BORA IV 4. Beheerplan Groen

Pagina |1

Pagina |2

1. Arealen Groen is een belangrijke drager van de inrichting van de buitenruimte. Belangrijk voor leefbaarheid en vitaliteit van wijken, dorpen, platteland en regio. De opgave is om het areaal duurzaam in stand te houden. Een aanpassing van het oorspronkelijke beheerplan Groen is nodig door klimaatinvloeden, areaalwijzigingen, aanpak probleemsoorten en wijzing van de organisatie voor het groenonderhoud binnen de kom. Ca. 73% van het gemeentelijk groen bevindt zich in het buitengebied en bestaat uit ruige beplanting (bosplantsoen en houtsingels), bomen en grassen (bermen, sloten en kruidenrijk grasland). Voor de gemeentelijke bos-en natuurterreinen is een apart beheerplan opgesteld. De exploitatie bos-en natuurbeheer valt buiten de kaders van BORA IV. Omschrijving:

%:

Groen Binnen de kom

73%

Groen Buiten de kom

27%

Totaal

100%

Groen binnen- en buiten bebouwde kom 27%

73%

Groen Binnen de kom

Omschrijving:

Groen Buiten de kom

Aantal:

%:

391

1%

Standplaats bomen in de gemeente

Woon/werkgebieden

8.363

22%

1%

Buitengebied

29.644

77%

Totaal

38.398

100%

Centrumgebieden

22%

77%

Centrumgebieden

Woon/werkgebieden

Buitengebied

Pagina |3 Binnen de bebouwde kom bestaat het groen uit een grotere diversiteit aan beheertypen dan buiten de bebouwde kom. Naast bomen en een grote hoeveelheid ruige / natuurlijke beplanting en grassen (82%) is binnen de bebouwde kom ook sierbeplanting / cultuurlijke beplanting (van onder andere blokhagen, bodembedekkers, perkrozen, sierheesters en vaste planten) toegepast. De ruige / natuurlijke beplanting en grassen zijn vooral toegepast in de grotere groenstructuren en parkjes. Sierbeplanting is met name toegepast in de woonstraten. Naast de beplanting beschreven in bovenstaande paragraaf heeft de gemeente ook ca. 38.000 bomen in beheer. Ook hiervan staat het merendeel in het buitengebied. Een deel van het gemeentelijk areaal aan (laan)bomen, bermen en sloten ligt buiten de gemeentegrenzen (Valkenswaard en Eersel). Omschrijving:

%:

Heesters

18%

Ruige beplanting

13%

Grassen

69%

Totaal

100%

Verdeling beplantingstypen binnen bebouwde kom 18%

13%

69%

Heesters

Omschrijving:

%:

0-6 meter

72%

6-18 meter

16%

18-24 meter

6%

Vormboom Totaal

Ruige beplanting

Grassen

Boomklasse binnen bebouwde kom 6% 6%

6% 100%

16%

72%

0-6 meter

6-18 meter

18-24 meter

Vormboom

Pagina |4 Groen binnen de kom

Aantal:

Bomen

8.754 stuks

Natuurlijke beplanting

96.399 m2

Cultuurlijke beplanting

96.418 m2

Gras/Gazon

497.358 m2

Hagen

34.618 m2

Groen binnen de kom

Aantal:

Bomen

29.644 stuks

Natuurlijke beplanting

102.300 m2

Grassen/Bermen Cultuurlijke beplanting Hagen Retentievoorzieingen

1.806.178 m2 725 m2 1.830 m2 5 stuks

Poelen en kruidenvegetaties

110.000 m2

Sloten en duikers

157.000 m1

Sloten waterschap: ruimen maaisel

23.000 m1

Poelen en kruidenvegetaties liggen onder andere langs de beek ‘de Run’ en in het stroomgebied van beekdal de Keersop. Voorbeelden hiervan zijn het ‘Kasteelgebied’ nabij de kern Bergeijk, gebied Liskes nabij de Beekloop en langs de Fortjes-waterloop in Luyksgestel. De retentievoorzieningen maken onderdeel uit van het rioolsysteem en liggen aan de rand van de kernen. Het beheer van de groene inrichting aan de retentievoorzieningen maken onderdeel uit van het taakveld riool.

