2. Mobiliteitsprogramma Dantumadiel 18 februari 2025 - geamendeerd
Tekst van het document
Signed By: Haga, Anja <a.haga@dantumadiel.frl> 26/03/2025 13:09:47 CET ID: 6d78af1a-313c-43f4-82bf-91e8c26d2146 Auth: Scribble
Signed By: Jonker, Margreet <m.jonker@dantumadiel.frl> 26/03/2025 13:44:36 CET ID: 6d78af1a-313c-43f4-82bf-91e8c26d2146 Auth: Scribble
Gemeentelijk Mobiliteitsprogramma Dantumadiel
Opdrachtgever
Gemeente Dantumadiel
Titel rapport
Gemeentelijk Mobiliteitsprogramma Dantumadiel
Kenmerk
013841.20240304R2.06
Datum publicatie
18 februari 2025
Projectleider Goudappel
Cor Koopmans
Projectteam Goudappel
Johan Munsterman, Anne Abbing, Ella Oldenziel en Cor Koopmans
Projectteam opdrachtgever
Michiel Dreijer
Status
Definitief © Copyright Goudappel BV 18-2-25
Inhoudsopgave 1. Op weg naar een nieuw mobiliteitsprogramma
1
1.1
Waarom een nieuw mobiliteitsprogramma
1
1.2
Hoe is het programma tot stand gekomen
1
1.3
Participatieproces
1
2. Waar staan we nu?
5
2.1
Wat stond er in het vorige verkeersplan?
5
2.2
Verplaatsingen inwoners van Dantumadiel
6
2.3
Verkeersnetwerken
7
2.4
Verkeersveiligheid
17
2.5
Resultaten uit participatie
19
3. Wat komt er op ons af?
26
3.1
Relatie met de Omgevingsvisie
26
3.2
Gewijzigde aanpak verkeersveiligheid
28
3.3
Ecologisch beleid
29
3.4
Landelijk mobiliteitsbeleid
32
3.5
Provinciaal verkeersbeleid
32
3.6
Regionaal mobiliteitsbeleid
34
3.7
Raadsakkoord
36
3.8
Recreatie en Toerisme
38
3.9
Mobiliteitstrends
39
3.10
Demografische trends en effecten mobiliteit
41
3.11
Autonome ontwikkelingen in Dantumadiel
42
4. Waar willen we naartoe?
44
4.1
Visie op hoofdlijnen
44
4.2
Verkeersveiligheidsopgaven
45
4.3
Bereikbaarheidsopgaven
46
4.4
Leefbaarheidsopgaven
48
4.5
Duurzaamheidsopgaven
49
5. Hoe willen we dat bereiken
51
5.1
Afwegingskader
51
5.2
Infrastructurele maatregelen verkeersveiligheid 53
5.3
Maatregelen fietsverkeer
57
5.4
Maatregelen openbaar vervoer
58
5.5
Maatregelen leefbaarheid
58
5.6
Maatregelen landbouwverkeer
59
5.7
Maatregelen duurzaamheid
59
5.8
Wandelen en toegankelijkheid
60
5.9
Educatie, handhaving en gedragsbeïnvloeding 61
5.10
Overige maatregelen
61
5.11
Lokaal maatwerk binnen wijken en dorpen
62
5.12
Aanpak van verkeersmeldingen
62
5.13
Totaaloverzicht van de maatregelen
62
Begrippenlijst Bijlage A: Risicoanalyse Verkeersveiligheid
Bijlage B: Overzicht heatmaps enquêtes
Bijlage C: Knelpuntenlijst
Bijlage D: Stroomschema verkeersklachten
1. Op weg naar een nieuw mobiliteitsprogramma 1.1
Waarom een nieuw mobiliteitsprogramma
Het huidige Verkeersstructuurplan van Dantumadiel dateert uit 2012. Het beleidskader van dit verkeersstructuurplan is niet meer actueel en de maatregelen uit dit plan zijn grotendeels gerealiseerd. Zo was de komst van de Sintrale As één van de belangrijkste ontwikkelingen waar in het huidige plan rekening mee gehouden is. Inmiddels is de Sintrale As gerealiseerd en is ook het grootste deel van de aanvullende maatregelen getroffen aan het omliggende weggennet. Voor de gemeente Dantumadiel is het daarom noodzakelijk een nieuw mobiliteitsprogramma op te stellen. Dit mobiliteitsprogramma heeft een planhorizon van tien jaar. VERANDERENDE OMGEVING Naast de lokale ontwikkelingen binnen de gemeente Dantumadiel, spelen op landelijk-, provinciaal en regionaal niveau ook zaken waar de gemeente rekening mee moet houden. Zo is het Strategisch Plan Verkeersveiligheid 2030 vastgesteld en op 1 januari 2024 treedt de nieuwe Omgevingswet in werking. Een nadere uitleg hierover is opgenomen in hoofdstuk 3. In het nieuwe mobiliteitsprogramma van Dantumadiel wordt geanticipeerd op de kansen en gevolgen die deze ontwikkelingen met zich meebrengen.
1.2
Hoe is het programma tot stand gekomen
Dit mobiliteitsprogramma is ontstaan uit een brede inventarisatie gevolgd door een interactief proces waarbij inwoners en andere belanghebbenden op verschillende momenten hun mening konden geven. In de infographic op de volgende pagina staan de doorlopen stappen.
1.3
Participatieproces
Tijdens het participatieproces hebben inwoners en belanghebbenden hun input gegeven voor deze mobiliteitsvisie. De belangrijkste onderdelen zijn hierna toegelicht. DIGITALE ENQUÊTE Allereerst stond er van begin maart tot begin april 2023 een digitale enquête online waarmee inwoners en belanghebbenden met punten op de kaart aangegeven hebben waar het goed gaat en wat er beter kan in Dantumadiel ten aanzien van verkeer. Ook konden inwoners aangeven welke beoordeling en relevantie ze geven aan verschillende verkeerskundige thema’s.
Gemeentelijk Mobiliteitsprogramma Dantumadiel - 18 februari 2025
1
Gemeentelijk Mobiliteitsprogramma Dantumadiel - 18 februari 2025
2
TRENDATELIER Vervolgens is samen met beleidsmedewerkers van de verschillende afdelingen en met de dorpen- en wijk coördinatoren een trendatelier georganiseerd, opgedeeld in twee sessies. Tijdens deze sessies is besproken welke trends en ontwikkelingen binnen de gemeente invloed hebben op mobiliteit en waar de gemeente op de korte en lange termijn op in moet zetten. Bij dit trendatelier was zowel de gemeente Dantumadiel als de gemeente Noardeast-Fryslân aanwezig. EXPERTSESSIE Daarnaast zijn expertsessies gehouden met diverse stakeholders. Hierbij gaat het om de buurgemeenten, de provincie maar ook diverse belangenorganisaties zoals Arriva, Cumela, LTO Nederland, Veilig Verkeer Nederland, Fietsersbond, Elkenien Grien en de ‘Werkgroep Toegankelijkheid’ die binnen de gemeente Dantumadiel en Noardeast Fryslân werkt aan de Lokale Inclusie Agenda. Tijdens de expertsessies is onder meer aan bod gekomen welke (grensoverschrijdende) ontwikkelingen spelen bij buurgemeenten en in de provincie. Ook is naar voren gekomen welke zaken vanuit de verschillende stakeholders belangrijk zijn. Belangrijk daarbij is wat er goed gaat, maar vooral ook wat er beter kan en waar we de komende periode verder op in moeten zetten. BIJEENKOMST GEMEENTERAAD De Gemeenteraad is op 18 april 2023 bijgepraat over het proces om te komen tot een nieuw mobiliteitsprogramma.
Tijdens de presentatie zijn ook de eerste resultaten van de enquêtes onder inwoners gedeeld. Vervolgens is ook door middel van stellingen gepeild hoe de Gemeenteraad tegen bepaalde onderwerpen aankijkt en welke zaken belangrijk zijn voor de uitwerking van het mobiliteitsprogramma voor de gemeente Dantumadiel.
Gemeentelijk Mobiliteitsprogramma Dantumadiel - 18 februari 2025
3
Gemeentelijk Mobiliteitsprogramma Dantumadiel - 18 februari 2025
4
2. Waar staan we nu? Een belangrijk onderdeel van de totstandkoming van het gemeentelijk mobiliteitsprogramma betreft de inventarisatie van de bestaande situatie. Hierna zijn de belangrijkste resultaten van de inventarisatie samengevat.
2.1
Wat stond er in het vorige verkeersplan?
