Bijlage Concept Bovi - PDF 11 februari 2022.pdf

Omgevingsvisie Bergeijk Analoge versie

projectnummer 0468278.100 concept 11-2-2022

Omgevingsvisie Bergeijk Analoge versie

projectnummer 0468278.100 concept 11 februari 2022

Auteurs P. Verhoeven E. Boonman

Opdrachtgever Gemeente Bergeijk Burg. Magneestraat 1 5571 HB BERGEIJK

Gecontroleerd:

datum 11 februari 2022

beschrijving concept

vrijgave

Inhoudsopgave

Blz.

1

Inleiding

4

1.1 1.2 1.3 1.4 1.5

Algemeen Waarom een Omgevingsvisie? Totstandkoming/ verantwoording Hoe werkt de website? Contact

4 4 5 6 8

2

Kernkwaliteiten

9

2.1 2.2 2.3

Het groene karakter (tussen bossen, beken en boerenland) Het sociale karakter (een sterke verbondenheid) Het economische karakter (Kempische maakindustrie)

9 13 15

3

Opgaven

17

3.1 3.2 3.3

Leefbare dorpen (gemeenschap) Vitaal buitengebied Weerbare economieën

17 19 20

4

Onze koers

24

4.1 4.1.1 4.1.2 4.1.3 4.1.4 4.2 4.3 4.3.1 4.3.2 4.3.3

Leefbare dorpen Wonen Voorzieningen Omgevingskwaliteit (groen, water en erfgoed) Gezonde dorpen Vitaal buitengebied Sterke economische structuur Bedrijventerreinen Vestigingsklimaat Detailhandel, horeca en toerisme

24 24 26 27 29 31 33 33 35 36

5

Werken met de omgevingsvisie

38

5.1 5.2 5.3 5.4

Relatie met bestaand beleid Relatie met andere instrumenten uit de Omgevingswet Sturingsfilosofie en samenwerking Grondbeleid

38 38 39 40

6

Perspectief per dorp

41

6.1 6.2 6.3 6.4 6.5

Bergeijk ‘t Hof Bergeijk ’t Loo Luyksgestel Riethoven en Walik Weebosch

42 43 44 45 47

6.6 6.7

Westerhoven Buitengebied

48 49

De informatie die in dit rapport is opgenomen is uitsluitend bestemd voor de geadresseerde(n) en kan persoonlijke of vertrouwelijke informatie bevatten. Gebruik van deze informatie, door anderen dan de geadresseerde(n) en gebruik door hen die niet gerechtigd zijn van deze informatie kennis te nemen, is niet toegestaan. De informatie is uitsluitend bestemd om te worden gebruikt door de geadresseerde, voor het doel waarvoor dit rapport is vervaardigd. Indien u niet de geadresseerde bent of niet gerechtigd bent tot kennisneming, is openbaarmaking, vermenigvuldiging, verspreiding en/of verstrekking van deze informatie aan derden is niet toegestaan, tenzij na schriftelijke toestemming door Antea Group en wordt u verzocht de gegevens te verwijderen en direct melding te maken bij security@anteagroup.nl. Derden, zij die niet geadresseerd zijn, kunnen geen rechten aan dit rapport ontlenen, tenzij na schriftelijke toestemming door Antea Group.

Over Antea Group Antea Group is het thuis van 1500 trotse ingenieurs en adviseurs. Samen bouwen wij elke dag aan een veilige, gezonde en toekomstbestendige leefomgeving. Je vindt bij ons de allerbeste vakspecialisten van Nederland, maar ook innovatieve oplossingen op het gebied van data, sensoring en IT. Hiermee dragen wij bij aan de ontwikkeling van infra, woonwijken of waterwerken. Maar ook aan vraagstukken rondom klimaatadaptatie, energietransitie en de vervangingsopgave. Van onderzoek tot ontwerp, van realisatie tot beheer: voor elke opgave brengen wij de juiste kennis aan tafel. Wij denken kritisch mee en altijd vanuit de mindset om samen voor het beste resultaat te gaan. Op deze manier anticiperen wij op de vragen van vandaag en de oplossingen voor morgen. Al 70 jaar.

Contactgegevens Beneluxweg 125 4904 SJ OOSTERHOUT Postbus 40 4900 AA OOSTERHOUT T. E.

www.anteagroup.nl

Copyright © 2021 Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar worden gemaakt door middel van druk, fotokopie, elektronisch of op welke wijze dan ook, zonder schriftelijke toestemming van de auteurs.

1

Inleiding Aanpassingen 11-2-2022: • In deze concepttekst van de Bergeijkse Omgevingsvisie zijn de aanpassingen uit de Nota van Zienswijzen, ten opzichte van de website van de ontwerp omgevingsvisie, grijs gemarkeerd (met uitzondering van correctie van spel- of taalfoutjes); • De plekken in de tekst waar de verwijzingen (links) naar bestaand beleid zullen komen zijn voorzien van een rood sterretje: *; • De kaartaanpassingen moeten nog worden doorgevoerd. Bij de kaarten (hs 6) zijn de aanpassingen benoemd.

1.1

Algemeen In Bergeijk is het goed wonen. We hebben sterke, sociale, veilige en economisch robuuste dorpen. Onze inwoners voelen zich verbonden met hun leefomgeving en zijn hier over het algemeen zeer positief over. Bergeijk heeft dan ook veel te bieden: rust en ruimte op een steenworp afstand van de grote Brabantse steden en Brainport Eindhoven. Een gemeente met vitale bedrijven en een buitengewoon sterk verenigingsleven. Het zijn allemaal kernkwaliteiten van Bergeijk. Die kernkwaliteiten willen we graag behouden. Tegelijkertijd verandert de wereld om ons heen in razend tempo. Er zijn nieuwe maatschappelijke opgaven en wensen. Deze moeten een plek krijgen. Natuurlijk gaat dat niet vanzelf. Alleen als we daar nu over nadenken, kunnen we dit met inbreng van inwoners, ondernemers en anderen bereiken.

De Omgevingswet kent 4 instrumenten waarmee gemeenten kunnen werken: • • •

Omgevingsvisie: het gemeentelijk beleid; Omgevingsprogramma: de uitwerking/ uitvoering van beleid; Omgevingsplan: de regels voor de fysieke leefomgeving; Omgevingsvergunningen: toestemming voor activiteiten (zoals bouwen).

Om vanuit de gemeente richting te geven aan de toekomstige ontwikkeling van onze gemeente stellen we • deze omgevingsvisie op. Hierin kijken we tien tot twintig jaar vooruit. We bieden geen concrete antwoorden, maar geven richting aan wat we de komende decennia willen gaan doen, hoe we inwoners en ondernemers willen helpen bij hun plannen en hoe we de bestaande kernkwaliteiten in stand willen houden en invulling geven aan nieuwe opgaven. Deze omgevingsvisie biedt daarvoor een koers op hoofdlijnen, die via o.a. omgevingsplannen en programma’s nader uitgewerkt zal worden.

1.2

Waarom een Omgevingsvisie? De omgevingsvisie van onze gemeente geeft aan wat we belangrijk vinden in de fysieke leefomgeving. De fysieke leefomgeving is alles wat we buiten zien en voelen: bijvoorbeeld hoe onze gemeente eruit ziet, wat de kwaliteit is van de lucht en welke bedrijven er zijn. De omgevingsvisie gaat in op ambities, beleid en de samenhang tussen ruimte, water, milieu, natuur, landschap, verkeer en vervoer, wonen en werken en cultureel erfgoed.

