor belastingjaar 2027 zal naar aanleiding van de aangenomen motie van 7 juli 2025 verhoogd worden.

Kwijtscheldingsbeleid Met het hanteren van een kwijtscheldingsregeling geeft de gemeente een deel van zijn burgers de mogelijkheid om voor een lagere belastingaanslag in aanmerking te komen. De ruimte om een eigen gemeentelijk kwijtscheldingsbeleid te voeren is beperkt. De criteria waaraan kwijtscheldingsverzoeken getoetst worden, zijn op rijksniveau vastgesteld. Wel mogen gemeenten zelf bepalen van welke belastingen zij kwijtschelding verlenen en welk deel van de belastingaanslag wordt kwijtgescholden. De aanslagen onroerendezaakbelastingen, afvalstoffenheffing en rioolheffing komen in principe voor kwijtschelding in aanmerking. De gemeente Dantumadiel maakt gebruik van de ruimst mogelijke normen voor kwijtschelding, te weten de 100% bijstandsnorm en 100% AOW-norm. Dit geldt ook voor de vermogenstoets, waarbij ook de ruimst mogelijke extra vermogensvrijstelling gehanteerd wordt. Het bedrag aan te verlenen kwijtscheldingen is geraamd op € 191.954. De kosten van de kwijtschelding wordt op basis van de werkelijke kwijtscheldingen van afgelopen jaren voor 50% toegerekend aan de afvalstoffenheffing en voor 50% aan de rioolheffing. 1.4 Tarieven Het tarief van iedere lokale heffing wordt in het najaar door middel van een apart raadsvoorstel vastgesteld.

Met inachtneming van hetgeen hiervoor is opgemerkt over de beleidskaders waarbinnen in algemeenheid beslissingen worden genomen over tariefontwikkelingen, zijn hierna de precieze effecten daarvan voor het jaar 2027 ten opzichte van 2026 weergegeven. Tarieven 2027 Belasting soort | Tarief 2026 | Tarief 2027 | Procentuele correctie OZB-eigenaar woningen* | 0,1288% | 0,1208% | -6,2% OZB-eigenaar niet-woning ** | 0,3103% | 0,3162% | 1,9% OZB-gebruiker | 0,2414% | 0,2460% | 1,9% Toeristenbelasting | € 1,00 | € 1,50 | 50% Leges | div. | div. | div. Afvalstoffenheffing Eenpersoonshuishouden | € 247,22 | € 263,00 | 6,4% Meerpersoonshuishouden | € 308,86 | € 328,58 | 6,4% Rioolheffing Woningen | € 188,23 | € 195,76 | 4% Bedrijven | € 229,15 | € 238,32 | 4% Verpleeg- en verzorgingshuizen | € 271,95 | € 282,83 | 4% Garageboxen | € 20,34 | € 21,15 | 4% • | De gemiddelde WOZ-waarde van de woningen bedroeg afgerond € 320.000 in 2026 (taxatiedatum 1 januari 2025). We verwachten voor het jaar 2027 (taxatiedatum 1 januari 2026) een stijging van de waarde met 8,1% tot een gemiddelde WOZ-waarde voor de woningen van afgerond € 350.000. • | Voor niet-woningen is nog geen raming beschikbaar van de WOZ-waardestijging voor 2027. Daarom is deze stijging niet meegenomen in de tariefberekening.