Het meest recente verkeers- en vervoersplan - De Nije Wei: verkeersstructuurplan Dantumadiel - dateert uit 2012. Zoals de titel al aangeeft ging het in dit plan met name over de komst van de Sintrale As en alle bijbehorende maatregelen binnen de gemeente Dantumadiel. Het grootste deel van de voorgestelde maatregelen is reeds uitgevoerd. Er is nog een aantal aspecten waarvoor nog geen definitieve keuzes zijn gemaakt of maatregelen zijn getroffen. Hierbij gaat het onder andere om de leefbaarheidsopgave rond De Westereen en de bijbehorende maatregelen. In het vorige beleidsplan was nog ingezet op de zuidwestelijke rondweg van De Westereen met een brug over de Swemmer inclusief de bijbehorende maatregelen aan de wegenstructuur in De Westereen. Ook is er nog een aantal optimaliserende maatregelen die nog uitgevoerd moeten worden door de komst van de Sintrale As. Hierbij gaat het bijvoorbeeld om de afwaardering van de Haadwei naar 60 km/h tussen Damwâld en De Falom.
Gemeentelijk Mobiliteitsprogramma Dantumadiel - 18 februari 2025
5
2.2
Verplaatsingen inwoners van Dantumadiel
In het Onderzoek Verplaatsingen in Nederland (OViN) rapporteren respondenten hun verplaatsingen. Op basis van deze data is bekend hoe inwoners van Dantumadiel zich verplaatsen in het dagelijks leven. De resultaten zijn hiernaast weergegeven. Daarbij is een vergelijking gemaakt met niet stedelijke gemeenten (Dantumadiel behoort hiertoe) en Nederland. Hoe langer de afstand, des te hoger het autogebruik en OV-gebruik onder inwoners van Dantumadiel. Dit is ook vergelijkbaar met andere gemeenten. Het gebruik van de fiets en lopen neemt af naarmate de afstand langer wordt. Kijken we naar alle afstanden dan neemt het autogebruik onder inwoners van Dantumadiel meer dan de helft van alle verplaatsingen in (56%). Het fietsgebruik is bijna 30% van alle verplaatsingen (29%) en lopen 10%. Drie procent maakt gebruik van het OV. Op afstanden tot 15 kilometer is het autogebruik 48% onder inwoners van Dantumadiel. Dit betreft het totaal van bestuurders en passagiers. De fietser en voetganger hebben een aandeel van respectievelijk 37% en 13% op afstanden tot 15 kilometer. Minder dan 1% van de inwoners van Dantumadiel maakt voor afstanden tot 15 kilometer gebruik van het OV. Van alle vervoersmiddelen is de auto dus de belangrijkste tot 15 kilometer.
Verplaatsingsgedrag van inwoners van Dantumadiel ten opzichte van de rest van Nederland
Verdeling in vervoerswijzen alle afstanden 45% 40% 35%
40% 38% 33% 29%
30% 20% 15%
18%
18% 16% 14%
15% 10%
10% 5%
27%
24%
25%
2% 1% 2%
1% 1%
3%
2% 3% 3%
0%
Vergeleken met niet-stedelijke gemeenten en Nederland is het fietsgebruik en autogebruik in Dantumadiel hoger en het aandeel OV en lopen lager. Een lager OV-aandeel en een hoger auto-aandeel in Dantumadiel kan verklaard worden door de beschikbaarheid van het OV en het landelijke karakter van de gemeente. Een verklaring voor een hoger aandeel fiets en een lager aandeel lopen in Dantumadiel kan gevonden worden in de af te leggen afstanden; deze zijn mogelijk wat langer waardoor inwoners sneller de fiets pakken in plaats van te lopen.
Gemeentelijk Mobiliteitsprogramma Dantumadiel - 18 februari 2025
6
Inwoners Circa 19.000 2.3
Verkeersnetwerken
In de volgende paragrafen worden de huidige verkeersnetwerken binnen de gemeente Dantumadiel nader beschouwd. Belangrijk daarbij is om onderscheid te maken in de verschillende wegbeheerders in de vorm van de provincie Fryslân en de gemeente Dantumadiel. Rijkswegen liggen niet binnen de gemeentegrenzen van Dantumadiel. Figuur 2.1 geeft een overzicht van de huidige wegbeheerders.
11
Dorpen 2
Buurtschappen
Gemeentelijk Mobiliteitsprogramma Dantumadiel - 18 februari 2025
7
Hoeveel verkeer rijdt er per etmaal in de gemeente (indicatief)
De aantallen zijn gebaseerd op verkeerstellingen van de gemeente Dantumadiel en de provincie tussen 2018 en 2023. Niet van alle wegen in de gemeente zijn verkeerstellingen aanwezig en de waarden zijn afgerond. De waarden zijn weergegeven voor een gemiddeld werkdagetmaal. Een groot deel van het verkeer rijdt via de Centrale As die in beheer is van de Provincie Fryslân. Afhankelijk van de locatie varieert de verkeersintensiteit van circa 14.000 tot circa 21 .000 motorvoertuigen per etmaal. Dit drukste deel ligt ten zuiden van de gemeentegrenzen. -
Gemeentelijk Mobiliteitsprogramma Dantumadiel - 18 februari 2025
8
A UTONETWERK Het huidige netwerk voor autoverkeer is op basis van het principe ‘Duurzaam Veilig’ in te delen in stroomwegen, gebiedsontsluitingswegen en erftoegangswegen. De figuren geven een schematische weergave van deze wegencategorisering met bijbehorende maximumsnelheid en inrichting. Op basis van de huidige snelheidsregimes en inrichting van de wegen is er voor de gemeente Dantumadiel nog niet op alle wegen sprake van een eenduidige wegencategorisering met een bijbehorende weginrichting.
Gemeentelijk Mobiliteitsprogramma Dantumadiel - 18 februari 2025
9
Stroomwegen: De enige Stroomweg binnen de gemeentegrenzen van Dantumadiel betreft de Sintrale As N356. Op deze geldt een maximum snelheid van 100 km/h. Deze weg is in beheer van de provincie. Gebiedsontsluitingswegen De gebiedsontsluitingswegen zijn de wegen met een maximumsnelheid van 80 km/h buiten de bebouwde kom en 50 km/h binnen de bebouwde kom. Dit zijn de belangrijke hoofdwegen waar het verkeer gebundeld wordt en waar, zeker buiten de bebouwde kom, gescheiden fietsvoorzieningen aanwezig zijn. Bij gebiedsontsluitingswegen (met name buiten de bebouwde kom) zijn ook redelijk harde eisen ten aanzien van de inrichting en de beschikbare vrije ruimte rondom gebiedsontsluitingswegen. Daarnaast is het niet wenselijk om erfaansluitingen te hebben aan gebiedsontsluitingswegen buiten de bebouwde kom. Ontsluiting dient in dat geval via parallelwegen plaats te vinden. Dorpsontsluitingswegen In het vigerende beleid zijn ook Dorpsontsluitingswegen opgenomen. Dit zijn wegen waarvoor een maximum snelheid geldt van 50 km/h waarbij veelal geen vrijliggende voorzieningen voor het fietsverkeer aanwezig zijn. Erftoegangswegen: De overige wegen zijn erftoegangswegen met een maximumsnelheid van 60 km/h buiten de bebouwde kom en 30 km/h binnen de bebouwde kom. Op deze wegen is menging van verschillende verkeersstromen mogelijk evenals erfaansluitingen.
Buiten de bebouwde kom wordt daarbij in het vigerend beleid nog onderscheid gemaakt in Erftoegangsweg type I en II. Daarbij geldt voor de type I wegen een ontsluitende functie hebben voor het landbouwverkeer en daarmee voldoende wegbreedte en suggestiestroken hebben.
KNELPUNTEN GEMEENTE DANTUMADIEL Voor de gemeentelijke wegen buiten de bebouwde kom geldt dat er ten aanzien van de wegencategorisering geen grote knelpunten zijn. Voor een aantal wegen binnen de bebouwde kom is voor de zogenaamde ‘dorpsontsluitingswegen’ sprake van fietsverkeer op de rijbaan in combinatie met een maximum snelheid van 50 km/h. Daarnaast is voor een aantal industriewegen sprake van 50 km/h met fietsers op de rijbaan. Het gaat hier om wegen die voornamelijk een ontsluitende functie van de omliggende bedrijven hebben waarbij de route voor fietsverkeer geen belangrijke fietsroute betreft. Dit knelpunt is daarbij minder groot dan de dorpsontsluitingswegen die ook onderdeel zijn van de hoofdfietsstructuur. Zo is in de hele kern van Broeksterwâld (ondanks de onlangs uitgevoerde reconstructie) de maximum snelheid binnen de bebouwde kom nog niet teruggebracht naar 30 km/h. Het toepassen van een eenduidige wegencategorisering en het oplossen van de bijbehorende knelpunten vormt één van de pijlers voor een voor deze mobiliteitsvisie. Hoofdstuk 4 gaat hier nader op in.
Daarnaast is er nog een aantal wegen op de industriegebieden. Hier geldt een maximumsnelheid van 50 km/h. Deze wegen hebben met name een ontsluitende functie voor de aangelegen bedrijven. Deze wegen zijn gecategoriseerd als erftoegangsweg.
