Raadsbesluit Verbreed Gemeentelijk Rioleringsplan 2025-2029 (VGRP)

Raadsbesluit

Raadsvergadering

:

26 september 2024

Onderwerp

:

Verbreed Gemeentelijk Rioleringsplan (vGRP) 2025-2029

De gemeenteraad van Bergeijk, overwegende het voorstel van burgemeester en wethouders d.d. 20 augustus 2024, overwegende het advies van de commissie GZ d.d. 05 september 2024, gelet op Omgevingswet Artikel 2.16; besluit: 1. In te stemmen met het Verbreed Gemeentelijk Rioleringsplan 2025 – 2029 (vGRP). 2. In te stemmen met de verwerking van de financiële consequenties van het VGRP 2025-2029 in de Programmabegroting 2025-2028.

Dit vervangende beleid treedt in werking op 1 januari 2025. Verbreed Gemeentelijk Rioleringsplan 2020-2024, vastgesteld op 19 december 2019, wordt ingetrokken op de dag na bekendmaking van dit beleid.

Beleid:

Verbreed Gemeentelijk Rioleringsplan FOCUS OP MEERWAARDE

Verbreed Gemeentelijk Rioleringsplan (vGRP) 2025-2029

Pagina 1 van 68

Raadsbesluit

Colofon Titel:

vGRP 2025-2029

Auteurs(s):

Cluster BORA (Beheer Openbare Ruimte en Accommodaties) Afdeling Beheer Ruimte & Organisatie Arcadis

Verantwoordelijk wethouder: Mathijs Kuijken Vaststelling college: 20 augustus 2024 Behandeling commissie GZ: 5 september 2024 Vaststelling gemeenteraad: 26 september 2024 Status:

Verbreed Gemeentelijk Rioleringsplan (vGRP) 2025-2029

Definitief

Pagina 2 van 68

Raadsbesluit

Inhoudsopgave Samenvatting ............................................................................................................................................... 5 1

2

3

4

5

6

Inleiding .................................................................................................................................................. 7 1.1

Aanleiding en doelstellingen ............................................................................................... 7

1.2

Omgevingswet ...................................................................................................................... 7

1.3

Scope en raakvlakken .......................................................................................................... 8

1.4

Uitdagingen en ontwikkelingen .......................................................................................... 9

1.5

Samenwerking .....................................................................................................................12

Beeld van de huidige situatie ............................................................................................................13 2.1

Areaal en toestand .............................................................................................................13

2.2

Terugblik afgelopen planperiode .....................................................................................15

Visie en ambitie ...................................................................................................................................19 3.1

Lange termijnvisie ................................................................................................................19

3.2

Doelen ..................................................................................................................................19

Strategie ...............................................................................................................................................21 4.1

Klimaatbestendig (her)inrichten .......................................................................................21

4.2

Voldoen aan de wettelijke zorgplichten .........................................................................23

4.2.1

Zorgplicht stedelijk afvalwater ...........................................................................................24

4.2.2

Zorgplicht hemelwater en bijdrage aan klimaatadaptatie ..........................................26

4.2.3

Zorgplicht grondwater ........................................................................................................32

4.2.4

Bijdragen aan zorgplicht drinkwater ................................................................................34

4.2.5

Bijdragen aan zorgplicht oppervlaktewater ...................................................................35

4.3

Doelmatig en duurzaam beheer ......................................................................................35

4.4

Focus op meerwaarde .......................................................................................................36

Uitvoeringsagenda .............................................................................................................................38 5.1.1

Planvorming en onderzoek ................................................................................................38

5.1.2

Cyclisch onderhoud ...........................................................................................................38

5.1.3

Vervangings- en verbeteringsmaatregelen ....................................................................39

5.1.4

Facilitair/overig ....................................................................................................................40

Middelen ..............................................................................................................................................42 6.1

Personele middelen ............................................................................................................42

Verbreed Gemeentelijk Rioleringsplan (vGRP) 2025-2029

Pagina 3 van 68

Raadsbesluit

6.2

Financiële middelen ...........................................................................................................43

6.2.1

Uitgangspunten en basisgegevens ..................................................................................43

6.2.2

Uitgaven ...............................................................................................................................44

6.2.3

Kostendekking .....................................................................................................................45

Bijlage A - Definities en begrippen ...........................................................................................................50 Bijlage B - Wettelijk kader ..........................................................................................................................53 Bijlage C - Overzicht water en riolering ...................................................................................................55 Bijlage D - Bergeijkse Standaard ..............................................................................................................58 Bijlage E - Afgekoppeld verhard oppervlak ...........................................................................................60 Bijlage F – Verkenning financiële scenario’s ...........................................................................................64

Verbreed Gemeentelijk Rioleringsplan (vGRP) 2025-2029

Pagina 4 van 68

Raadsbesluit

Samenvatting “Het is 2050: de overheden, inwoners en bedrijven van Bergeijk zijn trots op wat ze hebben bereikt. De openbare ruimte is heringericht met als resultaat een aantrekkelijke groene leefomgeving die beter bestand is tegen te veel of te weinig water. Het oppervlaktewater is schoon, heeft een aantrekkende werking en versterkt de natuur. Ook op particulier terrein is er duidelijk wat veranderd. Tuinen zijn minder verhard, daken zijn vergroend en er zijn op veel plaatsen voorzieningen om overtollige neerslag zichtbaar te verwerken”. Dit is zomaar een stukje uit onze lange termijnvisie zoals omschreven in het vigerende en geactualiseerde Verbreed Gemeentelijk Riolering Plan (VGRP). Een plan waarin we werken aan een klimaatbestendige en aantrekkelijke gemeente. Het beschrijft de uitdagingen die voor ons liggen, wat we op korte en lange termijn willen realiseren, wat we gaan doen en hoe we dit zo duurzaam mogelijk financieren vanuit de rioolheffing. De lange termijnvisie en de koers zijn nog steeds van toepassing, met dien verstande dat we, overeenkomstig landelijke en regionale richtlijnen, bodem en water nog meer sturend willen laten zijn bij de keuze van nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen. Dit betekent dat wij in plaats van ons land en water aanpassen aan onze wensen, wij ons gaan aanpassen aan de grenzen van bodem en water.

Dit is een transitie in de ruimtelijke ordening. In voorgaande jaren hebben we flink ingezet op het op niveau houden van de toestand en het functioneren van het systeem. Over het algemeen kan worden gesteld dat we ten aanzien van de zorgplicht riolering (bestaande uit watertaken stedelijk afvalwater, hemelwater en grondwater) in control zijn. Dit betekent echter niet dat we stil kunnen zitten, integendeel. Door o.a. klimaatverandering, de energietransitie en de woningbouwopgave staan we voor nieuwe uitdagingen. Zo stelt ook het omgaan met piekbuien en langdurige droogte ons weer voor nieuwe vraagstukken. De uitdagingen zijn te groot om deze als gemeente en waterschap alleen op te kunnen pakken. We hebben daarbij hulp nodig van onze inwoners en bedrijven. Denk hierbij aan het scheiden van schone en vuile waterstromen, het afkoppelen van verhard oppervlak, het benutten van daken voor het bufferen en zo mogelijk hergebruiken van hemelwater, vergroening en natuurlijk een goed gebruik van al onze voorzieningen. Door te doen en te communiceren over onze watertaken en zelf het goede voorbeeld te geven in de openbare ruimte willen we onze inwoners en bedrijven waterbewust maken. Zo gaan we meer voorlichting geven over het feit dat water op straat vaker zal voorkomen en dat we deze vorm van hinder vanuit kostenoverwegingen zullen moeten accepteren.