1.5 Belastingopbrengsten Onderstaande tabel geeft een beeld van de voor het jaar 2027 begrote opbrengsten voor de belastingen, rechten en heffingen. Opbrengsten belastingen (bedragen x 1.000 euro) Belasting soort | Begroting 2026 | Begroting 2027 | Verschil OZB-eigenaar woningen | 3.717 | 3.785 | 68 OZB-eigenaar niet-woning | 788 | 804 | 16 OZB-gebruiker | 460 | 486 | 26 Toeristenbelasting | 48 | 74 | 26 Afvalstoffenheffing | 2.339 | 2.517 | 178 47 Begroting 2027 Dantumadiel Belasting soort | Begroting 2026 | Begroting 2027 | Verschil Rioolheffing | 1.570 | 1.657 | 87 Leges | 879 | 1.270 | 391 Totaal | 9.801 | 10.593 | 792 1.6 Kostendekking afvalstoffenheffing, rioolheffing, en leges De geraamde opbrengsten van de afvalstoffenheffing, rioolheffing en leges mogen niet uitgaan boven de geraamde lasten ter zake. Dit betekent dat de tarieven van de afvalstoffenheffing, rioolheffing en leges maximaal kostendekkend mogen zijn. Een overzicht van de geraamde lasten en opbrengsten die als basis gelden voor het tarief 2027 zijn hierna opgenomen. Afvalstoffenheffing (bedragen x 1.000 euro) Overzicht kostendekking afvalstoffen | Taakveld | Begroting 2027 LASTEN: Exploitatiekosten afvalstoffen | 7.3 Afval | 2.175 Straatreiniging | 7.3 Afval | 56 Heffings- en inningskosten | 7.3 Afval | 3 Overhead | 0.4 Overhead | 25 Compensabele BTW | n.v.t.

| 384 Kwijtscheldingen | 6.3 | 96 Inkomensregelingen Kapitaallasten | 7.3 Afval | 52 Totale lasten | 2.791 BATEN: Baten afvalstoffenheffing | 7.3 Afval | 2.517 Onttrekking uit voorziening afvalstoffen | 7.3 Afval | 0 Vergoeding verpakkingen/matrassen/prullenbakken | 7.3 Afval | 104 Overige baten | 7.3 Afval | 170 Totale baten | 2.791 Dekkingspercentage | 100% 48 Begroting 2027 Dantumadiel 49 Begroting 2027 Dantumadiel Rioolheffing (bedragen x 1.000 euro) Overzicht kostendekking riolering Taakveld Begroting 2027 LASTEN: Exploitatielasten riolering 7.2. Riolering 1.124 Straatreiniging 7.2. Riolering 56 Heffingen en inningskosten 7.2. Riolering 3 Overhead 0.4 Overhead 383 Compensabele BTW n.v.t. 168 Kwijtscheldingen 6.3 Inkomensregelingen 96 Kapitaallasten 7.2. Riolering 301 Totale lasten 2.131 BATEN: Baten riolering 7.2. Riolering 1.657 Onttrekking uit voorziening riolering 7.2. Riolering 438 Overige baten 7.2. Riolering 36 Totale baten 2.131 Dekkingspercentage 100% Leges Voor een begroting (raming) van lasten en opbrengsten wordt voor de leges aangesloten bij het zogenoemde ANG-model. Op basis van de te verwachten aantallen (aangeleverd door de betreffende vakafdelingen) zijn de kosten en opbrengsten begroot. Bij de voorlopige aanname zijn de uitgangspunten van de opbrengsten van de eerste berekeningen aangehouden.

De leges worden nader gespecificeerd bij het aanbieden van de nieuwe legesverordening aan de raad. Kort samengevat ziet het beeld voor de leges er als volgt uit: (bedragen x € 1.000) Begrote opbrengsten 2027 Toegerekende kosten Kostendekking Hoofdstuk 1 Algemene Dienstverlening 477 584 82% Begrote | Toegerekende (bedragen x € 1.000) | opbrengsten | kosten | Kostendekking 2027 Hoofdstuk 2 Dienstverlening en besluiten in het kader | 778 | 908 | 86% van de Omgevingswet Totaal Hoofdstuk 1 en 2 | 1.255 | 1.492 | 84% Hoofdstuk 3 Dienstverlening vallend | 15 | 55 | 26% onder dienstenrichtlijnen Totaal Legesverordening | 1.270 | 1.547 | 82% 1.7 Woonlastenontwikkeling een- en meerpersoonshuishoudens Voor een beeld over de ontwikkeling van de woonlasten wordt in de regel onderscheid gemaakt tussen eigenaar-bewoners en huurders en daarbinnen weer tussen een- en meerpersoonshuishoudens. Voor beide groepen geldt, dat de woonlasten in ieder geval een resultante zijn van tariefontwikkelingen van de afvalstoffenheffing en rioolheffing. Voor de eigenaar- bewoner wordt dat aangevuld met de tariefontwikkeling voor de onroerendezaakbelastingen.

