2025-09-25 Tractiebeheerplan Dantumadiel - Eindversie
Tekst van het document
Tractiebeheerplan Gemeente Dantumadiel 2026 t/m 2029
Versie 25 september 2025
Colofon Opdrachtgever: Opgesteld door: Datum:
Gemeente Dantumadiel Postbus 22 9104 ZG Damwâld Telefoon: (0511) 717 000 Email: info@dantumadiel.frl Website: www.dantumadiel.frl
College van Burgemeester & Wethouders Jan Jelle Jongsma i.s.m. Rixt Baarsma Donderdag 25 september 2025
Inhoudsopgave 1.
Inleiding............................................................................................................................................... 4 1.1 Algemeen .......................................................................................................................................... 4 1.2 Doel van het plan............................................................................................................................... 5 1.3 Leeswijzer .......................................................................................................................................... 5
2.
Bestuurlijke informatie ........................................................................................................................ 5 2.1 Het beheerplan.................................................................................................................................. 5 2.2 Samenspel ......................................................................................................................................... 5 2.3 Doorbelasting naar taakvelden .......................................................................................................... 5 2.4 Verduurzaming .................................................................................................................................. 5 2.5 Financiën/Exploitatie ......................................................................................................................... 6 2.6 Dienstverleningsovereenkomst (DVO)............................................................................................... 6 2.7 Huisstijl wagenpark ........................................................................................................................... 6
3.
Korte terugblik, huidige status en trends in de markt .......................................................................... 7 3.1 Korte terugblik m.b.t. ambtelijk ontvlechtingsproces ........................................................................ 7 3.2 Recentelijke aanschaf bedrijfswagens ............................................................................................... 7 3.3 Trends ............................................................................................................................................... 9 3.4 Track & Trace .................................................................................................................................. 10 3.5 Tractiebeheerder ............................................................................................................................ 11 3.6 Leasecontracten.............................................................................................................................. 11 3.7 Reserveringssysteem in TOPdesk ................................................................................................... 11 3.8 Details op uitvoeringsniveau .......................................................................................................... 12
4.
Gehanteerde uitgangspunten ........................................................................................................... 13 4.1 Instandhouding bedrijfsmiddelen .................................................................................................... 13 4.2 Financiële kaders, activeringsgrens en dekking kapitaallasten......................................................... 13 4.3 Afschrijvingsmethode en afschrijvingstermijnen ............................................................................. 13 4.4 Vervanging, inkrimping en uitbreiding............................................................................................ 14 4.5 Inruilwaarde .................................................................................................................................... 14
5.
Exploitatielasten tractiemiddelen ...................................................................................................... 14 5.1 Exploitatielasten ............................................................................................................................. 14 5.2 Onderhoudskosten ......................................................................................................................... 15 5.3 Brandstofkosten.............................................................................................................................. 16 5.4 Verzekeringen: WA, WA+ en Casco ................................................................................................ 16 5.5 Overige verzekeringen van tractiemiddelen................................................................................... 17 5.6 Belastingen ..................................................................................................................................... 18
6.
Duurzaamheid ................................................................................................................................... 18 6.1 Verduurzaming wagenpark ............................................................................................................. 18 6.2 Hydrotreated Vegetable Oil (HVO) ................................................................................................. 19 6.3 Emissienormen ............................................................................................................................... 19 6.4 AdBlue / OptiSpray ......................................................................................................................... 20
3
6.5 Investeren in een eigen tankinstallatie........................................................................................... 20 7.
Vervanging tractiemiddelen en handgereedschappen 2026-2033 .................................................... 20 7.1 Vervangingsinvesteringen tractiemiddelen .................................................................................... 20 7.2 Exploitatiebudgetten gereedschappen........................................................................................... 21 7.3 Beter grip krijgen op financiën tractie ............................................................................................ 22
8.
Conclusies ......................................................................................................................................... 23 8.1 Een reële begroting......................................................................................................................... 23 8.2 Meer grip op investeringen ............................................................................................................ 23 8.3 Inzetten op duurzaamheid.............................................................................................................. 23
Bijlage 1 – Overzichtstabel vervangingsinvesteringen van huidige tractiemiddelen................................ 24 Bijlage 2 – Overzichtstabel exploitatiebudgetten van huidige gemotoriseerde gereedschappen e.d. .... 26
1.
Inleiding
1.1
Algemeen
De gemeente Dantumadiel beschikt over zeer uiteenlopend materieel dat bestaat uit voertuigen, werkmaterieel en gereedschappen. Deze tractiemiddelen worden ingezet voor onder andere het beheren en onderhouden van de openbare ruimte. Sterker nog, zonder voertuigen en werkmaterieel is het uitvoeren van gemeentelijke taken in eigen beheer niet mogelijk. Uitgangspunt is en blijft dat deze bedrijfsvoering efficiënt en effectief georganiseerd moet worden. Bij de opbouw van de nieuwe ambtelijke organisatie per 1 januari 2024 is kritisch gekeken naar het bestaande materieel. Van veel afgeschreven materieel is afscheid genomen en er zijn budgetten vrijgemaakt voor de aanschaf van nieuw en duurzaam materieel om de extra taken uit te kunnen voeren. De gemeente is sinds jaar en dag verbonden met het beheer en onderhoud van de openbare ruimte en daardoor ook bekend bij de inwoners. Sinds januari 2024 zijn we, met een nieuwe frisse huisstijl, duidelijk zichtbaar op straat. Dit tractiebeheerplan heeft een looptijd van 4 jaar, voor de periode van 1 januari 2026 t/m december 2029. Jaarlijks zal binnen de planning en control cyclus (P&C-cyclus) een actualisatie worden aangeboden van de vervangingsopgave als gevolg van de inzichten op dat moment. Zaken die hierbij worden meegenomen zijn veranderende techniek, wijzigingen in de bedrijfsvoering en de effecten van politieke keuzes.
Figuur 1: Nieuwe huisstijl van gemeente Dantumadiel per 1 januari 2024. 4
1.2
Doel van het plan
Het doel van dit beheerplan is om richting te gegeven aan het verantwoord beheer van het wagenpark en aan de verduurzamingsopgave van het wagenpark en werkmaterieel. Op langere termijn is ambitie om waar mogelijk het wagenpark emissieloos uit te voeren. In dit plan wordt beschreven welke keuzes we maken bij vervanging van ons wagenpark en materieel. Ook geeft dit plan inzicht in de investeringen die nodig zijn en welke gevolgen dit heeft voor de begroting. We zullen tijdig budgetten voor de vervanging moeten reserveren in de reguliere P&C-cyclus. 1.3
Leeswijzer
In dit beheerplan komen verschillende onderdelen aan bod. Een inventarisatie van het materieel, de inzet ervan, exploitatie en onderhoud, de wijze van doorbelasting en investeringen en vervangingen voor de komende jaren.
2.