Ook bevorderen we op allerlei manieren een duurzame omgang met water op eigen terrein. Voor het uitvoeren van de zorgplichten riolering (stedelijk afvalwater, hemelwater en grondwater) mogen we als gemeente volgens de Gemeentewet een heffing opleggen. Uit deze rioolheffing betalen we alle noodzakelijke maatregelen die te maken hebben met het op orde brengen en houden van een goed functionerend (afval)watersysteem inclusief de bovengrondse voorzieningen die daar een bijdrage aan leveren. Voor de mate waarin een voorziening met een gedeelde functie bijdraagt hanteren we een logische kostenverdeelsleutel. Naast de voorziene werkzaamheden hebben we In dit VGRP rekening gehouden met uitbreiding van de formatie met 1,5 fte vanaf 2025. Deze uitbreiding is nodig vanwege de toename van het te beheren areaal en alle ontwikkelingen die een raakvlak hebben met water en riolering. Op basis van de geactualiseerde investeringsuitgaven en exploitatiekosten hebben we de hoogte van de rioolheffing bepaald. Onderstaande tabel geeft de rioolheffing weer voor de komende

Verbreed Gemeentelijk Rioleringsplan (vGRP) 2025-2029

Pagina 5 van 68

Raadsbesluit

planperiode, afgezet tegen de heffing in het jaar 2024. Bij de bepaling van de rioolheffing is uitgegaan van het water robuust inrichten van her in te richten gebieden. Bij het heffen van de rioolheffing hanteren we drie categorieën: Categorie 1: jaarlijks geloosd volume 0 m3 tot en met 100 m3 Categorie 2: jaarlijks geloosd volume 101 m3 tot en met 350 m3 Categorie 3: jaarlijks geloosd volume boven de 350 m3 Voor alle categorieën geldt een jaarlijkse stijging van 3,5%. Ontwikkeling rioolheffing 2025-2029 (in euro’s) Rioolheffing

2024 (basisjaar)

2025

2026

2027

2028

2029

Categorie 1

180,39

186,72

193,26

200,02

207,02

214,27

Categorie 2

270,53

279,99

289,79

299,93

310,43

321,29

Categorie 3 (basistarief)

270,53*

279,99*

289,79*

299,93*

310,43*

321,29*

*Categorie 3 is een gestaffeld tarief zoals in de verordening rioolheffing is opgenomen. 351-700 m3/jr:

2x basistarief categorie 3

701-1050 m3/jr:

3x basistarief categorie 3

Etc.

Verbreed Gemeentelijk Rioleringsplan (vGRP) 2025-2029

Pagina 6 van 68

Raadsbesluit

1

Inleiding

Maar weinig mensen beseffen hoe belangrijk riolering is. Weet u bijvoorbeeld dat riolering en de drinkwatervoorziening sinds de 19e eeuw voor de volksgezondheid meer hebben betekend dan de hele medische wetenschap daarna? Pas als het mis dreigt te gaan en er bijvoorbeeld stank‐ of wateroverlast optreedt, krijgt riolering aandacht. Verder gaat de inzameling en het transport van afvalwater vaak ongemerkt aan de inwoners voorbij. Toch worden dagelijks veel inspanningen verricht om deze kostbare infrastructuur goed te beheren.

1.1

Aanleiding en doelstellingen

In 2019 is het Verbreed Gemeentelijk RioleringsPlan (VGRP) 2019-2024 vastgesteld door de gemeenteraad van gemeente Bergeijk. De term verbreed duidt op de uitbreiding destijds van de zorgplicht afvalwater naar ook hemel- en grondwater. De looptijd van dit plan is aan het eind van 2024 ten einde. Daarom wordt nu voor de periode 2025-2029 dit VGRP geactualiseerd. Het VGRP beschrijft de uitdagingen die voor ons liggen, onze korte en lange termijn doelen, wat we gaan doen en hoe we dit zo duurzaam mogelijk financieren vanuit de rioolheffing. Het VGRP vervult vier hoofdfuncties: • • • •

1.2

Kader gemeentelijke zorgplichten: overzicht van beleidskeuzes en ambities ten aanzien van stedelijk afvalwater, hemelwater en grondwater. Interne afstemming met andere vakdisciplines binnen de gemeentelijke organisatie en met onze waterpartners. Externe afstemming met burgers, bedrijven, ontwikkelaars en initiatiefnemers. Continuïteit en voortgangsbewaking: vanwege de relatief lange levensduur van stedelijke watervoorzieningen en kapitaalintensieve investeringen is een lange termijn aanpak essentieel (begroting, investeringen en evaluatie).

Omgevingswet

Op 1 januari 2024 is de nieuwe Omgevingswet in werking getreden. Het bundelt tientallen bestaande wetten en honderden regels in één nieuwe wet. De wettelijke verplichting van een gemeentelijk rioleringsplan is met de komst van de omgevingswet vervallen. Elementen hiervan kunnen opgaan in de Omgevingsvisie (lange termijn doelen en ambities), Omgevingsprogramma’s (zelfbindende maatregelen) en het Omgevingsplan (regels voor inwoners en ondernemers). In Bergeijk kiezen we ervoor om toch een nieuw VGRP op te stellen. Het is immers een effectief planinstrument om de rioleringszorg te borgen en activiteiten af te stemmen. Om dit gaande te houden, hanteren we een geldigheidsduur van vijf jaar: 2025 tot en met 2029. De riolering ligt echter veel langer onder de grond. Om deze reden is dit plan opgesteld met een doorkijk over de gehele gebruiksduur van de riolering. De rioolheffing en de lange termijn doelstellingen zijn (mede) gebaseerd op deze doorkijk. De beleidslijnen in dit GRP zijn kader stellend voor ontwikkelingen. Hoewel het VGRP onder de nieuwe Omgevingswet geen wettelijke verplichting meer is hebben we er wel voor gekozen om dit te actualiseren. Het huidige VGRP heeft ons immers goed geholpen met het uitzetten en vasthouden aan een doelmatige koers.

Samen met de andere beheer- en beleidsplannen vormt dit VGRP het beleids- en beheerkader voor werkzaamheden in de openbare ruimte. Formeel dient onder de Omgevingswet dit plan alleen aan het college van Burgemeester en Wethouders te worden voorgelegd. In verband met de ontwikkeling van de rioolheffing en de formatie hebben we ervoor gekozen om de gemeenteraad toch mee te nemen in het gehele Verbreed Gemeentelijk Rioleringsplan (vGRP) 2025-2029

Pagina 7 van 68

Raadsbesluit

traject, zodat de raad op de hoogte is van ontwikkelingen en een inhoudelijke onderbouwing heeft voor de ontwikkeling van de rioolheffing.

1.3

Scope en raakvlakken

Het VGRP is een planinstrument dat meerdere raakvlakken heeft met andere plannen en beleidsvelden. Deze geven een directe aanleiding om verder te denken dan de traditionele invulling van de gemeentelijke watertaken. Omgevingsvisie Volgens de Omgevingsvisie van Bergeijk (2022) is het in Bergeijk goed wonen en is sprake van sterke, sociale, veilige en economisch robuuste dorpen. Onze inwoners voelen zich verbonden met hun leefomgeving en zijn hier over het algemeen zeer positief over. Bergeijk heeft dan ook veel te bieden: rust en ruimte, bedrijven en een buitengewoon sterk verenigingsleven. Deze kernkwaliteiten willen we als gemeente graag behouden. Samen met alle betrokkenen (burgers, bedrijven, belangenorganisaties) willen we werken aan een veilige, gezonde en duurzame woonen leefomgeving voor iedereen. Zoals de Omgevingswet voorschrijft hanteren we hierbij het beginsel van preventief handelen, het beginsel dat milieuaantastingen bij voorrang aan de bron bestreden moeten worden en het beginsel dat de vervuiler betaalt. Deze beginselen komen dan ook terug in dit plan. BORA IV “Door regenwater te accepteren tussen de straatbanden, in groenvoorzieningen en te bufferen in de bodem kunnen zwaardere buien worden verwerkt.