Woonlasten eigenaar-bewoner Gemiddelde woonlasten eigenaar-bewoner | Eenpersoonshuishoudens | Meerpersoonshuishoudens 2027 | 2027 Onroerendezaakbelastingen eigenaar 1) | € 422,80 | € 422,80 Afvalstoffenheffing | € 263,00 | € 328,58 Rioolheffing | € 195,76 | € 195,76 Totaal | € 881,56 | € 947,14 2026 | 2026 Totaal | € 847,61 | € 909,25 Ontwikkeling lokale lastendruk 2026-2027 | +4,01% | +4,17% 1) Voor het jaar 2027 is een gemiddelde WOZ-woningwaarde aangehouden van € 350.000 (inclusief 8,1% verwachte waardestijging). Voor het jaar 2026 is rekening gehouden met een WOZ- woningwaarde van €320.000. 50 Begroting 2027 Dantumadiel Woonlasten huurder Gemiddelde woonlasten huurder | Eenpersoonshuishoudens | Meerpersoonshuishoudens 2027 | 2027 Afvalstoffenheffing | € 263,00 | € 328,58 Rioolheffing | € 195,76 | € 195,76 Totaal | € 458,76 | € 524,34 2026 | 2026 Totaal | € 435,45 | € 497,09 Ontwikkeling lokale lastendruk 2026-2027 | +5,35% | +5,48% 1.8 Vergelijking woonlasten op basis van Atlas van de lokale belastingen Elk jaar publiceert het Centrum voor Onderzoek van de Economie van de Lagere Overheden (Coelo), een onafhankelijk onderzoeksinstituut verbonden aan de Rijksuniversiteit Groningen, de zogenoemde Atlas van de lokale belastingen.

Dat Atlas geeft jaarlijks een overzicht van de heffingen van gemeenten, provincies en waterschappen, waaraan wij voor het jaar 2026 de onderstaande tabellen hebben ontleend. Omdat de OZB tarieven ten tijde van het publiceren van de Atlas op lokale belastingen nog niet bekend waren, is hiervan een onderbouwde inschatting gemaakt. Die echter wel kan afwijken indien de Coelo mogelijkerwijs iets gewijzigde parameters heeft gehanteerd. In die tabellen worden de gemiddelde woonlasten voor de eigenaar-bewoner en de huurder weergegeven, alsmede de provinciale en landelijke rangorde voor wat betreft de meerpersoonshuishoudens. In het verlengde daarvan hebben wij, zowel in relatieve als absolute zin, de afwijkingen ten opzichte van het Friese gemiddelde weergegeven. Let wel: het gaat hierbij om de cijfers 2026. De cijfers 2027 zijn uiteraard pas in de loop van volgend jaar beschikbaar. Woonlasten 2026 eigenaar – bewoner Rangorde | Rangorde Gemeente | Eenpersoons | Meerpersoons | provinciaal | landelijk (meerpersoons) | (meerpersoons) Dantumadiel | € 985 | € 1.046 | 14 | 137 Gemiddelde in Friesland | € 853 | € 980 Verhoudingen t.o.v. Fries gemiddelde In procenten | 115% | 107% In euro's | € 132 | € 66 51 Begroting 2027 Dantumadiel De provinciale rangorde is in 2026 ten opzichte van 2025 verminderd. De gemeente is gedaald van plaats 13 naar plaats 14.

Nummer 1 heeft de laagste woonlasten (Ameland) en nummer 18 de hoogste (Heerenveen). Woonlasten 2026 huurder Rangorde | Rangorde Gemeente | Eenpersoons | Meerpersoons | provinciaal | landelijk (meerpersoons) | (meerpersoons) Dantumadiel | € 435 | € 497 | 8 | 164 Gemiddelde in Friesland | € 369 | € 500 Verhoudingen t.o.v. Fries gemiddelde In procenten | 118% | 99% In euro's | € 66 | € -3 Voor de huurder met een meerpersoonshuishouden geldt, dat de provinciale positie in 2026 verminderd is ten opzichte van 2025. Van plek 7 naar 8. Nummer 1 heeft de laagste woonlasten (Harlingen) en nummer 18 de hoogste (Waadhoeke). 52 Begroting 2027 Dantumadiel 53 Begroting 2027 Dantumadiel Paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing 2.1 Inleiding Als gemeente streven wij naar een optimale dienstverlening en goede voorzieningen voor onze inwoners. Een belangrijke voorwaarde om deze doelstelling te realiseren is een gezonde financiële positie. In deze paragraaf treft u een beoordeling aan van de beschikbare weerstandscapaciteit en de minimaal vereiste weerstandscapaciteit vanuit de Nota Risicomanagement en Weerstandsvermogen. Daarnaast zijn een aantal financiële kengetallen weergegeven die een beeld geven van de financiële positie van de gemeente. Vanuit wet- en regelgeving is het Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten (BBV) het voornaamste kader voor deze paragraaf.