Bestuurlijke informatie
2.1
Het beheerplan
Het plan dient als leidraad voor een effectieve, duurzame en efficiënte inzet van het wagenpark, werkmaterieel en gereedschappen van de gemeente Dantumadiel. 2.2
Samenspel
De investeringen en keuzes voor het wagenpark/materieel zijn een samenspel tussen de gemeenteraad, het college van B&W, team Openbare Werken en de directie van de gemeente Dantumadiel. De beleidskaders en financiële middelen worden vastgesteld door de raad. Het team Openbare Werken heeft een adviserende rol en houdt de directie op de hoogte van de investeringen en keuzes. De vastgestelde inkoop- en aanbestedingsregels zijn de leidraad bij de aanschaf en vervanging van het materieel. Ook speelt de praktijk een grote rol. De medewerkers die ermee werken stellen het programma van eisen op en nemen deel aan de beoordelingscommissie. Nieuw beleid of nieuwe regelgeving kan leiden tot uitbreiding van het wagenpark. In dat geval volgt er een advies richting het college van B&W en/of de gemeenteraad of is uitbreiding van het wagenpark onderdeel van de uitvoeringsparagraaf in het beleidsstuk. 2.3
Doorbelasting naar taakvelden
De gemeente is verantwoordelijk voor het beheer en onderhoud van de openbare ruimte. De kosten van de exploitatie worden dan ook doorbelast naar verschillende taakvelden. Zo worden de exploitatiekosten van een voertuig dat rioleringswerkzaamheden uitvoert doorbelast in de rioolheffing. Er zijn voertuigen die voor meerdere taakvelden worden ingezet, zoals bijvoorbeeld wijkbeheer of sportvelden. In dat geval vindt de doorbelasting naar uitvoeringsbudgetten plaats via een verdeelsleutel. 2.4
Verduurzaming
Vanaf 2014 zijn we bezig om het wagenpark te verduurzamen, door voertuigen aan te schaffen op alternatieve brandstoffen zoals aardgas en elektriciteit. Verduurzamen is een opgave die in urgentie toeneemt, mede door landelijke regelgeving. De basis is om elektrische voertuigen aan te schaffen, alleen in uitzonderlijke gevallen kan er van worden afgeweken. We moeten ook realistisch blijven: niet alle duurzame varianten van voertuigen zijn (op dit moment) geschikt om de werkzaamheden uit te voeren. Denk aan het strooien van wegen in de winterperiode en het trekken van aanhangers met zwaar materieel. Bij deze werkzaamheden is een bepaald laad- en trekvermogen benodigd in combinatie met voldoende actieradius/werktijd. In sommige gevallen moeten we terugvallen op voertuigen met een dieselmotor, waarin HVO100 als fossielvrije dieselbrandstof getankt kan worden. Mocht een duurzame variant van een voertuig een waardig 5
en betaalbaar alternatief zijn dan geniet dit uiteraard de voorkeur. Ook het opladen van accu’s van de voertuigen geeft de nodige zorgen, de capaciteit van het netwerk is nu niet voldoende. Op de gemeentewerf in Damwâld kunnen we op het moment van schrijven geen extra laadpalen aanvragen omdat er een “tekort” aan laadcapaciteit is op het elektriciteitsnet van Liander. De komende jaren moeten we wachten op het voltooien van het project NuLelie, waarin Liander werkt aan een toekomstbestendig elektriciteitsnetwerk in onze regio. Praktisch gezien heeft dit op korte termijn gevolgen voor de aanschaf van tractiemiddelen. Zodra het stroomnet in de toekomst meer ruimte biedt op de gemeentewerf, zullen er meer elektrische voertuigen en gereedschappen worden aangeschaft.
Figuur 2: Laadinfrastructuur bij gemeentehuis voor het opladen van elektrische bedrijfswagens. 2.5
Financiën/Exploitatie
Bij aanschaf van nieuwe (en duurzamere) tractiemiddelen komen meestal extra kosten kijken ten opzichte van de originele aanschafprijs van het te vervangen middel. Dit leidt tot een stijging van kapitaallasten in de begroting. Daarnaast zien we een stijgende trend in vrijwel de gehele exploitatie van de tractie. Denk hierbij aan onderhoud, brandstof, verzekeringen en belastingen. Met name de onderhoudskosten vallen hoger uit door aan de ene kant de steeds toenemende materiaalkosten, loonkosten en aan de andere kant steeds geavanceerdere technieken (sensoren, duurzaamheidsmaatregelen). De brandstofkosten zijn ook toegenomen de afgelopen jaren. Het tractiebeheerplan wordt elke vier jaar opnieuw vast- en bijgesteld. Het tractiebeheerplan bevat een zo’n goed mogelijke inschatting van de vervangingsinvesteringen en exploitatielasten voor de komende 8 jaar. Zodoende worden de benodigde middelen goed geborgd in de meerjarenbegroting. Binnen de jaarlijkse P&C-cyclus worden waar nodig de middelen bijgesteld. 2.6
Dienstverleningsovereenkomst (DVO)
De Dienstverleningsovereenkomst tussen de gemeenten Noardeast-Fryslân en Dantumadiel is aangegaan voor een periode van 5 jaar met ingang van 1 januari 2024. De overeenkomst eindigt per 31 december 2028. Uiterlijk 6 maanden voor het aflopen van deze overeenkomst moet een besluit worden genomen door de gezamenlijke gemeenten over eventuele verlenging van de DVO. Indien Dantumadiel de taken weer zelfstandig zou willen gaan uitvoeren, moet er tijdig materieel worden aangeschaft en personeel worden geworven. De gemeente moet in de eerste helft van 2028 een besluit nemen hierover. 2.7
Huisstijl wagenpark
Er is binnen de gemeente Dantumadiel een huisstijl ontwikkeld met hierin afspraken over het te gebruiken kleurenpalet en een moderne, herkenbare uitstraling. Deze lay-out is ook doorgevoerd in de bestickering van tractiemiddelen, zodat deze duidelijk herkenbaar zijn als voertuigen van de gemeente. 6
Bij vervanging van de personenwagens is het uitgangspunt dat er altijd één personenauto vrijgehouden wordt van deze herkenbare bestickering. Ook heeft het de voorkeur om deze auto regelmatig (1 á 2 jaarlijks) te wisselen om onherkenbaar op de straat te kunnen rijden. Dit is bijvoorbeeld wenselijk in verband met toezicht en handhaving of vanwege zorgtaken binnen sociaal domein waarbij herkenbaarheid niet wenselijk is. De drie Toyota’s die bij de opbouw van de nieuwe organisatie zijn aangeschaft als tijdelijke oplossing om in mobiliteit van medewerkers en gemeentebestuur te kunnen voorzien, worden in voorjaar 2026 vervangen door elektrische voertuigen in klasse C (middenklasse). Deze wagens worden op een subtiele manier voorzien van een gemeentelogo.
3.
Korte terugblik, huidige status en trends in de markt
3.1
Korte terugblik m.b.t. ambtelijk ontvlechtingsproces
Voor de ambtelijke ontvlechting van de gemeenten Dantumadiel en Noardeast-Fryslân in januari 2024 heeft Deloitte Accountants B.V. op 15 december 2022 een rapportage opgesteld. Dit betreft een verdeling van de aanwezige tractiemiddelen over de beide gemeenten. Uitgangspunt hierbij was de verdeelsleutel zoals opgenomen in de laatst vastgestelde begroting 2023: de gemeente Noardeast-Fryslân 73,44% en de gemeente Dantumadiel 26,56%. Een praktisch gevolg van de ontvlechting was dat er gereedschap en materieel verdeeld moest worden tussen de beide gemeenten. Team Openbare Werken van de gemeente Dantumadiel heeft als visie om zoveel mogelijk beheer en onderhoud in eigen beheer uit te voeren. Om werkzaamheden vanaf 2024 met eigen personeel uit te kunnen voeren, was het noodzakelijk om nieuwe machines, werktuigen en gereedschappen aan te schaffen. Denk hierbij aan bijvoorbeeld een trekker voor groenbeheer en een vacuümauto / calamiteitenwagen voor rioolonderhoud. 3.2
Recentelijke aanschaf bedrijfswagens
In 2023 is er door de ambtelijke organisatie van Noardeast-Fryslân een aanbestedingsprocedure van bedrijfswagens in gang gezet. Voor Dantumadiel zijn er destijds 10 bedrijfswagens meegenomen in deze aanbesteding. De leverantie van deze auto’s heeft grotendeels in het jaar 2024 plaatsgevonden, behalve twee elektrische bedrijfsbussen. Vanwege een ontbrekende Europese typegoedkeuring laat deze leverantie nog op zich wachten. Daarnaast zijn er nog 3 kleine, tweedehands personenwagens aangeschaft in januari 2024. In totaal zijn er in 2024/2025 de volgende bedrijfswagens aangeschaft, waarvan een deel duurzame (elektrische) bedrijfsvoertuigen betreft: Factuurdatum
Aangeschafte bedrijfswagens in 2024
Kenteken
Bouwjaar
Aanschafprijs
Brandstof
13-01-2024
Toyota Yaris Hatchback (12-04-2021 / 31.334 km)
L-871-BF
2021
€ 15.165,88
Benzine
13-01-2024
Toyota Yaris Hatchback (16-04-2021 / 31.776 km)
L-313-BL
2021
€ 15.169,41
Benzine
13-01-2024
Toyota Yaris Hatchback (16-04-2021 / 36.125 km)
L-309-BN
2021
€ 15.169,41
Benzine
22-05-2024
Iveco Daily 40C16 H3.0
93-BXT-1
2024
€ 49.775,73
Diesel
24-06-2024
Iveco Daily 40C16 H3.0
V-22-HGN
2024
€ 72.662,08
Diesel
02-09-2024
Iveco Daily 70C16 H3.0 met kraan
14-BZF-7
2024
€ 73.106,52
Diesel
17-04-2025
Iveco Daily 70C16 H3.0 met grote kraan
BB-361-G
2025
€ 127.522,67
Diesel
07-06-2024
Renault Kangoo E-TECH Electric L1 Advance 11kW
V-21-FDK
2024
€ 33.145,60
Elektrisch
02-07-2024
Renault Kangoo E-TECH Electric L1 Advance 11kW
V-23-FDK
2024
€ 33.145,60
Elektrisch
12-07-2024
Renault Kangoo E-TECH Electric L1 Advance 11kW
V-17-FDK
2024
€ 33.745,60
Elektrisch
12-07-2024
Renault Kangoo E-TECH Electric L1 Advance 11kW
V-18-FDK
2024
€ 33.745,60
Elektrisch
12-07-2024
Renault Kangoo E-TECH Electric L1 Advance 11kW
V-22-FDK
2024
€ 33.745,60
Elektrisch
Totale aanschafkosten bedrijfswagens 2024 en 2025
€ 536.099,70
Figuur 3: Aangeschafte bedrijfswagens in de jaren 2024 en 2025
7
Met het aangevraagde investeringsbudget voor 2024 is veel materieel aangeschaft voor het uitvoeren van werkzaamheden op het gebied van sportveldbeheer, wijkbeheer, riolering, gladheidsbestrijding en mobiliteit. Een overzicht van alle tractiemiddelen en handgereedschappen is opgenomen in Bijlage 1 & 2.