Gemeenten zijn verplicht om voor hun grondgebied vóór 1 januari 2025 één omgevingsvisie vast te stellen. De omgevingsvisie bevat een beschrijving van wat we belangrijk vinden voor onze fysieke leefomgeving. De omgevingsvisie gaat in op ambities, doelen en de samenhang tussen de onderdelen van onze leefomgeving. De aspecten van onze omgeving waar we trots op zijn willen we graag beschermen en verbeteren. Maar we willen een antwoord geven op allerlei nieuwe opgaven die op ons afkomen. Zoals op het gebied van klimaat, vergrijzing, energie, landbouw, zorg en mobiliteit. Samen met inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties hebben we de kaders die wij belangrijk vinden voor onze fysieke leefomgeving geschetst. De visie vormt daarmee de basis voor de invulling van andere instrumenten die de Omgevingswet ons als gemeente biedt: programma's, het omgevingsplan en omgevingsvergunningen.

1.3

Totstandkoming/verantwoording De Omgevingsvisie is géén startpunt. Sterker nog, we zijn al jaren bezig met het werken aan onze leefomgeving. Het bestaand beleid is daarom als vertrekpunt genomen. Wel is de omgevingsvisie een duidelijk moment om de klokken gelijk te zetten. De maatschappij kan zien waar de gemeente in de leefomgeving op in wil zetten. Voor de totstandkoming hebben we hulp gezocht van eenieder die een steentje bij wil dragen aan de toekomst van onze dorpen. We hebben de dorpsraden en belangenverenigingen geïnterviewd om hun verhaal op te halen en mee te nemen in onze visie. We hebben ontmoetingen georganiseerd waarop iedereen welkom was om zijn of haar stem te laten horen en we hebben door een online tool (“de wijkprikker”) iedereen de gelegenheid gegeven om een bijdrage te leveren. Al die input hebben we meegenomen en -gewogen bij onze visie. Tegelijkertijd hebben we ook inzichtelijk gemaakt hoe de Bergeijkse fysieke leefomgeving er op dit moment uitziet, welke ontwikkelingen er spelen en hoe het bestaand beleid hiermee verweven is. De fysieke leefomgeving is tekstueel en visueel in beeld gebracht via een ‘lagenbenadering’: er is een gebiedsanalyse* gemaakt, die de opbouw van onze gemeente in beeld brengt, alsook de functies die daar gebruik van maken. De verschillende ‘lagen’ bestaan bijvoorbeeld uit geomorfologie, natuur, landschap, cultuurhistorie en water.

Deze analyse is de basis voor de opgaven. In aanvulling daarop is geïnventariseerd wat er allemaal op ons afkomt: klimaatverandering, vergrijzing, ontwikkelingen in de landbouw, het zijn allemaal veranderingen die ons als gemeente dwingen om keuzes te maken: waar willen we in de toekomst aan meewerken en waar niet? We hebben daarom een onafhankelijke analyse van onze leefomgeving laten maken die ons inzicht geeft in de huidige kwaliteiten van onze gemeente. Dit is een aanpak die aansluit op de aanpak die gehanteerd wordt in milieueffectrapportages, waarbij we onze koers constant spiegelen aan het milieubelang. Wat betekent uitbreiding van onze kernen? Wat betekent aanleg van nieuwe infrastructuur? Hier hebben we een breed afwegingskader in gehanteerd, wat uiteenloopt van de “traditionele” milieuaspecten tot “nieuwe” omgevingsaspecten als leefbaarheid, sociale cohesie en welzijn. Het resultaat is een integraal afgewogen visie waarbinnen alle omgevingsaspecten een volwaardige en vroegtijdige rol gespeeld hebben. Daarmee voldoet de visie aan de kaders van de Omgevingswet: De Omgevingsvisie is voor gemeenten het instrument waarin de strategische visie voor de fysieke leefomgeving voor de langere termijn is opgenomen. Op basis van de Omgevingswet bevat een Omgevingsvisie (art.

3.2 van de Omgevingswet) de volgende elementen: • de hoofdlijnen van de kwaliteit van de fysieke leefomgeving • de hoofdlijnen van de voorgenomen ontwikkeling, het gebruik, het beheer, de bescherming en het behoud van het grondgebied, en • de hoofdzaken van het beleid op alle relevante terreinen van de fysieke leefomgeving Punt 1 is ondergebracht in hoofdstuk “de kernkwaliteiten van Bergeijk” en “de Opgaven van Bergeijk”, punt 2 en 3 onder “Onze Koers”. Hiermee is invulling gegeven aan de inhoudelijke eis uit de Omgevingswet om de hoofdlijnen van het strategische beleid vorm te geven. In de gemeente Bergeijk is de afgelopen paar jaar voor veel onderwerpen het beleid geactualiseerd. Bij het opstellen van de visie is dit meegenomen en bezien of er knelpunten zijn wat betreft integraliteit. Daar waar nodig scherpen we het beleid in de visie aan of constateren we dat een nadere uitwerking nodig is. Bijvoorbeeld voor wonen, het vab-beleid en groen. Dit betekent dat grote onderdelen van het vigerend beleid in belangrijke mate geschikt zijn om

invulling te geven aan onze visie op strategisch niveau en de concrete uitwerking parallel daaraan of als uitwerking daarvan kan blijven functioneren. Er zijn op dit moment daarom geen grote, nieuwe beleidsmatige instrumenten opgenomen in de visie. Dat betekent niet dat de gemeente geen integraal beleid voor de fysieke leefomgeving gaat voeren. De hoofdlijn van dit beleid is opgenomen in deze visie, specifieke uitwerking vindt voor een aantal onderwerpen plaats in andere documenten en/of instrumenten. Om dit te verduidelijken zijn in de omgevingsvisie verwijzingen opgenomen naar het bestaand beleid. Daarnaast is een bronvermelding* opgenomen en is op een webpagina op de gemeentelijke website een overzicht van vigerende beleidstukken ondergebracht, waar in de visie naar verwezen wordt. Ook wordt aan de omgevingsvisie een uitvoeringsparagraafparagraaf toegevoegd, waaruit blijkt aan welke uitvoeringsaspecten al via het bestaand beleid gewerkt wordt.

1.4

Hoe werkt de website? Op deze website vindt u onze omgevingsvisie. We laten op een duidelijke manier zien wat we belangrijk vinden in onze gemeente en waar we naartoe willen. De website bestaat uit de volgende onderdelen: kernkwaliteiten, opgaven, onze koers en gebieden. Op de kaart ziet u de deelgebieden van de gemeente Bergeijk. De deelgebieden bestaan uit Bergeijk 't Hof, 't Loo, de verschillende dorpen; Luyksgestel, Riethoven en Walik, Weebosch, Westerhoven en het buitengebied. Een aantal tips om wegwijs te worden op onze website: - klik op het logo van gemeente Bergeijk linksboven op de pagina, op deze manier kom je terug op de hoofdpagina:

- via deze zoekbalk kun je zoeken op verschillende trefwoorden, maar kun je ook zoeken op adres (op de kaart van Bergeijk zie je dan ook een punt op de kaart verschijnen):

- je kunt klikken op de kaart van Bergeijk aan de rechterkant, wanneer je hier met je muis overheen gaat lichten de verschillende deelgebieden op, hier kun je op klikken om vervolgens meer informatie te lezen over dit gebied:

- door bij Gebieden op toon alle te klikken, verschijnen alle 7 gebieden die deel uitmaken van de omgevingsvisie:

- wanneer je op de kopjes klikt van Kernkwaliteiten, Opgaven, Onze koers en Gebieden kom je bij de algemene teksten:

1.5

Contact Op deze website kun je de omgevingsvisie van de gemeente Bergeijk bekijken. Heb jij vragen en/of opmerkingen, vul dan het onderstaande formulier in. Wij nemen zo snel mogelijk contact op. Naam Woonplaats E-mailadres Bericht

