CConstaterende datDantumadiel
Koppel je AI →
Document · PDF

502132 - Wrp Dantumadiel 2027-2031 hoofdrapport revisie 03

Raadsvergadering 15 september 2026, gemeente DantumadielBij agendapunt: Concept-ontwerp Water- en rioleringsprogramma 2027-20319.864 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

Voorpagina Water en Rioleringsprogramma (Wrp) 2027 t/m 2031 Gemeente Dantumadiel

Colofon Opdrachtgever: Gemeente Dantumadiel Projectnummer: 502132.100 Revisie: 03 Projectleider: Gerlof Huisman Opsteller: Gerlof Huisman / Luuk Nieuwenhuis / Lars de Wolde Vormgeving: Antea Group kostendekking inleiding kaders evaluatie areaal nulmeting ambitie programma besluit datum vrijgave beschrijving revisie 03 goedkeuring vrijgave G. Huisman A.P. HornstraDefinitieve versie 2 samenvatting 7 augustus 2026 Copyright © Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar worden gemaakt door middel van druk, fotokopie, elektronisch of op welke wijze dan ook, zonder schriftelijke toestemming van de auteurs. De informatie die in dit rapport is opgenomen is uitsluitend bestemd voor geadresseerde(n) en kan persoonlijke of vertrouwelijke informatie bevatten. Gebruik van deze informatie, door anderen dan de geadresseerde(n) en gebruik door hen die niet gerechtigd zijn van deze informatie kennis te nemen, is niet toegestaan. De informatie is uitsluitend bestemd om te worden gebruikt door de geadresseerde, voor het doel waarvoor dit rapport is vervaardigd.

Indien u niet de geadresseerde bent of niet gerechtigd bent tot kennisneming, is openbaarmaking, vermenigvuldiging, verspreiding en/of verstrekking van deze informatie aan derden niet toegestaan, tenzij na schriftelijke toestemming door Antea Group en wordt u verzocht de gegevens te verwijderen en direct een melding te maken bij security@anteagroup.nl. Derden, zij die niet geadresseerd zijn, kunnen geen rechten aan dit rapport ontlenen, tenzij na schriftelijke toestemming door Antea Group. Samenvatting samenvatting 3 Ontwerp Omgevingsvisie 2023 Dantumadiel is een prachtige, groene plattelandsgemeente waar het goed wonen, werken, leven en recreëren is. De gemeente heeft veel kwaliteiten, maar heeft ook te maken met uitdagingen. De Omgevingsvisie geeft de gewenste ontwikkeling van de fysieke leefomgeving van de gemeente voor de komende jaren weer. Hierbij vormen de bestaande kwaliteiten en uitdagingen het uitgangspunt. In de ontwerp Omgevingsvisie 2023 Dantumadiel is de langetermijnvisie (met horizon 2030) vastgelegd. Die richt zich op het behoud van het kenmerkende coulisselandschap, de sociale structuur (de Mienskip) en het bieden van ruimte voor woningbouw in alle kernen. Met dit nieuwe Water- en Rioleringsprogramma (hierna Wrp) geven wij voor de periode 2027 t/m 2031 concreet aan hoe wij vanuit onze gemeentelijke watertaken bijdragen aan deze langetermijnvisie.

Het belang van riolering Sinds de komst van riolering begin 1900 is de hygiëne van de Nederlandse huishoudens en de gezondheid van de bevolking met sprongen vooruitgegaan. Ook het milieu is gebaat bij riolering. Het is nog niet zo heel lang geleden dat afvalwater rechtstreeks op sloten, vijvers en kanalen werd geloosd. Nu wordt nagenoeg al het afvalwater eerst gezuiverd voordat het in oppervlaktewater terecht komt. Riolering levert daarom een belangrijke bijdrage aan een veilige en gezonde buitenruimte. In dit Wrp leggen wij vast hoe wij dit kapitaal in Dantumadiel de komende jaren enerzijds goed in stand gaan en blijven houden én anderzijds, daar waar het nu nog niet op orde is, verbeteren. Transitie naar een toekomstbestendige inrichting In het verlengde van de Ontwerp Omgevingsvisie 2023 krijgt de transitie naar een klimaatrobuuste inrichting van de buitenruimte (zowel bij nieuwbouw als in bestaand gebied) in het nieuwe Wrp een prominente(re) plaats. Dit doen wij met verbeteringsmaatregelen aan bovengrond, riool en/of watergang. Hiermee proberen we het teveel aan water bij piekbuien, hoge grondwaterstanden of periodes van langdurige gestage regen (zoals het najaar van 2023) zoveel mogelijk op te vangen en te verwerken. Maar ook proberen we water zo lang mogelijk lokaal vast te houden om problemen bij langdurige periodes van droogte te beperken.

Bij de verbeteringsmaatregelen kijken we nadrukkelijk naar het groen. Met extra groen creëren we (meer) mogelijkheden om water te infiltreren en te bufferen. Met specifieke begroeiing en beplanting kunnen we de biodiversiteit versterken. Tenslotte draagt extra groen bij aan het terugdringen van hittestress. Tarief rioolheffing Op dit moment zijn de tarieven rioolheffing niet kostendekkend (74% in 2026); het tekort vangen wij op vanuit de voorziening. Deze heeft daarvoor op dit moment voldoende buffer; maar zonder tariefcorrectie bereiken we de komende jaren de ondergrens van de voorziening. Daarom is het voorstel de komende jaren geleidelijk naar een kostendekkend tarief te groeien. Hiervoor is een jaarlijks stijging van 4% nodig, exclusief de jaarlijkse prijsindexatie van loon, materieel en materiaal kosten conform CBS index. kostendekking inleiding kaders evaluatie areaal nulmeting ambitie programma besluit Onze riool en watervoorzieningen vervullen belangrijke doelen in ons dagelijks leven: 1. Bescherming van de volksgezondheid tegen infectieziekten; 2. Schoonhouden van bodem en oppervlaktewater; 3. Voorkomen van schade door hevige regenval en extreme droogte in stedelijke gebieden. 4. Voorkomen en beperken van structurele nadelige gevolgen van grondwater

Inleiding De gemeentelijke watertaken De planperiode van het huidige GRP verloopt eind 2026. Onder de Omgevingswet is een GRP (Gemeentelijk Riolering Plan) niet langer verplicht, maar de gemeente heeft nog steeds een zorgtaak voor de watertaken en een gedegen plan voor de tariefstelling rioolheffing, conform BBV, is nog steeds benodigd. Gemeenten kunnen, onder de Omgevingswet, er wel voor kiezen om een Water- en Rioleringsprogramma (Wrp) op te stellen. Wij kiezen ervoor om het beleidskader voor de gemeentelijke watertaken voor de periode 2027-2031 te verankeren in een Wrp. Een steeds breder speelveld De omgeving waarin wij onze wettelijke watertaken uitvoeren is voortdurend aan verandering onderhevig. Door invoering van de Omgevingswet is sprake van grote veranderingen in de wetgeving. Daarnaast heeft klimaatverandering een steeds grotere impact op hoe we binnen de openbare ruimte omgaan met opvang en verwerking van water, omdat dit zowel schaarser (droogte) als heviger (wateroverlast) gaat worden in de toekomst. Hoe we dat gaan doen, in welk tempo, hoe de interactie daarin is met overige facetten uit de openbare ruimte (zoals bijvoorbeeld groen en wegen) en wat daarin de inbreng wordt van een ieder wordt in dit nieuwe Wrp bepaald. De gemeentelijke watertaken hebben dus al lang niet enkel meer betrekking op de rioleringsbuizen onder de grond.