Figuur 4: Compacte riool vacuümwagen met hogedrukhaspel. Ook is er de afgelopen jaren een grote slag gemaakt in de vervanging van handgereedschap (bosmaaiers, heggenscharen, gazonmaaiers, enzovoorts). Voor het onderhoud in de openbare ruimte gebruiken we steeds meer accugereedschap waardoor het gebruik van mengsmering steeds verder afneemt. Naast het voordeel van brandstofreductie zijn er ARBO-technische voordelen zoals minder uitstootgassen en minder trillingen tijdens het gebruik van de machines. Een complete overzichtstabel van de huidige gemotoriseerde gereedschappen is opgenomen in Bijlage 2.
Figuur 5: Voorbeelden van accugereedschappen die zeer geschikt zijn voor het groenonderhoud. 8
3.3
Trends
Prijsontwikkeling van voertuigen – Een forse stijging De afgelopen jaren zijn de prijzen van voertuigen fors gestegen. De verwachting is dat de trend van de hogere voertuigprijzen doorzet. Daarnaast zijn de investeringen als gekozen wordt voor duurzame(re) voertuigen een stuk hoger, denk ook aan het aanleggen van laadinfra. In dit geval heeft duurzaamheid betrekking op schonere machines die beter voor het milieu zijn, de vervangingstermijn is gelijk. Tweedehands en demomachines De gemeente Dantumadiel benut bij vervanging van tractie waar dat wenselijk is de markt van tweedehands- en demomachines. De aanschaf van tweedehands en demomachines heeft diverse voordelen. Zo is er aan de ene kant een hogere korting op de aanschafprijs (leveranciers willen graag een poule met demomachines die niet te oud zijn). Ook de levertijd is vaak kort wat in de huidige markt een groot voordeel oplevert. Voor bedrijfs- en personenvoertuigen is er ook het voordeel dat de Belasting van Personenauto's en Motorrijwielen (BPM) al gedeeltelijk is betaald als de auto bijvoorbeeld 2 of 3 jaar oud is.
Figuur 6: Aangeschafte werktuigdrager Multihog MXC 130 (demomachine). BPM en MRB – vanaf 2025 ook voor elektrisch rijden Voor elektrische voertuigen is de BPM-vrijstelling (Belasting van personenauto's en motorrijwielen) niet meer van toepassing. Vanaf 2025 wordt bij aanschaf voor nieuwe niet-elektrische bedrijfswagens BPM in rekening gebracht. Bedrijfswagens voor gemeenten waren al BPM-plichtig, in die zin verandert er voor gemeenten niet veel. Voor de Motor Rijtuigen Belasting (MRB) gaat er, ook voor gemeenten, verandering komen: vanaf het overgangsjaar 2025 moet er ook voor volledig elektrische voertuigen MRB worden betaald. Onderstaand overzicht geeft de huidige planning van de korting op MRB voor elektrische voertuigen weer. Dit zal zich vertalen in hogere exploitatielasten vanaf 2025.
9
100% elektrische bedrijfsauto's 2024: Geen wegenbelasting 2025: 75% korting 2026: Volledige tarief Figuur 7: Wijzigingen in motorrijtuigenbelasting. Elektrische voertuigen - onderhoudskosten Door de verduurzaming van het wagenpark zien we dat het aandeel elektrische voertuigen steeds groter wordt. Dat het onderhoud van een elektrische auto goedkoper is, is een veelgehoorde kreet vanuit de autobranche. In plaats van honderden draaiende delen zitten er in elektrische auto’s minder dan twintig draaiende delen in de aandrijflijn. Als er daarentegen wel iets aan de hand is met een elektrisch voertuig dan lopen de onderhoudskosten snel op. Het gaat dan vaak om (elektrotechnisch) specialistisch werk. Waar bij voertuigen op fossiele brandstof veelal teruggevallen kan worden op onze “eigen monteur” (via Dienstverleningsovereenkomst met de gemeente Noardeast-Fryslân), is dat bij elektrische voertuigen vaak niet het geval. Het resultaat is dan dat er bij onderhoud wordt uitgeweken naar de dealer / vakgarage, met de hierbij horende monteurstarieven. Registratie- en kentekenplicht – Langzaam verkeer Vanaf 1 januari 2021 is de registratie- en kentekenplichtregeling van kracht. Een en ander is afhankelijk van de maximale constructiesnelheid en het gewicht van de machine.
Als gemeente moeten wij onder andere onze veegmachines, tractoren en verschillende aanhangers boven de 750 kg registreren en voorzien van kentekens. Bij de start van de nieuwe organisatie per 1 januari 2024 zijn alle kentekens omgezet naar de gemeente Dantumadiel, conform de verdeling uit het “Opheffingsplan Centrumregeling van Deloitte”.
Figuur 8: Kentekenbewijs van bedrijfswagen die qua tenaamstelling omgezet is naar Dantumadiel. 3.4
Track & Trace
De bedrijfswagens zijn het visitekaartje van de gemeente. Bij het gebruik van een bedrijfswagen moeten de gebruikers de nodige zorgvuldigheid betrachten en de integriteit en goede naam van de gemeente waarborgen. De auto mag alleen zakelijk worden gebruikt, privégebruik is nadrukkelijk niet toegestaan. Hiermee wordt voorkomen dat de gemeente en/of de medewerkers worden geconfronteerd met een 10
naheffing van de Belastingdienst. De Belastingdienst eist bovendien ook dat wordt gecontroleerd op het verbod op privégebruik en dat een sanctie wordt opgelegd bij overtreding van het verbod. Onder “privédoeleinden” verstaat de Belastingdienst alle verreden kilometers die niet als zakelijk zijn aan te merken. Zo is het bijvoorbeeld niet toegestaan om met de bedrijfswagen onder werktijd naar huis te rijden om thuis koffie te drinken. Alle voertuigen van de gemeente zijn voorzien van een track & trace systeem. Met dit systeem wordt voertuigdata verzameld zoals welke chauffeur, locatiegegevens, gereden kilometers en laatste kilometerstand. Met een dergelijk systeem kan bij de Belastingdienst worden aangetoond dat voertuigen niet voor privégebruik worden ingezet. Ook biedt het inzicht in verbruiksgegevens en in uitzonderlijke gevallen kan de chauffeur worden nagegaan, bijvoorbeeld in geval van een bekeuring. Op 21 januari ’25 heeft het college het “Beleidsplan Fraude” vastgesteld. In dit beleidsplan is opgenomen dat privégebruik van gemeentelijk materiaal niet is toegestaan. In het kader van fraude en misbruik is dit ongewenst, door middel van het track- en trace systeem kan er bij vermoedens van misbruik op worden gecontroleerd. Ook zullen (elektrische) handgereedschappen en aanhangwagens in de toekomst worden uitgerust met een eenvoudige GPS-tracker.