Pagina |5

2. Exploitatie Beheer kapitaalgoederen

Exploitatie

Voorziening

Investeringen

Binnen de kom Het beheer van het groenareaal binnen de bebouwde kom wordt grotendeels uitgevoerd op basis van een integraal contract met in de vorm van een bouwteamovereenkomst. Het bouwteam bestaat uit een groenaannemer, het participatiebedrijf KempenPlus en de gemeente als opdrachtgever.

Integraal contract In het contract is het groenonderhoud van alle beheergroepen (bomen, beplanting, hagen) in het groen opgenomen, inclusief zwerfvuil ruimen, leegmaken afvalbakken en bladkorven. Daarnaast is ook het onkruidbeheer op verhardingen opgenomen. Ook het snoeiwerk van de bomen binnen de bebouwde kom, welke uitgevoerd wordt door vakbekwame boomverzorgers, (European Treeworkers) is in het integrale contract opgenomen. Het onkruidbeheer op verhardingen en het leegmaken van bladkorven maakt onderdeel uit van respectievelijk het taakveld verhardingen en duurzaamheid. Buitendienst en derden De gemeentelijke Buitendienst voert taken uit, zoals het afmaaien van uitgebloeide bloembollen, en onderhouden ze bloembakken en plaatsen ze bladkorven. Tevens onderhouden ze bosjes en bermen binnen de bebouwde kom Speellocaties en rasters worden onderhouden en bij calamiteiten staan ze klaar om ondersteuning te bieden. Aannemers verzorgen het onderhoud aan het Ploegpark, hanging baskets, wadi’s en speellocaties. De rotondes worden jaarlijks gesponsord door lokale bedrijven / ondernemers. Met de inkomsten worden deze rotondes door een lokale groenondernemer onderhouden. Het onderhoudsniveau is gebaseerd op beeldkwaliteitsniveau A (centrumgebied ’t Hof en Ploegpark) en B (woongebieden, doorgaande wegen, industrieterreinen en overige gebieden*). Dit komt overeen met het rapportcijfer 7.

*= CROW publicatie 380 “Kwaliteitscatalogus Openbare Ruimte 2018

Buiten de bebouwde kom Buiten de bebouwde kom worden de werkzaamheden uitgevoerd door een diversiteit van erkende aannemers, de gemeentelijke Buitendienst en op kleine schaal door inwoners, ondernemers (agrarisch natuurbeheer) en organisaties (WBE zuidoost Kempen, Ouw Getög, IVN, Gildes). De Buitendienst levert buiten de bebouwde kom met name een bijdrage aan het onderhoud aan bermen, duikers, bomen, houtsingels, wandelpaden, rasters, bruggen en faunavoorzieningen. Daarnaast verwijderen ze zwerfvuil en afval. Zowel binnen als buiten de bebouwde kom is het beheer van invasieve soorten een uitdaging. Japanse duizendknoop komt voor in o.a. bermen, plantsoenen en bosranden. Door de locaties te isoleren, markeren en bestrijden, veelal door de eigen Buitendienst, wordt verdere verspreiding beperkt.

Pagina |6 Klimaatverandering Binnen en buiten de bebouwde kom gaan bomen en heesters dood door droogte, storm, hagel, ziekten en insectenaantastingen. Bij de inboet (het vervangen van dode beplanting) is er steeds meer aandacht voor de groeiplaatsverbetering en passende soortkeuze De vuistregel is hier ‘De juiste boom op de juiste plaats’ en de bodem is de basis. Een gezond en evenwichtig bodemleven is uitermate belangrijk. Een gezond bodemleven draagt bij aan een weerbaar gewas (boom / vegetatie) Daarnaast legt een gezonde bodem Co2 vast en zorgen ze voor de beperking van wateroverlast (sponswerking) bij hevige regenbuien. Bij drogere perioden houden ze juist water vast. Bij de boomsoortkeuze wordt gekeken welke boomsoorten geplant worden om klimaatbestendig te zijn. Ook plantvakken afdekken met organisch materiaal (mulch) met als doel om uitdroging tegen te gaan, als verbetering van de bodemstructuur en als vermindering van de onkruiddruk. Bij de soortkeuze letten we op droogteresistentie, gevoeligheid voor ziektes, de bijdrage aan ecosysteemdiensten en de bijdrage aan biodiversiteit. De aanwezige monoculturen van bomen en hagen waar mogelijk doorbreken bij vervangingsopgaven. Dat vermindert het risico op plaaginsecten en ziekten. Het aandeel van zomereik in het buitengebied is relatief hoog.