Combinatie met de nota kapitaalgoederen Vanwege de nauwe samenhang én interactie met o.a. wegen en groen hebben wij besloten het planvormingsproces van dit Wrp parallel te doorlopen met de nieuwe nota kapitaalgoederen. Hiermee kunnen wij de beheer- en onderhoudsmaatregelen uit beide programma’s optimaal op elkaar afstemmen. Leeswijzer In deze interactieve rapportage presenteren wij het nieuwe Wrp van onze gemeente voor de periode 2027 t/m 2031. Via de navigatieknoppen aan de rechterzijde van deze pagina zijn de verschillende onderdelen van dit programma te raadplegen. Naast deze interactieve rapportage is er een technisch naslagwerk (achtergronddocument) met detailonderbouwing. Proces In onderstaand schema is het proces van het opstellen van dit Wrp gevisualiseerd. inleiding 4 kostendekking kaders evaluatie areaal nulmeting ambitie programma besluit samenvatting colofon klik voor een verdieping op het proces

Kaders kaders 5 kostendekking inleiding evaluatie areaal nulmeting ambitie programma besluit samenvattingDe taken van de betrokken partijen De zorg en verantwoordelijkheid voor water in Dantumadiel is, naast de gemeente, in handen van Wetterskip Fryslân, de Provincie Fryslân, het drinkwaterbedrijf (Vitens) en in de gemeente aanwezige particulieren en ondernemers. Onderstaand schema toont de taakverdeling tussen de betrokken. Kaders voor dit Wrp Bij de invulling van de gemeentelijke watertaken hebben we te maken met wet- en regelgeving, thema’s & opgaven en wensen vanuit bestuur en gebruikers. De taakstellingen en verplichtingen die hieruit voortvloeien zijn deels bepalend voor de invulling van dit nieuwe Wrp. Wet en regelgeving De afgelopen jaren is nieuw beleid en regelgeving ingevoerd met consequenties voor afvalwater, hemelwater en grondwater. De invoering van de Omgevingswet heeft daarin de meeste impact gehad. Thema’s & opgaven O.a. het Deltaplan Ruimtelijke adaptatie (DPRA), het Fries Bestuursakkoord Waterketen (FBWK) 2021, de Friese Klimaatadaptatiestrategie 2020 en de visie "Fryslân Klimaatbestendig 2050+“ bepalen mede de koers van dit nieuwe Wrp.

Bestuur (eigen kaders en beleid) Onze Ontwerp Omgevingsvisie 2023 en het oude Coalitieakkoord 2025-2026 ‘Nij bestoer, no foarút! En het nieuwe coalitieakkoord 'Ferantwurde Foarút’ vormen belangrijke pijlers voor dit nieuwe Wrp. Gebruikers (mienskip) Onze gemeente heeft als uitgangspunt dat bij het opstellen van programma’s onder de Omgevingswet participatie met betrokken bewoners, bedrijven en andere belanghebbenden plaatsvindt. klik voor een verdieping op de taakverdeling klik voor een verdieping op de kaders voor dit Wrp

Evaluatie Zijn alle voorgenomen maatregelen uit het huidig GRP uitgevoerd? Resteren er nog | Halverwege 2024, nadat de nieuwe ambtelijke organisatie Dantumadiel goed en | samenvatting maatregelen, zo ja welke? Wat ging goed wat kan er eventueel beter? Bij de evaluatie | volledig geïnstalleerd was, is begonnen met de inhaalslag. Ondertussen is de van de behaalde uitvoeringsresultaten van het huidig GRP brengen we dat in beeld. | beheerdata op orde gebracht zodat in 2025 gestart kon worden met de SSW’s. Reguliere werkzaamheden conform planning uitgevoerd | Daarnaast heeft vertraging van herinrichtingen van wegen (waar een combinatie met | inleiding Over het totaal gezien is een groot deel van het reguliere uitvoeringsprogramma van | rioolvervanging is gepland) er ook toe geleid dat maatregelen aan de riolering vertraagd het GRP gerealiseerd zoals gepland in het GRP. In het bijzonder de jaarlijkse | zijn. | kaders onderhoudswerkzaamheden. Het gaat dan o.a. om het jaarlijks reinigen van kolken en | Financieel riolen en onderhoud en reparatiewerkzaamheden aan riolen en gemalen.

Tactische en strategische onderzoeken en plannen vertraagd | Deze vertraging vertaalt zich ook naar lagere kapitaallasten; de kapitaallasten | evaluatie Maar start van tactische en strategische onderzoeken en plannen heeft vertraging | bedroegen in 2025 circa € 280.000, volgens de prognoses van het GRP was voorzien in opgelopen. Met de actualisatie van de basisrioleringsplannen (afgekort BRP’s; dit zijn | circa € 372.000 aan kapitaallasten. Dit is het directe gevolg van investeringen die later onderzoeken waarmee we met modelberekeningen in beeld brengen hoe de riolen | zijn uitgevoerd, c.q. later zijn gestart. | areaal functioneren bij hevige neerslag) én het opstellen van Systeemoverzichten Stedelijk | Daarnaast is in de in de eerste jaren van de planperiode (2022 en 2023) ook sprake van Water (afgekort SSW’s) is in 2025 gestart. In het uitvoeringsprogramma van het GRP | lagere exploitatielasten. Daarentegen zijn de reguliere exploitatielasten door algemene | nulmeting was dit voorzien voor de periode 2022-2024. | prijsstijgingen van loon-, materieel- en materiaalkosten de achterliggende jaren Als gevolg van deze vertraging is de realisatie van verbeteringsmaatregelen om | gestegen. Met name vanaf 2024 (o.a. door de inval van Rusland in Oekraïne) is een wateroverlast aan te pakken ook doorgeschoven; in de SSW’s is met | duidelijke sprong te zien.

| ambitie modelberekeningen getoetst of de voorgestelde maatregelen afdoende zijn om de | De tarieven van de rioolheffing zijn in de achterliggende jaren niet geïndexeerd om deze overlast aan te pakken c.q. te verminderen tot een acceptabel niveau. | prijsstijgingen te compenseren. Ondanks de lagere kapitaallasten zijn de totale lasten | programma Deze vertraging is het gevolg van een combinatie van factoren, waaronder: | (met name door hogere reguliere exploitatielasten) gestegen. Dit heeft ertoe geleid dat ▪ | Bij het begin van de planperiode (rond 2022) was nog veel tijd en energie nodig om | de dekkingsgraad op de tarieven rioolheffing lager is dan begroot conform GRP (2025 de werkprocessen binnen de gezamenlijke ambtelijke organisatie met Noardeast- | begroot conform GRP: 94%; werkelijke dekkingsgraad 2025 76%). Het tekort is | kostendekking Fryslân uit te lijnen. Er was op dat moment bijvoorbeeld nog sprake van | onttrokken uit de voorziening riolering. achterstanden in het bijhouden van beheerdata; ▪ | De voorgestelde formatie-uitbreiding van de gezamenlijke ambtelijke organisatie | besluit met Noardeast-Fryslân is later dan beoogd gerealiseerd; ▪ | De ontvlechting van de ambtelijke organisatie met Noardeast-Fryslân in 2024 en het inrichten van een nieuwe ambtelijke organisatie Dantumadiel.

6 Areaal beleid 7 areaal kostendekking inleiding kaders evaluatie nulmeting ambitie programma besluit samenvatting€ 103 miljoen aan voorzieningen De totale vervangingswaarde van onze gemeentelijke voorzieningen (assets), zowel in als boven de grond, bedraagt op dit moment circa € 103 miljoen. Dat is omgerekend naar het aantal inwoners circa € 5.300 per inwoner. De oudste, nog bestaande, riolen in Dantumadiel stammen uit eind jaren 50. Dit betreft de gemengde rioolstelsels in de dorpskernen van Damwâld (deel van de Haadwei) en Feanwâlden (o.a. Tjalling Talmastrjitte en Spoarloane). Deze riolen zijn ondertussen bijna 70 jaar oud (op peiljaar 2026). De riolen vormen verreweg het grootste aandeel binnen de voorzieningen. Maar daarnaast zijn o.a. ook de gemalen, persleidingen, kolken en riooloverstorten onderdeel van ons areaal. klik voor een overzicht van onze arealen klik voor een verdieping op het areaal vrijverval riool Nulmeting nulmeting 8 kostendekking inleiding kaders evaluatie areaal ambitie programma besluit samenvattingOm de huidige situatie te kunnen beoordelen heeft een 'nulmeting' plaatsgevonden. Hierbij is de stand van zaken en het huidig kwaliteitsniveau van de voorzieningen in kaart gebracht. Stedelijk afvalwater Aansluitgraad Op dit moment zijn circa 8.500 percelen aangesloten op de riolering.

In het buitengebied zijn 248 percelen niet aangesloten op de gemeentelijke riolering. Deze percelen hebben een eigen (zuiverings)voorziening. Technische staat riolen Uit de inspecties van de vrijverval riolering in het stedelijk gebied blijkt dat in circa 4 km riool (3% van het totale areaal) op dit moment maatregelen nodig zijn. Bij het merendeel van de maatregelen kan (nu nog) volstaan worden met reparatie of renovatie van de bestaande buizen; complete vervanging is nu nog niet noodzakelijk. Het betreft voornamelijk oude(re) riolen, maar toch ook in relatief jonge(re) riolen zijn af en toe al maatregelen nodig. Bedrijfszekerheid voorzieningen De gemalen zijn een kritisch onderdeel binnen het rioleringsstelsel. Uitval van een gemaal kan al snel leiden tot overlast en schade. In ons rioolstelsel zijn in totaal 238 gemalen toegepast. Om de bedrijfszekerheid te waarborgen wordt jaarlijks onderhoud aan de gemalen uitgevoerd (minigemalen worden minimaal 1 keer per jaar gereinigd en visueel geïnspecteerd, grotere rioolgemalen minimaal 2 keer per jaar). Daarnaast worden de gemalen periodiek technisch gekeurd. Hemelwater Afvoercapaciteit voorzieningen De riolering is bedoeld om bij normale buien probleemloos het water van wegen en daken af te voeren.