2

Kernkwaliteiten De kernkwaliteiten beschrijven hoe wij naar onze gemeente kijken. Wat zijn positieve kwaliteiten? Wat kan er beter? Wat gaat er goed? We geven een korte beschrijving van de gemeente. We diepen de kernkwaliteiten vervolgens op drie thema’s verder uit: het groene, sociale en economische karakter van Bergeijk. Dit zijn dé kernkwaliteiten van onze gemeente. De gemeente Bergeijk is een groene plattelandsgemeente in de oostelijke Kempen en hoort tot de Brainportregio. Het groene, sociale en economische karakter van Bergeijk ligt letterlijk en figuurlijk ingebed in het grotere geheel van de groene, sociale en economische aard van de Kempengemeenten. Bergeijk is een rustige, gemoedelijke, prettige woongemeente met een afwisselend landschap bestaande uit landbouwgronden, beekdalen en bossen. Bergeijk ligt ook in een regio met een uitgesproken landelijk karakter waarin, naast landbouw, natuur- en bosgebieden domineren. Deze bieden goede recreatieve mogelijkheden. De verstedelijkingsdruk is relatief klein, maar er is wel een groot tekort aan (betaalbare) woningen. In onze dorpen, buurtschappen en linten is het aantrekkelijk wonen. Bedrijvigheid komt op de bedrijventerreinen en qua hoeveelheid voornamelijk in de kern Bergeijk ‘t Hof voor. De gemeente is in noordelijke en oost- en westelijke richting met de komst van de N69 en de Diepveldenweg goed ontsloten.

Bergeijk is natuurlijk ook onderdeel van de Brainportregio Eindhoven. Als landelijke gemeente draagt Bergeijk bij aan het goede vestigingsklimaat van Brainport. We zijn de tuin van het stedelijk gebied en bieden naast recreatiemogelijkheden ook de mogelijkheid voor aantrekkelijk landelijk wonen op korte afstand van de stad. Tegelijkertijd maken enkele grote Bergeijkse bedrijven deel uit van de Kempische slimme maakindustrie die onmisbaar is voor het functioneren van Brainport. Het maken van de verbinding tussen stad en land is ook regionaal een belangrijke opgave. Tenslotte is grensgemeente Bergeijk ook de schakel naar België: op recreatief toeristisch gebied, maar ook op het punt van mobiliteit. Dat betreft met name de N69-zuid, waar nog een verbeterslag nodig is. Samengevat typeert Bergeijk zich in algemene zin als een gemeente die, hoewel dicht bij het stedelijk gebied van Eindhoven gelegen, volledig de sfeer ademt van ‘buiten’. Met als voornaamste kenmerken: • • • •

Landelijk, rust, ruimte, afwisselend landschap; Groen (veel landbouw, bos, natuur); Kempisch, gemoedelijk, Bourgondisch, sterke onderlinge verbondenheid; Rustig wonen in dorpen en een levendige kleinschalige economie.

In de gebiedsanalyse* komen deze kenmerken naar voren.

2.1

Het groene karakter (tussen bossen, beken en boerenland) Bergeijk is een groene landbouwgemeente waarin verschillende landschappen voorkomen. Samen met het karakter van de dorpen vormt het landschap de onderlegger voor het groene karakter. Grofweg kan de gemeente onderverdeeld worden in: • bossen en oude heidegronden met vennen (ook de bossen zijn vaak op voormalige heidegronden gelegen);

• •

akkercomplexen en beekdalen.

Bos, heide en natuur De gemeente Bergeijk is eigenaar van ongeveer 1.400 hectare bos en natuur. Verreweg het grootste deel is bos. Daarnaast is er wat heide en zijn er enkele vennen. Er is een aantal grotere eenheden te onderscheiden: het Postelsbos, de Einderheide, Stevensbergen, Kempervennen, Beek en Maaij, Venakkerbos en het Wandelbos. De bossen zijn haast zonder uitzondering heideontginningsbossen. Grote bosgebieden, onder andere op dekzandruggen, hebben vaak een grote landschappelijke, ecologische en recreatieve waarde, zeker als het bos hierbij afgewisseld wordt door heidevelden, vennen en landbouwenclaves. Vele bos- en struweelvogels en kleine zoogdieren vinden hier een leefgebied, vooral in de structuurrijke delen. Op de droge, hoger gelegen dekzanden in het zuidwesten en zuidoosten van de gemeente komen uitgestrekte, besloten boscomplexen voor. Akkercomplexen en boerenland Een groot gedeelte van de gemeente Bergeijk bestaat uit landbouwontginningen. Er kan onderscheid gemaakt worden in jonge heideontginningen en oude heideontginningen. De oude heideontginningen bestaan overwegend uit half gesloten agrarische landschappen. Dit landschapstype typeert zich door de afwisseling van lange en korte zichtlijnen, coulissen in de vorm van lanen en bosjes, houtwallen en singelbeplantingen. Deze landschappen zijn zeer aantrekkelijk voor routegebonden recreatie.

Oude heideontginningen zijn vooral gelegen rondom de kernen Bergeijk, Westerhoven, Riethoven en de Weebosch. Nabij de bossen ontstaat door de afwisseling van open en gesloten elementen een soort kamerstructuur. Met name de structuur nabij Riethoven is vrij uniek. Hier liggen vele bosjes en akkertjes in een sterk gemengd patroon. Jonge ontginningsgebieden bestaan in het algemeen uit open agrarische landschappen. Het betreft hier zowel heide- als beekdalontginningen. Ook grote akkercomplexen kunnen tot dit landschapstype gerekend worden. Een belangrijk landschappelijk kenmerk van dit landschapstype is de (relatieve) openheid die zo’n gebied uitstraalt. Verder worden ontginningen gekenmerkt door grote kavels en lange, rechte wegen, open linten en laanbeplantingen. Beide typen ontginningen komen in Bergeijk voor. De Pielis is een bijzondere heideontginning vanwege het vrij recente karakter van de ontginning. Ten zuidoosten van Bergeijk ligt een grotere beekdalontginning/heideontginning. Tussen Riethoven, Westerhoven en Bergeijk ligt een fraai open akkercomplex dat doorsneden wordt door twee regionale verbindingswegen. Ook tussen Luyksgestel, de Weebosch en Bergeijk ligt een open gebied met akkers. De relatief grootschalige openheid voegt een gebiedseigen kwaliteit toe aan het landschap.

Groen in de dorpen In de dorpen bestaat de groenstructuur uit bomen en hagen langs straten en kleine groenelementen en speelplekken. Daarnaast zijn er ook grotere groene gebieden in de kernen, zoals het Brouwersbos en Patersbos in Bergeijk en het Kloosterpark in Luyksgestel. Al dit groen tezamen zorgt voor het groene karakter van de woongebieden. Daarnaast is het buitengebied altijd dichtbij omdat de dorpen niet van grote omvang zijn. De groenstructuur die bijdraagt aan het typisch dorpse karakter staat wel onder druk als gevolg van inbreiding. Water De gemeente Bergeijk kent een natuurlijke afwatering via een aantal laaglandbekenstelsels. Dit betekent dat er geen sprake is van een bron maar van een oorsprongsgebied. Voeding vindt plaats door grondwater, regenwater en afstromend oppervlaktewater. Een bijzonderheid is dat zowel de Beekloop alsook de Plateaux water ontvangen uit het kanaal Bocholt-Herentals (België).