Hierdoor ontstaat er een voedselvoorraad waardoor de eikenprocessierups goed kan overleven. Op risicovolle plekken, zoals bijvoorbeeld scholen en sportverenigingen wordt goed gekeken welke boomsoorten er toegepast worden.. De zomereik heeft, net als vele andere inlandse bomen een hoge ecologische waarde. Hierdoor trekt deze soort insecten, vogels en zoogdieren aan. , Behoud is belangrijk voor een gezond en evenwichtig ecosysteem.. Een goed alternatief is wintereik. Cultivars en exoten bewijzen prima diensten. Het is een misverstand om te denken dat alleen inheemse soorten goed zijn voor de biodiversiteit. De waarde van bomen beperkt zich niet alleen tot een monetaire waarde, sierwaarde en aankleding van ruimte of beeld. De ecosysteemdiensten (afvangen fijnstof, verkoeling, waterbeheersing, CO2-vastlegging en biodiversiteit) worden steeds belangrijker. We streven naar een jaarlijkse vergroting van het areaal bomen en toename van het boomkroonvolume. Het groenareaal mag niet afnemen.

Kaders bij het beheer - Wettelijke zorgplicht: maatregelen omtrent boomveiligheid, passende verkeersmaatregelen, passende maatregelen bij bodemverontreiniging, passende maatregelen bij hinder van plaaginsecten en Arbozaken; - Natuurbescherming: zorgplicht beschermde flora en fauna, instandhouding groenareaal buiten de bebouwde kom, groencompensatie en bij de uitvoering plaagbestrijding; - Milieubeleid: zinkassen, asbest, Kaderrichtlijn water KRW, groenafval, bodemkwaliteit; - Bomen(kap)beleid: waardevolle bomenlijst, vergunningen, bomen effect analyse, afhandeling schades, aantastingen, groeiplaats en fijnstof; - Erfgoed: Mien Ruys: Ploegpark - Bloemen-en Beeldentuin - Plantsoen Pr. Beatrixstraat - plantsoen Aquino gebouw; archeologie (o.a. Kasteelgebied, oude begraafplaatsen en grafheuvels); - Schouwplicht Waterschap De Dommel: sloten en duikers; - Uitgifte snippergroen: in gebruik geven, aanpassen groen.

Pagina |7 Uitgangspunten bij de uitvoering van beheer - Geen chemische bestrijdingsmiddelen bij onkruidbestrijding, plaaginsecten en probleemkruiden. Bij invasieve exoten incidenteel toegestaan; - Inspecties blijven uitvoeren voor planmatig boombeheer; - Bladafval, maaisel (berm en sloten) en houtsnippers zoveel mogelijk gebruiken voor bodemverbetering; - Bermbeheer: in het voorjaar slechts ca.1 meter breed maaien voor behoud insectenstand en biodiversiteit. Dit met uitzondering van uitzichthoeken, hoofdwatergangen en nabij inritten. Aandacht voor probleemkruiden(o.a. Japanse duizendknoop) en rode lijstsoorten (o.a. bremraap en orchideeën); - Stimuleren en faciliteren inzameling zwerfafval.

Exploitatie Groen 1 Groenonderhoud binnen de kom 2 Groenonderhoud buiten de kom

2024

2025

2026

2027

€ 1.378.000 € 1.378.000 € 1.378.000 € 1.378.000 € 256.000

€ 259.000

€ 262.000

Totaal € 5.512.000

€ 262.000

€ 1.039.000

€ 1.634.000 € 1.637.000 € 1.640.000 € 1.640.000

€ 6.551.000

Totaal Totale exploitatie

Pagina |8

2. Voorziening Beheer kapitaalgoederen

Exploitatie

Voorziening

Investeringen

Ruimtelijke ontwikkelingen en klimaatverandering leiden tot noodzakelijke vervangingsopgaves in het groen areaal. De vervanging lift zoveel mogelijk mee met projecten gericht op wegreconstructies en wegonderhoud, rioolaanpassingen en waterberging Doormiddel van een integrale aanpak.

De projecten Groot onderhoud wegen en Groen sluiten op elkaar aan. Voor de voorziening Groen betekent dat voor de periode 2024-2027 de onderstaande uitgaven: Voorziening Groen

2024

2025

2026

2027

Totaal

1 Voorziening groen

€ 38.000

€ 31.000

€ 36.000

€ 27.000

€ 132.000

€ 38.000

€ 31.000

€ 36.000

€ 27.000

€ 132.000

Totaal Totale voorziening Voorziening Groen

Stand voorziening 01-01-…. Storting Onttrekking Stand voorziening 31-12-….