Gemeentelijk Mobiliteitsprogramma Dantumadiel - 18 februari 2025
10
Huidige wegencategorisering
Knelpunten huidige categorisering en snelheid
Gemeentelijk Mobiliteitsprogramma Dantumadiel - 18 februari 2025
11
FIETSNETWERK De figuur hiernaast toont de belangrijkste fietsroutes binnen de gemeente Dantumadiel, inclusief het (recreatief-toeristisch) fietsknooppuntennetwerk: Fietsnetwerk Fryslân. Voor de hoofdroutes wordt onderscheid gemaakt in: • • •
Fietsnetwerk Dantumadiel
Regionale Hoofdfietsroutes (Regionaal F-wegennet) Bovenlokale fietsroutes Lokale fietsroutes
Bovengenoemde indeling sluit aan op de categorisering van het fietsnetwerk dat ook in de overige ANNO-gemeenten wordt toegepast. Daarnaast is nog sprake van de knooppuntenroutes. In hoofdstuk 3 is nader ingegaan op de ambities en maatregelen om de fietsstructuur in de regio te optimaliseren. Het fietsnetwerk omvat uiteraard niet alle wegen. Dat wil niet zeggen dat op andere wegen niet gefietst mag worden. Het is belangrijk om op alle wegen en routes te zorgen voor een verkeersveilige inrichting.
Gemeentelijk Mobiliteitsprogramma Dantumadiel - 18 februari 2025
12
VOETGANGERS EN TOEGANKELIJKHEID Voor voetgangers is geen specifiek ‘hoofdnetwerk’. Met name in de dorpskernen bevinden zich concentraties van voetgangersstromen. Toegankelijkheid en ruimte voor voetgangers is niet een centraal thema geweest bij ontwikkelingen in Dantumadiel. Dantumadiel wil hier meer aandacht aan gaan besteden en heeft ook de Charter for Walking ondertekend in 2018. In hoofdstuk 3 wordt meer uitleg gegeven over de Charter for Walking. OPENBAAR VERVOER De gemeente Dantumadiel wordt met het openbaar vervoer ontsloten door middel van een aantal buslijnen en de spoorlijn LeeuwardenGroningen met de treinstations van Feanwâlden en De Westereen binnen de gemeentegrenzen. Het treinstation van Feanwâlden fungeert daarbij als belangrijk overstappunt. Dit geldt niet alleen voor passagiers van de aansluitende buslijnen maar ook voor automobilisten en fietsers uit de regio die hier overstappen op de trein. Doordat station Feanwâlden vier keer per uur wordt bediend, waarvan 2 sneltreinverbindingen, is het een zeer aantrekkelijke optie om naar bijvoorbeeld Leeuwarden of Groningen te reizen. Feanwâlden is een erg belangrijk overstappunt voor reizigers vanuit de Regio.
VRAAG GESTUURD VERVOER De Opstapper is beschikbaar op locaties waar geen bus- of treinverbinding in de directe omgeving aanwezig is. Wmo vervoer wordt aangeboden aan degenen die niet zelfstandig kunnen reizen. Zowel de Opstapper als het Wmo-vervoer zijn vraagafhankelijk en worden door Jobinder aangeboden. VRIJWILLIGE VERVOERSDIENST Binnen de gemeente Dantumadiel de mogelijkheid om gebruik te maken van de vrijwillige vervoersdienst. Inwoners kunnen hun rit 24 uur voorafgaand reserveren en vervolgens worden de ritten ingepland bij vrijwilligers die met hun eigen auto tegen een kilometervergoeding de ritten verzorgen. Naast het vervoersaspect speelt ook het sociale aspect bij dit initiatief een rol omdat de ritten vaak door inwoners uit het eigen dorp worden verzorgd.
Het betreffende OV-netwerk is weergegeven op de volgende pagina. Tussen Leeuwarden en Dokkum en Dokkum en Drachten rijden ook sneldiensten. Deze bussen stoppen echter (nog) niet binnen de gemeente Dantumadiel. De afgelopen jaren zijn in de gemeente Dantumadiel meerdere bushaltes opgeheven in een aantal dorpskernen. Hierdoor is de loopafstand naar bushaltes voor sommige inwoners toegenomen. Daarvoor in de plaats zijn buslijnen via directere routes sneller en frequenter gaan rijden naar hun eindbestemming.
Gemeentelijk Mobiliteitsprogramma Dantumadiel - 18 februari 2025
13
Overzicht netwerk openbaar vervoer
Reguliere buslijnen (aanvullend is er nog de opstapper) • • • • • • •
Buslijn 51 Buslijn 55 Buslijn 62 Buslijn 155 Buslijn 561 Buslijn 651 Buslijn 655
Dokkum - Damwâld - Leeuwarden Dokkum – Drachten Leeuwarden - Buitenpost Lauwersoog - Leeuwarden Damwâld - Buitenpost Dokkum - Damwâld - Leeuwarden Lauwersoog - Leeuwarden
Gemeentelijk Mobiliteitsprogramma Dantumadiel - 18 februari 2025
14
GOEDERENVERVOER EN BEVOORRADING Binnen de gemeente Dantumadiel is een aantal kleinschalige bedrijventerreinen gelegen. Belangrijk daarbij is dat vrachtverkeer via de hoofdroutes met vrijliggende fietsvoorzieningen van- en naar deze bedrijventerreinen kan rijden en dat de routering van het verkeer hierop ook geënt is. Voor de bevoorrading van de supermarkten en overige winkels zijn binnen Dantumadiel geen beperkende maatregelen (bijvoorbeeld venstertijden) van toepassing.
Kwaliteitsnetwerk landbouwverkeer
LANDBOUWVERKEER Het is wenselijk dat het doorgaande landbouwverkeer binnen de gemeente Dantumadiel gebruik maakt van routes waar zo weinig mogelijk sprake is van menging met langzaam verkeer en waar voldoende wegbreedte is. Dit zijn grotendeels de (provinciale) wegen waarlangs vrijliggende fietsvoorzieningen aanwezig zijn. Door de provincie is reeds een kwaliteitsnetwerk voor landbouwverkeer aangewezen. Voor een aantal routes door kernen zijn geen alternatieve routes voor landbouwverkeer voorhanden. Ook is voor een aantal routes sprake van een combinatie van belangrijke fietsroutes zonder dat er bijvoorbeeld vrijliggende fietsvoorzieningen aanwezig zijn. Dit vormt een risico voor de verkeersveiligheid. De risicoanalyse van het Strategisch Plan Verkeersveiligheid gaat hier ook verder op in als risico voor met name de kwetsbare verkeersdeelnemers.
Gemeentelijk Mobiliteitsprogramma Dantumadiel - 18 februari 2025
15
VAARWEGEN De vaarwegen zijn inzichtelijk gemaakt op basis van het netwerk zoals dat is opgenomen in het Masterplan Opvaarten. Het netwerk van de vaarwegen betreft de gecategoriseerde vaarwegen. Uiteraard zijn er binnen de gemeente ook meerdere vaarten die worden bevaren. In het Masterplan Opvaarten is met name onderzoek gedaan naar het opwaarderen van de opvaarten in de gemeente Noardeast Fryslân en niet voor de gemeenten Dantumadiel.
Huidige categorisering vaarwegen
Gemeentelijk Mobiliteitsprogramma Dantumadiel - 18 februari 2025
16
2.4
Verkeersveiligheid
ONGEVALLEN Op basis van de geregistreerde verkeersongevallen is inzichtelijk gemaakt op welke locaties verkeersongevallen hebben plaatsgevonden. De focus ligt daarbij op ongevallen met letselschade tot gevolg en ongevallen met dodelijke afloop. Ongevallen waarbij sprake is van uitsluitend materiële schade, zijn niet weergegeven. De registratiegraad van dergelijke ongevallen is gering waardoor er geen reëel beeld ontstaat van ongevallen met uitsluitend materiele schade. Het aantal gewonden en doden op gemeentelijke wegen en alle wegen in de gemeente Dantumadiel is te zien in onderstaande grafiek voor de periode januari 2014 t/m maart 2023.
Slachtoffers letsel en dodelijk Dantumadiel
In de gemeente vonden de afgelopen jaren gemiddeld circa 15 geregistreerde ongevallen per jaar plaats met letselschade tot gevolg. Dit betrof alle wegen in de gemeente tussen 2014 en 2023. Alhoewel er in de coronajaren (2020-2021) een lichte daling in het aantal ongevallen zichtbaar is in de cijfers ten opzichte van 2016 t/m 2019, is het aantal ongevallen in 2022 weer bijna terug op het niveau van 2017. Van een duidelijke afnemende trend in het aantal ongevallen is dus geen sprake. Een groot deel van de ongevallen met gewonden en doden tot gevolg vinden plaats op gemeentelijke wegen. Voor elk ongeval geldt dat het er 1 te veel is. Het brengt veel leed en maatschappelijke kosten met zich mee. De figuren op de volgende pagina geven de spreiding van de geregistreerde ongevallen weer. Daarbij is ook inzicht gegeven in de locaties waarbij kwetsbare verkeersdeelnemers het slachtoffer zijn geworden. Daarbij is de laatste jaren een toename van het aantal ongevallen geregistreerd waarbij bestuurders op E-bikes betrokken zijn. RISICOANALYSE STRATEGISCH PLAN VERKEERSVEILIGHEID Vooruitlopend op het mobiliteitsprogramma heeft de gemeente reeds een risicoanalyse opgesteld. De methodiek wordt in hoofdstuk 3 nader toegelicht. Belangrijk bij deze aanpak dat op basis van risico’s de verkeersveiligheid wordt benaderd.