Zo zijn deze qua locatie eenvoudig terug te vinden, bijvoorbeeld voor de jaarlijkse COM-keuring. Ook kan in geval van diefstal of vermissing de locatie worden opgespoord. 3.5
Tractiebeheerder
Binnen team Openbare Werken is een tractiebeheerder aangewezen. Deze persoon heeft als standplaats de gemeentewerf en zo ook korte lijntjes met de medewerkers in de garage. De tractiebeheerder ziet er op toe dat de keuringen aan voertuigen, materieel en handgereedschappen periodiek worden uitgevoerd. Ook maakt de tractiebeheerder keuzes inzake de aanschaffen van nieuwe voertuigen. Er wordt gestuurd op zo duurzaam mogelijke aanschaf van nieuw materieel, waarbij het basisuitgangspunt elektrisch is. Als dat niet mogelijk is, is een fossielvrije brandstofvariant een goed alternatief. De tractiebeheerder draagt de verantwoordelijkheid voor de aanschaf van materieel conform de in hoofdstuk 7 vastgestelde budgetten. 3.6
Leasecontracten
In de huidige situatie hebben we nog twee lopende (langdurige) leasecontracten. Het ene contract is voor de robotmaaiers op de sportvelden, het andere contract betreft een bedrijfswagen voor de piketfunctie van de Officier van Dienst Bevolkingszorg. Er wordt onderzocht onder welke voorwaarden en op welk moment de bestaande leaseconstructies op verantwoorde wijze kunnen worden omgezet naar eigendom. Het uitgangspunt is om geen nieuwe leasecontracten meer aan te gaan. De koop van tractiemiddelen heeft zeer sterk de voorkeur. Alleen in geval er tijdelijk een extra bedrijfswagen noodzakelijk is, dan kan er in incidentele gevallen worden gekozen voor een huurconstructie of shortlease. 3.7
Reserveringssysteem in TOPdesk
Het college van B&W heeft ervoor gekozen om zo veel mogelijk wagens in het reserveringssysteem op te nemen. Daardoor ontstaat een intern deelautosysteem. De beschikbare wagens kunnen dan efficiënter worden ingezet dan wanneer auto’s zijn toegewezen aan teams of functionarissen. Dit voorkomt onnodige inzet van privéauto’s voor zakelijke ritten en de daarbij horende declaratiekosten. Alleen in zeer uitzonderlijke gevallen kan een auto aan een functie/team worden toebedeeld. Uitgangspunt is om zoveel mogelijk auto’s via het reserveringssysteem beschikbaar te stellen. Dit is een bestuurlijke keuze, die uitgevoerd zal worden binnen de ambtelijke organisatie.
11
Figuur 9: Auto’s reserveren via TOPdesk Selfservice. 3.8
Details op uitvoeringsniveau
Er zijn nog enkele wensen qua tractiebeheer, die in deze paragraaf worden opgenomen. Het zijn zaken met een hoog detailniveau, maar omdat ze van belang zijn voor toekomstige investeringen worden ze hieronder toch opgenomen. ➢ Bij de start van de nieuwe ambtelijke organisatie zijn er tweedehands personenwagens aangeschaft. Dit betrof driemaal een gebruikte Toyota Yaris, omdat deze snel geleverd konden worden. Dit was een tijdelijke oplossing en niet conform het uitgangspunt om duurzame, emissieloze voertuigen aan te schaffen. Deze auto’s zullen daarom al in het voorjaar van 2026 worden vervangen voor drie middenklasse auto’s met een meer representatieve uitstraling. De auto’s zullen duurzamer zijn en bovendien ook beter voldoen aan de veiligheidsnormen ter bescherming van de medewerkers. ➢ Er zullen in 2025 vier bedrijfsfietsen worden aangeschaft. Twee elektrische fietsen en twee gewone fietsen. Alle vier de fietsen worden in damesmodel uitgevoerd, zodat ze door alle medewerkers gebruikt kunnen worden. De inzet van fietsen kan de druk op de auto’s in het reserveringssysteem verlagen. Bovendien is het afleggen van zakelijke kilometers op de fiets een duurzaam alternatief voor autorijden. De afstanden binnen de gemeente zijn relatief goed af te leggen op een bedrijfsfiets.
➢ Eén auto zal worden uitgerust zonder bedrijfsstickers, zodat hier anoniem mee gereden kan worden in de gemeente. Ook is het een optiek om deze auto regelmatig te wrappen in verschillende kleuren, om te zorgen voor onherkenbaarheid. Met name in het sociaal domein komt het voor dat mensen anoniem inwoners bezoeken kunnen binnen de gemeente. ➢ Er zouden door ABD Renault twee volledig elektrische bedrijfsbussen worden geleverd in 2025. Dit betrof twee keer een “Renault Master E-Tech 100% Electric Long Range 130 pk”. Echter lukt het fabrikant Renault niet om een Europese typegoedkeuring te krijgen op dit type bedrijfswagen. Daarom wordt op het moment van schrijven gezocht naar een volledig elektrisch alternatief voor deze bussen. ➢ Er zijn in de begroting van 2025 budgetten gereserveerd voor vervanging van de bebakeningswagen en veiligheidsbebording. Deze budgetten kunnen beter worden aangewend voor signalering op de twee nieuw te leveren elektrische bedrijfsbussen, achterop de Trilo maaizuigcombinatie en achterop de klepelmaaier van de Fendt-tractor. Ook zal de stelpost aanschaf materieel in 2025 worden uitgeput, voor de resterende wensen inzake aan te schaffen materieel.
12
4.
Gehanteerde uitgangspunten
4.1
Instandhouding bedrijfsmiddelen
De gemeente Dantumadiel reserveert jaarlijks in de begroting budget voor onderhoud, reparaties en vervanging van bedrijfsmiddelen. Ook worden kapitaallasten meegenomen in de begroting, voor de dekking van afschrijving en rente over investeringen die zijn gedaan in de bedrijfsmiddelen. Het beleid is om materieel één op één te vervangen. Echter kunnen er in de loop der jaren opgaven bijkomen of worden afgestoten, hetgeen ook invloed heeft op de budgetten van vervanging en aanschaf van materieel. Ook de techniek staat niet stil: duurzaamheid, nieuwe functies en verbeterde technologieën brengen extra kosten met zich mee. 4.2
Financiële kaders, activeringsgrens en dekking kapitaallasten
De financiële kaders waarbinnen wordt geopereerd zijn de landelijke begrotingsvoorschriften in de vorm van het Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten (BBV). Daarnaast is er ook nog onze huidige financiële verordening. De ondergrens voor het activeren van de investeringen is € 10.000,-. In de nieuwe financiële verordening zal worden voorgesteld om ook deze ondergrens voor tractiemiddelen te gaan hanteren, om de administratieve last te verkleinen. Op basis van de gebruiksduur is van alle tractiemiddelen het jaar van (verwachte) vervanging bepaald en worden de benodigde vervangingsinvesteringen aangegeven. Om ook in de toekomst vervangingen mogelijk te maken, is het noodzakelijk een actueel inzicht hierin te hebben. De financiële consequenties van 2026 zijn meegenomen bij de perspectiefnota (PPN), de gevolgen voor de meerjarenbegroting worden middels een begrotingswijziging verwerkt zodat de bedragen formeel in de begroting van de komende vier jaar verwerkt kunnen worden. Door het meerjarig investeringsplan jaarlijks bij te stellen blijft het overzicht actueel en zorgt dit voor meer grip op de vervangingsinvesteringen en de bijbehorende kapitaallasten. 4.3
Afschrijvingsmethode en afschrijvingstermijnen
De investeringen worden afgeschreven volgens de lineaire methode. Dit betekent een jaarlijks gelijkblijvende afschrijving . De kapitaallasten (afschrijving + rente) worden geraamd in het eerste jaar volgend op het jaar van aanschaf. Voor de gemeentelijke vervoermiddelen wordt voor verreweg de meeste voertuigen een afschrijvingstermijn gehanteerd van 10 jaar. Voor demomachines en/of occasions wordt de leeftijd van het middel afgetrokken van de in onderstaande tabel gehanteerde afschrijvingstermijnen. Onderstaande afschrijvingstermijnen zullen worden opgenomen in de nieuwe financiële verordening. Soorten bedrijfsmiddelen Bedrijfswagens (< 2000 kg) Vrachtwagens (> 2000 kg) Kolkenzuigers Shovels Tractoren Veegmachines Maaimachines Schaftwagens en aanhangwagens Randapparatuur Werktuigdrager Materieel gladheidsbestrijding (zoutstrooiers e.d.) Containerbakken (voor op vrachtwagens)
Afschrijvingstermijn 10 jaar 10 jaar 12 jaar 10 jaar 10 jaar 10 jaar 8 jaar 10 jaar 6 jaar 5 jaar 15 jaar 15 jaar
Figuur 10: Overzicht afschrijftermijnen tractiemiddelen.