De lokale kaders zijn uitgewerkt in de Financiële verordening (2023) en de Nota Risicomanagement en Weerstandsvermogen (2024). 2.2 Beschikbare- en vereiste weerstandscapaciteit Middels de nota risicomanagement en weerstandsvermogen beschikt de gemeente Dantumadiel over een beleid voor het omgaan met risico's en het weerstandsvermogen. Het doel van het beleid is om gezonde financiële basis te creëren voor de komende jaren. De drie belangrijkste pijlers van de nota risicomanagement en weerstandsvermogen zijn: 1. Het inventariseren van risico's middels NARIS en het verbeteren van inzicht in risico's en de beheersing daar van; 2. Het jaarlijks bespreken van de financiële houdbaarheidstest van de VNG in de auditcommissie; 3. Het vaststellen van de minimale weerstandscapaciteit op € 10 miljoen óf op basis van de risico inventarisatie uit NARIS indien deze hoger is. In deze paragraaf lichten we een en ander toe over de derde pijler en in hoeverre er op dit moment wordt voldaan aan de minimaal vereiste weerstandscapaciteit. Middels de nota risicomanagement en weerstandsvermogen is de minimale weerstandscapaciteit vastgesteld op 10 miljoen euro tenzij de benodigde weerstandscapaciteit op basis van de risico inventarisatie uit NARIS een hogere waarde vereist. De grens van € 10 miljoen euro is vastgesteld om mogelijke verliesjaren in de toekomst op te kunnen vangen.

Daarbij is de ervaring uit het verleden dat een nadelig resultaat van € 4 miljoen gedurende de drie daar opeenvolgende jaren omgebogen kan worden met ieder jaar een verbeter van € 1 miljoen. Daar uit volgt dan de rekensom (€4 miljoen + € 3 miljoen + € 2 miljoen + € 1 miljoen) dat er in een dergelijke situatie € 10 miljoen euro vereist is om deze tegenvaller op te vangen. In het geval dat het weerstandsvermogen daadwerkelijk nodig is om tegenvallers op te vangen kan het weerstandsvermogen onder de gewenste ondergrens van € 10 miljoen komen. Op zo’n moment is het vaak niet mogelijk om het weerstandsvermogen direct weer op het gewenste niveau te krijgen. In de praktijk zal vaak een ombuiging nodig zijn alvorens een aanvulling van het weerstandsvermogen mogelijk is. Het doel van het weerstandsvermogen is ook om de financieel moeilijke jaren door te komen en in die periode aan de wettelijke (toezichts)eisen te voldoen. In deze situatie zal het College in de paragraaf Weerstandsvermogen en Risicobeheersing rapporteren welke acties worden ondernomen om het weerstandsvermogen (op termijn) weer op de gewenste ondergrens te krijgen. 54 Begroting 2027 Dantumadiel In Tabel 1 is de verwachte stand van de Algemene reserve ultimo 2027 afgezet tegen de vereiste weerstandscapaciteit zoals voorgeschreven door de Nota risicomanagement en weerstandsvermogen.