Het rioleringssysteem is hiervoor, conform de landelijke normen, gedimensioneerd op een bui met een herhalingstijd van eens per twee jaar (20 mm neerslag in een uur tijd). Vanuit de oude modelberekeningen is bekend dat er verschillende plaatsen in de dorpen zijn waar de afvoercapaciteit niet op orde is. Één van die locaties is nabij het verzorgingshuis Sikkemahûs in De Westereen. Hier heeft extreme neerslag in de zomer van 2021 tot ernstige overlast geleid. In 2025 is gestart het opstellen van de SSW’s voor De Westereen, Damwâld, Rinsumageast, Wâlterswâld en Driezum. De modelberekeningen uit deze studies hebben een accurater beeld gegeven van de afvoercapaciteit van de riolen en de gevoeligheden c.q. knelpunten daarin. Daarbij is ook gekeken wat er gebeurt bij extreme neerslag (o.a. 70 mm neerslag in een uur tijd). Hiermee zijn de locaties bepaald waar deze belasting tot een te groot risico op wateroverlast leidt en zijn maatregelen bepaald om dit risico te verlagen. Een groot deel van de maatregelen om de afvoercapaciteit van de voorzieningen te verbeteren én kans op wateroverlast in de toekomst zoveel mogelijk te beperken wordt in de komende planperiode gerealiseerd. Vuiluitworp riolering In een groot deel van het vrijverval riool (90 km) wordt naast het afvalwater ook overtollig hemelwater via dezelfde buis ingezameld en afgevoerd (zogeheten gemengde stelsels).

Bij zware buien, wanneer het rioolstelsel volledig is volgelopen, kan via één van 20 gemengde overstorten of 8 randvoorzieningen (verdund) afvalwater worden afgevoerd naar oppervlaktewater. In Dantumadiel vormen deze emissies uit de overtstorten geen knelpunt voor het behalen van waterkwaliteitsdoelstellingen vanuit de Europese Kaderrichtlijn Water. Grondwater In de gemeente zijn een aantal locaties die in het natte seizoen gevoelig zijn voor grondwaterproblemen (o.a. delen van De Westereen). De laatste jaren worden er echter nauwelijks problemen gemeld. Wel houden we via het grondwatermeetnet de ontwikkeling in de gaten. Bij vervanging van riolering en/of herinrichting kijken we kritisch of aanpassingen aan de ontwatering meerwaarde bieden. In nieuwbouwprojecten houden we bij het bepalen van de planhoogte kritisch rekening met de grondwatersituatie.

Ambitie ambitie 9 areaal nulmeting besluit kostendekking inleiding kaders evaluatie areaal nulmeting programma besluit samenvattingHerijking strategie: transitie naar een klimaatrobuuste inrichting In het verlengde van de Ontwerp Omgevingsvisie krijgt de transitie naar een klimaatrobuuste inrichting van de buitenruimte (zowel bij nieuwbouw als in bestaand gebied) in het nieuwe Wrp een prominente(re) plaats. Dit doen wij met verbeteringsmaatregelen aan bovengrond, riool en/of watergang. Hiermee proberen we het teveel aan water bij piekbuien, hoge grondwaterstanden of periodes van langdurige gestage regen (zoals het najaar van 2023) zoveel mogelijk op te vangen en te verwerken. Maar ook proberen we water zo lang mogelijk lokaal vast te houden om problemen bij langdurige periodes van droogte te beperken. Bij de verbeteringsmaatregelen kijken we nadrukkelijk naar het groen. Met extra groen creëren we (meer) mogelijkheden om water te infiltreren en te bufferen. Met specifieke begroeiing en beplanting kunnen we de biodiversiteit versterken. Tenslotte draagt extra groen bij aan het terugdringen van hittestress. Deze manier van werken maakt dat de scope van de projecten steeds breder en complexer wordt, zoals weergegeven in onderstaand figuur.

klik voor een verdieping op het kwaliteitsprofiel Herijkt kwaliteitsprofiel “klimaatrobuust en duurzaam” Met het huidig GRP is het ambitiescenario “klimaatrobuust en duurzaam” vastgesteld. Onderstaand schema toont het bijbehorend kwaliteitsprofiel. Diverse onderdelen van dit ambitieniveau zijn ondertussen geïntegreerd in de ontwerp Omgevingsvisie Dantumadiel 2023; met name in de opgave en ontwikkelrichting “We worden een klimaatrobuuste gemeente: ruimte voor water en biodiversiteit”. In de Omgevingsvisie is deze opgave vertaald naar een concrete visie/koers op het onderdeel klimaatadaptatie en wateroverlast. Met deze visie/koers is het kwaliteitsprofiel van het GRP herijkt en vertaald naar effecten/inspanningen die gebruikers van de openbare ruimte kunnen/gaan ervaren, oftewel wat willen wij bereiken.

klik voor een verdieping op de relatie met de omgevingsvisie scenario GRP 2022-2026 inzameling van afvalwater B B B B transport van stedelijk afvalwater B > H B > H B > H B inzameling van overtollig hemelwater H H H B verwerking van hemelwater in riolen B > H B > H B > H - verwerking van hemelwater in de openbare ruimte B > H B > H B > H - inzameling van grondwater B B B - verwerking van grondwater B B B - buiten- gebied publieks- locatie woon gebied bedrijven terrein klik voor een verdieping op de participatie voor dit Wrp Programma programma 10 kostendekking inleiding kaders evaluatie areaal nulmeting ambitie besluit samenvattingOm de ambitie waar te (kunnen) maken is een strategie bepaald. Deze is vertaald naar concrete activiteiten die gebundeld zijn in een programma wat uit de volgende onderdelen bestaat: klik voor een verdieping van het programma Onderstaand schema toont de budgetraming van het uitvoeringsprogramma planperiode 2027-2031.

Hierbij gelden de volgende uitgangspunten: ▪ De geraamde bedragen zijn op prijspeil 2026 en moeten in de toekomst met de dan geldende prijsindex worden gecorrigeerd; ▪ Alle geraamde bedragen zijn exclusief btw; ▪ De investeringen zijn inclusief toeslagen voor voorbereiding en toezicht (voor projecten die niet door de eigen organisatie uitgevoerd kunnen worden, uitgangspunt 15%); Ruim de helft van de uitgaven betreft investeringen voor groot onderhoud en vervanging en verbeteringsmaatregelen. Deze investeringen worden geactiveerd en komen vervolgens als nieuwe kapitaallast (rente en afschrijving) ten laste van de begroting. Bij het onderdeel kostendekking wordt dit nader toegelicht. Budgetraming uitvoeringsprogramma periode 2027-2031 planvorming & onderzoek € 545.500 2,8 % onderhoud regulier € 2.834.700 14,4 % facilitair en personeel & overhead € 4.127.500 20,9 % groot onderhoud en vervanging € 6.569.600 33,3 % verbetering € 5.627.500 28,6 % nieuwe aanleg totaal € 19.704.800 geraamde uitgave over aandeel de totale planperiode onderdeel van grondexploitatie Kostendekking kostendekking Balans te dekken lasten versus inkomsten rioolheffing De uitgaven voor uitvoering van de gemeentelijke watertaken worden gedekt vanuit de rioolheffing die door de inwoners en ondernemers in de gemeente bijeengebracht wordt.