De gemeente maakt overwegend deel uit van de grotere beekstelsels van de Beerze en de Dommel. Een gedeelte van de Pielis maakt deel uit van het stroomgebied van de Nete (België). Binnen de gemeente zijn daarom deelstroomgebieden te onderscheiden, die begrensd worden door waterscheidingen. De Aa of Goorloop en het Dalemstroompje in het westen van de gemeente vormen de bovenlopen van de Groote Beerze. Het overige deel van de gemeente watert af op de Dommel. Daarin monden namelijk de Run, de Rijtjes, de Beekloop en de Keersop uit, die op hun beurt weer gevoed worden via de Zoeferloop, Bosscherweijerloop, Fortjeswaterloop en Elsenloop. Deze bovenlopen ontspringen deels in de gemeente Bergeijk en deels in België. De natuurlijke loop van de beken is in de loop der tijd op veel plaatsen aangepast. Delen zijn echter nog min of meer intact of worden weer ontwikkeld in de vorm van hermeanderingsprojecten. Een voorbeeld daarvan is de herinrichting van de Keersop ten zuiden van de kern Bergeijk. De waterkwaliteit van de beken en bovenlopen wordt onder meer beïnvloed door wateraanvoer uit bovenstrooms gelegen agrarische gebieden, zowel in Nederland als België, en lozing van overstorten van gemengde rioolstelsels uit de kernen. De bovenstaande omgevingskenmerken worden in de gebiedsanalyse* nader belicht. Omgevingskwaliteit De fysieke leefomgevingskwaliteit van de gemeente Bergeijk is hoog.

Er bestaan geen hele grote milieuknelpunten als gevolg van geluid, luchtkwaliteit, bodemkwaliteit, geur, externe veiligheid of endotoxinen *Milieuvisie. Dit neemt natuurlijk niet weg dat in sommige gevallen wel degelijk hinder ervaren kan worden.*plan van aanpak aandachtslocaties We stippen hieronder kort actuele milieuthema’s aan. •

•

•

•

•

In de gemeente Bergeijk doen zich geen grote bodemproblemen voor. In de gemeente komen zinkassen voor, maar veel is al gesaneerd. Op locaties waar nog zinkassen worden gevonden, worden deze opgeruimd als deze een gevaar vormen voor de gezondheid. In sommige gevallen mag de verontreiniging blijven liggen. Bijvoorbeeld bij graafwerkzaamheden voor kabels en leidingen (glasvezel) waar een tijdelijke uitname van de grond plaatsvindt. Deze wordt later weer teruggestort. Op het gebied van luchtkwaliteit en gezondheid zijn vooral de effecten van veehouderijen van belang. Hierbij kunnen lokaal gezondheidsrisico’s optreden. Voor fijnstof (PM10) geldt dat in de nabijheid van enkele veehouderijen (en in mindere mate bij infrastructurele verbindingen) de concentratie PM10/m3 hoger is. Op vrijwel iedere plek in de gemeente wordt voldaan aan de WHO-advieswaarden. Uit de studies naar Veehouderij en Gezondheid Omwonenden (2016/2017) bleek een verhoogde kans op longontsteking bij mensen die binnen 2 km van een geitenhouderij wonen. De oorzaak daarvan is tot op heden onbekend en wordt onderzocht. In de gemeente Bergeijk zijn drie geitenhouderijen gelegen. Realisatie van gevoelige objecten (waaronder woningen) is niet zonder nadere afweging mogelijk.

De gemeente heeft een afwegingskader opgesteld, dat gehanteerd wordt bij nieuwe ontwikkelingen binnen een afstand van 2 km tot een geitenhouderij.* Simpel gezegd zijn endotoxinen celwandresten van bacteriën. Als deze organismen afsterven komen de endotoxinen vrij. De endotoxinen binden zich aan bacterieresten, stofdeeltjes of waterdeeltjes. In deze toestand kunnen ze zich gemakkelijk in de omgeving verspreiden. Stallucht uit veehouderijen vormt de belangrijkste emissiebron van endotoxinen.*endotoxinentoetsingskader Knelpunten rondom geluid doen zich voornamelijk vooral op industrieterrein De Waterlaat en langs de grotere wegen als bijvoorbeeld de Barrier De bedrijventerreinen in de kleinere kernen veroorzaken aanmerkelijk minder hinder Daarnaast wordt met name in Riethoven geluidsoverlast vanwege vliegverkeer van Eindhoven Airport ervaren.

•

De externe veiligheidsrisico’s in de gemeente zijn beperkt. In de gemeente bevinden zich verschillende lpg-stations. Daarnaast bestaat er een verscheidenheid aan andere stationaire risicobronnen. Door de gemeente Bergeijk lopen twee buisleidingen met een externe veiligheidsindicatie.

Klimaatadaptatie Het klimaat verandert. De huidige staat van klimaatadaptiviteit is onderzocht in klimaatanalyses. *klimaatadaptatiestrategie De klimaatanalyses brengen de kwetsbaarheid van Bergeijk voor wateroverlast, hitte, droogte en overstromingen in kaart.

Figuur 2.1: klimaatadaptatieknelpunten in de gemeente Bergeijk

De conclusies uit de studie zijn als volgt: Wateroverlast • De intensiteit van buien neemt tot 2050 met 12 tot 25 % toe; • De jaarlijkse neerslag neemt in klimaatscenario WH2050 met circa 6 % toe;

•

•

Hitte • • • •

Delen van de gemeente Bergeijk worden hierdoor kwetsbaarder voor hemelwateroverlast, waaronder de kernen Bergeijk (’t loo en ’t Hof), Luyksgestel en Weebosch. Ook in het buitengebied kan hemelwateroverlast ontstaan; De kans op grondwateroverlast neemt op locaties langs oppervlaktewateren als de Keersop en de Run toe.

Van 3 tot 6 tropische (> 30° C) dagen nu naar 12 tot 15 tropische dagen in 2050; De hittestress door warme nachten neemt toe van enkele dagen tot enkele weken per jaar in 2050; Het oppervlaktewater warmt op, mogelijk met waterkwaliteitsproblemen tot gevolg; Differentiatie binnen de kernen ontstaat met name door de aan- of afwezigheid van vegetatie en verschil in verhardingsgraad.

Droogte • In de helft van het grondgebied is de vegetatie gevoelig voor verdroging als gevolg van lage grondwaterstanden; • Het neerslagtekort stijgt van 210 tot 270 mm naar 300 tot 330 mm in 2050; • Bergeijk is niet gevoelig voor bodemdaling. Indien met zand is opgehoogd, kan deze laag door droogte iets zakken; • Bergeijk is niet gevoelig voor het optreden van funderingsschade als gevolg van paalrot. Overstromingen • De plaatsgebonden overstromingskans is nul; • De waterdiepte in het geval van een overstroming varieert tussen 0 en 0,5 m; • Het overlijdensrisico als gevolg van overstroming is nul.

2.2

Het sociale karakter (een sterke verbondenheid) De sociale samenhang in de kernen van de gemeente Bergeijk is groot. In vergelijking met andere gemeenten in Nederland kan gesteld worden dat de gemeenschapszin en de wil iets voor een ander te doen groot is in de gemeente Bergeijk. Dat komt tot uiting door de grote hoeveelheid actieve verenigingen en stichtingen. Ook op de aspecten bestrijding van eenzaamheid, verleende mantelzorg en sociale samenhang scoort de gemeente hoger dan het Nederlands gemiddelde. De inclusiviteit in de gemeente Bergeijk scoort over het algemeen hoog. Jongeren hebben een relatief klein risico op een onderwijsachterstand, verzuimen weinig en verlaten de school minder vroegtijdig dan het Nederlands gemiddelde. Om inzichtelijk te maken hoe het sociale weefsel van de gemeente in elkaar zit heeft de gemeente Bergeijk in 2018 het DNA Boek opgesteld *. Het DNA Boek is een “paspoort van gevoelswaarden” en is vooral bedoeld om een goed en eerlijk beeld van de gemeente te geven. In het DNA boek is per kern opgenomen wat de sociale identiteit is. De belangrijkste beschrijvingen van de sociale structuur is hierna opgenomen. Bergeijk ‘t Hof Bergeijk ‘t Hof is een forensendorp. Autochtonen wonen hier samen met nieuwkomers. “En in de bossen wonen de rijken”.