Met bovengrondse blauwgroene voorzieningen kunnen we ook een bijdrage leveren aan het oplossen van andere klimaat gerelateerde problemen zoals hittestress en langdurige droogte. Groen en water in de openbare ruimte hebben ook een gunstig effect op de gezondheid (meer bewegen en ontspanning) en kan bijvoorbeeld worden gecombineerd met natuurontwikkeling. Vanuit BORA is het uitgangspunt dat we positief bijdragen aan klimaatadaptatie en dat vanuit beheer en onderhoud een bijdrage wordt geleverd aan bijvoorbeeld hittestress en droogte.” Klimaatadaptatie In lijn van de Klimaatadaptatiestrategie die 30 september 2021 is vastgesteld door de gemeenteraad werken we volgens de zogenoemde “Bergeijkse standaard” (zie bijlage 4). Deze onderlegger is in de loop van de tijd ontwikkeld en vormt de basis voor een uitvoering die het karakter van Bergeijk borgt, impact maakt en zich steeds verder integreert in de Bergeijkse gemeente en gemeenschap. Samen pakken we door en creëren we concrete resultaten. Daar ligt onze kracht. Het gevolg? Zichtbare verbeteringen die de Bergeijkse identiteit versterken: onze groene, fijne leefomgeving waar het heel prettig wonen is. Als gemeente lopen we voor de troepen uit, waar mogelijk haken onze ondernemende inwoners aan. We bieden maatwerk en zijn flexibel.

We investeren in betrouwbare, toekomstbestendige oplossingen, om onze gemeenschap tegen overlast en economische schade te beschermen. Wij denken in mogelijkheden in plaats van obstakels. We handelen naar ambitie in plaats van verplichting. Volgens de Bergeijkse standaard vormen wateroverlast en verdroging de belangrijkste thema’s. De thema’s hittestress en biodiversiteit worden als koppelkansen gezien. Klimaatadaptatie wordt in verband gebracht met leefbaarheid en wonen en economische schade. Ondernemerschap en ondernemers zijn de motor van Bergeijk. Samen met hen willen we meters maken. We willen investeren in betrouwbare oplossingen en doen niet aan kapitaalvernietiging door zoveel als mogelijk in te grijpen op natuurlijke momenten.

Verbreed Gemeentelijk Rioleringsplan (vGRP) 2025-2029

Pagina 8 van 68

Raadsbesluit

Het is de bedoeling om in iedere nieuwe opdracht de “Bergeijkse Standaard” te borgen en de kernboodschap te communiceren. Klimaatadaptatie brengen we in bij lopende trajecten zoals FOCUS en bij ons integraal beheer van de openbare ruimte. Hierdoor ontstaat vanzelf impact. De FOCUS aanpak bestaat al voor wateroverlast en het voornemen bestaat om deze ook voor verdroging te ontwikkelen. Watertransitie Waterschap De Dommel Het nieuwe Waterbeheerplan 2022-2027 van Waterschap de Dommel biedt een handelingsperspectief voor de zogenoemde ‘beekdalen’, ‘hoge koppen’ en ‘flanken’. Zie afbeelding 1 en hierover meer in paragraaf 4.1. Met de optimalisatie wil het waterschap onder meer bereiken dat zoveel mogelijk water infiltreert op de hoge zandkoppen, de grondwatervoorraad structureel toeneemt en de afvoer naar regionaal oppervlaktewater afneemt. Op de koppen is de meeste winst te halen. Kwelstromen kunnen namelijk vanaf de hoge koppen de flanken en beekdalen van grondwater voorzien (deze worden dan weer natter). Om dit te kunnen realiseren moeten op de hoge koppen de waterpeilen van de watergangen omhoog.

Afbeelding 1: handelingsperspectief beekdalen (Waterschap De Dommel) Overig Bij het ontwikkelen van dit beleid zijn er ook raakvlakken met het Programmaplan BergeijkEnergy (BEE), het Groenbeheerplan en de Milieuvisie Bergeijk. Ook is borging/verbinding nodig met het Meetplan Overstorten en grondwatermeet, het Waterbeheerprogramma en zienswijze van het waterschap en de Handreiking Water en Bodem Sturend van de provincie. Verder is er het afstudeeronderzoek Watertransitie Keersop Midden, met daarin een strategie voor de gezamenlijke opgave beekdalen.

1.4

Uitdagingen en ontwikkelingen

Het gemeentelijke waterbeheer staat niet op zich, maar is continu in beweging door diverse uitdagingen en ontwikkelingen. Onder andere het omgaan met onder andere watertekort, wateroverlast, de energie-/ warmtetransitie, de woningbouwopgave, circulair materiaalgebruik, drinkwaterreductie, waterkwaliteit en gegevensbeheer beïnvloeden het werkveld voor water en

Verbreed Gemeentelijk Rioleringsplan (vGRP) 2025-2029

Pagina 9 van 68

Raadsbesluit

riolering. De belangrijkste beschrijven we in het navolgende en vormen de basis voor de speerpunten voor de planperiode 2025-2029.

Klimaatadaptatie Het klimaat verandert en leidt tot meer extremen. Het wordt natter, droger en warmer. Het (hemel) watersysteem en de afvalwaterketen moeten de neerslag zo goed als mogelijk kunnen verwerken. De grondwatervoorraad moet voldoende zijn om langdurig droge perioden te kunnen overbruggen zonder dat dit tot grondwateroverlast leidt. Het besef is er dat extreme buien niet meer uitsluitend met grotere rioolbuizen zijn op te vangen, maar dat een integrale aanpak noodzakelijk is. We zullen in het kader van klimaatadaptatie een afweging moeten maken tussen het accepteren of beperken van schade door wateroverlast bij extreme buien. Met het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie (DPRA) hebben alle overheden afspraken gemaakt om als Nederland in 2050 klimaatbestendig en water robuust te zijn ingericht. Hierdoor ontstaan nog meer dan voorheen raakvlakken met andere beleidsvelden die bijdragen aan de ruimtelijke inrichting: groen, weg en nieuwbouwplannen. Daarnaast hebben 13 Brabantse (water)partijen een Grondwaterconvenant 2021-2027 gesloten om samen te werken aan herstel en bewaking van de grondwaterbalans in Brabant. Het doel van het convenant is om water beter vast te houden, grondwatergebruik te verminderen en tijdens wateroverlast of droogte sneller te kunnen handelen om overlast/schade te beperken.

In 2022 bracht de adviescommissie Droogte met het rapport “Zonder water, geen later” voorstellen uit voor de aanpak van droogte in Brabant. De acties uit het Grondwaterconvenant (korte termijn tot 2027) en het adviesrapport (gericht op lange termijn 2040) zijn gecombineerd tot een Droogteagenda 2040 voor Brabant. Bij de Droogteagenda zijn voor het stedelijk gebied ook gemeenten betrokken. Naast de zorgplicht grondwater hebben gemeenten ook een rol in de regionale droogteopgave. Op landelijk niveau wordt het principe Water en Bodem Sturend uitgewerkt. In dit kader worden concrete, sturende en verstrekkende Verbreed Gemeentelijk Rioleringsplan (vGRP) 2025-2029

Pagina 10 van 68

Raadsbesluit

keuzes gemaakt voor ruimtelijke ordening. Hiermee creëren we in Nederland ruimte voor het vasthouden, bergen en afvoeren van water. Ook bouwen we dan minder snel op plaatsen die later nodig zijn voor het bergen en afvoeren van water. Er komen afspraken om de bodem minder te bedekken en het grondwaterpeil waar mogelijk te verhogen. Het streven is dat bedrijven en inwoners 20% minder drinkwater gaan gebruiken. Ook krijgt de ‘Landelijke maatlat groene en klimaat adaptieve gebouwde omgeving’ een plek. Waar raakvlak bestaat met dit VGRP, borgen we deze principes in ons beleid. Grondstoffen en circulariteit Wereldwijd worden grondstoffen schaarser of raken zelfs helemaal uitgeput. Dit betekent onder meer dat de Nederlandse energiehuishouding duurzamer en minder afhankelijk van eindige fossiele brandstoffen moet worden. Afvalwater en reststromen worden daardoor steeds waardevoller en de terugwinning van energie en grondstoffen vanuit de riolering is een groeiende ontwikkeling. Zo kan warmte worden teruggewonnen door middel van riothermie. Maatschappelijke opgaven zoals de energietransitie, de woningbouwopgave en circulair materiaalgebruik vragen om een integrale aanpak. De energietransitie en mogelijk toekomstige conflicten in ruimtegebrek zijn grote uitdagingen waar we voor staan. Energietransitie De openbare ruimte gaat mede als gevolg van de energietransitie veranderen.