De gedachte daarbij is om ongevallen vooraf te voorkomen en niet achteraf pas maatregelen te treffen nadat ongevallen hebben plaatsgevonden. De risicoanalyse is opgenomen in bijlage A.
25 20 15 10 5 0 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 Gemeente Danrtumadiel alle wegen gewonden Gemeente Danrtumadiel alle wegen doden Gemeente Dantumadiel gemeentelijke wegen gewonden Gemeente Dantumadiel gemeentelijke wegen doden
Gemeentelijk Mobiliteitsprogramma Dantumadiel - 18 februari 2025
17
Overzicht ongevallen met letsel en dodelijke afloop
Overzicht ongevallen met kwetsbare verkeersdeelnemers
Gemeentelijk Mobiliteitsprogramma Dantumadiel - 18 februari 2025
18
2.5
Resultaten uit participatie
POSITIEVE PUNTEN:
Het participatieproces is onderdeel van de inventarisatie. In de digitale enquête zijn inwoners en belanghebbenden gevraagd welke aandachtspunten ze naar voren willen brengen voor het nieuwe mobiliteitsprogramma. In hoofdstuk 1 is het proces al toegelicht. Hierna zijn de belangrijkste uitkomsten inzichtelijk gemaakt. DIGITALE ENQUÊTE De digitale enquête mobiliteit in Dantumadiel is door 500 inwoners en 6 belangengroepen ingevuld. Op de volgende pagina is een cirkeldiagram weergegeven met daarin de leeftijdscategorie van inwoners. Meer dan de helft van de respondenten is tussen de 46 en 65 jaar. Ook zijn de vervoersmiddelen die gewoonlijk worden gebruikt door inwoners in een staafdiagram weergegeven. Inwoners maken gewoonlijk het meest gebruik van de auto op fossiele brandstof.
VERBETERPUNTEN:
Op de kaart waar positieve- en verbeterpunten konden worden aangegeven in de gemeente zijn 140 positieve punten en 890 verbeterpunten benoemd. De afbeeldingen hiernaast geven de locaties weer die benoemd zijn in de enquête. Op de volgende pagina staat een overzicht van het onderwerp en het vervoersmiddel waar het aandachtspunt betrekking op heeft. De meeste aandachtspunten hebben betrekking op onveilige situaties en op het vervoersmiddel auto, gevolgd door fietsverkeer. Op pagina 21 staat een overzicht van de beoordeling en de relevantie per verkeerskundig thema. Van de aandachtspunten waar meerdere reacties (>3 reacties) over zijn binnengekomen is een beknopte lijst gemaakt. Deze lijst is opgenomen in Bijlage C.
Gemeentelijk Mobiliteitsprogramma Dantumadiel - 18 februari 2025
19
Leeftijdscategorie 3% 4%
Onderwerp aandachtspunt
10%
8%
6% 2%
16% 11%
17% 26%
53%
20% 24%
Jonger dan 16 jaar
16-25 jaar
26-35 jaar
36-45 jaar
46-55 jaar
56-65 jaar
66-75 jaar
75+ jaar
Gebruik vervoersmiddel
Onveilige situatie
Inrichting openbare ruimte
Verkeersoverlast
(Hinderlijk) parkeren
Slechte bereikbaarheid
Anders/n.v.t.
Aandachtspunt over vervoersmiddel: 2%
(meerdere antwoorden mogelijk) Auto
297
Elektrische auto
20
Openbaar vervoer
44
Fiets
189
E-bike
103
Te voet
188
12% 35% 20%
31%
Autoverkeer
Fietsverkeer
Voetgangers
Bussen
Anders/n.v.t.
Gemeentelijk Mobiliteitsprogramma Dantumadiel - 18 februari 2025
20
BEOORDELING VERKEERSTHEMA’S Per verkeerskundig thema is door inwoners een rapportcijfer gegeven aan de beoordeling op dit thema en de relevantie van dit thema. Deze beoordeling staat hiernaast uitgesplitst.
Hoe belangrijk vindt u dit onderwerp vs hoe beoordeelt u dit onderwerp?
De thema’s die door inwoners het relevantst worden gevonden op het gebied van verkeer zijn de kwaliteit van de autoverbindingen (cijfer: 7,8), de volledigheid van het fietsnetwerk (cijfer: 7,6), gevolgd door de verkeersveiligheid, voorzieningen voor voetgangers, de leefbaarheid in relatie tot verkeer en de beschikbaarheid van autoparkeerplaatsen (cijfer op alle thema’s: 7,4). De kwaliteit van het OV is redelijk belangrijk volgens inwoners (cijfer: 7,1). Bewoners van Dantumadiel hechten minder waarde aan duurzame mobiliteitsvormen (cijfer: 5,2).
Kwaliteit autoverbindingen 10 9 8 7 6 5 4 3 2 1
Van alle verkeerskundige thema’s worden de beschikbaarheid van parkeerplaatsen en de kwaliteit van autoverbindingen het hoogst beoordeeld (cijfers respectievelijk: 7,5 en 7,3). De thema’s die een onvoldoende scoren zijn duurzame mobiliteitsvormen (cijfer: 4,1), verkeersveiligheid (cijfer: 4,5) en de kwaliteit van het OV (cijfer: 5,4). De kwaliteit van de voetgangersvoorzieningen en van het fietsnetwerk beoordelen inwoners met een voldoende (cijfer: 5,9), evenals de leefbaarheid i.r.t. verkeer (cijfer: 6,2). De volledigheid van het fietsnetwerk wordt beoordeeld met een ruime voldoende (cijfer: 6,7). Uit het verschil tussen de beoordeling op een thema en de relevantie van een thema valt af te leiden waar de gemeente de meeste aandacht aan moet schenken op het gebied van verkeer (voor de thema’s waar de relevantie hoger scoort dan de beoordeling). Hieruit volgt dat verkeersveiligheid de meeste prioriteit zou moeten krijgen (verschil: 2,9), gevolgd door de kwaliteit van het OV (verschil: -1,8). Andere thema’s die volgens inwoners aandacht behoeven zijn de kwaliteit en volledigheid van het fietsnetwerk, de voorzieningen voor voetgangers, de leefbaarheid in relatie tot verkeer en duurzame mobiliteitsvormen.
Duurzame mobiliteitsvormen Leefbaarheid i.r.t. verkeer
Verkeersveiligheid
Bereikbaarheid en beschikbaarheid autoparkeerplaatsen Kwaliteit OV
Kwaliteit fietspaden en fietsstroken
Kwaliteit voorzieningen voor voetgangers
Volledigheid fietsnetwerk
Relevantie onderwerp
Beoordeling onderwerp
VERGELIJKING MET OMLIGGENDE GEMEENTEN In de gemeenten Noardeast Fryslân, Tytsjerksteradiel en Achtkarspelen is een vergelijkbare vragenlijst door inwoners ingevuld. Op hoofdlijnen zijn de resultaten uit de omliggende gemeenten vergelijkbaar. Wat wel opvalt is dat met name de waardering van de verkeersveiligheid ongeveer een punt lager is dan in de andere gemeenten. Het belang dat inwoners hechten aan verkeersveiligheid is echter wel vergelijkbaar.
Gemeentelijk Mobiliteitsprogramma Dantumadiel - 18 februari 2025
21
AANDACHTSPUNTEN OP DE KAART Inwoners, belangengroepen en agrariërs hebben aangeven waar ze knelpunten ervaren. De belangrijkste bevindingen staan hieronder. VERKEERSVEILIGHEID Verreweg de meeste aandachtspunten gaan over de verkeersveiligheid in de gemeente Dantumadiel. Deze knelpunten hebben betrekking op de inrichting van wegen, voorrangsregels, de gereden snelheid, het zicht en de staat van de weg. Verschillende wegen worden door fietsers als gevaarlijk ervaren als gevolg van een smalle inrichting in combinatie met gemotoriseerd verkeer (en geparkeerde auto’s). Voorbeelden hiervan zijn de Tsjerkestrjitte en Ferlingde Stasjonsstrjitte in De Westereen binnen de bebouwde kom. Verder worden de Foarstrjitte en Miedloane in De Westereen als gevaarlijk voor fietsers ervaren door het ontbreken van fietspaden, de hoge verkeersintensiteit (van onder meer zwaar verkeer) richting de Sintrale As en het snelheidsverschil tussen fietsers en voertuigen.
Impressie huidige inrichting Foarstrjitte De Westereen
Foarstrjitte: aansluiting Tsjerkestrjitte Tsjerkestrjitte: zichtbaarheid ‘rechts voorrang’
Tytsjerksteradiel
Badhûswei - Sportleane
Weergave met heatmaps Uit de enquetes zijn de resultaten
Ferlingde Stasjonstjitte Yndustrywei
gepresenteerd met zogenaamde heatmaps. Hoe donkerder (roder) de kleur hoe meer opmerkingen er geplaatst zijn door de inwoners.