Het plein en de aansluitend gelegen winkelstraten en terrassen geven ‘t Hof een gezellig, kleinstedelijk karakter. Een veilige, voor jonge gezinnen en ouderen zeer geschikte omgeving.

’t Hof is het centrum van de Bergeijkse zorgvoorzieningen. De vergrijzing en de daarmee gepaard gaande problematiek gaan de nog midden in het leven staande inwoners aan het hart. De sociale impact van dementerende ouderen is groot. Inwoners voelen zich geroepen iets voor elkaar te betekenen. Dat is ook een uiting van hun DNA. Het er voor elkaar zijn zit al generaties lang in hun genen. Bergeijk ’t Loo Ondanks het feit dat de inwoners van ‘t Loo pal naast de buren van ‘t Hof wonen, voelen zij zich thuis in hun eigen kern. Het dorp heeft de voorzieningen stuk voor stuk zien verdwijnen, maar het gemoedelijke karakter is gebleven. Daar tegenover worden tegenwoordig verhoudingsgewijs veel nieuwe woningen gebouwd, dus wat betreft inwonersaantallen groeit ’t Loo flink. Het gaat hierbij vaak om jongeren: zij trekken, nu er geschikte woningen beschikbaar zijn, met hun jonge gezin naar hun geboortedorp terug. Ook is er een stevige instroom van arbeidsmigranten. Luyksgestel Luyksgestel is enigszins geïsoleerd gelegen in een rustige, groene omgeving. Luyksgestel leeft van alle kernen van Bergeijk het meest naar België toe, waar het tot 1818 formeel toe behoorde. De Vlaamse mentaliteit wordt hier het meest gevonden: de mensen voelen zich hier aan elkaar verwant en op elkaar aangewezen. Luyksgestel staat het meest “op zichzelf” van de dorpen, en het voorzieningenniveau past daarbij.

Zo heeft Luyksgestel o.a. een eigen supermarkt en een eigen drogist en bakker. De Weebosch De Weebosch is wat betreft inwonersaantallen de kleinste kern van Bergeijk. Het dorp is geïsoleerd gelegen. Het DNA van de inwoners is gevormd vanuit een sterke agrarische cultuur. “Doe maar gewoon” is hier de norm. Iedereen kent iedereen en bijna dagelijks wordt er iets georganiseerd in het buurthuis. De gemeenschapszin is groot. De grootste zorg is het in stand houden van de leefbaarheid. Dit heeft te maken met het behouden en liefst verhogen van de inwoneraantallen. De gemeenschap voelt zich hier, misschien wel meer dan in andere kernen, op elkaar aangewezen. Dat verbindt de mensen. Westerhoven De mensen van Westerhoven voelen een diepe band met het dorp waarin zij wonen. Jongeren zijn vaak lid van meerdere verenigingen, fanfares, carnavals- en andere clubs. De saamhorigheid van Westerhoven is, in vergelijking met de andere kernen, misschien wel het sterkst. Westerhovenaren voelen zich uniek en anders. De inwoners van Westerhoven hebben de Kempische werkmentaliteit in hun DNA. Westerhoven vormt samen met de Kempervennen een belangrijk deel van de economische ruggengraat van gemeente Bergeijk. Riethoven Riethoven ademt de grandeur van een rijk dorp. Dat zie je aan de luxewoningen en excellente restaurants. Mensen kiezen er bewust voor hier te (gaan) wonen.

Relatief veel mensen “van buiten” wonen in het dorp. Wie wil integreren zal daar zelf de eerste stappen voor moeten zetten. Is die horde genomen, dan zijn er geen belemmeringen om te worden geaccepteerd. Het leefbaar houden van Riethoven is een veelbesproken onderwerp. De vergrijzing, het in stand houden van de basisschool, het medisch centrum, het gemeenschapshuis en de lokale supermarkt vormen een grote uitdaging. In deze problematiek uit zich het DNA van de inwoners.

2.3

Het economische karakter (Kempische maakindustrie) De gemeente Bergeijk is een gemeente met een sterk, relatief kleinschalig MKB met wortels in het lokale dorpsleven. Tezamen met agrarische, toeristische en horecaondernemers vormen zij de basis voor het economische karakter van de gemeente. Ondernemen in Bergeijk In de gemeente Bergeijk liggen verschillende bedrijventerreinen: Loonsebaan, Mortakkers, De Rijt, Leemskuilen, Het Stoom en Waterlaat. Waterlaat wordt uitgebreid met Waterlaat fase 7. De bedrijventerreinen hebben alle een relatief kleinschalig karakter. Waterlaat is een uitzondering daarop, daar is ook enige grootschaligere bedrijvigheid gelegen. Bergeijk is onderdeel van de Kempische maakindustrie en kent een aantal grotere bedrijven die toeleverancier zijn voor bijvoorbeeld ASML en DAF. De bedrijventerreinen zijn ook belangrijk voor de dorpen. Het MKB (bedrijven in de categorie midden- en kleinbedrijf) heeft een sterke relatie met de dorpen. Dat blijkt ook doordat de bedrijventerreinen er keurig bij liggen. Men voelt zich verantwoordelijk. Bergeijk kent geen gezoneerde industrieterreinen. Wel bestaat enige milieuhinder (voornamelijk door geluid, maar ook door geur) op de Waterlaat, Mortakkers en Leemskuilen. Hier zijn huizen dicht bij de bedrijven (met milieucategorie 3+) gelegen. Op de Waterlaat zijn de grootste knelpunten in het verleden al aangepakt.

In Riethoven wordt de bestaande situatie maatschappelijk geaccepteerd. Onderdeel van de bedrijventerreinprogrammering is een analyse van de vraag naar en het aanbod van bedrijfsruimte in de gemeenten in de Kempen.*kempische bedrijvenvisie De meeste bedrijventerreinen in de gemeente Bergeijk zijn op orde. Alleen bedrijventerrein de Mortakkers in Riethoven ligt volledig omsloten door woningbouw en heeft daardoor geen enkele mogelijkheid tot uitbreiding. Ook is het terrein moeilijk bereikbaar. Voor nu zijn er geen plannen voor transformatie van Mortakkers, maar wellicht dat op langere termijn vanuit de bedrijven zelf een vraag om transformatie ontstaat. Er is op de bedrijventerreinen in de gemeente relatief weinig leegstand (3 procent). De vestigingslocatie wordt door veel ondernemers een hoog cijfer toegekend, een 7,7. Over het algemeen is de vraag naar en het aanbod van bedrijfslocaties in de regio en gemeente in balans. Vestigingsklimaat Voor het vestigingsklimaat is de bereikbaarheid van belang. De gemeente Bergeijk is goed bereikbaar per auto, fiets en openbaar vervoer. Met het gereedkomen van de Diepveldenweg en de N69 is het autonetwerk goed op orde. Wel ligt er nog een opgave voor de N69 zuid als het gaat om het verbeteren van deze internationale verbinding, de verkeersveiligheid en de ruimtelijke kwaliteit van met name de grensovergang.