13
In de praktijk blijkt dat diverse voertuigen en overig werkmaterieel langer meegaan. We bekijken ieder jaar of de geplande vervanging noodzakelijk is of dat de vervanging (verantwoord) uitgesteld kan worden. Het materieel van de gladheidsbestrijding is gezet op een afschrijftermijn van 15 jaar. Hierbij dient te worden opgemerkt dat er na een periode van 7 jaar budget gereserveerd moet worden voor een grondige revisie van het materieel. Want strooizout tast het materieel van de gladheidsbestrijding sterk aan. Denk hierbij aan roestvorming van het autoframe, corrosie van onderdelen, storing aan elektronica en lakbeschadiging. 4.4
Vervanging, inkrimping en uitbreiding
De financiële afschrijving is het jaarlijks tot uitdrukking brengen van de waardevermindering van de investering ten gevolge van de veroudering. Het kan in gevallen voorkomen dat de technische levensduur van een tractiemiddel langer is dan de afschrijftermijn. Bijvoorbeeld een bedrijfswagen is conform de afschrijftermijn na 10 jaar financieel afgeschreven, maar kan in de praktijk misschien wel 12 jaar zonder grote onderhoudskosten worden ingezet. Jaarlijks wordt daarom beoordeeld of de geplande vervangingen plaats gaan vinden. Ook is er een koppeling met de marktomstandigheden of (geplande) beleidsveranderingen. Met andere woorden, vervanging door het enkel aflopen van de economische en/of technische levensduur is geen automatisme. Bij de beoordeling van de geplande vervanging van het tractiemiddel wordt gekeken naar: ➢ De technische staat van het bestaande tractiemiddel: is directe vervanging nodig of is enig uitstel nog mogelijk; ➢ Wat zijn de consequenties van een uitgestelde vervanging? Ouder materieel vraagt om meer en intensiever onderhoud; ➢ Wat betekent het niet tijdig vervangen voor de veiligheid van het eigen personeel (ARBO, overige veiligheidsaspecten); ➢ Is het te vervangen tractiemiddel nog steeds noodzakelijk voor het uit te voeren werk. Wanneer er wordt besloten een machine nog niet te vervangen, dan schuift het investeringsbudget automatisch door in de tijd.
Het budget komt hiermee niet te vervallen, maar blijft beschikbaar voor vervanging op een later moment. 4.5
Inruilwaarde
Indien een bestaand tractiemiddel bij vervanging nog een inruilwaarde bezit, wordt deze waarde als incidentele opbrengst geboekt, na aftrek van een nog aanwezige boekwaarde. De inruilwaarde wordt dus niet in mindering gebracht op de aanschafprijs van de nieuwe tractie. Deze beleidslijn is gebaseerd op de landelijke BBV-voorschriften en conform uitgangspunten van de Notitie materiële vaste activa 2020.
5.
Exploitatielasten tractiemiddelen
5.1
Exploitatielasten
De exploitatielasten van tractiemiddelen zijn de terugkerende kosten die gepaard gaan met het gebruik, onderhoud en beheer van voertuigen, machines en gereedschappen binnen een gemeentelijke organisatie. Deze lasten zijn essentieel voor het goed functioneren van het wagen- en machinepark. Kapitaallasten Boekjaar 2026 Boekjaar 2027 Boekjaar 2028 Boekjaar 2029 Totaal
Bedrag € 186.399,€ 245.683,€ 262.272,€ 267.694,€ 962.048,-
Figuur 11: Tabel met jaarlijkse kapitaallasten gedurende de looptijd van het beheerplan. 14
De kapitaallasten van tractiemiddelen zijn de kosten die voortvloeien uit investeringen in voertuigen, machines en ander materieel dat wordt gebruikt voor gemeentelijke taken zoals bijvoorbeeld groenbeheer, en gladheidsbestrijding. De kapitaallasten bestaan uit afschrijvingskosten, rente op investeringen en vervangingsinvesteringen. Naast de kapitaallasten zijn er per bedrijfsmiddel exploitatiebudgetten geraamd voor onderhoudskosten, brandstofkosten, verzekeringskosten en eventueel motorrijtuigenbelasting. Bij de aanschaf of vervanging van een tractiemiddel wordt op basis van ervaring en eerdere gegevens een schatting gemaakt van de exploitatiekosten. De kosten bedragen jaarlijks € 289.000,- en zijn als volgt opgebouwd:
€65.250
Brandstoffen
€92.750
Verzekeringen Belastingen €34.000
€97.000
Onderhoud
Figuur 12: Grafiek met de onderverdeling van de jaarlijkse exploitatielasten. 5.2
Onderhoudskosten
Voor het onderhoud aan de bedrijfsvoertuigen zijn jaarlijks onderhoudskosten geraamd. De gemeentewerf van Dantumadiel is gevestigd op de Moarrewei 24, 9104 LA Damwâld. Hier is een goed uitgeruste, professionele garage met werkplaats gehuisvest. De gemeente Noardeast-Fryslân is verantwoordelijk voor de exploitatie van de garage, welke zij huurt van Dantumadiel conform gemaakte afspraken in de Dienstverleningsovereenkomst. Deze overeenkomst heeft een looptijd tot en met 2028en bevat de volgende taken en activiteiten: ➢ Het dagelijks onderhoud, groot onderhoud, servicebeurten, reparatie en APK van de tractie. Indien nodig wordt voor schadeherstel doorverwezen naar derden; ➢ Het dagelijks onderhoud, groot onderhoud, servicebeurten, reparatie en keuringen van al het materieel; ➢ Beschikbaarheidsdiensten (bijvoorbeeld, maar niet uitsluitend, bij calamiteiten, pech en gladheid) door monteurs van Noardeast-Fryslân voor Dantumadiel; ➢ Het beschikbaar stellen van monteurs voor de service bus. De monteur heeft ook een adviserende functie en voorziet de wagenparkbeheerder van advies over de staat van onderhoud. Hij geeft aan of een voertuig eventueel vroegtijdig moet worden vervangen of langer mee kan dan de geplande afschrijvingstermijn.
15
5.3
Brandstofkosten
De gemiddelde brandstofprijzen (en daarmee ook de brandstofkosten voor de gemeente) zijn sterk afhankelijk van de wereldmarktprijs voor ruwe olie. Vraag en aanbod van olie hangen weer nauw samen met de ontwikkeling van de wereldeconomie.
Figuur 13: Ontwikkelingen gemiddelde dieselprijzen vanaf 1 januari 2009 tot heden. De gemiddelde prijs aan de pomp per brandstofsoort (benzine, diesel en LPG) wordt sterk beïnvloed door de wereldeconomie en kent in de tijd gezien dan ook een grillig verloop. Met de huidige trend van steeds hogere brandstofprijzen moeten we wel rekening houden dat deze kosten de komende jaren stijgen. 5.4
Verzekeringen: WA, WA+ en Casco
Het verzekeren van de voertuigen is wettelijk verplicht voor de Wettelijke Aansprakelijkheid (WA) ten opzichte van derden. Zo moet al het materieel dat gebruik maakt van de openbare weg minimaal WA verzekerd zijn. Naast deze WA-verzekering is het ook mogelijk om extra verzekeringen af te sluiten voor de voertuigen. Een grote rol bij deze afweging speelt de dagwaarde van het voertuig, die voor een groot deel wordt bepaald door de leeftijd, de cataloguswaarde en de kilometerstand. Ook speelt het aantal opgebouwde schadevrije jaren een rol bij het bepalen van de hoogte van de verzekeringspremie. Er zijn verschillende soorten verzekeringen: WA, WA beperkt casco (= WA Plus) en WA volledig Casco (= Allrisk).