Impressie aandachtslocaties De Westereen
Gemeentelijk Mobiliteitsprogramma Dantumadiel - 18 februari 2025
22
Andere veelgenoemde aandachtspunten zijn de Shared Space inrichtingen op de kruispunten Haadwei - Conradi-Veenlandstrjitte en Haadwei-Foarwei/Doniawei in Damwâld en Badhúswei - Noarder Stasjonsstrjitte in De Westereen. Wie hier voorrang heeft is onduidelijk en het recht van de brutaalste en sterkste lijkt volgens inwoners te gelden. Voorgestelde oplossingen zijn duidelijke voorrangsregels (zoals op een rotonde), inclusief duidelijkheid over de plek van de verschillende vervoersmiddelen op de rijbaan (waar rijden fietsers, automobilisten en waar lopen voetgangers). De situatie op de Haadwei in Damwâld is inmiddels aangepast door rotondes in te passen en andere maatregelen aan de Haadwei uit te voeren. Ten tijde van het invullen van de enquêtes was nog de sprake van de oude inrichting. Daarnaast worden veel kruispunten als onoverzichtelijk beschouwd door een gebrek aan zicht.
Locatie Haadwei t.h.v. Winkelcentrum
Locatie Haadwei t.h.v. Doniawei
Locatie scholen en sportvelden Badhûswei
Locatie Haadwei t.h.v. Badhûswei
Locatie Haadwei t.h.v. Willemstrjitte
Impressie aandachtslocaties Damwâld
Gemeentelijk Mobiliteitsprogramma Dantumadiel - 18 februari 2025
23
Inwoners vinden dat gemotoriseerde voertuigen op sommige wegen te snel rijden, namelijk op de Doniawei in Damwâld, Tjerkewei in Readsjerk, Bûtefjild, Oastein, Haadstritte, Stinswei en Suderwei in Feanwâlden, Foarstrjitte en Tolwei in De Westereen en Tsjerkeloane in Wâlterswâld. Verkeersdrempels, een snelheidsindicator (smiley) plaatsen en/of wegen anders inrichten worden als oplossingsrichtingen voorgesteld. Een ander aandachtspunt dat invloed heeft op de verkeersveiligheid is het slechte onderhoud van wegen en bermen op sommige plekken in de gemeente, zoals Willemstrjitte in Damwâld, Tjerkewei in Readsjerk, Miedloane, Foarstrjitte, Sportloane en fietspad Rinewâl in De Westereen, en fietspad Goddeloze Singel in Feanwâlden. Als gevolg hiervan worden wegen gemeden, fietst men op het midden van de rijbaan en/of is de kans op ongevallen groter. Tenslotte ervaren inwoners sommige straten erg donker en daardoor onveilig, zoals Bûtefjild in Feanwâlden en kruispunt Haadwei - Koailoane in Damwâld. LEEFBAARHEID De knelpunten die worden ervaren op het gebied van leefbaarheid hebben een sterke relatie met zwaar landbouwverkeer, vrachtverkeer, de hoeveelheid gemotoriseerd verkeer en de snelheid waarmee voertuigen rijden. In Dantumadiel ervaren bewoners aan de Foarstrjitte in De Westereen problemen met betrekking tot de leefbaarheid. Verkeer rijdt hier snel en de verkeersdruk is hoog.
Ze ervaren soms trillingen in de woning, en geluidshinder. Bij de Miedloane in De Westereen wordt verkeersoverlast ook als een aandachtspunt gezien. Langs deze weg rijdt veel sluipverkeer inclusief vrachtwagens naar de Sintrale As ondanks het vrachtwagenverbod.
Tenslotte zorgt het verkeer op de Haadwei bij de komgrens in Damwâld voor lawaai als gevolg van de overgang van asfalt naar klinkers en de hoge gereden snelheid. BEREIKBAARHEID Op het gebied van de bereikbaarheid zijn in de gemeente Dantumadiel enkele opmerkingen geplaatst. Vanaf de zuidkant van De Westereen kan de Sintrale As slecht bereikt worden volgens inwoners. Sommige inwoners stellen voor om een rondweg bij De Westereen aan te leggen, zodat de Foarstrjitte kan worden ontzien en de bereikbaarheid verbeterd wordt. Daarnaast wordt een verbetering van de bereikbaarheid met het openbaar vervoer voorgesteld door bushaltes aan te leggen aan weerszijden van de aansluiting op de Sintrale As bij de Dwarsloane in Damwâld. HINDERLIJK PARKEREN
Hinderlijk parkeren en de gevolgen hiervan voor de verkeersveiligheid worden vaak benoemd als aandachtspunt bij schoolomgevingen. Voorbeelden hiervan zijn de Kavelwei bij Kindcentrum de Wel, Sportloane t.h.v. CBS De Boustien in De Westereen en de Foarwei bij CBS De Wynroas in Wâlterswâld. Op het begin en einde van de schooldag blokkeren geparkeerde auto’s hier de weg en moeten kinderen zich manoeuvreren tussen de geparkeerde auto’s door met alle verkeersveiligheidsrisico’s van dien. Bij CBS De Wynroas moet een brigadier op het midden van de weg staan om de veiligheid van kinderen te garanderen. Ook elders veroorzaakt parkeren op straat overlast, zoals bij de Foarstrjitte, Tsjerkestrjitte en Ferlinge Stasjonsstrjitte in De Westereen, Westerloane en Foksepaad in Broeksterwâld, evenals Tjaerdawei, Van Aylvawei en Skoallestrjitte in Rinsumageast.
Verder is volgens inwoners de snelheid bij It Bûtefjild in Feanwâlden te hoog en is er geluidsoverlast door verkeer in de nacht.
Gemeentelijk Mobiliteitsprogramma Dantumadiel - 18 februari 2025
24
Gemeentelijk Mobiliteitsprogramma Dantumadiel - 18 februari 2025
25
3. Wat komt er op ons af? Dit hoofdstuk is opgebouwd vanuit het heden naar de gewenste toekomst. In het vorige hoofdstuk is ingegaan op de inventarisatie van de huidige situatie. In paragraaf 3.1 t/m 3.6 staat het relevante beleidskader van de gemeente en andere overheden. In paragraaf 3.7 worden de relevante landelijke mobiliteitstrends beschreven, gevolgd door de demografische trends in paragraaf 3.8. Dit hoofdstuk eindigt met een overzicht van de autonome ontwikkelingen in de gemeente (paragraaf 3.9). De resultaten van de inventarisatie, het beleidskader en de ontwikkelingen vormen samen de uitgangspunten van het mobiliteitsprogramma voor de gemeente Dantumadiel.
3.1
Provinciaal De provincie Fryslân heeft op 5 februari 2019 de Ontwerp Omgevingsvisie ‘De romte diele’ vastgesteld met daarin vier opgaven: 1. Leefbaar, vitaal en bereikbaar 2. Energie transitie 3. Klimaatadaptie 4. Versterken biodiversiteit
Relatie met de Omgevingsvisie
Op Nationaal, provinciaal en gemeentelijk niveau wordt op dit moment gewerkt aan het opstellen van omgevingsvisies. Hierna zijn de belangrijkste opgeven samengevat voor de verschillende overheden. Landelijk De startnota Nationale Omgevingsvisie benoemt de volgende strategische opgaven voor het omgevingsbeleid: 1. Naar een duurzame en concurrerende economie; 2. Naar een klimaatbestendige en klimaatneutrale samenleving; 3. Naar een toekomstbestendige en bereikbare woon- en werkomgeving; 4. Naar een waardevolle leefomgeving.