Veilige en snelle fietsverbindingen tussen de kernen en naar grotere kernen als Veldhoven (stedelijk gebied) ontbreken nog, maar worden al wel voorbereid. Het openbaar vervoer is robuust genoeg, met twee busverbindingen die beide tweemaal per uur naar en vanuit Bergeijk rijden. Op zowel provinciaal, regionaal als lokaal niveau wordt gewerkt aan een betere bereikbaarheid van het stedelijk gebied Eindhoven en een verandering van mobiliteitsgedrag. De Kempengemeenten Bergeijk, Bladel, Eersel en Reusel- de Mierden hebben hun visie op deze veranderende mobiliteit vastgelegd in de Mobiliteitsstrategie de Kempen*. Deze mobiliteitsstrategie maakt onderdeel uit van de Bereikbaarheidsagenda welke door de gemeenten van de Metropoolregio Eindhoven en de Provincie is opgesteld. Hierbij valt onder andere te denken aan slimmere mobiliteitsoplossingen, de ontwikkeling van een regionale mobiliteitshub nabij de A67 in Eersel, goede fietsverbindingen

van de Kempen naar het stedelijk gebied en een werkgeversaanpak waarbij samen met werkgevers wordt gekeken naar mogelijkheden voor ander mobiliteitsgedrag. Agrarische ondernemers Bergeijk is van oudsher een agrarische gemeente, met een groot aantal en verscheidenheid van typen bedrijven. De sector is sterk aan verandering onderhevig. De sector is in de 2de helft van de twintigste eeuw ook in Bergeijk op indrukwekkende wijze gegroeid. Schaalvergroting, specialisatie, product- en teeltinnovaties gecombineerd met hechte samenwerking tussen agrariërs, overheid en toeleverende en afnemende bedrijven maakten de sector sterker en sterker. De laatste decennia hebben maatschappelijke veranderingen (bijvoorbeeld de toenemende aandacht voor voedsel en gezondheid, de stijgende ongerustheid over de afname van biodiversiteit en de gevolgen van klimaatverandering voor onze leefomgeving) het speelveld veranderd. Hierdoor is de sector sterk aan verandering onderhevig. Dit is heel goed merkbaar in Bergeijk. Tussen 2000 en 2020 is er veel veranderd (bron: visie ZLTO): • Het aantal agrarische bedrijven in de gemeente is met ruim 43% afgenomen, van ruim 300 naar een kleine 200. De verwachting is dat dit aantal tot 2030 nog eens zal halveren. Dit geldt voor zowel akkerbouw als veehouderijen.

Oorzaken zijn verdienvermogen, toenemende druk door regelgeving en het aandeel agrarische bedrijven zonder opvolger. • Het areaal landbouwgrond is met 28% afgenomen. De verwachting is dat deze afnemende trend zich doorzet richting 2030. Oorzaken zijn druk op grond vanwege aanleg van wegen, natuur, woningbouw en grondgebruik voor opwekking van energie. • Het aantal landbouwdieren is in alle sectoren gedaald, met uitzondering van de geitenhouderij. De verwachting is dat de daling doorzet richting 2030, waarbij de sterkste krimp in de melkveehouderij te verwachten is. De agrarische bedrijven in onze gemeente zijn veelal familiebedrijven, satellietlocaties van agrarische bedrijven die elders zijn gevestigd komen weinig voor. De binding van bedrijven met hun directe omgeving is daardoor nog zeker aanwezig. Dat maakt ook dat de sector betrokkenheid toont in maatschappelijke opgaven. Recreatie en toerisme De gemeenten Bergeijk, Bladel, Eersel, Oirschot en Reusel-De Mierden vormen een toeristische eenheid in De Kempen. De heidevelden, vennen en bossen in combinatie met de aantrekkelijke dorpen en kernen maken de gemeente aantrekkelijk voor toerisme en recreatie. De toerismesector is een belangrijke sector voor de gemeente.

Naast de grote campings en parken kent onze gemeente ook een divers aanbod aan kleinschalige verblijfsvoorzieningen, veelal gevestigd ten zuiden van Bergeijk ’t Hof en ’t Loo. Dagrecreatieve voorzieningen komen weinig voor, dagrecreatie is met name gericht op wandelen en fietsen. In de kern Bergeijk zijn verschillende kleinschalige voorzieningen aanwezig als het Cultuurhuis Bergeijk en De Kattendans. Het aanbod aan wandel- en fietsroutes is groot. Op de eerste plaats bestaat het regionale knooppuntroutenetwerk. Daarnaast heeft gemeente Bergeijk in haar vastgestelde fietsambitie* de wens om de toeristische fietsverbinding Postel – Eersel en Kempervennen Westerhoven op te waarderen. In aanvulling daarop heeft de gemeente een groot aantal aantrekkelijke wandelroutes, waaronder de Kunst en cultuur wandelroutes, de Rietveld-wandelroutes, het luchtkasteel of recenter aangelegd, het “ommetje Ganzenbroek”.

3

De opgaven van Bergeijk Bergeijk staat er goed voor. Onze gemeente is welvarend, aantrekkelijk, concurrerend, sociaal en gezellig. Voor een gedeelte komen die kwaliteiten voort uit dat we tegengesteld zijn aan het stedelijk gebied. Hier kun je nog in rust recreëren of genieten van het landschap. We zien echter wel opgaven om onze dorpen in de toekomst ook nog leefbaar en welvarend te houden. Welke opgaven dat zijn zetten we uiteen onder de opgaven. We onderscheiden daarbij drie centrale opgaven: -

3.1

Leefbare dorpen Vitaal buitengebied Sterke economische structuur

Leefbare dorpen (gemeenschap) De dorpen van Bergeijk zijn sterke, leefbare dorpen. De waardering van inwoners maar ook bezoekers en recreanten is hoog. Tegelijkertijd zien we wel dat de leefbaarheid onder druk staat. Dat heeft vooral te maken met de individualisering en vergrijzing van de maatschappij, maar ook de krapte op de woningmarkt heeft effecten. Dat zien we onder meer terug bij sportverenigingen en gemeenschapshuizen: het wordt steeds moeilijker om de vaak al decennialang bestaande sociale structuren op dezelfde manier overeind te houden en daarmee ook de instandhouding van de bijbehorende voorzieningen. Wonen De afgelopen jaren heeft de woningmarkt grote veranderingen doorgemaakt. Van de crisis waarin de huizenmarkt zich tien jaar geleden bevond, is al lang geen sprake meer. Woningprijzen stijgen en nieuwbouwprojecten raken snel verkocht. De vraag naar woningen is zeer groot, niet alleen vanuit eigen inwoners maar ook omdat Bergeijk binnen Brainport een aantrekkelijke gemeente is om te wonen. Dit heeft ertoe geleid dat het woningaanbod in de bestaande voorraad sterk is afgenomen. Daarnaast sluit de bestaande woningvoorraad niet voldoende aan bij de vraag die er vanuit verschillende doelgroepen is. De sterke economische groei die de regio Eindhoven Brainport doormaakt, heeft dus zowel positieve als negatieve kanten voor de Bergeijkse woningmarkt.

De gemeente heeft een belangrijke rol op de woningmarkt. De Woonvisie uit 2013* heeft als uitgangspunt dat er flexibel gebouwd dient te worden voor de doelgroepen (senioren, starters, zorgbehoevenden, etc.). Daarbij geldt dat de gemeente terughoudend omgaat met nieuwe woningbouwontwikkelingen: nieuwbouw moet een groot maatschappelijk belang dienen. Wat het begrip “maatschappelijk belang” betekent is uitgewerkt in latere oplegnotities (2016 en 2017)*. Hierbij komt het erop neer dat nieuwbouw voornamelijk gericht moet zijn op de doelgroepen. De Kempische Visie op Wonen* en de Brabantse Agenda Wonen* hebben een groter accent op het versnellen van de woningbouwopgave, waarbij de focus ligt op het kwalitatief vergroten van het aanbod. We hebben als gemeente de ruimte om binnen die opgave zelf accenten te leggen. Het is duidelijk dat ook wij als gemeente een opgave hebben om de woningbouwopgave te versnellen. Omdat de gemeente veel grote huizen in het duurdere segment kent, heeft de gemeente Bergeijk in 2020 besloten tot het versoepelen van de regelgeving door het beleid Beter benutten van de bestaande woningvoorraad*. In dit pakket zitten maatregelen die het bewoners eenvoudiger maken om bestaande woningen op te splitsen of om tijdelijk in bijgebouwen te wonen.