Figuur 14: Visuele weergave van verschillende soorten autoverzekeringen.
16
Figuur 15: Dekkingsoverzicht van verschillende soorten verzekeringen De gemeente Dantumadiel heeft beleid opgesteld inzake de verzekering van het wagenpark. Indien voertuigen een verzekerde waarde hebben lager dan € 75.000,- dan worden ze de eerste 8 jaar allrisk verzekerd, oftewel WA volledig casco. Voor voertuigen boven de € 75.000,- wordt een periode van 10 jaar aangehouden voor WA volledig casco. In de jaren daarna worden de auto’s WA beperkt casco verzekerd. Op deze wijze zijn de vervangingskosten bij eventuele schades het grootst. Ook is ervoor gekozen om het eigen risico niet af te kopen. 5.5
Overige verzekeringen van tractiemiddelen
Daarnaast zijn er andere verzekeringen om overige risico’s af te dekken. Binnen de gemeente Dantumadiel hebben we de volgende verzekeringen op het gebied van tractiemiddelen ook onderstaande verzekeringen afgesloten. ➢ Werkmaterieelpolis (ook handgereedschappen) Met de werkmaterieelverzekering is al het overig materieel WA verzekerd. Binnen de gemeente is de keuze gemaakt om alle werkmaterieel tot een bedrag van € 50.000,- allrisk (WA volledig casco) te verzekeren voor een periode tot 6 jaar. Voor materieel met een verzekerde waarde van boven de € 50.000,- is de keuze gemaakt om deze tot een periode van 10 jaar na de aanschaf allrisk te verzekeren. ➢ Goed werkgeverschapsverzekering (GWV) Een werkgever heeft een vergaande zorgplicht richting de medewerker. Met een Goed Werkgeverschap Verzekering zijn werknemers verzekerd tegen de financiële gevolgen van een ongeval tijdens werk en activiteiten rond dat werk. Aanvullend heeft de gemeente een aansprakelijkheidsverzekering afgesloten, die de schade regelt als de gemeente aansprakelijk wordt gesteld voor (materiële en immateriële) schade. De verzekeringskosten zijn de afgelopen jaren flink gestegen. Aan de ene kant zien we de landelijke trend dat de premies vanuit de verzekeraar worden verhoogd doordat er steeds meer aanspraak op wordt gemaakt.
Een andere trend welke invloed heeft is het feit dat de voertuigen steeds duurder worden. Dit zien we ook direct terug in de te betalen premies. 17
5.6
Belastingen
Diverse belastingen spelen een rol bij de aanschaf en het gebruik van de tractiemiddelen. Naast de Motorrijtuigenbelasting (MRB) voor alle gekentekende voertuigen gaat het om de Belasting Toegevoegde Waarde (BTW) en Belasting Personenauto en Motorrijwielen (BPM). De hoogte van de MRB beïnvloedt de jaarlijkse exploitatielasten. De BPM en BTW hebben alleen effect op de uiteindelijke hoogte van de aanschafwaarde, waarover vervolgens lineair wordt afgeschreven. Belasting Toegevoegde Waarde (BTW) Afhankelijk van soort en gebruik van het tractiemiddel is de BTW compensabel dan wel verrekenbaar met de Belastingdienst. In de meeste gevallen is dit ook het geval, behalve voor bijvoorbeeld sport. In het algemeen geldt voor de aanschaf een zogeheten mengpercentage, waarbij 95,05% van de BTW voor de gemeente compensabel is en het restant van 4,95% niet. Bij het aanvragen van kredieten moet hiermee rekening worden gehouden. Het deel dat voor eigen rekening komt, wordt ieder jaar opnieuw berekend en kan dus iets fluctueren. Belasting Personenauto en Motorrijwielen (BPM) Voor de voertuigen wordt bij aanschaf BPM betaald. De BPM zorgt ervoor dat de inkoopprijs hoger uitvalt, omdat het niet teruggevraagd kan worden van de Belastingdienst. Binnen de gemeente Dantumadiel hebben we 4 bedrijfswagens met een geregistreerd totaalgewicht boven de 3500 kg, die vrijgesteld zijn van BPM.
We betalen hiervoor een lagere motorrijtuigenbelasting, nadeel is dat de bestuurder moet beschikken over een groot rijbewijs. De overige voertuigen komen niet in aanmerking voor vrijstelling van de BPM. Sinds 2013 hangt de BPM volledig af van de CO2-uitstoot van een auto. Vanaf 2025 wordt er ook BPM bij de aanschaf van elektrische voertuigen in rekening gebracht, al is dit een zeer laag bedrag. Motorrijtuigenbelasting (MRB) De motorrijtuigenbelasting wordt vaak wegenbelasting genoemd. Deze is vooral afhankelijk van het gewicht van de auto, het type motor, het type brandstof en de mate van milieuvervuiling (de CO2-uitstoot). Over ieder voertuig dat CO2 uitstoot moet MRB worden betaald. Alleen volledig elektrisch aangedreven auto’s (en oldtimers van meer dan 40 jaar oud) zijn op dit moment nog vrijgesteld van MRB. Vanaf 2025 moet er ook over volledig elektrische voertuigen 25% van de MRB worden betaald. Vanaf 2026 geldt deze korting niet meer en moet er volledig MRB worden betaald. Dit zal zich vertalen in hogere exploitatielasten vanaf 2025.
6.
Duurzaamheid
6.1
Verduurzaming wagenpark
Al sinds 2014 is de gemeente Dantumadiel aan de slag om het wagenpark te verduurzamen, dit wordt onverminderd doorgezet. Inzetten op een duurzaam wagenpark is zeer belangrijk en hierin heeft de gemeente een voorbeeldfunctie. Voor een duurzaam wagenpark zijn we echter ook sterk afhankelijk van de ontwikkelingen in de markt: voor sommige voertuigen zijn duurzame varianten niet beschikbaar op de markt of niet geschikt om de werkzaamheden uit te voeren. Mocht een duurzame variant van een voertuig een waardig alternatief zijn dan geniet dit uiteraard de voorkeur. Veelal zijn duurzame uitvoeringen van machines duurder dan de reguliere varianten en zijn extra financiële middelen nodig. Elektrische voertuigen zijn een goed alternatief gebleken voor benzinemotoren/personenauto’s. Wat opvalt is namelijk dat de dieselmotoren nodig zijn binnen het totale wagenpark. Dit komt door de werkzaamheden die moeten worden uitgevoerd met deze voertuigen: denk aan het strooien van wegen in de winterperiode en het trekken van aanhangers met zwaar materieel. Bij deze werkzaamheden is een bepaald laad- en trekvermogen benodigd, in combinatie met een toereikende actieradius. Veelal komen we dan uit op teruggekeurde 3,5 tons voertuigen (kleine vrachtwagen) op fossiele brandstof. De ontwikkelingen op dit gebied gaan snel en we houden de markt nauwlettend in de gaten voor duurzamere alternatieven. 18
6.2
Hydrotreated Vegetable Oil (HVO)
Het huidige wagenpark rijdt naast elektriciteit voornamelijk op diesel. HVO 100 is op dit moment het meest duurzame alternatief voor fossiele diesel. Dit staat voor Hydrotreated Vegetable Oil en wordt in de volksmond vaak aangeduid als blauwe diesel. Het is op dit moment het meest duurzame alternatief voor fossiele diesel. HVO 100 wordt namelijk gewonnen uit afgewerkte plantaardige olie en restafvalstromen, zoals frituurolie en dierlijke vetten uit afval van voedselproducenten. Het is volledig fossielvrij, hernieuwbaar, reduceert CO2 en stoot ook veel minder fijnstof, roet en stikstof uit. Wanneer HVO met diesel wordt gemengd, verkleinen de duurzaamheidsvoordelen evenredig. Bij het gebruik van synthetische diesel HVO 100 moeten we echter wel rekening houden met een kostprijs die circa 25% hoger uitvalt dan bij gebruik van fossiele dieselolie. In mei 2025 is een aanbesteding uitgezet voor de levering van HVO 100 op de gemeentewerf in Damwâld. Door een verbeterde wijze van inkopen, blijkt uit onderzoek dat we voor nagenoeg dezelfde literprijs die we nu betalen voor fossiele diesel, HVO 100 geleverd kunnen krijgen. Ook is er in de zomer van 2025 een speciale brandstoftank aangeschaft zodat voortaan HVO 100 in grote hoeveelheden kan worden ingekocht om de kostprijs te drukken.