Gemeentelijk Mobiliteitsprogramma Dantumadiel - 18 februari 2025
26
Gemeentelijk De gemeente Dantumadiel stelt een Omgevingsvisie op met strategische opgaven. Het beleid uit de Omgevingsvisie wordt daarbij concreet uitgewerkt in het omgevingsplan en omgevingsprogramma’s. Inmiddels is de concept Omgevingsvisie gereed. Voor het programma mobiliteit zijn de volgende doelen opgenomen: • We zorgen voor een sterk fiets- en wandelpadennetwerk, met speciale aandacht voor dorpsommetjes; • We stimuleren duurzame en gezonde mobiliteit, onder meer door het stimuleren van gebruik van fiets en openbaar vervoer; • We ontwikkelen aantrekkelijke, veilige en comfortabele fiets- en wandelroutes; • We zorgen voor goede bereikbaarheid in het buitengebied door het slimmer inzetten en combineren van vervoerswijzen. • We zorgen voor een goede verkeersveiligheid • We onderzoeken de ontsluiting per auto van het gebied tussen De Westereen, Kollumerweach en Twijzelerheide. Mogelijke uitkomst is dat een nieuwe verbinding wenselijk is • We ontwikkelen twee doortraproutes: Lauwersseewei en oude verbindingsweg vanaf Burgum naar Damwâld. Inwoners hebben inspraak in het proces om te komen tot de Omgevingsvisie. Tijdens het participatieproces voor deze visie zijn verschillende aandachtspunten naar voren gekomen. Die ook een relatie hebben met verkeer en veiligheid. Ook deze aandachtspunten zijn bij deze mobiliteitsvisie betrokken.
het noorden van Duitsland. Dit kan ook effect hebben op het reisgedrag en de ruimtelijke ontwikkelingen binnen Dantumadiel. Belangrijk daarbij is dat de aansluiting voor inwoners uit Dantumadiel en de omliggende gemeenten
NOVEX-gebieden als onderdeel van de omgevingsvisie Als onderdeel van de Omgevingsvisie zijn zestien NOVEXgebieden aangewezen waar grote ruimtelijke transities vragen om een apart ontwikkelperspectief. Dit ontwikkelperspectief stellen Rijk en regio samen op. Eén van deze gebieden betreft de Lelylijn en het bijbehorende invloedsgebied. De komende jaren wordt verder uitgewerkt kan bijdragen aan versterking van de economie van het Noorden, de ontsluiting van nieuw te ontwikkelen woningbouwgebieden en betere internationale treinverbindingen met
Gemeentelijk Mobiliteitsprogramma Dantumadiel - 18 februari 2025
27
3.2
Gewijzigde aanpak verkeersveiligheid
STRATEGISCH PLAN VERKEERSVEILIGHEID 2030 Het Rijk, de provincies, de gemeenten en de vervoerregio’s hebben samen met maatschappelijke partijen een nieuwe aanpak beschreven om de verkeersveiligheid structureel te verbeteren. Dit betreft het Strategisch Plan Verkeersveiligheid 2030 (SPV 2030). Alleen door samen te werken kan de veiligheid in het verkeer worden verbeterd, waarbij eenieder vanuit zijn eigen verantwoordelijkheid en kennis een bijdrage levert. Het SPV 2030 kent een nulambitie: elk verkeersslachtoffer is er één te veel. Overheden willen samen met maatschappelijke partners een maximale inspanning leveren om risico’s in kaart te brengen en vervolgens inzetten op maatregelen om die risico’s te verkleinen. Dit vraagt om een impuls voor verkeersveiligheidsbeleid waar het gaat om structurele aandacht, een proactief beleid en een brede samenwerking met partijen.
4. 5.
Kwetsbare verkeersdeelnemers (voetgangers, scootmobielen en tweewielers); Onervaren verkeersdeelnemers (kinderen, beginnend bestuurder en nieuwe modaliteiten);
De laatste vier betreffen risico’s vanuit de individuele verkeersdeelnemer en zijn gedrag: 6. 7. 8. 9.
Rijden onder invloed (alcohol, drugs en combigebruik); Snelheid in het verkeer (snelheidslimieten, veilige snelheid en geloofwaardige weginrichting); Afleiding in het verkeer (smart functies, passagiers en muziek); Verkeersovertreders (cameratoezicht, wet- en regelgeving en correctieve sancties).
Het SPV 2030 beschrijft negen beleidsthema’s met de belangrijkste risico’s voor verkeerveiligheid. Drie thema’s kijken naar risico’s vanuit het verkeerssysteem en het voertuig: 1. 2. 3.
Veilige infrastructuur (geloofwaardige limieten, aanpassen infrastructuur en veilige bermen); Heterogeniteit in het verkeer (snelheidsverschillen, massaverschil en nieuwe vervoersmiddelen); Technologische ontwikkelingen (rijtaakondersteunende systemen, zelfsturende auto’s en innovatie);
Twee thema’s betreffen specifieke risicogroepen (jongeren, ouderen) en modaliteiten:
Gemeentelijk Mobiliteitsprogramma Dantumadiel - 18 februari 2025
28
EERSTE RESULTATEN RISICOANALYSE SPVV2030 In 2021 is de gemeente gestart met een risicoanalyse op basis van de systematiek van het SPV. Qua systematiek is er gekeken naar factoren waarvan bewezen is dat ze leiden tot potentieel gevaarlijke situaties. De belangrijkste knelpunten zijn in dit mobiliteitsprogramma nader beschouwd en ook een belangrijke pijler voor de te treffen maatregelen. De risicoanalyse is opgenomen in bijlage A van het mobiliteitsprogramma.
3.3
Ecologisch beleid
K LIMAATAKKOORD In het nationale Klimaatakkoord uit 2019 zijn door de landelijke overheid ambitieuze doelen en afspraken vastgelegd om de opwarming van de aarde te beperken tot minder dan 2 graden Celsius ten opzichte van het pre-industriële tijdperk. De doelstelling uit dit akkoord is om te komen tot een CO2 reductie van 49% in 2030 en 95% in 2050 ten opzichte van 1990. Voor de mobiliteitsvisie van de gemeente Dantumadiel betekent dit dat duurzaamheid een belangrijk onderwerp is om samen met inwoners, bedrijven en andere overheden invulling aan te geven. In het akkoord wordt onderscheid gemaakt in maatregelen die betrekking hebben op: • • • •
Duurzame hernieuwbare energiedrager in mobiliteit; Elektrisch vervoer; Verduurzaming personenmobiliteit; Verduurzaming in logistiek.
Dantumadiel is het van belang dat wordt gestreefd naar een duurzame, toekomstvaste vorm van mobiliteit. STIKSTOFAKKOORD De natuur in Nederland en Fryslân staat onder druk, onder andere door een teveel aan stikstof (ammoniak en stikstofoxiden) dat neerslaat in natuurgebieden. De Nederlandse stikstofuitstoot is ook het hoogste van Europa. In 2021 is de wet stikstofreductie en natuurverbetering aangenomen. Deze wet regelt 3 resultaatverplichtingen; in 2025 moet minimaal 40% van het areaal van de stikstofgevoelige natuur in beschermde Natura 2000-gebieden een gezond stikstofniveau hebben; in 2030 minimaal de helft en in 2035 minimaal 74%. Ook verkeer dient zijn steentje bij te dragen aan het verlagen van de stikstofdepositie. Het wegverkeer en de scheepvaart zijn binnen de verkeer- en vervoersector verantwoordelijk voor de grootste uitstoot. De provincie heeft in het Uitvoeringsprogramma Stikstof Fryslân 2030 de volgende maatregelen opgenomen om de stikstofdepositie te verminderen voor de sector mobiliteit: • • • • • • •
• Daarnaast vormen de Global Goals een belangrijke ambitie die worden omarmd. Dit betreffen 17 ambitieuze doelen voor Duurzame ontwikkeling die door de VN zijn vastgesteld. Ook voor de gemeente
•
Stimulering laadpaalinfrastructuur; Duurzaam Openbaar Vervoer; Opstellen regionaal mobiliteitsplan; Stimulering emissiearm materieel in de bouw; Walstroom voor de scheepvaart en pleziervaart; Verlaging van snelheid op provinciale wegen indien dat een substantieel effect heeft op de stikstofuitstoot; Werkgeversaanpak: verkenning en stimulering bij de Friese gemeenten en provincie naar maatregelen om het dienst- en woon-/werkverkeer terug te dringen; Landelijk akkoord op reduceren woon-/werkverkeer en zakelijk reizen; Betalen naar gebruik vanaf 2030 ter vervanging van bestaande motorrijtuigenbelasting.
Gemeentelijk Mobiliteitsprogramma Dantumadiel - 18 februari 2025
29
TOUR DE F ORCE Een brede coalitie van overheden, marktpartijen, maatschappelijke organisaties, kennisinstituten en samenwerkingsverbanden die verantwoordelijk en betrokken zijn bij het fietsbeleid in Nederland, heeft zich verenigd in de Tour de Force.
GROTE WERKGEVERS OP ZOEK NAAR SCHONERE KILOMETERS Meer dan de helft van alle wegkilometers die gemaakt worden zijn gerelateerd aan werkgebonden personenmobiliteit. Door dit relatief grote aandeel valt er binnen dit terrein veel te winnen wat betreft CO 2reductie onder Nederlandse werkgevers. Bedrijven met meer dan 100 werknemers zijn vanaf 2023 verplicht om een jaarlijkse rapportage uit te brengen waarin het zakelijke reisgedrag van werknemers is gemonitord.