2023

2024

2025

2026

2027

€

166.000 €

125.000 €

113.000 €

108.000 €

98.000 €

97.000

€

34.000 €

26.000 €

26.000 €

26.000 €

26.000 €

26.000

€

74.000 €

38.000 €

31.000 €

36.000 €

27.000 €

34.000

€

125.000 €

113.000 €

108.000 €

98.000 €

97.000 €

89.000

2029

2030

2031

2032

2033

€

89.000 €

94.000 €

100.000 €

89.000 €

89.000 €

94.000

€

26.000 €

26.000 €

26.000 €

26.000 €

26.000 €

26.000

€

21.000 €

20.000 €

38.000 €

25.000 €

21.000 €

18.000

€

94.000 €

100.000 €

89.000 €

89.000 €

94.000 €

102.000

2035

2036

2037

2038

2039

€

102.000 €

108.000 €

78.000 €

70.000 €

67.000 €

62.000

€

26.000 €

26.000 €

26.000 €

26.000 €

26.000 €

26.000

€

19.000 €

56.000 €

34.000 €

29.000 €

31.000 €

32.000

€

108.000 €

78.000 €

70.000 €

67.000 €

62.000 €

56.000

2041

2042

2043

2044

2045

€

56.000 €

55.000 €

55.000 €

50.000 €

31.000 €

11.000

€

26.000 €

26.000 €

26.000 €

26.000 €

26.000 €

26.000

€

28.000 €

26.000 €

31.000 €

45.000 €

46.000 €

28.000

€

55.000 €

55.000 €

50.000 €

31.000 €

11.000 €

9.000

€

9.000 €

13.000

€

26.000 €

26.000

€

22.000 €

29.000

€

13.000 €

10.000

Voorziening Groen

Stand voorziening 01-01-…. Storting Onttrekking Stand voorziening 31-12-…. Voorziening Groen

Stand voorziening 01-01-…. Storting Onttrekking Stand voorziening 31-12-…. Voorziening Groen

Stand voorziening 01-01-…. Storting Onttrekking Stand voorziening 31-12-…. Voorziening Groen

Stand voorziening 01-01-…. Storting Onttrekking Stand voorziening 31-12-….

2047

2048

2028

2034

2040

2046

Pagina |9

3. Meerwaarde De opgave is om te komen tot een meer ecologisch beheer binnen de bebouwde kom en optimaliseren van het ecologisch beheer buiten de bebouwde kom. Dit bereiken we door meer klimaatadaptieve en biodiversiteitversterkende maatregelen toe te passen, open te staan voor participatie en het delen / ontwikkelen van kennis. Daarnaast monitoren we wat we bedacht hebben en sturen bij waar het nodig is. Dit wijkt deels af van het traditionele groenonderhoud op beeldkwaliteit. Vooraf is het nodig om de kennis te vergroten en meer begrip en draagvlak te krijgen voor ecologisch groenbeheer. Gerichte communicatie en educatie is nodig gericht op doelgroepen. Acties kunnen zijn: • Starten met pilot-projecten ecologisch beheer en vergroening; • Excursies naar voorbeeldprojecten; • In weekblad de Eyckelbergh en op social media ieder seizoen artikelen en tips voor de tuin plaatsen; Een dashboard ontwikkelen en inzetten. Om de prestaties op het gebied van participatie, communicatie, duurzaamheid en biodiversiteit inzichtelijker en meetbaar te maken. In de ogen van veel mensen groeien bomen vanzelf. Het belang van boomwortels en de bodem is vaak onbekend maar fundamenteel voor het behouden en optimaliseren van de vele functies welke bomen kunnen vervullen.

Bomen kunnen uiteenlopende functies vervullen, waarmee invulling gegeven kan worden aan verschillende thema’s zoals klimaatadaptatie, biodiversiteit, en waardevolle leefomgeving. Bij functies moet je denken aan: Verkoeling, energiebesparing, waterbuffering en circulariteit maar ook de variatie in ecosysteemdiensten, bodemverrijking en leefomgeving Flora en Fauna alsmede geluidswering, luchtzuivering, en tijdsbeleving. Zogenaamde ecosysteemdiensten. Om een gedegen investering, financiering en beheer van bomen te realiseren moeten de functies, de betekenis en de waarde van bomen duidelijk zijn.