In onderstaand figuur is de balans tussen de rioolheffing en de lasten weergegeven. Ontwikkeling voorziening en tariefvoorstel Onderstaand figuur toont de ontwikkeling van de voorziening in de planperiode (inclusief doorkijk 2032-2041). Op dit moment zijn de tarieven rioolheffing niet kostendekkend (74% in 2026); het tekort vangen wij op vanuit de voorziening. Deze heeft daarvoor voldoende buffer; maar zonder bijstelling van het tarief bereiken we de komende jaren de ondergrens van de voorziening. Daarom is het voorstel de komende jaren geleidelijk naar een kostendekkend tarief te groeien. Hiervoor is in de planperiode een jaarlijkse stijging van 4% nodig, exclusief de jaarlijkse prijsindexatie van loon, materiaal en materiaal kosten conform CBS index. 11 inleiding kaders evaluatie areaal nulmeting ambitie programma besluit samenvatting klik voor een toelichting op de balans lasten / inkomsten klik voor een detail toelichting op het tariefsvoorstel € 1.000 € 500 € 0 € 500 € 1.000 € 1.500 € 2.000 € 2.500 € 3.000 € 3.500 € .000 asten per jaar en stand voorzieing 1000 ntwikkeling voorziening ij voorstel tarief totaal te dekken lasten verloop voorziening inkomsten rioolhe ng tarief bij 100 kostendekkendheid voorgesteld tarief Besluit besluit Besluitvorming Dit concept Wrp wordt in augustus 2026 als concept ontwerp programma ter vrijgave voorgelegd aan het college.

Daarna wordt het concept ontwerp programma voorgelegd aan de gemeenteraad. Indien gewenst kan de gemeenteraad het college verzoeken om wijzigingen in het concept ontwerp programma aan te brengen. Het college stelt vervolgens het concept ontwerp programma, met daarin de eventueel door de gemeenteraad voorgestelde wijzigingen vast en legt deze vervolgens gedurende 6 weken ter inzage. Eventuele reacties uit deze inzagetermijn worden opgenomen in een reactienota, daar waar nodig worden aanpassingen in het Wrp doorgevoerd waarna deze als ontwerp programma voorgelegd wordt aan de gemeenteraad. De griffie nodigt de indieners van zienswijzen uit voor de inhoudelijke behandeling van het ontwerp programma in de gemeenteraad. De gemeenteraad neemt een besluit: conform, of kan via een amendement wensen en/of bedenkingen aan het college doorgeven. Het college past (indien van toepassing) op basis van dit besluit het omgevingsprogramma aan en stelt deze vervolgens vast. Na vaststelling van dit Wrp vindt publicatie plaats via de gemeentepagina en overige gangbare communicatiekanalen. Eventuele indieners van zienswijzen worden hiervan op de hoogte gesteld. Het vastgestelde programma wordt ter kennisgeving naar de gemeenteraad verstuurd. Jaarlijks wordt via de P&C cyclus aan management en bestuur de voortgang van het Wrp gerapporteerd.

12 kostendekking inleiding kaders evaluatie areaal nulmeting ambitie programma samenvatting

Verdieping: procesaanpak Wrp terug 13 Kaders: Wat moeten wij? Bij de invulling van de gemeentelijke watertaken hebben we te maken met wet- en regelgeving, thema’s & opgaven en wensen vanuit bestuur en gebruikers. De taakstellingen en verplichtingen die hieruit voortvloeien zijn deels bepalend voor de invulling van dit Wrp. Evaluatie: Wat hebben wij gedaan en wat moeten wij nog? Zijn alle voorgenomen maatregelen uit het huidig GRP uitgevoerd? Resteren er nog maatregelen en zo ja welke? Wat ging goed wat kan er eventueel beter? Bij de evaluatie én analyse van de behaalde uitvoeringsresultaten van het huidig GRP brengen we dat in beeld. Nulmeting: Waar staan we nu? Vervolgens brengen wij in beeld waar we nu staan, wat we aan areaal hebben en hoe dit er nu bij ligt. Want alleen vanuit een goed fundament kun je nieuwe keuzes maken. Door middel van de nulmeting wordt de huidige kwaliteit vastgesteld. De kenmerken van een nulmeting zijn: ▪ Verzamelen van informatie voor een strategisch en beleidsmatig niveau; ▪ Geven van de algemene en gemiddelde kwaliteitsindruk, opgebouwd uit vaktechnische items (bijvoorbeeld technische staat van voorzieningen, afvoercapaciteit en vuilemissie) en gebruikersitems (overlast, veiligheid, beleving). Ambitie: Wat willen we bereiken? Vanuit dit fundament bepalen we vervolgens wat we willen bereiken.

Ondanks de taakstellingen en wettelijke verplichtingen is er zeker ruimte om te differentiëren, te nuanceren en eigen keuzes te maken. Hierin betrekken we ook de mening van bewoners, bedrijven en andere belanghebbenden. Vanuit deze ambitieafweging wordt vervolgens het ambitiescenario voor de komende planperiode geformuleerd. Deze keuze wordt uitgewerkt tot een concreet voorstel voor het beleid. Daarin leggen wij o.a. vast hoe wij als gemeente invulling geven aan de drie wettelijke zorgtaken (stedelijk afvalwater, hemelwater en grondwater). Programma: Wat moeten wij daarvoor doen? Dit beleid vertalen we naar de bijbehorende strategie. Daarin brengen wij in beeld wat we gaan doen, waarom we dat doen, wanneer we dat doen en hoe we dat gaan doen, zodat ook inwoners weten waar zij aan toe zijn. Kostendekking: Wat kost het en hoe gaan we het bekostigen? De laatste fase betreft de vertaling van de strategie naar concrete activiteiten inclusief kostenraming. De resultaten importeren wij direct in het kostendekkingsplan waarmee de tarief ontwikkeling van de rioolheffing bepaald wordt.

Verdieping: taakverdeling watertaken terug 14

Verdieping: wettelijke kaders terug 15 De Omgevingswet die op 1 januari 2024 van kracht is geworden heeft diverse beleidsdomeinen en wetten die betrekking hebben op de fysieke leefomgeving, zoals de Wet milieubeheer en de Waterwet, juridisch geïntegreerd. Naast de Omgevingswet zijn ook de Gemeentewet, de Algemene wet bestuursrecht en het Burgerlijk Wetboek relevant voor het stedelijk waterbeheer. Tenslotte zijn ook de WIBON en de INSPIRE van belang voor de stedelijk waterbeheerder. In het schema rechts is de relatie van de wet- en regelgeving, die relevant is voor het stedelijk waterbeheer, gepresenteerd vanuit de vier invalshoeken: ▪ milieubeheer ▪ waterbeheer ▪ ruimtelijke ordening en bouwen ▪ overige richtlijnen en wetten Via de website https://www.overheid.nl zijn de actuele kaders van wetten en regelgeving te raadplegen.

Verdieping: areaal voorzieningen De riolen vormen verreweg het grootste aandeel binnen de voorzieningen. Maar daarnaast zijn o.a. ook de gemalen, persleidingen, kolken en lozingswerken onderdeel van de gemeentelijke voorzieningen. Onderstaande tabel toont een samenvatting van de arealen anno 2026. 16 terug Detailinformatie van de voorzieningen is o.a. vastgelegd in de beheersystemen en de systeemoverzichten stedelijk water.

Verdieping: areaal vrijverval riolering Aanlegperiode per stelseltype Tot eind jaren 80 zijn hoofdzakelijk gemengde rioolstelsels aangelegd. Vanaf de jaren 90 is structureel begonnen met aanleg van gescheiden stelsels (DWA en HWA). De gemengde riolen die na de jaren 90 zijn aangelegd betreft het vervangen van slechte riolen op plaatsen waar aanleg van gescheiden stelsel niet doelmatig was. 17 terug Inspectiegraad per aanlegperiode Ruim de helft van de vrijverval riolering (circa 90 km, 63% van het totale areaal) is geïnspecteerd (door middel van video opnamen vanuit de buis met een rijdende camera). Actualiteit én daarmee bruikbaarheid van inspectiedata is een aandachtspunt. Ongeveer de helft van de inspecties is inmiddels meer dan 10 jaar geleden uitgevoerd. Deze data zijn ondertussen minder bruikbaar bij beoordeling en het bepalen van maatregelen. klik voor een overzicht van areaal ouder dan 60 jaar klik voor een overzicht van de kwaliteit van het areaal

Verdieping: leeftijdsopbouw riolering 18 terug Ons areaal vrijverval riolering wordt ouder Vanaf eind jaren 50 van de vorige eeuw is de grootschalige aanleg van vrijverval riolering in de gemeente op gang gekomen. Op dit moment ligt er nog circa 3 km riolering wat voor 1960 is aangelegd. In de daaropvolgende decennia is het areaal vrijverval riolering met sprongen toegenomen. In de jaren 90 is krap 42 km riolering aangelegd; dit is bijna de helft van ons huidig areaal vijverval riolering. Dit areaal wordt langzaamaan steeds ouder. Gemiddeld bedraagt de technische levensduur van vrijverval riolering in Nederland circa 60 jaar. Op dit moment (peildatum 2026) is circa 12 km riolering in onze gemeente 60 jaar of ouder (circa 8%). Aan het einde van de planperiode in 2031 is circa 27 km van ons areaal 60 jaar of ouder (19%). Kortom ons areaal wordt ouder, dat maakt dat onze opgave voor het in stand houden van dit areaal toeneemt. Huidig areaal vrijverval riolering van voor 1960: 3 km Huidig areaal vrijverval riolering van voor 1980: 48 km Huidig areaal vrijverval riolering van voor 1970: 20 km Huidig areaal vrijverval riolering van voor 1990: 89 km Verdieping: kwaliteit areaal vrijverval riolering 19 terug Technische staat vrijverval riolering Voor dit nieuwe Wrp hebben wij een geactualiseerde onderhouds- en vervangings- planning vrijverval riolering opgesteld.