De beschikbare weerstandscapaciteit is lager dan de vereiste weerstandscapaciteit. Het College dient daarom, op basis van de nota risicomanagement en weerstandsvermogen, te komen met een plan om het benodigde weerstandsvermogen op termijn weer te bereiken. Het concreet uitwerken van dit plan zal de komende maanden plaats vinden en in de Perspectiefnota 2028 zal dit worden opgenomen. Tabel 1: Algemene reserve afgezet tegen de vereiste weerstandscapaciteit Bedragen x € 1.000 Begroting 2027 Beschikbare weerstandscapaciteit 7.746 Vereiste weerstandscapaciteit 10.000 Ruimte (+) / tekort (-) -2.254 Beschikbare weerstandscapaciteit Stand Algemene reserve 1 januari 12.129 Onttrekkingen (-) 3.037 Stortingen (+) 165 Resultaat bestemming (J-1) (+) -1.512 Stand Algemene reserve 31 december 7.746 Vereiste weerstandscapaciteit Benodigde weerstandscapaciteit o.b.v. risico inventarisatie 5.434 Benodigde weerstandscapaciteit voor verliesjaren 10.000 Vereiste weerstandscapaciteit 10.000 55 Begroting 2027 Dantumadiel 2.3 Benodigde weerstandscapaciteit o.b.v. risico inventarisatie Risico inventarisatie Als organisatie hebben wij een risico inventarisatie uitgevoerd om te beoordelen of de benodigde weerstandscapaciteit niet hoger moet zijn dan de vereiste 10 miljoen euro.

Hierbij is gebruik gemaakt van het softwareprogramma NARIS waarmee risico's systematisch in kaart kunnen worden gebracht en beoordeeld. Uit de inventarisatie zijn vanuit de gemeente in totaal 54 risico's in beeld gebracht. In de risicobeoordeling is ditmaal extra aandacht besteed aan de structurele financiële gevolgen van risico's. Voor een aantal risico's beperkt de financiële impact zicht niet tot een enkel jaar maar zijn er meerjarige financiële gevolgen. Gevolg is dat de weerstandscapaciteit is gestegen ten opzichte van de vorige inventarisatie. In het onderstaande overzicht wordt de top 10 van deze risico’s gepresenteerd die de hoogste bijdrage leveren aan de berekening van de benodigde weerstandscapaciteit. Deze top 10 risico’s bepalen gezamenlijk voor 64% de benodigde weerstandscapaciteit. Deze risico inventarisatie geeft een goed inzicht in de aanwezige risico’s en stelt organisatie en bestuur in staat beter te sturen op de beheersing van risico’s en te bepalen welke weerstandscapaciteit nodig is om financiële schade voortkomend uit risico’s te ondervangen. Het plan is om de komende jaren het inzicht in risico’s en de sturing en beheersing van de risico’s verder te ontwikkelen. In Tabel 2 treft u een overzicht aan van de top-10 risico’s van de gemeente Dantumadiel. Op basis van de ingevoerde risico's is een risicosimulatie uitgevoerd in NARIS.

De risicosimulatie is toegepast omdat het reserveren van het maximale bedrag niet nodig is. De risico's zullen immers niet allemaal tegelijk en in hun maximale omvang optreden. Figuur 1 en Tabel 3 tonen de resultaten van de risicosimulatie. Voor de bepaling van de benodigde weerstandscapaciteit gaan we, conform de nota weerstandsvermogen en risicomanagement, uit van een zekerheidspercentage van 90%. Uit Tabel 3 is op te maken dat het voor 90% zeker is dat alle risico's kunnen worden afgedekt met een weerstandscapaciteit van afgerond € 5.434.000, dit is de benodigde weerstandscapaciteit. Tabel 2: belangrijkste financiële risico’s Risiconummer Risico omschrijving Invloed R67 Toename van het aantal jeugdvoorzieningen door meer aanvragen dan verwacht 18,25% R9 Zorgaanbieder gaat failliet 7,33% R62 Herverdeling van gemeentefonds kan negatief uitpakken voor individuele gemeente 7,29% R50 Tekort in exploitatie gesubsidieerde organisaties 6,38% R23 Overtreding AVG 5,85% R63 Acute en hoge inflatie 4,40% R60 Het risico op een stijgende rente 3,70% R59 Lagere Algemene uitkering als gevolg van mutaties in de uitkeringsbasis of taakmutaties 3,64% R38 Prijsstijging van uit te besteden werk. Vertraging in leveringen.