De grote vraag naar woningen wijst op de noodzaak om nog meer te doen. Op welke manier faciliteren we vergrotingen van het woningaanbod? Hoeveel woningen bouwen we de komende decennia op welke plek? Houden we ons aan de provinciale toewijzing van 600 woningen voor de komende 10 jaar of willen we daar nog een plus bovenop zetten Wat is de typologie van de woningen? Hoe bedienen we onze doelgroepen het best? Waar willen we deze woningen plaatsen? Blijft inbreiding altijd voorkeur hebben boven uitbreiding of zien we noodzaak om uit te breiden (bijvoorbeeld om het groene karakter in onze dorpen overeind te houden en hittestress te voorkomen)? Leefbaarheid Bergeijk kent veel sportvoorzieningen en andere voorzieningen. Het aantal verenigingen is relatief hoog. In de gemeente bestaat een vrij robuust voorzieningennetwerk waarbij in iedere kern de basisvoorzieningen (basisschool, dorpshuis, sportverenigingen) aanwezig zijn. In de kleinere kernen zijn in de afgelopen decennia voorzieningen als de bakker, pinautomaten, banken, buurtsupers en slagers verdwenen. Ook de buslijn Eindhoven-Veldhoven-Bergeijk naar Luyksgestel rijdt sinds enige jaren vanwege een lage bezetting in avonduren en weekend minder frequent. In de Weebosch staan de basisvoorzieningen het meest onder druk (een sluiting van de basisschool is enige jaren geleden afgewend).

Daarnaast is ook de positie van de supermarkt in Riethoven niet volledig zeker, hebben enkele van de dorpshuizen moeite het hoofd boven water te houden en zien de sportverenigingen dat zij hun jeugdafdelingen steeds lastiger gevuld krijgen: dit probleem manifesteert zich nadrukkelijk bij Bergeijkse korfbal- en voetbalverenigingen. Momenteel overstijgt het aanbod van deze sportvoorzieningen zelfs de vraag. Naar de toekomst toe is met name de ontwikkeling van het voorzieningenniveau bepalend voor de leefbaarheidssituatie in de gemeente Bergeijk. Voorzieningen zijn steeds minder lokaal aanwezig; waardoor dorpen in het buitengebied steeds meer alleen gericht zijn op wonen. Voorzieningen worden op een andere manier geleverd, bijvoorbeeld digitaal, op afroep of op gemeentelijk of regionaal schaalniveau. Het in alle kernen overeind houden van de huidige voorzieningen is wel het uitgangspunt in het huidig beleid (dorpsontwikkelingsplannen) maar lijkt op langere termijn niet haalbaar. Het vraagt flinke investeringen om voorzieningen op niveau te houden. Daarnaast vragen gebouwde voorzieningen als gemeenschapshuizen en sporthallen om onderhoud en verduurzaming. Dat vraagt nu al om een handelingsperspectief.

Gaan we als gemeente zo lang mogelijk vasthouden aan het huidige voorzieningenniveau (wetende dat op een bepaald moment in tijd het kantelpunt optreedt)? Of gaan we nu al actief sturen op alternatieven, bijvoorbeeld door concentratie of samenvoeging van voorzieningen? Omgevingskwaliteit (groen, water en erfgoed) De dorpen van Bergeijk zijn aantrekkelijke, groene dorpen. Niet voor niets was Bergeijk in 2013 “het groenste dorp van Europa”. Het vraagt om inspanning om deze kwaliteiten te behouden. Als gevolg van bijvoorbeeld inbreiding staat de hoeveelheid en kwaliteit van het groen onder druk, terwijl dit voor welbevinden en het beperken van hittestress juist belangrijk is. Ook in het buitengebied is aandacht nodig voor de bereikbaarheid van groen en natuur, bijvoorbeeld via bestaande zandpaden. Naast groen, rust en ruimte heeft Bergeijk ook veel activiteiten te bieden op het gebied van cultuur en erfgoed. Bergeijk heeft een rijke historie die zichtbaar is in de fysieke leefomgeving. Veel oude woonhuizen en boerderijen zijn goed bewaard gebleven, en natuurlijk niet te vergeten: het erfgoed van Gerrit Rietveld. Nergens in Nederland staan op één vierkante kilometer meer ontwerpen van Rietvelds hand. De gemeente kent 49 rijksmonumenten (waarvan 11 archeologische) en 60 gemeentelijke monumenten.

Tevens zijn er tal van historische bijzonderheden die niet tot het ‘bouwkundig’ erfgoed behoren maar die zeker het beschermen waard zijn zoals middeleeuwse

bolle akkers en oude wegen- en groenstructuren. Opgaven zien we in het behoud en doorontwikkeling van deze historische kwaliteiten. Door inbreidingen in de kernen kan de hoeveelheid groen of het historisch karakter onder druk komen te staan. Dat levert regelmatig spanning op. Dat levert ook de vraag op of we als gemeente nadrukkelijker in kunnen (of moeten) zetten op de ontwikkeling van groen in de kernen. Het vraagt inspanning om de groene kwaliteiten te behouden. Ook moeten we actief aan de slag met klimaatbestendigheid. Onze openbare ruimte moet beter bestendig zijn voor de opvang van grote regenbuien, voor droogte en voor hitte. Voldoende groen en water(berging) zorgen voor het verminderen van hitte op warme dagen. Hier ligt een opgave voor zowel de openbare ruimte als voor particuliere gronden (minder verharding in tuinen). Bijkomend voordeel van meer groen is ook dat het zorgt voor een aantrekkelijke woonomgeving waar het gezond verblijven is. Verduurzaming van de bebouwde omgeving Om opwarming van de aarde en klimaatveranderingen tegen te gaan is wereldwijd afgesproken om het energieverbruik te verminderen en over te stappen op het gebruik van duurzame en hernieuwbare energiebronnen: de Energietransitie. Eén van de uitdagingen binnen die transitie is het verduurzamen van de gebouwde omgeving.

Alle gebouwen in Nederland moeten uiteindelijk verwarmd worden zonder aardgas of andere fossiele brandstoffen. Dat heet de Warmtetransitie. De weg hiernaar toe is voor Bergeijk vastgelegd in de Transitievisie Warmte*. Hierbij hebben we voor Bergeijk te maken met weinig warmtebronnen waar we uit kunnen putten en ook een boorbeperking om het grondwater te beschermen zodat het inzetten van bodemwarmte beperkt is. In Nederland zijn de wereldwijde afspraken vertaald en vastgelegd in het Klimaatakkoord met als ambitie: een volledig duurzame energievoorziening in 2050. Het klimaatakkoord bestaat uit vijf tafels: elektriciteit, mobiliteit, industrie, landbouw en landgebruik en gebouwde omgeving. Gemeenten zijn de regisseur van de tafels ‘elektriciteit’ en ‘gebouwde omgeving’ (aardgasvrij maken, isoleren en aansluiten op een duurzame warmtebron). Gezondheid Schone lucht, een goede bodem- en waterkwaliteit, maar ook een groene omgeving heeft een bewezen gunstige invloed op de gezondheid en het welbevinden van mensen. Een gezonde, veilige en schone leefomgeving vraagt ook om circulair afvalbeheer, bescherming tegen geluidhinder en het zoveel mogelijk beperken van de risico's die worden veroorzaakt door gevaarlijke stoffen. Ook de klimaatverandering heeft invloed op de leefomgeving. Hierom is vermindering van emissies van broeikasgassen nodig om onze wereld leefbaar te houden.