Binnen de gemeente Dantumadiel is er op het moment van schrijven echter géén enkele tanklocatie beschikbaar die deze duurzame brandstof aanbiedt. In het kader van duurzaamheid stappen steeds meer bedrijven en gemeenten over op HVO. HVO is een duurzame, fossielvrije en hernieuwbare brandstof wat zorgt voor een hoge mate van CO2-reductie. Een ander bijkomend voordeel is dat HVO wordt geproduceerd in o.a. Nederland. Ondanks het elektrificeren van het wagenpark blijft een gedeelte van ons wagenpark (voorlopig) nog op diesel rijden. Fossielvrij is echter niet emissievrij.
Figuur 16: HVO is een duurzaam alternatief voor fossiele diesel. 6.3
Emissienormen
Mocht er geen alternatieve brandstof voor een bepaald voertuig in de markt te koop zijn, dan kiezen we als gemeente voor de hoogste emissienorm. Dit keuze wordt ook gemaakt als een alternatief technisch, praktisch of economisch niet voldoet voor onze situatie. De hoogste emissienorm is momenteel Euro 6. Euro 6 is een regelgeving van de Europese Unie waarmee een emissiestandaard voor voertuigen is vastgesteld. Vanaf 31 december 2013 gelden Euro 6 emissie-eisen voor zware trucks binnen Europa. Het voordeel hiervan is dat deze motoren zo min mogelijk schadelijke uitlaatstoffen uitstoten. Het nadeel is dat bij de telkens strenger wordende normen het brandstofverbruik stijgt en een separate toevoeging van AdBlue noodzakelijk kan zijn.
19
6.4
AdBlue / OptiSpray
AdBlue AdBlue is een synthetische vloeistof, die bestaat uit gedemineraliseerd water (67,5%) en ureum (32,5%). AdBlue draagt bij aan de vermindering van de emissies van stikstofoxiden (NOx). Het wordt in het uitlaatsysteem van de auto geïnjecteerd, waar het ammoniak vrijmaakt. Deze ammoniak reageert met stikstofoxiden in de uitlaatgassen en zet ze om in stikstof en waterdamp. AdBlue helpt bij de naleving van emissienormen. Door de NOx-uitstoot te verminderen, helpt AdBlue dieselauto's te voldoen aan de strenge Euro 6-emissienormen. Zonder AdBlue zouden veel dieselvoertuigen namelijk niet aan deze normen kunnen voldoen. Door de uitstoot van schadelijke stoffen in uitlaatgassen te verminderen, draagt AdBlue bij aan een betere luchtkwaliteit en een schoner milieu. OptiSpray Motoren van trekkers, shovels, graafmachines en vrachtwagens worden soms kort ingezet of draaien langzaam of onregelmatig en komen daardoor nooit echt op temperatuur. Door deze lage temperatuur wordt de hydrolyse minder goed uitgevoerd en dat zorgt voor kristallisatie van de AdBlue. Deze gekristalliseerde AdBlue komt terecht in de katalysator die hierdoor verstopt raakt. Deze kristallisatie van AdBlue kan worden voorkomen met OptiSpray. OptiSpray bestaat voor 32,5% uit ureum en voor de rest uit gedemineraliseerd water.
Daarnaast beschikt OptiSpray ook over een bepaalde zeeptoevoeging die het kristalliseren van de AdBlue in de katalysator voorkomt, ook bij een te lage bedrijfstemperatuur. OptiSpray heeft een toevoeging dat ervoor zorgt dat het water een lagere oppervlaktespanning heeft, waardoor het sneller verneveld en beter opgenomen wordt bij lagere temperaturen en lagere flow. OptiSpray is net als AdBlue een kleurloze ammoniak oplossing en voldoet aan de ISO 22241. 6.5
Investeren in een eigen tankinstallatie
Als gemeente willen we niet afhankelijk zijn van derden, pompovernames en daarmee gepaard gaande wisselingen in het aanbod van brandstof. Om deze reden hebben we een eigen tankinstallatie aangeschaft, deze is in mei ’25 geïnstalleerd op de gemeentewerf. Naast een brandstoftank voor HVO 100 is er ook een tankinstallatie aangeschaft voor OptiSpray. Dit kan in al onze motoren worden gebruikt. Er is een voorraadtank van 1000 liter aangeschaft, waardoor we OptiSpray kunnen aanschaffen in grotere hoeveelheden. Dat scheelt € 0,40 tot € 0,45 per liter, in vergelijking met tanken van AdBlue bij de benzinepomp. Overigens is OptiSpray niet beschikbaar bij de benzinepomp, omdat dit niet in alle motoren gebruikt kan worden.
7.
Vervanging tractiemiddelen en handgereedschappen 2026-2033
7.1
Vervangingsinvesteringen tractiemiddelen
In 2024 zijn veel tractiemiddelen vervangen bij de start van de nieuwe ambtelijke organisatie. Veel materieel en gereedschap is na de ontvlechting overgekomen naar Dantumadiel. Als nieuwe organisatie kunnen we zelf afwegingen maken wanneer welk materieel vervangen moet worden. Aan dit beheerplan is dan ook een lijst met gewenste vervangingsinvesteringen toegevoegd voor de komende acht jaar. Hierin worden de machines en voertuigen opgenomen bij de vervangingsinvesteringen. Voor gereedschappen geldt dat deze vanuit de exploitatiebudgetten bekostigd worden. In de praktijk kan het voorkomen dat wordt afgeweken van oorspronkelijke planning. Ook fluctueren de investeringsbedragen jaarlijks. Zeker in de huidige (onrustige) tijd waarbij prijsverhogingen eerder regel dan uitzondering zijn. Bij de jaarlijkse actualisatie van de begroting, wordt deze planning bekeken en bijgesteld.
20
Vervangingsinvesteringen 2026-2033 € 500.000 € 467.500 € 450.000 € 400.000
€ 363.500
€ 350.000 € 300.000 € 250.000 € 200.000 € 150.000 € 100.000
€ 136.500
€ 105.000
€ 75.000
€ 50.000
€ 155.000
€ 155.000
€ 130.000
€0 2026
2027
2028
2029
2030
2031
2032
2033
Figuur 17: Grafiek met benodigde investeringsbedragen voor vervanging materieel groter dan € 10.000,-. 7.2
Exploitatiebudgetten gereedschappen
Voor voertuigen en tractiemiddelen worden investeringsvervangingen aangemaakt. Voor het vervangen van (hand)gereedschappen wordt daarentegen gewerkt met exploitatiebudgetten. Dit onderscheid wordt gemaakt omdat er anders veel administratieve processen ingericht moeten worden, voor relatief lagere bedragen.
Exploitatiebudgetten 2026-2033 € 45.000 € 39.500
€ 40.000
€ 38.000
€ 37.250
€ 35.000 € 31.750
€ 30.000 € 25.000
€ 27.500
€ 26.750
€ 20.000 € 15.000 € 12.750 € 10.000 € 9.500 € 5.000 €0 2026
2027
2028
2029
2030
2031
2032
2033
Figuur 18: Grafiek met benodigde exploitatiebudgetten voor vervanging handgereedschappen en materieel kleiner dan € 10.000,-.