Prijsstijging inkoop bouwmateriaal 3,64% R7 De positie van SDF staat te ver van de gemeenten 3,19% Tabel 3: Benodigde weerstandscapaciteit bij verschillende zekerheidspercentages Percentage | Bedrag 10% | € 1.612.592 20% | € 2.089.090 30% | € 2.496.222 40% | € 2.886.482 50% | € 3.272.602 60% | € 3.666.699 70% | € 4.105.169 80% | € 4.644.422 90% | € 5.433.729 Ratio weerstandsvermogen De beschikbare weerstandscapaciteit zijn de middelen en mogelijkheden waar de gemeente over beschikt om niet begrote kosten te dekken. Voor de gemeente Dantumadiel betreft dit de middelen in de Algemene reserve. De middelen in de Algemene reserve zijn vrij besteedbaar. De verwachtte beschikbare weerstandscapaciteit ultimo 2027 is gelijk aan € 7.746.000. Om te bepalen of de beschikbare weerstandscapaciteit toereikend is wordt de benodigde weerstandscapaciteit afgezet tegen de beschikbare weerstandscapaciteit. We leggen hier dus een relatie tussen de financieel gekwantificeerde risico's en de mate waarin deze risico's opgevangen kunnen worden middels de vrij besteedbare middelen. De uitkomst van deze berekening noemen we het weerstandsvermogen. Onderstaande de berekening van het weerstandsvermogen voor de gemeente Dantumadiel in 2027.

56 Begroting 2027 Dantumadiel Beschikbare weerstandscapaciteit | € 7.746.000 Weerstandsvermogen | = | -------------------------------------------- | = | ------------------ | = | 1,4 Benodigde weerstandscapaciteit | € 5.434.000 NARIS heeft in samenwerking met de Universiteit Twente een normtabel ontwikkeld voor de beoordeling van het weerstandsvermogen, zie Tabel 4. De ratio van de de gemeente Dantumadiel valt in klasse B. Dit duidt op een ruim voldoende weerstandsvermogen. Tabel 4: Normering weerstandsvermogen Waarderingscijfer | Ratio | Betekenis A | > 2,0 | Uitstekend B | 1,4 - 2,0 | Ruim voldoende C | 1,0 - 1,4 | Voldoende D | 0,8 - 1,0 | Matig E | 0,6 - 0,8 | Onvoldoende F | < 0,6 | Ruim onvoldoende 2.4 Kengetallen Financiële kengetallen zijn meetbare indicatoren die inzicht geven in de financiële gezondheid van een organisatie. De kengetallen in deze paragraaf geven enerzijds inzicht in de huidige financiële situatie van de gemeente en richten zich anderzijds op de mogelijkheid om toekomstige financiële stress op te vangen. Ze geven zodoende inzicht in de financiële weerbaar- en wendbaarheid van de gemeente. Het Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten (BBV) schrijft de volgende kengetallen voor. • | Netto schuldquote; • | Solvabiliteitsratio; • | Grondexploitatie; • | Structurele exploitatieruimte; • | Belastingcapaciteit.

In Tabel 5 zijn de kengetallen weergegeven. Per kengetal volgt een korte uitleg over wat het kengetal weergeeft en wat de signaalwaarde is. Tabel 5, Kengetallen BBV Kengetal | Rekening | Begroting | Begroting | Raming | Raming | Raming 2025 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Netto schuldquote | 23% | 47% | 68% | 92% | 93% | 93% Netto schuldquote gecorrigeerd voor | 20% | 44% | 64% | 88% | 89% | 89% alle verstrekte leningen Solvabiliteitsratio | 30% | 26% | 12% | 9% | 7% | 6% 57 Begroting 2027 Dantumadiel 58 Begroting 2027 Dantumadiel Kengetal Rekening 2025 Begroting 2026 Begroting 2027 Raming 2028 Raming 2029 Raming 2030 Grondexploitatie 2% 2% -1% 0% 0% 0% Structurele exploitatieruimte 6% 3% 0% -2% -2% -0% Belastingcapaciteit 94% 87% 87% - - - Netto schuldquote / Netto schuldquote gecorrigeerd voor verstrekte leningen Bij de Netto schuldquote worden de netto schulden afgezet tegen het totaal saldo van baten. Hoe hoger het percentage des te groter is de druk van schulden (rentelasten) op de exploitatie. Een hoge schuldendruk heeft niet alleen invloed op de exploitatie maar geeft ook minder mogelijkheden om geld te lenen in geval van investeringen of financiële stress. Een lage schuldquote maakt de gemeente financieel weerbaar. Om inzicht te verkrijgen in hoeverre er sprake is van doorlenen wordt de netto schuldquote zowel in- en exclusief doorgeleende gelden weergegeven.