In circa 4 km riool (3% van het totale areaal) zijn op dit moment maatregelen nodig. Bij het merendeel van de maatregelen kan (nu nog) volstaan worden met reparatie of renovatie van de bestaande buizen; complete vervanging is nu nog niet noodzakelijk. Het merendeel van de riolen waar maatregelen nodig zijn betreft riolen die op leeftijd zijn; riolen die op dit moment circa 60 jaar (of ouder) zijn. Maar van deze oudere riolen verkeert een groot deel op dit moment nog in goede technische staat. Daarentegen zijn ook al maatregelen nodig in jongere riolen; riolen die op dit moment circa 35 jaar oud zijn. Uit de inspectiedata blijkt dus dat de technische levensduur in de praktijk varieert tussen 35 en 75 jaar (gemiddeld gezien 60 jaar). De uitkomsten van de planning hebben wij afgestemd met maatregelen uit de nieuwe SSW’s en plannen voor herinrichting en wegonderhoud. Soms kiezen we er voor het bestaande riool te vervangen terwijl dit vanuit oogpunt van technische staat op dat moment nog niet perse noodzakelijk is.

Verdieping: relatie Wrp met Ontwerp Omgevingsvisie 2023 20 terug visie op klimaatadaptatie en wateroverlast Visie op klimaatadaptatie en wateroverlast Binnen de opgave en ontwikkelrichting “We worden een klimaatrobuuste gemeente: ruimte voor water en biodiversiteit” hebben klimaatadaptatie en wateroverlast een prominente plaats. Voor beide onderdelen is een visie en koers vastgelegd in de Ontwerp Omgevingsvisie 2023. Verdieping: participatie 21 terug resultaten infographic Digitale enquête Begin 2026 is een digitale enquête gelanceerd. In de periode januari - februari zijn er ruim 400 reacties geleverd. De belangrijkste uitkomsten van deze enquête waren: ▪ Ruim de helft van de respondenten begrijpt dat de gemeente niet elke locatie met wateroverlast kan aanpakken; ▪ Dat de rioolheffing stijgt door extra maatregelen die de gemeente moet treffen is voor een derde van de respondenten acceptabel; ▪ Een groot deel van de respondenten is zelf bereid op eigen terrein maatregelen te treffen om water op te vangen; een deel heeft dit ook al gedaan; ▪ Een verplichting tot verwerking van hemelwater op eigen terrein door de gemeente vindt een kwart van de respondenten te ver gaan. De uitkomsten van deze enquête zijn gebundeld in een infographic.

Proces participatie Net als bij het opstellen van het huidig GRP zijn ook ditmaal bewoners, ondernemers en andere belanghebbenden betrokken bij de verkenning van de ambities voor dit nieuwe Wrp. Informatieavond dorpsbelangen (oktober 2025) Dinsdag 7 oktober 2025 is tijdens een fysieke informatieavond met de dorpsbelangen input opgehaald voor dit Wrp. Tijdens deze informatieavond zijn de aanwezigen geïnformeerd over de opgaves en keuzes waar de gemeente voor staat. Vervolgens is interactief gediscussieerd over keuzes en ambities. De belangrijkste uitkomsten van deze avond waren: ▪ Veiligheid en duurzaam zijn de belangrijkste thema’s waar focus op moet liggen; ▪ Er is een sterke voorkeur om groen in te zetten voor terugdringen van hittestress en wateroverlast, ook als dit meer gaat kosten in het onderhoud; ▪ In de keuze “waterberging is belangrijker dan parakeermogelijkheden” zijn de meningen verdeeld; ▪ Dat door het klimaatbestendig inrichten van de buitenruimte de rioolheffing stijgt is deels acceptabel; ▪ De gemeente moet met voorlichting bewoners en ondernemers enthousiast maken om regenwater op eigen terrein op te vangen en verwerken. ▪ Over een eventuele subsidieregeling en/of een verplichtingseis bij nieuwbouw of verbouw zijn de meningen verdeeld. Verdieping: infographic enquête 22 terug

Verdieping: visie op klimaatadaptatie en wateroverlast 23 terug Visie op klimaatadaptatie (conform Ontwerp Omgevingsvisie 2023) De klimaatverandering stelt ons voor een grote uitdaging. Stortbuien en langdurige regen zorgen voor wateroverlast. Om schade te voorkomen moeten we maatregelen nemen die van invloed kunnen zijn op de kwaliteit van onze omgeving. Door ons of door bijvoorbeeld Wetterskip Fryslân. Het is belangrijk om met de veranderingen van het klimaat rekening te houden en plannen aan te passen aan de mogelijke risico’s. Bijvoorbeeld bij de aanleg van nieuwe woonwijken en bedrijventerreinen, bij het opknappen van bestaande wijken, bij vervanging van riolering en wegenonderhoud. We zoeken naar alternatieven voor waterberging (minder regenwater in het riool) en zorgen voor meer groen en vermindering van het verhard oppervlak. Iedereen heeft zijn eigen rol om klimaateffecten op te vangen. Klimaatadaptatie is bij uitstek een vraagstuk dat de overheid alleen niet kan oplossen. Een groot deel van het oppervlak van onze gemeente is immers privaat bezit. Dantumadiel kiest er dan ook voor om deze opgave gezamenlijk met de samenleving (markt en Mienskip) en met andere overheden op te pakken. Visie op wateroverlast (conform Ontwerp Omgevingsvisie 2023) We willen hemelwater kunnen verwerken zonder overlast en schade.

Bij een ‘normale’ regenbui loopt het water weg zonder problemen of overlast. Bij een ‘zware’ bui mag hemelwater op straat, in tuinen en op andere plekken in de openbare ruimte blijven staan. Maar we willen het water wel weghouden van panden, vitale gebouwen en infrastructuur. Bij een ‘e treme’ bui, met kans op overstromingen, kan schade optreden, maar houden we vitale gebouwen en infrastructuur beschikbaar. Sloten en vijvers zijn in staat bij uitzonderlijke buien het overtollig hemelwater afdoende te bergen, vast te houden en af te voeren. De dorpen klimaatbestendig maken doen we doelmatig; de kosten van ingrepen moeten altijd opwegen tegen de baten. Daarom is er altijd een afweging nodig tussen structurele ingrepen, tijdelijke maatregelen en acceptatie dat omstandigheden veranderen. Klimaatbestendigheid betekent dus niet dat we niets meer zullen merken van extreem weer, er blijft altijd een restrisico. Verdieping: ambitie afvalwater; wat willen wij bereiken? 24 terug klik voor het onderdeel stedelijk afvalwater klik voor het onderdeel hemelwater klik voor het onderdeel grondwater ▪ Nagenoeg al het afvalwater wordt ingezameld via riolering en centraal gezuiverd. Op die locaties in het buitengebied waar het niet doelmatig is afvalwater via riolen in te zamelen wordt dit lokaal verwerkt (gezuiverd).