Zo zal met de verandering naar een aardgas loze samenleving een nieuwe ondergrondse energie-infrastructuur ontstaan, waarbij ook afvalwater steeds meer leverancier wordt van energie en grondstoffen. Met het ontkoppelen van gasleidingen en de (mogelijke) aanleg van ondergrondse warmwaterleidingen gaat de straat open. Dit biedt kansen om de onder- en bovengrondse infrastructuur kostenefficiënt te vernieuwen en samen meerwaarde te creëren.

Verbreed Gemeentelijk Rioleringsplan (vGRP) 2025-2029

Pagina 11 van 68

Raadsbesluit

Participatie en bewustzijn We kunnen de gebouwde omgeving niet in één keer klimaatbestendig en water robuust maken. Daarom werken we in Bergeijk integraal en gebiedsgericht aan onze opgaven en koppelen mee met ruimtelijke ontwikkelingen. Op deze wijze lossen we niet alleen (potentiële) problemen op maar verhogen we ook de leefbaarheid van de omgeving. Aangezien meer dan vijftig procent van de gebouwde omgeving in handen is van particulieren/ private partijen, ligt het voor de hand om gezamenlijk op te trekken. Dit past in de geest van de Omgevingswet, waarin participatie wordt bevorderd door minder regels en meer speelruimte.

1.5

Samenwerking

Gemeente Bergeijk werkt in het samenwerkingsverband Klimaatportaal Zuidoost Brabant samen met twaalf omliggende gemeenten en Waterschap de Dommel aan een doelmatige (afval)waterketen: minder (meer)kosten, kwaliteitsverbetering, vermindering van de kwetsbaarheid en kennisuitwisseling. Kenmerkend voor deze samenwerking is de bereidheid om te investeren in gezamenlijke verbetermaatregelen ten behoeve van de waterkwaliteit en verdroging. Alle waterpartners ervaren de meerwaarde van samenwerking en continueren deze in de aankomende periode.

Verbreed Gemeentelijk Rioleringsplan (vGRP) 2025-2029

Pagina 12 van 68

Raadsbesluit

2

Beeld van de huidige situatie

Om de goede dingen goed te kunnen doen is inzicht nodig in de ontwikkeling van het te beheren areaal, de toestand van de objecten en het functioneren van het systeem. Dit hoofdstuk geeft een indruk hoe we ervoor staan.

2.1

Areaal en toestand

Areaal Voor het inzamelen en transporteren van het vrijkomende afval- en regenwater in de bebouwde kernen beschikken we over een rioolstelsel met een totale lengte van circa 166 km. Dat is ongeveer zo lang als van Bergeijk tot aan Enschede. Om ervoor te zorgen dat tijdens extreme neerslag het water goed wordt afgevoerd, is het rioolstelsel voorzien van riooloverstorten, hemelwaterlozingspunten en diverse (bovengrondse) watervoorzieningen. Al dit afvalwater wordt gezuiverd op de rioolwaterzuiveringsinrichting (rwzi) Eindhoven, in beheer bij Waterschap de Dommel. Voor de kenmerken zie tabel 2.1. In bijlage 3 is een overzicht met lozingspunten en overnamepunten opgenomen. Een overnamepunt is het punt waar we als gemeente het ingezamelde afvalwater overdragen aan het waterschap voor transport naar de zuivering en verwerking ervan. Tabel 2 1: overzicht voorzieningen stedelijk watersysteem gemeente Bergeijk

Voorzieningen Afvoer (vrij verval) • Gemengde riolering • Vuilwaterriolering • Hemelwaterriolering • Drainage • Infiltratie-Transport riolering • Regenwaterkolken Afvoer (mechanisch) • Persleidingen (excl. drukriolering) • Drukriolering • Hoofdrioolgemalen (incl. randvoorzieningen) • Drukriolering (pompunits) Hemelwatervoorzieningen • Wadi’s / bodempassages Opperwater • Watergangen • Duikers (geregistreerd) Lozingspunten • Externe overstortputten zonder randvoorziening • Externe overstortputten met randvoorziening • Overige voorzieningen Meetpunten • Neerslag • Grondwater

Verbreed Gemeentelijk Rioleringsplan (vGRP) 2025-2029

117 km 22 km 27 km 2 km 7 km 8600 stuks 36 km 47 km 35 stuks 226 stuks 5 ha 314 km 93 stuks 11 stuks 9 stuks 6 stuks

2 stuks 37 stuks 21 stuks Pagina 13 van 68

Raadsbesluit

• Riolering Het belangrijkste oppervlaktewater in de gemeente Bergeijk is De Keersop. De Keersop is een KRWwaterlichaam en behoort in haar geheel tot het Natura 2000 gebied Leenderbos, Groote Heide & De Plateaux. Naast de Keersop is er nog een aantal beken met specifieke kwaliteitsdoelstellingen. Deze zijn alle in beheer bij het Waterschap de Dommel. Kwaliteitstoestand De afgelopen planperioden zijn verschillende delen van het rioleringssysteem visueel geïnspecteerd. Op grond van deze inspecties kunnen we de algemene toestand van de riolering classificeren als redelijk tot goed. Veelvoorkomende schades zijn wortel ingroei, scheurvorming en aantasting. De omvang van de wortel ingroei is van dien aard dat reparaties tot hoge kosten leiden. Het alternatief is om de wortels periodiek te verwijderen en de ingroeigevoelige riooldelen periodiek te inspecteren. Het monitoren van het effect van wortelfrezen is een aandachtspunt voor de komende planperiode. De technische levensduur van de riolering (inclusief reparaties) schatten we, vanwege de goede grondslag, op ca. 60 jaar. Midden jaren tachtig is veel riolering aangelegd. Dit geeft een piek in de vervanging. We merken nu al dat we steeds meer moeten renoveren en het aantal herstelmaatregelen toeneemt. Ook komt het bouwkundige deel eraan en zien we een toename aan storingen als gevolg van ouderdom.

De opgave wordt dus geleidelijk aan groter. Als gevolg van injectiepunten op de riolering zien we dat de levensduur ter plaatse sterk afneemt als gevolg van H2S-vorming. Deze locaties vormen belangrijke aandachtpunten waar we in de planperiode extra onderzoek naar gaan doen. De leeftijdsopbouw is weergegeven in afbeelding 5.

LEEFTIJDSOPBOUW RIOLERING Gemengde riolering

Vuilwater-riolering

Hemelwater-riolering

RIOOLLENGTE (KM)

00 00

46 13

37

11

7 4 0 - 10 JAAR

8 5 10 - 20 JAAR

2 3 8

20 - 30 JAAR

1 1

0 3

11

6 30 - 40 JAAR

40 - 50 JAAR

50 - 60 JAAR

60 JAAR EN OUDER

Afbeelding 5: Leeftijdsopbouw riolering

Verbreed Gemeentelijk Rioleringsplan (vGRP) 2025-2029

Pagina 14 van 68

Raadsbesluit

2.2

Terugblik afgelopen planperiode

In de Omgevingswet - Artikel 2.16 (gemeentelijke taken voor de fysieke leefomgeving) zijn de wettelijke watertaken van de gemeente opgenomen. Het betreft de zorgplicht stedelijk afvalwater, de zorgplicht hemelwater en de zorgplicht grondwater (zie bijlage 2). Verder hebben we in ons vorige plan een aantal speerpunten opgenomen. In de planperiode 2019-2024 hebben we flink ingezet op het op niveau houden van de toestand en het functioneren van het systeem. Naast regulier onderhoud hebben we ook diverse onderzoeken uitgevoerd en/of in gang gezet. De onderzoeken betreffen onder andere het actualiseren van het rioleringsmodel, het afkoppelen van verhard oppervlak en de toestand van de riolering. Over het algemeen kan worden gesteld dat we ten aanzien van de zorgplichten stedelijk afvalwater en grondwater in control zijn, maar nog ruimte is voor verdere optimalisatie. Vanwege de grondslag in Bergeijk (zandgrond) zijn rioolverzakkingen nauwelijks aan de orde, dat is een voordeel ten opzichte van gemeenten op slappe bodem. Aandachtspunt is de lozing hemelwater op drukriolering. Hierdoor raken delen overbelast tijdens regenweer, dit is ongewenst. Verder kunnen we meer kennis opdoen over het functioneren van hemelwatervoorzieningen door deze te monitoren.