21
7.3
Beter grip krijgen op financiën tractie
Als nieuwe organisatie zijn we met veel zaken afhankelijk van keuzes die in het verleden zijn gemaakt. Dat was ook gedeeltelijk van toepassing voor de begrote investeringen voor de vervanging van het materieel. Het jaar 2024 hebben we gebruikt om inzicht te krijgen in eerder gemaakte keuzes. Vanaf het jaar 2025 willen we meer toekomstgericht gaan werken. Dit tractiebeheerplan is hier een praktisch voorbeeld van. We weten nu welke richting we op willen met de uitvoering van het toekomstig beheer en onderhoud. En daarmee kunnen we goed inschatten welke machines en voertuigen we hiervoor in de toekomst nodig hebben. Met het programma BOLbox willen we in de toekomst meer inzicht krijgen in de kosten van onze tractiemiddelen. BOLbox is een arbo-beheersysteem voor veilig werken. In dit gebruiksvriendelijke beheerprogramma kunnen we opleidingen registreren en bewaken wanneer certificaten aflopen en trainingen opnieuw ingepland moeten worden. Ook kunnen periodieke keuringen van gereedschap en materieel in dit systeem worden bewaakt. In samenspraak met de leverancier van het programma, laten we het onderdeel van materieel door ontwikkelen. We kunnen straks ieder afzonderlijk voertuig invoeren, zodat we zicht krijgen op alle exploitatiekosten van het desbetreffende voertuig.
Dit is een hulpmiddel dat ons kan helpen met toekomstige vervangingskeuzes, zeker als blijkt dat bijvoorbeeld een voertuig meer dan gemiddeld onderhoud nodig heeft of brandstof verbruikt. Zoals in hoofdstuk 5 is weergegeven zijn de exploitatielasten opgebouwd uit kosten voor onderhoud, verzekering, belastingen en brandstof. Daarnaast zijn er ook kapitaallasten als gevolg van (vervangings-) investeringen. De beïnvloedbaarheid van deze kosten is in zekere zin beperkt.
Figuur 19: Gebruiksvriendelijke app van de BOLbox, nu ook geschikt voor beheer van tractiemiddelen.
22
8.
Conclusies
8.1
Een reële begroting
We zien dat de afgelopen jaren de kosten steeds verder zijn gestegen. Tijdens het schrijven van dit beheerplan zijn de begrote exploitatiebudgetten kritisch bekeken en opgesteld. Het bijstellen van exploitatiebudgetten is een constant proces: bij iedere aanschaf en/of vervanging van een voertuig wordt een inschatting gemaakt van de exploitatiekosten. Jaarlijks zal bij de Turap worden aangegeven welke voertuigen er concreet vervangen zullen worden in het volgende boekjaar. Dan kan de begroting voor het volgende boekjaar worden bijgesteld naar reële vervangingsinvesteringen. 8.2
Meer grip op investeringen
In dit beheerplan is in figuur 16 een planning van de investeringen voor de komende 4 jaren opgenomen. We verwachten hiermee meer overzicht te creëren en meer grip te krijgen op toekomstige investeringen. Uiteraard zijn de opgenomen bedragen een inschatting, we zijn hierbij afhankelijk van de omstandigheden in combinatie met de technologische en economische ontwikkelingen op de markt. Ook kan het zijn dat we bepaalde investeringen/vervangingen naar voren halen, terwijl we anderen juist (verantwoord) zullen uitstellen. 8.3
Inzetten op duurzaamheid
Als gemeente hebben wij een voorbeeldfunctie op het gebied van duurzaamheid. Een gedeelte van ons wagenpark is inmiddels al elektrisch uitgevoerd. In 2024 zijn er bijvoorbeeld al 7 elektrische voertuigen nieuw aangeschaft. De aanbesteding hiervoor was in 2022 al opgestart. Voor sommige voertuigen zijn er nog geen duurzame varianten beschikbaar om de werkzaamheden uit te voeren, denk hierbij bijvoorbeeld aan de gladheidsbestrijding. Dan moeten we terugvallen op voertuigen op fossiele brandstof waarbij we kiezen voor de hoogste emissienorm, momenteel is dat Euro 6. Uiteraard maken we hierbij dan ook gebruik van HVO 100 brandstof. De ontwikkeling van duurzamere alternatieven gaan zeer snel en we houden deze dan ook nauwlettend in de gaten. Echter is de laadcapaciteit op korte termijn wel een knelpunt, voor zowel het wagenpark bij het gemeentehuis als het machinepark op de gemeentewerf. Een duurzamer wagenpark vraagt in ieder geval om grotere investeringen. Ten opzichte van ondernemers en andere bedrijven zijn deze investeringen voor ons als gemeente hoger. Zo komen wij bijvoorbeeld niet in aanmerking voor teruggave van BPM.
23
Bijlage 1 – Overzichtstabel vervangingsinvesteringen van huidige tractiemiddelen De roodgekleurde regels betreft materieel dat op 25 september ’25 nog niet is geleverd, maar zich wel in een offertetraject bevindt.
Bedrijfsauto’s Kenteken 85-PXK-7 L-309-BN L-313-BL L-871-BF VF-350-D 56-BX-JF VD-498-T VD-499-T V-706-KK V-708-KK V-709-KK V-21-FDK V-23-FDK V-17-FDK V-18-FDK V-22-FDK Volgt Volgt BB-361-G BX-GS-87 37-BBV-7 VGJ-09-L 89-BTP-9 93-BXT-1 V-22-HGN 14-BZF-7
Merk en type Fiat Panda Toyota Yaris Toyota Yaris Toyota Yaris Renault Kangoo Z.E. Volkswagen Caddy Opel Combo Opel Combo Iveco Daily 35S12 Iveco Daily 35S12 Iveco Daily 35S12 Renault Kangoo E-tech Renault Kangoo E-tech Renault Kangoo E-tech Renault Kangoo E-tech Renault Kangoo E-tech Renault Master E-tech (Long Range) Renault Master E-tech (Long Range) Iveco 70C16 incl. grote kraan Iveco 65C15 incl. midden kraan (strooiauto) Iveco 40C13 Iveco 40C13 incl. kleine kraan Iveco 70C18 (ROM SmartCombi PRO) Iveco 40C16 Iveco 40C16 Iveco 70C16
Bouwjaar 15-4-2011 16-4-2021 16-4-2021 12-4-2021 20-4-2012 5-3-2006 18-6-2013 18-6-2013 13-2-2018 13-2-2018 13-2-2018 6-6-2024 28-6-2024 12-7-2024 12-7-2024 12-7-2024 2025 2025 17-4-2025 26-11-2009 13-6-2013 24-6-2013 16-11-2022 3-5-2024 24-6-2024 17-9-2024
Financiële afschrijving 2021 2031 2031 2031 2022 2016 2023 2023 2028 2028 2028 2034 2034 2034 2034 2034 2035 2035 2035 2019 2023 2023 2034 2034 2034 2034
Technische vervanging 2026 2026 2026 2026 2026 2026 2026 2026 2030 2031 2032 2034 2034 2035 2035 2036 2036 2037 2035 2030 2029 2027 2034 2034 2035 2035
Soort Personenauto Personenauto Personenauto Personenauto Bestelwagen Bestelwagen Bestelwagen Bestelwagen Bestelwagen Bestelwagen Bestelwagen Bestelwagen Bestelwagen Bestelwagen Bestelwagen Bestelwagen Bestelwagen Bestelwagen Vrachtwagen Vrachtwagen Vrachtwagen Vrachtwagen Vrachtwagen Vrachtwagen Vrachtwagen Vrachtwagen
Brandstof Aardgas Benzine Benzine Benzine Elektrisch Diesel Aardgas Aardgas Diesel Diesel Diesel Elektrisch Elektrisch Elektrisch Elektrisch Elektrisch Elektrisch Elektrisch Diesel Diesel Diesel Diesel Diesel Diesel Diesel Diesel
Taakveld Sociaal Domein Toezicht & Handhaving Buitendienst Openbare Werken Buitendienst - Groen Buitendienst - Groen Buitendienst - Grijs Toezicht & Handhaving Buitendienst - Groen Buitendienst - Groen Buitendienst - Groen Facilitair & Bodes Openbare Werken Buitendienst - Grijs Buitendienst - Groen Bouw- & Woontoezicht Buitendienst - Groen Buitendienst - Groen Buitendienst - Grijs Buitendienst - Grijs Buitendienst - Groen Buitendienst - Groen Riolering Buitendienst - Groen Buitendienst - Groen Buitendienst - Grijs