Stankklachten en of verontreinigingen van sloten en bodem komen hierdoor nauwelijks voor. Er is nu dan ook geen aanleiding om in het buitengebied de bestaande percelen met een eigen voorziening alsnog aan te sluiten op (druk)riolering. ▪ Mocht er door ontwikkelingen in het buitengebied sprake zijn van een gewijzigde situatie (bijvoorbeeld door aanleg van nieuwbouw of andere ontwikkelingen) bekijken we per geval op basis van doelmatigheid (via het afwegingskader nieuwe rioolaansluitingen buitengebied) of én hoe wij dit afvalwater in gaan zamelen. ▪ Bij nieuwbouwlocaties in de kernen worden bij de aanleg meteen systemen in openbaar gebied toegepast, waarbij afval- en hemelwater gescheiden blijft. ▪ De vuilwaterriolering verkeert in goede staat. Bij het vervangen en repareren van riolering geldt als uitgangspunt toepassing van duurzame technieken en materialen. ▪ Omdat ons areaal langzaam alsmaar ouder wordt houden wij de toestand van onze voorzieningen periodiek in de gaten via inspecties. Dit stelt ons in staat vroegtijdig de (eventuele) benodigde onderhoudsmaatregelen te plannen en af te stemmen met de andere beleidsdomeinen (o.a. wegen). ▪ Ingrijpen bij riolen die in slechte staat verkeren betekent niet automatisch vervangen. Per situatie kijken wij of inzet van moderne renovatietechnieken meerwaarde heeft. ▪ Bij aanleg c.q.

vervangingen van voorzieningen kijken we altijd naar meekoppelkansen (o.a. wegreconstructies, groen & biodiversiteit, energietransitie en het klimaatrobuust inrichten conform de Omgevingsvisie). ▪ Via meldingen van bewoners en/of opmerkingen van de onderhoudsploeg monitoren we of er eventueel foutieve aansluitingen aanwezig zijn. Daar waar deze geconstateerd worden herstellen we die en/of vragen we de perceeleigenaar om dit te herstellen (in situaties waar de foutieve aansluiting op particulier terrein ligt). ▪ De gemalen draaien op duurzame groene energie die centraal wordt ingekocht. ▪ Door middel van gerichte(re) sturing (continu monitoring (middels de hoofdpost) op draaiuren en aantal start/stops van de pompgemalen) kijken we periodiek of we het energieverbruik van de gemalen verder terug kunnen brengen. ▪ Bij aanleg c.q. vervanging van voorzieningen vindt er altijd een duurzaamheids-afweging plaats. Daarbij streven wij zoveel mogelijk naar hergebruik van grondstoffen (dit draagt bij aan een circulaire economie en CO₂ reductie tijdens de uitvoering. Een en ander in lijn met het inkoop- en aanbestedingsbeleid 2024-2028. ▪ We sluiten aan bij nationale en regionale campagnes omtrent bewustwording van goed rioolgebruik (o.a. het niet doorspoelen van vochtige doekjes, geen frituur- en oliebollenvet in het riool en bewuste omgang met medicijnresten).

▪ De gegevens van de voorzieningen zijn vastgelegd in beheersystemen, actueel en digitaal uitwisselbaar. Verdieping: ambitie hemelwater; wat willen wij bereiken? 25 terug klik voor het onderdeel stedelijk afvalwater klik voor het onderdeel hemelwater klik voor het onderdeel grondwater ▪ Als in de buurt wat gebeurt (rioolvervanging, wegreconstructie) beoordelen we of we op doelmatige wijze hemel- en afvalwater kunnen scheiden (afkoppelen). Onze afkoppelinspanningen/investeringen zijn primair gericht op het oplossen van (overlast)knelpunten. Daarbij geldt dat we technieken toepassen waarmee we zoveel mogelijk water lokaal vasthouden (infiltreren in de bodem en/of vasthouden in watergangen), mits dit geen (nieuwe) grondwaterproblemen oplevert. Daarnaast benutten we afkoppelkansen vanuit onze duurzaamheidsambitie, als deze op efficiënte wijze te realiseren zijn. Vaak is dit in combinatie met andere werkzaamheden, en op plaatsen nabij oppervlaktewater. ▪ Wij zetten ons, naast betonnen ondergrondse maatregelen, steeds meer in op groene oplossingen. Groenvoorzieningen dragen bij aan het vasthouden, bergen en afvoeren van hemelwater. Als de beschikbare ruimte het toelaat kiezen we voor meer groen en vermindering van het verhard oppervlak. ▪ Wij houden de toestand van onze voorzieningen periodiek in de gaten via inspecties.

Dit stelt ons in staat vroegtijdig de (eventuele) benodigde onderhoudsmaatregelen te plannen en af te stemmen met de andere beleidsdomeinen (o.a. wegen). ▪ Wanneer hemelwatervoorzieningen door slijtage of schades niet meer voldoende functioneren worden deze gerepareerd of vervangen. Bij de vervanging overwegen we grotere buizen toe te passen als dat een duidelijke meerwaarde biedt. ▪ Bouwen en ontwikkelen doen we klimaatbestendig en waterrobuust. We bewaken de groene ruimte in dorpen, door bij nieuwe ontwikkelingen klimaatadaptatie mee te nemen in de locatiekeuze. ▪ In bestaand gebied stimuleren wij bewoners, bedrijven, projectontwikkelaars en woningbouwverenigingen om hemelwater af te koppelen en hun perceel klimaatrobuust en duurzaam in te richten. Wij gaan dit niet verplicht stellen. Wel gaan wij gericht faciliteren via communicatie op social media, advies en subsidies. ▪ Bij (her)ontwikkeling van grote versteende oppervlakken (o.a. bedrijven) gaan wij de eigenaar/ontwikkelaar vragen zich in te spannen om hemelwater zo veel mogelijk lokaal te verwerken. Hier willen we iets dwingender in gaan optreden. ▪ In onze gemengde stelsels zijn én blijven overstorten noodzakelijk. Bij hoosbuien zal via deze overstorten verdund afvalwater in sloten en vijvers stromen. Deze overstorten voldoen op dit moment aan de wettelijke eisen.

Op enkele plaatsen in de gemeente hebben de watergangen bij een overstort aandacht nodig (met name toegankelijkheid voor regulier onderhoud). Bij een deel hiervan hebben wij wetterskip Fryslân nodig om dit op te lossen. Mocht er in de toekomst blijken dat overstorten toch problemen opleveren dan bepalen we of en welke maatregelen nodig zijn én wie verantwoordelijk is voor de uitvoering. ▪ In bestaand gebied willen wij voorkomen dat bij heftige buien (buien die statistisch eens per 2 jaar voorkomen) er water op straat komt. Op locaties waar dit toch gebeurt bepalen we of we dit doelmatig kunnen oplossen. Als dit moeilijk op te lossen is zullen we het plaatselijk accepteren. ▪ Voor ontwerp van nieuw gebied (uitbreidingen) leggen we de lat hoger. Bij bui 10 willen we geen hinder of overlast van water op straat. ▪ Bij extreme hoosbuien (buien die statistisch eens per 100 jaar voorkomen) moeten wij accepteren dat de straat enige tijd blank staat. De riolen en andere voorzieningen zijn niet in staat dergelijk grote hoeveelheden neerslag meteen op alle plaatsen te verwerken. Daarvoor is het ook niet ontworpen. In deze gevallen wordt het water zoveel mogelijk bovengronds opgevangen. Dat dit tot hinder of overlast voor de omgeving (inclusief eventueel aangrenzende natte tuinen en/of erf) leidt moeten we accepteren.

Eventuele schade als gevolg van extreme hoosbuien wordt zoveel mogelijk voorkomen. ▪ Wij controleren periodiek via modelberekeningen of de afvoercapaciteit van onze (hemelwater)voorzieningen nog voldoet. Waar de afvoercapaciteit niet voldoet bepalen we verbeteringsmaatregelen aan bovengrond, riool en/of watergang. ▪ In de openbare buitenruimte creëren wij, waar mogelijk, wenselijk en inpasbaar, meer berging waar wij, ten tijde van extreme hoosbuien, water tijdelijk kunnen bergen. In tijd van droogte benutten we dit water. ▪ Voor waterberging bij hoosbuien c.q. piekwaterberging, die de gemeente niet redelijkerwijs kan inpassen in het bebouwd gebied, moet aanvullende berging en afvoercapaciteit worden gezocht in het buitengebied. Dit vraagt ook medewerking en inspanningen van wetterskip Fryslân. ▪ We houden het stelsel van vijvers en sloten in en rond de kernen, van belang voor de aan- en afvoer van water, in stand. ▪ Bij aanleg c.q. vervanging van voorzieningen vindt er altijd een duurzaamheids-afweging plaats: Is er wel een voorziening (riool) nodig? Kan het hemelwater ook rechtstreeks bovengronds naar een nabij gelegen watergang). Daarbij streven wij zoveel mogelijk naar hergebruik van grondstoffen dit draagt bij aan een circulaire economie en CO₂ reductie tijdens de uitvoering. Een en ander in lijn met het inkoop- en aanbestedingsbeleid 2024-2028.