Om de koers, indien nodig, te kunnen bijstellen of de aandacht te verleggen, blikken we aan de hand van de wettelijke watertaken en speerpunten uit het vorige plan terug op de afgelopen periode. Samengevat bestaat het volgende beeld: Zorgplicht stedelijk afvalwater Riolering is belangrijk voor een gezonde leefomgeving. Het beschermt de volksgezondheid en zorgt ervoor dat de bodem en oppervlaktewater niet worden vervuild. Gemeenten hebben wettelijk gezien een zorgplicht afvalwater. Zorgplicht afvalwater (Omgevingswet, artikel 2.16) De gemeente draagt de zorg voor inzameling en transport van stedelijk afvalwater. De Omgevingswet geeft de voorkeur aan om, daar waar het redelijkerwijs mogelijk is, afvalwater bij de bron te zuiveren en het gezuiverde water in het milieu terug te brengen. De wettelijke voorkeursvolgorde is voorkomen, zelf verwerken, afvoeren, lozen. In gebieden waar we als gemeente inzameling en transport van stedelijk afvalwater niet doelmatig vinden moet de houder van het afvalwater zelf zorgen voor de verwerking van het afvalwater. We mogen als gemeente samen met het waterschap zelf bepalen wat doelmatig is. Stedelijk afvalwater is huishoudelijk afvalwater of een mengsel daarvan met afvloeiend hemelwater, grondwater of ander afvalwater.

Voor afvalwater van bedrijfsmatige activiteiten (dat qua samenstelling niet overeenkomt met huishoudelijk afvalwater) en “schoon” afvalwater hebben we geen zorgplicht. Voorbeelden hiervan zijn lozingen van grondwater, koelwater en afvalwater vanuit bodemsaneringen. De gemeente kan desgewenst bestaande of nieuwe aansluitingen van bedrijven weigeren als dit ten goede komt van de zuivering.

Al vanaf 2010 verzamelen we samen met Waterschap de Dommel praktijkmetingen over het functioneren van de gemalen, randvoorzieningen, riooloverstorten en de vrij verval riolering. De praktijkmetingen relateren we aan meldingen van onze inwoners (water op straat en werking van de overstorten) om zo inzicht te krijgen in de mogelijke oorzaken van afwijkend systeemgedrag.

Verbreed Gemeentelijk Rioleringsplan (vGRP) 2025-2029

Pagina 15 van 68

Raadsbesluit

Het vuilwatersysteem functioneert overwegend goed. De bijzondere constructies (interne overstorten e.d.) hebben wel eens storing. Met het opstellen van een onderhoudsprogramma is dit te verbeteren, dit is een aandachtspunt. Er is geen afvalwaterakkoord, het waterschap stuurt hier niet actief op. In de afgelopen planperiode hebben zich geen incidenten voorgedaan waardoor er onbedoeld afvalwater in het milieu terecht is gekomen of mensen in direct contact konden komen met afvalwater. Op een aantal locaties zijn er gemengde overstortlocaties. Ten tijde van langdurige en/of hevige regenval lozen deze overtollig water op oppervlaktewater. Er zijn ter plaatse geen structurele knelpunten in de waterkwaliteit bekend. Volgens Waterschap De Dommel kunnen we met het regionaal uitvoeringsprogramma Kallisto de KRW-doelen 2027 voor ons gebied halen. Zorgplicht hemelwater Riolering en stedelijk water zijn ook belangrijk voor een veilige leefomgeving. Het zorgt ervoor dat straten begaanbaar blijven tijdens regenbuien. Als gemeente hebben we een zorgplicht hemelwater. Zorgplicht hemelwater (Omgevingswet, artikel 2.16) De gemeentelijke zorg voor hemelwater heeft betrekking op het doelmatig inzamelen en verwerken van afstromend hemelwater van openbaar terrein. De eigenaar van het terrein waarop het hemelwater valt is primair verantwoordelijk voor de verwerking van het hemelwater.

De gemeente hoeft het hemelwater afkomstig van particulier terrein niet te ontvangen. Alleen voor zover de perceeleigenaar kan aantonen dit niet redelijkerwijs te kunnen verwerken (in de bodem of het oppervlaktewater brengen) is afvoer via een gemeentelijke voorziening toegestaan, op kosten van perceeleigenaar of projectontwikkelaar.

Met het periodiek toetsen van de hydraulische afvoercapaciteit houden we grip op het beperken van de kans op wateroverlast. Het hemelwatersysteem functioneert overwegend goed. Dit komt met name omdat er voornamelijk robuuste systemen zijn aangelegd. Hoewel lastig te beoordelen vanwege de grilligheid van neerslag lijkt het afkoppelen een positief effect te hebben gehad op het functioneren. De ambitie van Waterschap De Dommel is om 15% minder regenwater op de rwzi (rioolwaterzuiveringsinstallatie) aan te bieden in 2027. Wij dragen hieraan bij via afkoppelprojecten en door bij alle projecten (tot en met 2027) gescheiden riolering te realiseren en gemiddeld 50% van het dakoppervlak af te koppelen. Afgekoppeld regenwater verwerken we via infiltratie in de bodem en/of vertraagde afvoer naar oppervlaktewater. Met onze aanpak liggen we eind 2027 met ruim 19% ruim op koers om de ambitie van het waterschap te halen. De omvang van het afgekoppelde verharde oppervlak beschouwen we als een gidsparameter voor de voortgang van ons beleid. Zie ook paragraaf 4.4 (focus op meerwaarde). Zorgplicht grondwater Te hoge grondwaterstanden kunnen leiden tot natte kruipruimten en optrekkend vocht in de woning. Dit kan gezondheidsschade tot gevolg hebben. De afgelopen jaren hebben we echter ook te maken gehad met langdurige perioden van droogte.

Hierdoor kan schade ontstaan aan funderingen en gebouwen, aan groenvoorzieningen en mogelijk ook aan infrastructuur. Daarnaast zijn tijdens perioden van droogte aanvullende kosten nodig voor het bewateren van de beplanting. Ook neemt de kans op schade aan de natuur en waterkwaliteitsproblemen toe. Zorgplicht grondwater (Omgevingswet, artikel 2.16) De gemeente draagt zorg voor het in openbaar gebied treffen van maatregelen om structureel nadelige gevolgen van de grondwaterstand voor de aan de grond gegeven bestemming zoveel mogelijk te voorkomen of te beperken, voor zover dit doelmatig is en geen taak van het waterschap of de provincie.

Verbreed Gemeentelijk Rioleringsplan (vGRP) 2025-2029

Pagina 16 van 68

Raadsbesluit

Grondwater heeft in het verleden nauwelijks tot problemen geleid. Dit komt door de geografisch gunstige ligging van onze gemeente. Er is geen sprake van structurele grondwateroverlast. We hebben in de afgelopen periode een nieuw grondwatermeetnet aangelegd om een vinger aan de pols te houden. Dit meetnet bestaat uit 37 peilbuizen. De informatie is digitaal ontsloten richting het BRO (Basis Registratie Ondergrond). Speerpunt 1: Water robuust en klimaatbestendig Om inzicht te krijgen in de kwetsbaarheid van onze gemeente met betrekking tot de effecten van klimaatverandering hebben we in 2018 al een klimaatstresstest laten uitvoeren. Deze test levert een eerste globale indruk voor de thema’s overstroming, (grond)wateroverlast, hittestress, opwarming van oppervlaktewater en droogte. Hierbij is de huidige situatie afgezet tegen de te verwachten situatie in 2050. Uit deze stresstest is destijds opgemaakt dat Bergeijk niet gevoelig is voor paalrot of bodemdaling. Wel loopt vegetatie op de relatief hoger gelegen gronden risico op verdroging. Tijdens langdurig warme periodes kan met name stilstaand oppervlaktewater sterk opwarmen. Bij een te hoge watertemperatuur gedijen (ongewenste) exotische planten en dieren, blauwalgen, ziekteverwekkers- en -verspreiders beter.