De VNG adviseert om de schuldquote binnen de 100% te houden. De signaalwaarde voor de netto schuldquote bedraagt 130%, bij deze signaalwaarde is sprake van een relatief hoge schuldendruk. De netto schuldquote laat een stijgende lijn zien in de komende jaren. De stijging komt voornamelijk op het conto van stijgende vaste schulden. De vaste schulden stijgen door de geplande investeringen en de teruglopende resultaten. De geplande investeringen worden gefinancierd vanuit vreemd vermogen. Solvabiliteitsratio Bij de solvabiliteitsratio wordt het eigen vermogen van de gemeente afgezet tegen het balanstotaal. Feitelijk vertelt deze ratio hoe groot het deel van de bezittingen is dat gefinancierd is met eigen vermogen (positief resultaat vanuit het verleden). De solvabiliteitsratio daalt wanneer er ofwel meer vreemde vermogen (leningen) worden aangetrokken of er sprake is van verliesjaren (afname eigen vermogen). Een hoge solvabiliteitsratio maakt de gemeente financieel weerbaar omdat zij verliesjaren op kan vangen en in staat is om indien nodig investeringen te financieren met vreemd vermogen. De VNG adviseert om de solvabiliteit boven de 20% te houden. De signaalwaarde voor de solvabiliteit bedraagt 0%, bij deze signaalwaarde is sprake van een lage solvabiliteitsratio.

De solvabiliteitsratio van de gemeente Dantumadiel daalt de komende jaren tot onder de geadviseerde 20% maar blijft boven de signaalwaarde van 0%. In de voorliggende begroting stijgt het balanstotaal fors als gevolg van investeringen in activa. Daarnaast daalt het eigenvermogen de komende jaren als gevolg van onttrekkingen en negatieve resultaten. Deze twee bewegingen tezamen zorgen voor een dalende solvabiliteit. Grondexploitatie Het kengetal grondexploitatie geeft aan hoe groot de grondpositie (waarde van de grond) is ten opzichte van het totaal saldo van baten. Hoe minder grond een gemeente verkoopt, hoe hoger de grondpositie en hoe hoger de boekwaarde. Een grondexploitatie van 10% of hoger wordt beschouwd als kwetsbaar. Een laag percentage en in sommige jaren negatief, zoals door de jaren heen het geval is, betekent dat de grondposities van de gemeente beperkt zijn. 59 Begroting 2027 Dantumadiel Het aandeel van de grondexploitaties is dalend. De daling van de voorraadwaarde is het gevolg van een aantal grondexploitaties met hoge opbrengsten in de komende jaren. In latere jaren volgen voor deze grondexploitaties nog relatief hoge lasten. De voorraadwaarde daalt als gevolg van deze mutaties. Structurele exploitatieruimte Bij deze ratio wordt het structurele resultaat (resultaat minus incidentele baten en lasten) afgezet tegen het totaal saldo van baten.

Een positief structureel resultaat laat zien dat er genoeg baten zijn om de lasten nu en in de toekomst te dekken. Een hoge ratio is een positief signaal voor de toekomstige houdbaarheid. Vanzelfsprekend is de signaalwaarde hier 0%. De structurele exploitatieruimte is voor het begrotingsjaar 2027 licht positief. In 2028 en 2029 is sprake van een negatieve exploitatieruimte. Dit is voornamelijk het gevolg van dalende inkomsten uit het gemeentefonds en stijgende kapitaallasten (MFC Feanwâlden). In 2030 stijgt de omvang van het gemeentefonds weer en komen de baten en de lasten weer in balans. Belastingcapaciteit Bij de berekening van de belastingcapaciteit worden de woonlasten (OZB, Riool- en afvalstoffenheffing) in de gemeente Dantumadiel afgezet tegen het landelijk gemiddelde (Bron: COELO). Hierbij is een lage belastingcapaciteit positief omdat er bij een lage belastingcapaciteit nog ruimte is om belastingen te verhogen en op die manier de inkomsten van de gemeente te verhogen. Deze ruimte maakte de gemeente financieel weerbaar in geval verliesjaren. De begrote belastingcapaciteit is, ondanks de stijging in de afvalstoffenheffing en rioolheffing, ongewijzigd ten opzichte van 2026. De landelijke woonlasten stijgen in een gelijk tempo aan die van de gemeente Dantumadiel.