▪ De gegevens van de voorzieningen zijn vastgelegd in beheersystemen, actueel en digitaal uitwisselbaar. Verdieping: ambitie grondwater; wat willen wij bereiken? 26 terug klik voor het onderdeel stedelijk afvalwater klik voor het onderdeel hemelwater klik voor het onderdeel grondwater ▪ De ontwatering in openbaar gebied in de kernen is over het algemeen goed voor elkaar. Incidenteel kan sprake zijn van hoge of lage grondwaterstanden (bijvoorbeeld bij langdurige regenval of droogte) die tot hinder en/of overlast kan zorgen. Mogelijk dat in sommige kruipruimtes af en toe water staat. ▪ Er zijn verschillende locaties die gevoelig zijn voor grondwaterproblemen. Bij een deel van deel van deze locaties is van oudsher sprake van hoge grondwaterstanden en zijn deze door de omgeving geaccepteerd. ▪ Gemeente is, conform de wettelijke grondwatertaak, aanspreekpunt voor grondwaterproblemen, maar niet automatisch verantwoordelijk voor de aanpak van de problemen. De perceeleigenaren zijn zelf verantwoordelijk voor afwatering en aansluitingen op hun eigen terrein. Grondwaterproblemen kan men melden bij de gemeente. Vervolgens wegen wij af of: o Sprake is van structureel nadelige gevolgen aan de beoogde functies van de leefomgeving; o Er doelmatige maatregelen getroffen kunnen worden om deze gevolgen te beperken c.q.

zoveel mogelijk te voorkomen; o Het treffen van deze maatregelen een taak van de gemeente is of van wetterskip Fryslân, provincie of Rijk. ▪ Als er maatregelen in openbaar gebied nodig zijn om problemen aan te pakken dan wel te voorkomen worden die door of onder regie van de gemeente (in nauwe samenwerking met wetterskip Fryslân) uitgevoerd. Bij voorkeur worden deze maatregelen uitgevoerd in combinatie met andere werkzaamheden. Nader onderzoek bepaalt de urgentie van de maatregelen. ▪ Grondwaterproblemen worden voorkomen door instandhouding van bestaande afvoervoorzieningen (zoals sloten, greppels etc.). Hiervoor is toezicht en goede duidelijke communicatie naar bewoners noodzakelijk. ▪ Om problemen met droogte te beperken gaan we meer water vasthouden in de bodem (infiltreren) en het watersysteem (sloten en vijvers). ▪ Het noordoostelijk deel van de gemeente (omgeving Driezum) is een risicogebied met betrekking tot verzilting. Om het risico op verzilting te reduceren is het van belang (meer) water in de bodem vast te houden. ▪ Bij het vervangen van riolering wordt gekeken of het nodig is om een aansluiting voor afvoer van overtollig grondwater aan te leggen. ▪ Bij nieuwbouwlocaties wordt bij het ontwerp al rekening gehouden met een duurzame ontwatering. Vooral het kiezen van een optimale aanleghoogte/ planhoogte is hierbij belangrijk.

Hiermee proberen wij problemen in de toekomst te voorkomen. ▪ Niet elke uitlegger van een RWA riool leent zich voor afvoer van perceeldrainage. In situaties waar sprake is van een regenwaterinfiltratie riool (IT riool) en/of een RWA riool wat “verdronken” is, kan afvoer van perceeldrainage mogelijk tot problemen op het perceel leiden (bijvoorbeeld wateroverlast in de kelder) . Daarom moet een aansluiting van perceeldrainage op een RWA uitlegger altijd aangevraagd worden bij de gemeente. De gemeente bepaalt vervolgens of aansluiting zonder bezwaren mogelijk is. ▪ De gegevens van de voorzieningen zijn vastgelegd in beheersystemen, actueel en digitaal uitwisselbaar.

Afwegingskader nieuwe rioolaansluitingen buitengebied 27 terug

Programma - onderzoek & planvorming Onderzoek & planvorming Om tot doelmatige keuzes en planning van maatregelen aan de riolering te komen (die | activiteit | planning | activiteit / | geraamd budget passen binnen de ambities en voornemens) is jaarlijks onderzoek en planvorming nodig. | subcat.ECL | planperiode [€] Daarbij worden de strategische doelen omgezet naar het tactische en operationele beheerniveau. | Inspecties en keuringen Inspecties vrijverval riolering | jaarlijks | 6702005-380529 | 200.000 Binnen de gemeentelijke watertaken is voortdurend sprake van nieuwe inzichten. Elk | Inspecties en keuring gemalen | jaarlijks | 6702004-380529 | 65.000 jaar komen er nieuwe inspecties van riolen en gemalen beschikbaar. Daarnaast komen | Planvorming en berekeningen via metingen ook nieuwe gegevens beschikbaar. Onderzoek & planvorming kenmerkt | SSW - Feanwâlden | 2027 | 6702000-380532 | 27.000 zich dus door een dynamisch proces. Bij een aantal activiteiten is (op onderdelen) | Ad-hoc berekeningen | jaarlijks | 6702000-380532 | 40.000 specialistische kennis nodig, kennis die de gemeente zelf niet in huis heeft. Hier worden | Actualisatie Wrp | 5-jaarlijks | 6702000-380532 | 45.000 diensten van derden ingezet. | Overig In de komende planperiode worden o.a.

de volgende activiteiten voorzien: | Bijdrage FBWK/GAWO | jaarlijks | 6702000-436000 | 28.500 ▪ | Actualiseren Wrp (5 jaarlijks); | Ondersteuning derden rioolbeheer | jaarlijks | 6702005-380536 | 60.000 ▪ | Opstellen van het Systeemoverzicht Stedelijk Water (SSW) voor Feanwâlden; | Instandhouding grondwatermeetnet | jaarlijks | 6702005-380536 | 80.000 ▪ | Periodieke ondersteuning bij rioolbeheer (o.a. technische adviezen, beoordeling van | Budgetten zijn op prijspeil 2026, exclusief btw en inclusief toeslagen voor voorbereiding, advies en toezicht. inspecties, e.d.); ▪ | Periodieke inspecties en keuringen van riolen en gemalen; ▪ | Bijhouden grondwatermeetnet; ▪ | Samenwerking & kennisuitwisseling: o | Periodieke overleggen met stakeholders (o.a. FBWK, GAWO en wetterskip); o | Ondersteuning aan en door platform RIONED. terug programma onderzoek & | programma regulier | programma facilitair | programma groot | programma | programma | 28 planvorming | onderhoud | personeel & overhead | onderhoud en vervanging | verbetering | nieuwe aanleg Programma - regulier onderhoud Regulier onderhoud | Dienstverleningsovereenkomst kolkreiniging Voor het in stand houden van het areaal is regulier onderhoud nodig. Zoals het reinigen | Op dit moment hebben wij met buurgemeente Noardeast-Fryslân een van kolken en riolen, klein onderhoud en schadeherstel van riolen en gemalen (incl.

| dienstverleningsovereenkomst (DVO) voor het jaarlijks reinigen van de kolken. Deze elektrische installaties). | overeenkomst loopt t/m 2028. Op dit moment is nog onduidelijk of er een opvolger van Een deel daarvan (o.a. (klein) onderhoud aan de gemalen) wordt door onze eigen | het DVO komt of dat wij zelfstandig de werkzaamheden gaan uitbesteden. Dit leidt buitendienst uitgevoerd. De buitendienst beschikt over specialistisch materieel om deze | mogelijk tot andere kosten; vooruitlopend daarop is vanaf 2029 uitgegaan van een werkzaamheden in eigen beheer uit te kunnen voeren. De vaste kosten van dit | hoger budget. materieel (o.a. verzekering, afschrijving, brandstof en motorrijtuigenbelasting) worden | activiteit | planning | activiteit / | geraamd budget doorbelast in de begroting. | subcat.ECL | planperiode [€] De geraamde kosten (die doorbelast worden in de begroting) bestaan uit budget voor | Elektriciteit | jaarlijks | 6702000-380001 | 457.600 externe kosten, zoals o.a. aanschaf van materialen, dan wel inzet van onderaannemers | Telefoonkosten | jaarlijks | 6702000-380300 | 106.300 én de DVO kolkreiniging. De uren die de buitendienst levert zijn via de loonkosten | Klein en dagelijks onderhoud vrijverval riool | jaarlijks | 6702005-380503 | 400.000 (aparte kostenplaats) in de begroting opgenomen.

| Wijkbeheer | jaarlijks | 6702002-divers | 243.700 Reinigen vrijverval riolering | jaarlijks | 6702005-380531 | 285.000 Riolering en rioolgemaal Feanwâldsterwâl | Klein en dagelijks onderhoud mechanisch | jaarlijks | 6702004-380503 | 426.000 Binnen het programma regulier onderhoud vormen de onderhoudskosten voor de | riool riolering en het rioolgemaal Feanwâldsterwâl een apart onderdeel. Het betreft een | DVO kolkreiniging | jaarlijks | 6702050-380980 | 251.500 vacuümriolering waarop zowel woningen in buurgemeente Tytsjerksteradiel als | Doorbelasting straatveegkosten | jaarlijks | 6702000-750000 | 286.000 woningen in gemeente Dantumadiel zijn aangesloten. Gemeente Dantumadiel | Baten perceptiekosten (dwangbevelen) | jaarlijks | 6702000-750000 | -22.400 onderhoudt deze riolering en verrekent jaarlijks de kosten. Vanwege de jaarlijkse | Tractie | jaarlijks | 6702000-divers | 331.600 verrekening/doorbelasting zijn deze specifieke onderhoudskosten als aparte posten in | Rioolgemaal Feanwâldsterwâl | jaarlijks | 6702600-divers | 44.700 de begroting opgenomen. | Riolering Feanwâldsterwâl | jaarlijks | 6702610-divers | 24.900 Doorbelasting straatveegkosten | Budgetten zijn op prijspeil 2026, exclusief btw en inclusief toeslagen voor voorbereiding, advies en toezicht.