Samengevat leidt klimaatverandering tot een aantal aandachtspunten die bij herinrichting van de bovengrond kunnen worden meegenomen om water robuust en klimaatbestendig te worden. Omdat een groot deel van nog te ontwikkelen terreinen bestaat uit inbreidingen en wat lagergelegen locaties verdienen deze extra aandacht om de kans op wateroverlast in het te ontwikkelen gebied en/of de omgeving te beperken. De klimaatstresstest dient te worden geactualiseerd (om de zes jaar is een gangbare update-frequentie). Voor wat betreft het stellen van hemelwaterbergingseisen werkt de huidige werkwijze (“Beslisboom en gebiedsfactoren hemelwaterbeleid”). Ontwikkelende partijen nemen de eisen op in de bestemmingsplannen. Concrete praktische adviezen zijn erg effectief gebleken om een water robuuste inrichting te stimuleren. Om eventuele (toekomstige) discussies te voorkomen, is het wenselijk om het hemelwaterbeleid juridisch sterker te gaan verankeren en het begrip doelmatigheid beter te definiëren (wanneer is verwerking op eigen perceel écht niet mogelijk?). Mooi voorbeeld van een klimaatbestendige (her)inrichting is het project Koperteutenstraat en omgeving. Daar vangen we het hemelwater op in aantrekkelijk vormgegeven wadi’s.

Speerpunt 2: Participatie en communicatie We zijn in Bergeijk proactief op het vlak van stedelijk water en klimaatadaptatie. Participatie en communicatie binnen de FOCUS-projecten verloopt goed. Maar dit is nog onvoldoende bekend bij de buitenwereld. Door kleine en grote successen beter te vieren, straalt dit positief uit. Voor de communicatie buiten de projecten om is er nog een verbeterslag wenselijk. Door het huidige capaciteitsgebrek komt dit nog onvoldoende van de grond. Doelmatig en duurzaam beheer In zijn algemeenheid kunnen we stellen dat het voorgaande VGRP heeft geholpen in de uitvoering en de juiste dingen doen. We hebben eerst de focus gelegd op ‘weten wat we hebben’ en daarna het beheer verder op orde gebracht. Het areaal hebben we beter in beeld. Hierdoor ligt er een goede basis, die we de komende jaren verder kunnen versterken door het databeheerproces verder te optimaliseren en de juiste kennis/expertise in te schakelen. Verder hebben we goede onderhoudscontracten afgesloten en hebben we al een goede slag gemaakt richting integraal beheer.

Verbreed Gemeentelijk Rioleringsplan (vGRP) 2025-2029

Pagina 17 van 68

Raadsbesluit

Ook zijn en blijven we innovatief. Zo hebben we ons als gemeente aangesloten bij de Waterbank en deze al toegepast in een project1 waarbij het opgeslagen water is gebruikt voor het watergeven van nieuwe aanplant in plaats van grondwater op te pompen. Hiervoor hebben we een innovatief aansluitpunt gemaakt, waardoor tankwagens heel makkelijk de slang aan kunnen koppelen. Ook de brandweer kan met deze koppeling snel bluswater inzetten bij calamiteiten. Er is periodiek contact tussen waterschap en gemeente, dat werkt goed. Ook de samenwerking rondom vergunningen tussen gemeente en waterschap verloopt soepel. Aandachtspunt zijn de ruimteclaims en grondaankopen. Hier kunnen we elkaar beter vinden als we gezamenlijke doelen stellen en samen hierin keuzes maken. Keersop-Midden is een mooi voorbeeld van samen optrekken (strategische grondaankoop, werk met werk maken). Met de op handen zijnde regionale omgevingstafel (getrokken vanuit de energieregio MRE) ontstaat een plek om al in de initiatieffase grote plannen te bespreken met alle ketenpartners. Daar valt zeker winst te behalen voor borging van het waterbelang. Het waterschap stelt de komende planperiode subsidie beschikbaar om de wisselwerking tussen stedelijk en landelijk gebied beter in beeld te brengen en voor de uitvoeringsagenda klimaatadaptatie.

Personele en financiële middelen De laatste jaren is het takenpakket enorm uitgebreid terwijl de formatie niet is meegegroeid en/of andere disciplines een beroep doen op de beschikbare capaciteit. Ook het onderhoud voor bermen, sloten en duikers is tijdelijk ondergebracht bij groen, maar dient later bij water en riolering terug te komen. Verder is het van belang om het toetsingsproces en het toezicht te verbeteren/intensiveren. Door te sturen op kerntaken en capaciteit vrij te maken/te formeren, staat de organisatie beter gesteld voor de toekomstige opgaven (klimaatadaptatie, woningbouw, transities). In financieel opzicht hebben we het de afgelopen planperiode weten te redden. Maar door de recente prijsontwikkelingen en de wens om projecten een “plus” te geven voor klimaatadaptatie/leefbaarheid, komt de financiële balans steeds verder onder druk te staan. Zo leggen we nu bijvoorbeeld gescheiden riolering aan of passen we de bovengrond aan, maar financieren we dit uit vervangingsbudget. We willen toe naar een situatie waarin we de extra kosten voor scheiden van waterstromen/klimaatadaptatie opnemen in de begrotingscyclus voor projecten vanaf 2028.

Verbreed Gemeentelijk Rioleringsplan (vGRP) 2025-2029

Pagina 18 van 68

Raadsbesluit

3

Visie en ambitie

In dit hoofdstuk kijken we vooruit, beschrijven we wat we willen bereiken en laten we zien hoe we daar vanuit een goede basis en met gepaste ambities, gidsprincipes en strategieën naartoe werken. We maken hierbij onderscheid naar de basisopgave en de focus op meerwaarde. De basisopgave gaat over weten, onderhouden, monitoren en repareren. Focus op meerwaarde is een nieuw speerpunt, in lijn met BORA IV en het coalitieakkoord. Vanuit de lijn ‘Focus op meerwaarde’ dragen we bij aan bredere thema’s zoals duurzaam, circulair, klimaatadaptatie en participatie. Hiervoor werken we kansgericht.

3.1

Lange termijnvisie

De lange termijnvisie, zoals opgenomen in het voorgaande VGRP, is nog steeds van toepassing. Het bevat alle elementen, waar we ook de komende planperiode aan moeten en willen werken. “Het is 2050: de overheden, inwoners en bedrijven van Bergeijk zijn trots op wat ze hebben bereikt. De openbare ruimte is heringericht met als resultaat een aantrekkelijke groene leefomgeving die beter bestand is tegen te veel of te weinig water. Het oppervlaktewater is schoon, heeft een aantrekkende werking en versterkt de natuur. Ook op particulier terrein is er duidelijk wat veranderd. Tuinen zijn minder verhard, daken zijn vergroend en er zijn op veel plaatsen voorzieningen om overtollige neerslag zichtbaar te verwerken.” Deze lange termijnvisie is nog steeds van toepassing. Als gemeente Bergeijk willen we een goed functionerend water- en rioleringssysteem in stand houden en vanuit de zorgplichten meerwaarde creëren. Om de zorg voor riolering nu en in de toekomst betaalbaar te houden willen we toegroeien naar een situatie waarin we sterker sturen op prestaties, risico’s en kosten. Om dit te kunnen doen dient de basis op orde te zijn. De koers die we jaren geleden al hebben ingezet en die succesvol is, zetten we de komende planperiode op hoofdlijnen door, waarbij we nog meer de synergie opzoeken met het uitgangsprincipe bodem en water sturend.