Bij de start van Tour de Force is de ambitie geformuleerd: 20% meer fietskilometers in 2027 ten opzichte van 2017. Het fietsgebruik moet verhoogd worden want de fiets is een gezond, betaalbaar en schoon vervoermiddel. Om te werken aan deze ambitie worden onder andere de volgende maatregelen aangedragen waar de gemeente Dantumadiel via de mobiliteitsvisie aan kan bijdragen:
Om daadkrachtig in te zetten op CO2-reductie, wordt aan de hand van het Nederlands gemiddelde een maximumnorm opgesteld. Wanneer deze norm wordt overschreden krijgen de werkgevers een rapport waarin voorgelegde suggesties kunnen helpen om de CO2-uitstoot te verminderen. De werkgevers krijgen vier jaar om te voldoen aan de gestelde maximumnorm. Na vier jaar vindt er vanuit de overheid een algehele evaluatie plaats waarin de behaalde CO2- reductie binnen de werkgebonden personenmobiliteit onder de loep wordt genomen. Op basis van de resultaten kan de maximumnorm worden verlaagd om in opvolgende jaren de CO2- uitstoot nog verder te reduceren. Werkgevers in de gemeente Dantumadiel met meer dan 100 werknemers hebben bij een overschrijding van de maximumnorm maatregelen te treffen Hierbij kunnen werkgevers denken aan:t
• •
Kwaliteitsimpuls op drukke en kansrijke regionale fietsroutes; Optimaliseren overstap fiets-OV-fiets en auto-fiets.
• • •
Fietsgebruik stimuleren Verduurzaming mobiliteit (elektrisch, waterstof). Thuiswerken stimuleren.
Gemeentelijk Mobiliteitsprogramma Dantumadiel - 18 februari 2025
30
CHARTER FOR WALKING Charter for Walking is een internationale verklaring waarin de belangen van voetgangers en wandelaars worden behartigd. De gemeente Dantumadiel ondertekende samen met 12 andere gemeenten in Fryslân de Charter for Walking in 2018.
Om navolging te geven aan het charter is er in een inventarisatie gemaakt van de knelpunten op het gebied van lopen. Ook zijn er specifieke aanbevelingen gedaan hoe deze knelpunten opgelost kunnen worden.
Door het ondertekenen van de Charter for Walking maakt een gemeente de belofte om loopomstandigheden te verbeteren. Met de volgende 8 standpunten kan de overheid bijdrage leveren aan het stimuleren van lopen en daarmee aan een beter milieu en een gezondere maatschappij: 1.
2.
3. 4.
5.
6.
7.
Meer inclusieve mobiliteit. Burgers hebben recht op toegankelijke straten, pleinen, gebouwen en openbaarvervoerssystemen; Goed sociaal en technisch ontwerp en zorgvuldig beheer van straten en andere openbare ruimte. Hierbij gaat het om de inrichting van wegen, zitgelegenheden, bewegwijzering, groen en water langs routes, beschutting tegen neerslag en bomen voor schaduwvorming; Overal een dicht en samenhangend netwerk van looproutes; Bijpassend grondgebruik en ruimtelijke ordening. Hiermee wordt o.a. bedoeld dat voorzieningen op loopafstand worden geplaatst en langzaam verkeer (lopen, fiets) voorrang krijgt op snel verkeer. Minder hinder en gevaar door rijverkeer. Zorg voor voldoende veilige oversteken voor voetgangers, lagere maximumsnelheden, het scheiden van voetgangers en andere verkeersstromen en gerichte campagnes. Minder (angst voor) criminaliteit, door duistere plekken te voorkomen en gebouwen te bouwen met uitzicht op straatniveau. Meer ondersteuning voor voetgangers vanuit overheden door voetgangers de mogelijkheid te bieden om te lopen. Hiervoor dient de overheid een actieplan voor lopen op te stellen inclusief investeringen.
Gemeentelijk Mobiliteitsprogramma Dantumadiel - 18 februari 2025
31
3.4
Landelijk mobiliteitsbeleid
3.5
Provinciaal verkeersbeleid
Door het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat is een Mobiliteitsvisie 2050 opgesteld. Deze mobiliteitsvisie bevat een eerste uitwerking van het integrale mobiliteitsbeleid voor de toekomst. In de Mobiliteitsvisie zijn de volgende hoofdlijnen opgenomen:
Het Regionaal Mobiliteitsprogramma 1.0 (RMP) van de provincie Fryslân is de uitwerking van de in mei 2020 vastgestelde Provinciale Omgevingsvisie (POVI) op het terrein van (duurzame) mobiliteit. Grondslag voor dit programma is het Klimaatakkoord.
1. Het nastreven van meer integrale doelen die het publieke belang van bereikbaarheid van maatschappelijk-economisch vitale functies borgen in heel Nederland; 2. Het zo benutten, versterken en verbinden van de krachten van de verschillende modaliteiten dat de bereikbaarheidsdoelen doeltreffend en doelmatig behaald worden: de juiste mobiliteit op de juiste plaats en tijd; 3. Het mobiliteitssysteem van de toekomst voldoet aan de publieke kaders voor duurzaamheid, gezonde leefomgeving en veiligheid; 4. De drie hoofdlijnen hierboven worden gebiedsgericht uitgewerkt, in nauwe samenwerking met de bestuurlijke partners, waarbij ook de gebruikers van het mobiliteitssysteem betrokken worden.
Op het gebied van mobiliteit is de ambitie gesteld dat iedereen zich veilig kan verplaatsen in, van en naar Fryslân. Belangrijke bestemmingen beschikken over een betrouwbare en toekomstbestendige bereikbaarheid over land en/of water en/of door de lucht. Dit alles vindt plaats op een schone, duurzame, en betaalbare wijze, rekening houdend met de leefbaarheid en de omgeving van onze provincie. Deze ambitie is vertaald in 5 programmalijnen: 1. 2. 3. 4. 5.
We zijn goed bereikbaar en onze netwerken zijn betrouwbaar, efficiënt en toekomstbestendig; We verplaatsen ons duurzaam; We zetten in op mobiliteit voor iedereen; We verplaatsen ons veilig; We zetten in op slimme technieken en gedrag.
Voor elke programmalijn zijn doelen en maatregelen opgesteld in de periode tot 2040 om de ambitie te kunnen bereiken.
Gemeentelijk Mobiliteitsprogramma Dantumadiel - 18 februari 2025
32
STIMULEREN VAN FIETSVERKEER Op provinciaal niveau wordt duurzame mobiliteit ook als belangrijk thema gezien. Daarbij is het fietsverkeer samen met het OV een belangrijke pijler. Op 21 oktober 2020 is de ‘startnotysje Fyts’ vastgesteld. Insteek van het beleidsproces is dat het in de toekomst niet alleen gaat over infrastructuur, maar ook over de positieve neveneffecten die de fiets met zich meebrengt. Voor het stimuleren van fietsverkeer is het van belang in te zetten op verbetering van fietsvoorzieningen en de fietsveiligheid. Ook is een samenwerking opgezet tussen de drie noordelijke provincies die werken aan de fietsambitie. Hierbij speelt het stimuleren van fietsen via werkgevers een grote rol. Daarnaast heeft de provincie met Friese gemeenten een proces doorlopen voor het bepalen van snelfietsroutes. Hieruit zijn 5 snelfietsroutes voortgekomen, namelijk: • Harlingen – Franeker – Leeuwarden; • Leeuwarden – Burgum – Drachten; • Drachten – Heerenveen; • Heerenveen – Joure; • Joure – Sneek. Bovengenoemde routes lopen niet door de gemeente Dantumadiel. Op regionaal niveau wordt vanuit de ANNO-gemeenten en de provincie echter wel ingezet op een eigen F-wegennet. In de volgende paragraaf is dit nader toegelicht.
Gemeentelijk Mobiliteitsprogramma Dantumadiel - 18 februari 2025
33
3.6
Regionaal mobiliteitsbeleid
Voor de regio Noordoost is een mobiliteitsvisie opgesteld voor 20202040 met de titel ‘Ferbining’. Deze regionale mobiliteitsvisie zet in op bereikbaarheid van de voorzieningen in en rondom de regio als randvoorwaarde. Inwoners moesten zich gezond, vlot, veilig en duurzaam kunnen verplaatsen. De volgende 3 bijbehorende ambities zijn geformuleerd voor 20202040: •
• •
Iedereen kan kiezen hoe hij wil reizen en het is makkelijk overstappen. De fiets, bus, trein en/of auto brengt je vlot en veilig op je bestemming; We gaan voor duurzame en gezonde mobiliteitskeuzes en ruimtelijke kwaliteit; We benutten de bestaande infrastructuur zo goed mogelijk (met de digitale mogelijkheden van nu en de toekomst).
De regio heeft 6 opgaven geformuleerd om dit te bereiken voor de periode 2020 t/m 2025:
1. 2.
3. 4. 5. 6.
Overstapgemak bij sneltreinstations Buitenpost, Feanwâlden en andere overstappunten (hub’s); Realisatie van een F-wegennet: herkenbare goede en veilige hoofd(snel)fietsroutes en parkeervoorzieningen voor de (elektrische) fiets; Bewustwording van de reismogelijkheden: marketing en educatie; Bereikbaarheidsopgave oostflankregio (Kollum-Buitenpost); Leefbaarheidsopgave De Westereen, Kollumerzwaag en Twijzelerheide; Leefbaarheidsopgave Ee-vallei (Hallum-Burdaard en omgeving).