Naast reguliere onderhoudswerkzaamheden aan riolen en gemalen is bij het programma regulier onderhoud ook sprake van een doorbelastingen van de straatveegkosten. Deze werkzaamheden worden door andere afdelingen uitgevoerd. Omdat deze werkzaamheden deels ook een bijdrage leveren aan de gemeentelijke watertaken wordt een deel van de kosten doorbelast aan de begroting riolering. | terug programma onderzoek & | programma regulier | programma facilitair | programma groot | programma | programma | 29 planvorming | onderhoud | personeel & overhead | onderhoud en vervanging | verbetering | nieuwe aanleg Programma - facilitair en personeel & overhead Riolering facilitair | Dekking personeelskosten De volgende facilitaire taken worden toegerekend aan de rioolbegroting: | Dekking van de eigen formatie (binnen- en buitendienst) vindt plaats vanuit de ▪ | licentiekosten beheerapplicaties; | kostenplaatsen personeelskosten. ▪ | Stimulerings- c.q. subsidieregeling. | In de raming van de investeringsmaatregelen zijn kosten voor voorbereiding, advies en Personeel & overhead | toezicht (VAT-kosten) meegenomen. Eventuele tijdelijke inhuur, ter ondersteuning van Voor het efficiënt uitvoeren van de gemeentelijke watertaken levert lokale gebieds- en | de binnendienst, kan dus vanuit de investeringskredieten gedekt worden. In de organisatiekennis op onderdelen een duidelijke meerwaarde op.

Daarom worden zoveel | planperiode bepalen we jaarlijks in het operatoneel jaarplan de benodigde inzet van de mogelijk werkzaamheden in eigen beheer uitgevoerd. Op onderdelen waar | binnendienst en eventuele aanvullende inzet die via inhuur derden nodig is. specialistische kennis bij nodig is (bijvoorbeeld onderzoek naar het technisch | activiteit | planning | activiteit / | geraamd budget functioneren of de voorbereiding van de complexe/grootschalige vervangings- en | subcat.ECL | planperiode [€] verbeteringsprojecten) wordt externe capaciteit ingeschakeld. Voor dit Wrp is met behulp van de formatiecalculator van Stichting RIONED bepaald | Facilitaire taken welke capaciteit de komende planperiode minimaal benodigd is. Er is sprake van een | Licentiekosten applicaties | jaarlijks | 6702005-380533 | 60.000 marginaal verschil tussen theoretisch benodigde en beschikbare capaciteit. De | Subsidieregeling | jaarlijks | 6702000-420990 | 130.000 verschillen zijn dermate klein dat een aanpassing van de formatie niet nodig is. | Personeelskosten Personeelskosten binnendienst | jaarlijks | 6702000-divers | 1.527.000 Personeelskosten wijkbeheer | jaarlijks | 6702000-divers | 630.500 Overhead Overhead | jaarlijks | n.v.t. | 1.779.900 Budgetten zijn op prijspeil 2026, exclusief btw en inclusief toeslagen voor voorbereiding, advies en toezicht.

terug programma onderzoek & | programma regulier | programma facilitair | programma groot | programma | programma | 30 planvorming | onderhoud | personeel & overhead | onderhoud en vervanging | verbetering | nieuwe aanleg Programma - groot onderhoud en vervanging 31 terug Mechanische riolering (gemalen en drukriolering) Klein dagelijks onderhoud aan de mechanische riolering wordt door de eigen buitendienst uitgevoerd. Groot onderhoud, zoals volledige vervanging van alle elektromechanische onderdelen van een gemaal, en complete vervanging van een gemaal wordt als een project uitgevoerd door derden. Op basis van ervaringscijfers uit recente renovatie/vervangingsprojecten en actuele data uit het beheersysteem is het budget voor groot onderhoud en vervanging in de komende planperiode bepaald. Jaarlijks bepalen wij op basis van actuele inspectiedata de exacte planning groot onderhoud/vervanging voor het betreffende jaar. Vrijverval riolering Jaarlijks inspecteren wij een deel van de vrijverval riolering. Aansluitend op de inspectie vindt een beoordeling van de eventuele schades plaats en bepalen wij waar en welke maatregelen nodig zijn (relinen of het compleet vervangen). Afhankelijk van aard, omvang en urgentie clusteren wij de maatregelen tot één contract. Voor dit nieuwe Wrp hebben wij een geactualiseerde onderhouds- en vervangings- planning vrijverval riolering opgesteld.

Deze planning is afgestemd met de resultaten van de recent opgestelde SSW’s, de openstaande maatregelen uit het uitvoeringsprogramma van het huidig GRP en geplande maatregelen vanuit het domein wegen. Vanuit deze afweging besluiten we soms het bestaande riool te vervangen terwijl dit vanuit oogpunt van technische staat nog niet perse noodzakelijk is. De gecombineerde vervangings- en verbeteringsprojecten zijn opgenomen in het programma verbetering. programma onderzoek & planvorming programma regulier onderhoud programma facilitair personeel & overhead programma groot onderhoud en vervanging programma verbetering programma nieuwe aanleg Budgetten zijn op prijspeil 2026, exclusief btw en inclusief toeslagen voor voorbereiding, advies en toezicht. De komende jaren zullen wij jaarlijks nieuwe rioolinspecties uitvoeren. Dan worden hoofdzakelijk riolen geïnspecteerd waarvan er nog geen inspectiedata in ons beheersysteem is vastgelegd en/of riolen waarvan de inspectie inmiddels meer dan 10 jaar geleden is uitgevoerd. Uit deze inspectiedata komen zeer waarschijnlijk nieuwe maatregelen naar voren. Op basis van ervaringscijfers uit recente renovatie / vervangingsprojecten en data uit het beheersysteem hebben wij voor de planperiode budget gereserveerd voor verwachtte maatregelen groot onderhoud en vervanging van vrijverval riolering.

activiteit planning activiteit / subcat.ECL geraamd budget planperiode [€] Mechanische riolering vervanging besturingskast vacuüm rioolgemaal te Feanwâldsterwal 2027 n.v.t. 25.900 Budgetreservering vervanging componenenten mechanische riolering planperiode n.v.t. 353.000 Vrijverval riolering - relinen Relinen Suderwei Feanwâlden 2027 n.v.t. 203.500 Reservering vrijverval riolering: relinen planperiode n.v.t. 270.000 Vrijverval riolering - vervangen Diverse vervangingsmaatregelen verspreid over de kernen. planperiode n.v.t. 3.567.300 Reservering vrijverval riolering: vervangen planperiode n.v.t. 2.150.000 Programma - verbetering Verbeteringsmaatregelen SSW’s In 2025 is gestart het opstellen van de SSW’s voor De Westereen, Damwâld, | activiteit | planning | activiteit / | geraamd budget Rinsumageast, Wâlterswâld en Driezum. In een aantal van deze kernen is sprake van | subcat.ECL | planperiode [€] knelpunten met betrekking tot wateroverlast. Één die locaties is nabij het | Verbeteringsmaatregelen SSW verzorgingshuis Sikkemahûs in De Westereen. Hier heeft extreme neerslag in de zomer | Maatregelen SSW De Westereen | planperiode | n.v.t. | 2.085.600 van 2021 tot ernstige overlast geleid. Met de resultaten van deze SSW’s zijn | Maatregelen SSW Damwâld | 2028-2029 | n.v.t.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://gemeentedantumadiel.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/4c91bf71-94a5-42a7-a9b2-22425876a7fc?agendaItemId=74677f0f-573e-45ba-af39-b8cae5beee46