Dit betekent dat wij in plaats van ons land en water aanpassen aan onze wensen, wij ons gaan aanpassen aan de grenzen van bodem en water. Dit is een transitie in de ruimtelijke ordening. Om te zorgen voor een toekomstbestendig water- en rioleringssysteem willen we hemelwater zoveel mogelijk (laten) verwerken op eigen terrein of minimaal binnen de projectgrens (tenzij transport doelmatiger is). Door hemelwater in de bodem te infiltreren benutten we de sponscapaciteit van de bodem en bouwen we een zoetwatervoorraad op om langdurig droge perioden beter te kunnen overbruggen. Het overtollige hemelwater vangen we op in de openbare ruimte, waarna we het bij voorkeur via bovengrondse blauwgroene aders afvoeren naar de beekdalen die zijn (her)ingericht voor de opvang van pieken. Met deze aders, zoals opgenomen in het waterstructuurplan, dragen we bij aan een gezonde en aantrekkelijke leefomgeving en kunnen we tevens hittestress tegengaan. We willen zoveel mogelijk activiteiten in de openbare ruimte en op particulier terrein benutten om het riolerings- en watersysteem doorlopend te verbeteren. Op deze manier groeien we in het tempo van herinrichting/herontwikkeling toe naar een toekomstbestendig systeem.

3.2

Doelen

Vanuit de wettelijke watertaken zijn we verantwoordelijk voor de kwaliteit van de openbare ruimte en het woon- en leefmilieu. De voorzieningen voor stedelijk afvalwater, regen- en grondwater dragen bij aan de bescherming van de volksgezondheid, droge voeten en schoon water en een schone (water)bodem. Met dit plan zetten we de koers uit het voorgaande VGRP voort. De doelen Verbreed Gemeentelijk Rioleringsplan (vGRP) 2025-2029

Pagina 19 van 68

Raadsbesluit

zijn hierbij vrijwel ongewijzigd gebleven, zie tabel 3.1. Kleine aanpassingen, als gevolg van nieuwe ontwikkelingen, hebben we cursief weergegeven. Vanuit deze doelstellingen dragen we (binnen de reikwijdte van de zorgplicht) bij aan met name klimaatadaptatie en de KRW en in beperkte zin aan andere ontwikkelingen zoals de energietransitie en circulaire economie. Tabel 3.1: Doelen zorgplicht riolering Zorgplicht Stedelijk afvalwater

Doelen 1. We zorgen voor de inzameling van stedelijk afvalwater

2. We zorgen voor het transport van stedelijk afvalwater

Hemelwater

Toelichting 1. Geen ongezuiverde lozingen, alle percelen zijn aangesloten op (druk)riolering of een soortgelijke voorziening. Bij nieuwbouw kiezen we voor gescheiden riolering of een duurzaam alternatief. 2. Riolen zijn voldoende ruim om afvalwater te transporteren en de gemalen hebben voldoende capaciteit. De rioleringsobjecten inspecteren, reinigen en onderhouden we periodiek. We monitoren het functioneren van het systeem.

3. We zorgen voor inzameling van overtollig hemelwater

3. Hemelwater verwerken we zoveel als mogelijk lokaal, tenzij transport doelmatiger is.

4. We zorgen voor verwerking van ingezameld hemelwater

4. We willen zo min mogelijk overtollig hemelwater naar de rwzi sturen. De voorkeursvolgorde is infiltreren, bergen, afvoeren en waar mogelijk en hygiënisch verantwoord hergebruik van hemelwater. We streven naar het scheiden van waterstromen, bovengrondse verwerking van hemelwater en het benutten van groen en wegen voor de tijdelijke opvang van extreme buien.

Grondwater

5. We zorgen dat (voor zover 5. mogelijk) het grondwater de bestemming van een gebied niet structureel belemmert.

Drinkwater

6. We dragen bij aan de bescherming van drinkwatervoorzieningen

Oppervlaktewater7. We dragen bij aan een goed functioneren van het oppervlaktewatersysteem

Als gemeente treffen we alleen maatregelen indien sprake is van structureel nadelige gevolgen. Door toetsing van waterhuishoudkundige /bouwkundige maatregelen beperken we de kans op grondwaterover- of onderlast. In hydrologisch ongeschikte gebieden willen we in principe niet bouwen. Indien wel, dient de ontwikkelende partij passende maatregelen te nemen. We houden een vinger aan de pols via monitoring.

6. We houden rekening met het gebiedsdossier en streven naar drinkwaterbesparing.

7. We dragen bij aan integrale oplossingen.

Verbreed Gemeentelijk Rioleringsplan (vGRP) 2025-2029

Pagina 20 van 68

Raadsbesluit

4

Strategie

Met het opstellen van een landelijke omgevingsvisie en regionale en gemeentelijke omgevingsvisies komt er meer samenhang op en tussen de verschillende schaalniveaus. Door de uitvoeringsstrategieën ook beter op elkaar te laten aansluiten ontstaat meer synergie en neemt de doelmatigheid van maatregelen toe. In dit hoofdstuk laten we zien hoe we met de uitoefening van onze gemeentelijke watertaken een bijdrage leveren aan de regionale principes van een klimaatbestendige inrichting.

4.1

Klimaatbestendig (her)inrichten

Richtlijnen Provincie Noord-Brabant De “Handreiking water en bodem sturend in gemeentelijke visie en plannen” van de provincie Noord Brabant omschrijft vijf principes voor een klimaatbestendig en robuust watersysteem: Basisprincipe Niet meer gebruiken dan is aangevuld In hoge gebieden water infiltreren Lage gebieden zijn natter Het systeem kan omgaan met extremen De waterkwaliteit is op orde

Toepassing in gemeentelijk beleid Streven naar hydrologisch neutraal/positief Differentiatie in hemelwaterinfiltratie Differentiatie in hemelwaterberging Kwetsbare locaties in beeld via klimaatstresstest Meten, monitoren en modelleren (Kallisto/KRW)

De gezamenlijke strategieën van Klimaatportaal Zuidoost Brabant en de “handelingsperspectieven watertransitie” van Waterschap De Dommel sluiten aan op deze basisprincipes. Uiteindelijk vinden deze Basisprincipes via de regionale principes en onze lokale strategieën een doorvertaling in ons gemeentelijk beleid. De provincie wil volgens diezelfde handreiking ook dat: • gemeenten een risicobeoordeling uitvoeren bij infiltratie van hemelwater op plekken met een historische bodemverontreiniging • de instructieregel direct lozen in grondwater in acht nemen • emissie en droogte beperken • ruimte creëren voor de toenemende hoeveelheid kabels en leidingen • een robuust watersysteem voorrang krijgt boven individuele belangen gemeenten en waterschappen meer gebiedsgericht te werk gaan. In zijn algemeenheid kunnen we stellen dat we overwegend op deze manier werken. We hanteren de bodemkaart voor infiltratiekansen en infiltratiebeperkingen en nemen de lozingsregels in acht. We handelen met het oog op emissiebeperking en spannen ons maximaal in om droogte te bestrijden. We wijzen nieuwe nutsstroken aan de randen van bebouwd gebied aan en houden drinkwaterleidingen gescheiden van warmte/energietransporttracés. Gidsprincipes Klimaatportaal Zuidoost Brabant Binnen Klimaatportaal Zuidoost Brabant hebben we door kennisuitwisseling gezamenlijk strategieën in de loop van de jaren ontwikkeld.

Deze zijn inmiddels gemeengoed geworden en kunnen we beschouwen als gidsprincipes voor aanpassing van de bestaande situatie of (her)ontwikkelingen: • We zamelen (mits doelmatig) het stedelijk afval- en hemelwater zoveel mogelijk gescheiden in en ontvlechten zo de (schone en vuile) waterstromen; • We streven ernaar om het hemelwater zoveel als mogelijk bovengronds en zichtbaar te verwerken; • We weren de lozing van hemelwater afkomstig van inrichtingen op vuilwater riolering; Verbreed Gemeentelijk Rioleringsplan (vGRP) 2025-2029

Pagina 21 van 68

Raadsbesluit

• • • • •

• • •

We betrekken de kenmerken en knelpunten van zowel het regionale (stroomgebiedsbenadering) als het stedelijke watersysteem in de omgang met hemelwater; We wentelen water- en waterbergingsopgaven niet af naar andere locaties/gebieden, tenzij dit doelmatig is; We kiezen voor robuuste (zo min mogelijk onderhoudsgevoelige) oplossingen; We gaan doelmatig en maatschappelijk kostenbewust om met de aanleg en het toekomstig beheer en onderhoud van het watersysteem; We hanteren de voorkeursvolgorde vasthouden-bergen-afvoeren voor de omgang met hemelwater: - Vasthouden: doorlatende verharding, groene daken, infiltratie in terreinverlagingen in groen, enz. - Bergen: overtollig hemelwater bergen we eerst in het stedelijk watersysteem; - Afvoeren: Pas bij volledige benutting van de berging voeren we het overtollige hemelwater af naar het regionale watersysteem; Voor grondwaterbeschermingsgebieden volgen we het provinciaal beleid conform de gebiedsdossiers; We streven via een gebiedsgerichte aanpak naar het kunnen voldoen aan de KRW; We streven naar integraal beheer van de voorzieningen in de openbare ruimte