De stijging van de kosten bij de gemeente Dantumadiel zit voornamelijk op de heffingen en in mindere mate op de OZB. Landelijk daarentegen zien we ook een stijging in de OZB die hoger is dan de inflatie. 60 Begroting 2027 Dantumadiel Paragraaf onderhoud kapitaalgoederen 3.1 Inleiding De gemeente Dantumadiel heeft ruim 3.390 hectare openbare ruimte in beheer. Er vinden veel activiteiten plaats, zoals wonen, werken en recreëren. Voor deze activiteiten zijn veel gemeentelijke kapitaalgoederen nodig, als wegen, riolering, kunstwerken, groen, verlichting en gebouwen. In deze paragraaf wordt er een weergave gegeven van de stand van zaken van het kapitaalgoederenbeheer in de gemeente Dantumadiel. Onderhoud van kapitaalgoederen beslaat een substantieel deel van de begroting en een integraal overzicht is belangrijk voor een goed inzicht in de financiële positie. De gemeente Dantumadiel heeft de volgende arealen in onderhoud: Areaal Onderverdeeld Aantal In Gebouwen 20 stuks Bomen 8.436 stuks Natuurlijke beplanting 342.866 m2 Hagen 10.218 m2 Gazon/ bermen 1.501.000 m2 Cultuurbeplanting 38.995 m2 Speeltoestellen 238 stuks Groen sporttoestellen 54 stuks Wegen Verhardingen 1.648.462 m2 Lichtmasten 3.657 stuks Beleidsplannen In 2021 zijn alle beleidsplannen (opnieuw) vastgesteld.

Hieronder een overzicht van deze plannen: Onderdeel | Plan | Datum vaststelling | Plan nog | Toelichting plan Gemeenteraad | actueel Wegen | Beleid / beheerplan | 2021 | Ja | eind 2026 wordt een nieuw wegen | beleidsplan vastgesteld Kunstwerken | Beleid / beheerplan | 2021 | Ja | eind 2026 wordt een nieuw kunstwerken | beleidsplan vastgesteld Openbare verlichting | Onderhoudsplan | 2021 | Ja | eind 2026 wordt een nieuw O.V. | beleidsplan vastgesteld Gebouwen | M.O.P. Gebouwen | 2021 | Ja | eind 2026 wordt een nieuw beleidsplan vastgesteld Beleidsplan | eind 2026 wordt een nieuw Waterwegen | Waterwegen | 2021 | Ja | beleidsplan vastgesteld Dantumadiel Riolering | Gemeentelijke | 2021 | Ja | eind 2026 wordt een nieuw Rioleringsplan | beleidsplan vastgesteld Groen | Beleid / beheerplan | 2021 | Ja | eind 2026 wordt een nieuw Groen | beleidsplan vastgesteld Beleidskader Gebouwen, Wegen, Straatverlichting, Groen, Kunstwerken en water. Eind 2026 wordt er nieuwe integraal beleidsplan ter vaststelling aan de raad aangeboden met daarin alle kapitaalgoederen met uitzondering van Riolering. Riolering kent namelijk een eigen beleidsplan; Water- en rioleringsprogramma (Wrp). Het Wrp wordt eveneens eind 2026 / begin 2027 ter vaststelling aan de raad aangeboden. De raad zal bij de behandeling van deze plannen nieuwe beleidskaders, waaronder het onderhoudsniveau, vaststellen.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://gemeentedantumadiel.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/b523db5d-5062-40b2-88f5-ebe769c75e45?agendaItemId=5268fb0c-eacb-49a4-8807-79f3a1a68c37