Gemeentelijk Mobiliteitsprogramma Dantumadiel - 18 februari 2025
34
De belangrijkste opgaven voor Dantumadiel lichten we hieronder toe. OVERSTAPGEMAK BIJ SNELTREINSTATIONS EN ANDERE PUNTEN (HUB’ S ) De regio wil een goed netwerk van hub’s creëren waar overgestapt kan worden van de ene vervoerswijze op de andere (bus, trein, auto, fiets of voet). Sneltreinstations als Feanwâlden hebben hierbij de eerste prioriteit. Een netwerk van hub’s moet de kwaliteit van het mobiliteitssysteem en de bereikbaarheid van voorzieningen verbeteren. REALISATIE F- WEGENNET De regio wil een kwalitatief hoogwaardig netwerk van Fietssnelwegen realiseren dat voldoet aan de kwaliteitseisen voor het faciliteren van de elektrische fiets. Deze Fietssnelwegen zijn herkenbaar, veilig, snel en bieden comfort aan. Een aantal routes in dit F-wegennet sluit aan op de belangrijke regionale sneltreinstations en andere overstappunten. Zo wordt de fiets met het openbaar vervoer verknoopt.
• Holwert – Leeuwarden; • Dokkum – Leeuwarden; • Dokkum – Feanwâlden – Burgum; • Leeuwarden – Buitenpost; • Buitenpost – Kollum; • Buitenpost – Surhuisterveen – Drachten. Onderdeel van deze opgave is ook om de fiets veilig te kunnen parkeren en opladen op de bestemming of overstappunt. LEEFBAARHEIDSOPGAVE K OLLUMERZAAG , DE WESTEREEN EN TWIJZELERHEIDE De aanleg van de Sintrale As in 2016 - tussen Dokkum en Nijega (N356) -heeft gezorgd voor een verbetering van de bereikbaarheid en verkeersveiligheid in onder meer Noardeast-Fryslân. Op enkele wegen in de dorpen Kollumerzwaag, De Westereen en Twijzelerheide is de verkeersdruk echter toegenomen door de komst van de Sintrale As. Deze routes worden in kaart gebracht, waarna oplossingen kunnen worden voorgedragen. LEEFBAARHEIDSOPGAVE EE-VALLEI De Dokkumer Ee is onderdeel van de staande mastroute tussen Leeuwarden en Dokkum. De Dokkumer Ee zorgt voor een natuurlijke barrière voor het verkeer. Bij de Dokkumer Ee zijn een paar bruggen aangelegd waar het verkeer de Ee kan kruisen. Op deze toeleidende wegen wordt verkeer gebundeld en het is de vraag of deze wegen geschikt zijn voor dergelijke verkeersintensiteiten. Er is een studie nodig om de leefbaarheid in de Ee-vallei verder te onderzoeken.
Bij de realisatie van het F-wegennet gaat het om de volgende routes in Noordoost-Friesland, die in onderstaande kaart met gele pijlen zijn aangegeven:
NETWERKANALYSE Voor met name de oostflank van de regio is sprake van een bereikbaarheidsopgave. Voor de ANNO-regio wordt een netwerkanalyse uitgevoerd om inzichtelijk te krijgen waar knelpunten en kansen liggen om de (multimodale) bereikbaarheid te verbeteren.
Gemeentelijk Mobiliteitsprogramma Dantumadiel - 18 februari 2025
35
3.7
Raadsakkoord
De partijen uit de raad van de gemeente Dantumadiel hebben voor 2022-2026 een raadsakkoord opgesteld waarin de ambities voor diverse thema’s aan bod komen. Basis hiervoor was het beknopte coalitieakkoord. Voor verkeer wordt er ingezet op kwaliteitsverbetering van de openbare ruimte en duurzaamheid. Hiervoor zijn volgende aspecten opgenomen:
•
•
•
Kwaliteitsverbetering van de openbare ruimte: we willen investeren in de kwaliteit van de openbare ruimte met aandacht voor goede bereikbaarheid, een kwaliteitsverbetering van het fietsnetwerk (recreatief en woon-werk) en oog voor (mindervalide) voetgangers en fietsers. Er wordt een inhaalslag gemaakt het uitvoeren van het onderhoudsplan wegen en trottoirs waar veiligheid in gevaar komt. Binnen de gemeente wordt gewerkt aan meer duidelijkheid en eenheid in bebording en markering op doorgaande wegen. Duurzaamheid: de veranderende mobiliteit van onze inwoners als gevolg van de energietransitie wordt door de gemeente gefaciliteerd met bijvoorbeeld laadpalen en snelle fietsroutes. Toegankelijkheid: startnotitie ontwikkelen met als doel het ‘keurmerk toegankelijkheid’ op minimaal het niveau ‘brons’ te behalen.
Gemeentelijk Mobiliteitsprogramma Dantumadiel - 18 februari 2025
36
Gemeentelijk Mobiliteitsprogramma Dantumadiel - 18 februari 2025
37
3.8
Recreatie en Toerisme
Voor de regio is een gezamenlijke visie opgesteld voor recreatie en toerisme voor de periode 2020 -2030. Noordoost-Friesland zet in op een groeipercentage van 50% meer binnen- en buitenlandse gasten tussen nu en 2030. Voor toeristen en recreanten zijn aantrekkelijke routestructuren (te fiets, te voet of via het water) van groot belang. Ook voor de eigen inwoners van de regio zijn aantrekkelijke paden en routes van belang; om zo ook zelf optimaal te kunnen genieten van de omgeving. De groei van recreatie en toerisme moet onder meer bijdragen aan een prettige leefomgeving voor eigen inwoners. Voor toeristen en recreanten zijn aantrekkelijke routestructuren (te fiets, te voet of via het water) van groot belang. Op het gebied van mobiliteit zijn er 2 acties voorgesteld ten behoeve van het aantrekken van meer gasten: -
In de regio Noordoost Frylân liggen veel waterwegen; zowel bevaarbare en officieel geclassificeerde als ook waterwegen die in meerdere of mindere mate nog potentievol in het landschap liggen. In het masterplan zijn verschillende deelgebieden met hun ambities en kansen met bijbehorende maatregelen voor de opvaarten beschreven. Voor de gemeente Dantumadiel zijn vooral de ambities en maatregelen onder deelgebied Wouden – Ie interessant. Hieronder vallen de wensen en ambities om Rinsumageast en Eeltsjemar te ontsluiten. Feanwâlden, Hurdegaryp en Mûnein zijn inmiddels aangesloten op het vaarnetwerk via de Bûtenfjild-route. Rinsumageast heeft de wens om de vaarroute naar Aldtsjerk en Dokkum te herstellen. Daarmee krijgt het dorp een aansluiting op de Noordelijke Elfstedenvaarroute. Het herstel van deze historische vaarroute is een initiatief van Stichting Noordelijke Woudroute.
We gaan de route infrastructuur (o.a. fietsen en wandelen) verbeteren door knelpunten in beeld te brengen en op te lossen. Per streekmerk gaan we twee belevingsroutes ontwikkelen (één voor fietsers en één voor wandelaars).
Masterplan Opvaarten – Noordoost Fryslân Voor regio Noordoost Fryslân is het Masterplan Opvaarten opgesteld. Het doel hiervan is het vergroten van de bevaarbaarheid van de op- en trekvaarten en de toegankelijkheid van de oevers, waardoor het toeristisch-recreatief gebruik en beleving van de vaarten en de omliggende omgeving versterkt wordt. Het belang van de opvaarten gaat verder dan extra toeristen trekken die de vaarten en het achterland gaan verkennen. Het gaat om verbetering van woon- en leefkwaliteit van de eigen inwoners.
Gemeentelijk Mobiliteitsprogramma Dantumadiel - 18 februari 2025
38
3.9
Mobiliteitstrends
Op het gebied van mobiliteit zien we zes landelijke trends en ontwikkelingen op ons afkomen. De eerste vijf trends zijn belangrijk om mee te nemen in dit mobiliteitsprogramma. ELEKTRISCH: Elektrische auto’s, scooters en fietsen zijn in toenemende mate beschikbaar en betaalbaar voor huishoudens. De gemeente kan het verschonen van het wagenpark ondersteunen door elektrische auto’s en fietsen te faciliteren. Inwoners, bedrijven en instellingen kunnen in de gemeente Dantumadiel openbare laadpalen voor de auto aanvragen. Verder is het voor de gemeente interessant om in dorpen elektrische deelauto’s en deelfietsen beschikbaar te stellen, ter vervanging van de auto’s op fossiele brandstof. Maatregelen ter bevordering van het verschonen van het wagenpark zijn belangrijk om mee te nemen in dit mobiliteitsprogramma. GEDEELD: De tweede auto wordt steeds vaker een (elektrische) deelauto die met de buren in de straat wordt gedeeld. Met behulp van mobiele telefoons is het op een makkelijke wijze te regelen. Het biedt extra ruimte als er minder parkeerplaatsen noodzakelijk zijn door de komst van deelauto’s. Ook deelscooters zijn populair in steden, maar deze worden vaak als vervanging van de fiets gebruikt. Verder maken vooral treinreizigers gebruik van deelfietsen. Binnen de gemeente Dantumadiel zijn op dit moment geen georganiseerde deelauto’s en deelscooters aanwezig.