Waterschap De Dommel Het Waterbeheerplan (WBP) 2022-2027 van Waterschap de Dommel zet koers naar een toekomstbestendige waterhuishouding in 2050. Daartoe zijn nu structurerende keuzes nodig over ons watersysteem. Het waterschap heeft daarom het “handelingsperspectief voor de watertransitie” opgesteld. Deze nota bevat doelen en handelingsperspectieven voor de omgang met water in de zogenoemde hoge koppen, flanken en beekdalen. Afbeelding 8 laat zien dat we in onze gemeente te maken hebben met alle drie de gebiedstypen. De strekking van de doelen is als volgt: Hoge koppen: structurele aanvulling van de grondwatervoorraad • Al het water infiltreert • Onttrekkingen niet meer vanzelfsprekend en worden heroverwegen • Wat schoon is moet schoon blijven (voorkomen van uitspoeling) Flanken: aan- en afvoer meer in balans bij een hoger grondwaterpeil • Stijgende grondwaterpeilen en minder beregening nodig • Grondwaterstanden en duurzaam grondgebruik zijn op elkaar afgestemd en worden vastgelegd Beekdalen: voldoende ruimte om pieken op te vangen en geen verdrogende werking op de omgeving • Systeemherstel: het wordt natter (hogere grondwaterstand), water krijgt meer ruimte (inundatie) en beken blijven stromen • De functie van het beekdal is leidend • Voorkomen van uitspoeling • Geen technische bescherming meer voor nieuwe ontwikkelingen In onze gemeente voeren we al langere tijd het beleid

dat we in principe niet In hydrologisch ongeschikte gebieden willen bouwen. Aangezien de koers van het waterschap betekent dat beekdalen natter (kunnen) worden, willen we vasthouden aan dit beleid.

Verbreed Gemeentelijk Rioleringsplan (vGRP) 2025-2029

Pagina 22 van 68

Raadsbesluit

Afbeelding 8: Indeling in hoge koppen-flanken-beekdalen

4.2

Voldoen aan de wettelijke zorgplichten

Volgens de Omgevingswet hebben we drie wettelijke zorgplichten ten aanzien van afval-, hemelen grondwater (zie bijlage 2) en een verantwoordelijkheid voor de zorgplicht drinkwater. De komende planperiode blijven we op planmatige en doelmatige wijze invulling geven aan deze zorgplichten. Op hoofdlijnen handhaven we de huidige koers en stellen deze bij om nog beter aan te sluiten bij de regionale principes van een klimaatbestendige inrichting. We blijven in dit VGRP, in lijn met de lange termijnvisie, de ingezette koers vanuit voorgaande planperioden aanhouden. We zetten vervolgstappen in gedifferentieerd (data gestuurd) beheer en continueren de samenwerking binnen Klimaatportaal Zuidoost Brabant. Om te kunnen inspelen op de effecten van klimaatverandering houden we binnen de zorgplichten meer dan voorheen rekening met extreme situaties en waar doelmatig verkleinen we de risico’s. Om (kosten)effectiever de effecten van klimaatverandering te kunnen opvangen nemen we investeringsbeslissingen in samenhang met investeringen in de openbare ruimte, tenzij dit niet doelmatig is. Door uit te gaan van gemiddelde jaarbudgetten en de voorziening te benutten om al dan niet te temporiseren kunnen we beter sturen op synergie.

Verbreed Gemeentelijk Rioleringsplan (vGRP) 2025-2029

Pagina 23 van 68

Raadsbesluit

4.2.1

Zorgplicht stedelijk afvalwater

In hoofdstuk 2 hebben we uitgelegd wat de zorgplicht stedelijk afvalwater inhoudt en welke aandachtspunten er zijn voor de komende planperiode. Met navolgende strategie zetten we de huidige koers voort. Daar waar we de koers aanpassen ten opzichte van de vorige planperiode hebben we dit aangegeven. Dit geldt met name voor de aanleg van nieuwe riolering, reiniging en inspectie en de inzet van telemetrie. Aanleg van vrij verval riolering Voor de inzameling en het transport van stedelijk afvalwater kiezen we in het geval van nieuwbouw voor de aanleg van (duurzaam) gescheiden riolering in plaats van gemengde riolering. We benutten, waar mogelijk, de bodem voor het verwerken en zuiveren van licht verontreinigd hemelwater. Alleen vuilwater of sterk verontreinigd hemelwater voeren we af naar de rwzi. Verbeterd gescheiden riolering passen we in principe niet meer toe, omdat bij dit type riolering nog relatief veel schoon regenwater naar de RWZI gaat. Dit kost energie en we willen schoon regenwater lokaal aanwenden Beheer en onderhoud van mechanische riolering Binnen gemeente Bergeijk hebben we 226 minigemalen en 35 hoofdgemalen (inclusief randvoorzieningen). De afgelopen planperiode hebben we geïnvesteerd in het renoveren van de elektromechanische onderdelen van de hoofdgemalen en randvoorzieningen en telemetrie.

Met het inzicht in de actuele status en werking van de gemalen bestaat nu een goede basis om het onderhoud en eventueel benodigde reparaties doelmatig te kunnen uitvoeren. De minigemalen zijn niet voorzien van telemetrie. Bij een eventuele storing gaat de onderhoudsdienst naar het object om de benodigde actie te ondernemen. Het onderhoud van de (mini)gemalen gebeurt op basis van BRL-inspecties (kwaliteit gestuurd onderhoud). Hoofdgemalen inspecteren we vooralsnog gemiddeld eenmaal per jaar en minigemalen gemiddeld eenmaal per twee jaar. Naast de renovatie van de hoofdgemalen hebben we ook acties ondernomen om het beheer van de mechanische riolering te optimaliseren en te verduurzamen. Zo kopen we bijvoorbeeld groene stroom in voor de stroomvoorziening van de (mini)gemalen en houden we bij de aanschaf van nieuwe pompen rekening met de mate van duurzaamheid. De komende planperiode willen we het beheer van de mechanische riolering verder optimaliseren. We willen toe naar gedifferentieerd onderhoud en beheer (data gestuurd onderhoud). De basis hiervoor is inmiddels op orde, we hebben het areaal volledig in beeld, we hebben een actueel beeld van de kwaliteitstoestand van de objecten en we hebben voor een deel inzicht in de storingsgevoeligheid en daaraan gerelateerde reparatiekosten. Het beoogde aanbrengen van telemetrie op alle minigemalen achten we niet meer doelmatig.

Alleen de hoofdgemalen en randvoorzieningen zijn voorzien van telemetrie om deze op afstand te kunnen volgen en zo nodig ingrijpen. Op plaatsen waar de belasting van de drukriolering leidt tot een ondoelmatige werking, bijvoorbeeld door de lozing van hemelwater of slib, gaan we in gesprek met de eigenaar. Indien nodig zetten we hiervoor een traject van handhaving in. Vooralsnog is er geen directe aanleiding om over te gaan op andere systemen voor de inzameling en het transport van afvalwater in het buitengebied. Op het moment dat zich vervanging aandient vervangen we drukriolering door drukriolering, tenzij een doelmatigheidsafweging anders uitwijst. Met betrekking tot alternatieve vormen van sanitatie stellen we ons terughoudend op. Alleen bewezen en robuuste technieken nemen we in overweging. Op punten waar de drukriolering uitmondt in het vrij verval rioleringssysteem ervaren we een verhoogde aantasting als het gevolg van gasvorming. Op deze punten gaan we luchtblaasvoorzieningen aanbrengen. Met deze voorzieningen beperken we de kans op een versnelde aantasting.