De uitstoot van al deze gassen heeft effect op het klimaat. Daaraan moeten we ons aanpassen om hittestress, verdroging en wateroverlast te voorkomen. Dit zijn opgaven waar zowel op mondiaal, Europees en rijksniveau aan gewerkt moet worden, maar waar we als gemeente ook zelf een steentje kunnen en moeten bijdragen.

3.2

Vitaal buitengebied Bergeijk is van oudsher een agrarische gemeente, met een groot aantal bedrijven en een grote verscheidenheid in typen bedrijven. Op basis van de maatschappelijke ‘Nooit meer honger’ oproep is na de Tweede Wereldoorlog de agrarische sector door schaalvergroting en specialisatie enorm gegroeid, ook in onze gemeente. De agrarische sector ontwikkelt zich continu en past zich aan naar aanleiding van veranderende opgaven en vragen uit de maatschappij. Deze zijn van invloed op de keuze van bedrijven die zij moeten maken om toekomstbestendig te zijn. Deze keuze wordt beïnvloed door de mogelijkheden in de markt, de persoonlijke ambities van de agrariër en de ligging van het bedrijf in de omgeving.

Als gevolg van maatschappelijke ontwikkelingen is het buitengebied in transitie. De transitie naar een landbouw die in harmonie en balans is met haar omgeving. Dit vraagt om mogelijkheden voor een economisch verdienmodel dat zorgt voor vitaliteit. Onze opgave is om de waarde van de agrarische sector breder te zien dan alleen het economisch perspectief. De agrarische sector kent ook een grote rol in de inrichting en het beheer van ons buitengebied en heeft daarmee ook sociale waarde in het kader van leefbaarheid. We moeten daarom binnen de speelruimte van wet- en regelgeving meebewegen met ontwikkelingen en ruimte bieden aan zowel toekomstbestendige bedrijven als aan de stoppende bedrijven. Ongeacht welke richting zij inslaan moeten deze inpasbaar zijn in de omgeving. We zien dat door maatschappelijke ontwikkelingen er veel opgaven liggen in ons buitengebied: meer aandacht voor voedsel en gezondheid, gevolgen van klimaatverandering op onze leefomgeving, inzicht in de schade die emissies kunnen hebben op natuur en gezondheid en ongerustheid over de afname van biodiversiteit. Hiermee moeten we als maatschappij aan de slag, het is namelijk geen zaak van de agrarische sector alleen. Deze kan wel een belangrijke bijdrage leveren, maar willen we alle maatschappelijke opgaven laten bijdragen aan een vitaal en kwalitatief sterk buitengebied dan moeten we werken aan verbinding.

Verbinding tussen landschap, natuur en landbouw, maar ook tussen omwonenden en consumenten. De opgave is om de ontwikkeling van de agrarische sector te combineren met de aanpak van andere opgaven als op het gebied van water, natuur, energie. Zó dat de vitaliteit en de kwaliteit van de leefomgeving wordt versterkt. Het buitengebied in Bergeijk is namelijk een waardevolle combinatie van agrarisch landschap en natuurlijk landschap. Dit landschap vormt een tegenhanger van het stedelijk gebied binnen de Metropoolregio Eindhoven*subregionale ontwikkelstrategie. Onze opgave is de waarde van de natuur en het landschap te behouden en versterken. We moeten daarom blijven inzetten op de aanleg van ecologische verbindingszones, het stimuleren van de aanleg van bij het gebied passende landschapselementen en landschappelijke inpassing van gebouwen en erven en het versterken van landschapsstructuren en natuurgebieden. De uitdaging is hoe we dat, met zijn allen, gaan doen. Naast agrarisch gebied kent onze gemeente grote oppervlaktes natuur. Een groot deel daarvan is bos, naast de beekdalen, de heide en de vennen. We constateren dat de kwaliteit van deze gebieden onder druk staat als gevolg van klimaatverandering en milieubelasting (zoals omschreven in de *Beheervisie klimaatslim bos- en natuurbeheer).

Het is een omvangrijke opgave om ervoor te zorgen dat de bos- en natuurgebieden een lager risico lopen op grootschalige negatieve gevolgen hiervan. Daarnaast is het wenselijk de bestaande natuur kwalitatief te versterken en vitaler te maken. Grootschalige energieopwekking Om opwarming van de aarde en klimaatveranderingen tegen te gaan is wereldwijd afgesproken om het energieverbruik te verminderen en over te stappen op het gebruik van duurzame en hernieuwbare energiebronnen: de Energietransitie. Eén van de uitdagingen binnen die transitie is het verduurzamen van de energieopwekking. Ook de Kempengemeenten hebben een opgave om grootschalig duurzame energie op te wekken en energieneutraal te worden*beleid grootschalig opwekken zonne- en windenergie.

3.3

Weerbare economieën Het is goed ondernemen in Bergeijk. Dat willen we graag zo houden. De afgelopen jaren hebben we daarom geïnvesteerd in de bereikbaarheid van Bergeijk, het mogelijk maken van uitbreidingen van onze werklocaties, het bestendigen van de detailhandel op ’t Hof en het profiteren van de toeristische potenties van de gemeente. Wel zien we uitdagingen: hoe gaan we om met verdere uitbreidingen van bedrijventerreinen? Hoe optimaliseren we het vestigingsklimaat? Hoe kunnen we ervoor zorgen dat de lokale ondernemer meer vruchten plukt van de grote hoeveelheid toeristische overnachtingen? Het zijn allemaal opgaven voor een weerbare Bergeijkse economie. Werklocaties in balans Onze bedrijven zijn over het algemeen gezond. We zijn als gemeente volwaardig onderdeel van de Brainport en een belangrijke schakel in vooral de toeleverende sector van bedrijven als ASML. Het MKB (midden- en kleinbedrijf) is sterk vertegenwoordigd in onze dorpen. Dat MKB is belangrijk, het MKB zorgt voor lokale werkgelegenheid en daarnaast zorgen de bedrijven voor “bindmiddel” in de kernen. Het behouden van die positie vinden we belangrijk. Onze bedrijven zijn honkvast en willen niet zomaar verplaatsen naar een ander dorp of zelfs buiten de gemeente. Anderzijds kan dit wel waardevolle schuifruimte opleveren waar kleinere bedrijven kunnen starten en doorgroeien.

De prognose voor werklocaties in de regio de Kempen laat voor twee scenario’s, hoog en laag, een vraag tussen de 12 en 42 hectare zien tot 2030*Kempische bedrijvenvisie. Hierbinnen zijn vooral de sectoren logistiek, hightech en voeding verantwoordelijk voor het ruimtebeslag. Andere, meer traditionele, sectoren laten een daling in aantal zien. Er wordt ook een verschuiving verwacht in vraag naar verschillende soorten werkmilieus. Op dit moment bestaan de meeste bedrijventerreinen in de Kempen uit functioneel tot middelgroot terrein. De verwachting is dat er meer vraag zal ontstaan naar bedrijventerreinen met een functioneel grootschalig werkmilieu. Bedrijven hebben de voorkeur om binnen de eigen gemeente gevestigd te blijven. Het huidige aanbod binnen het functioneel grootschalige werkmilieu is tot 2030 groot genoeg. Binnen het functioneel klein tot middelgroot werkmilieu bestaat er een extra behoefte aan ongeveer 8 hectare bedrijventerrein binnen de regio de Kempen. Binnen deze vergelijking is de ontwikkeling van Waterlaat 7 nog niet meegenomen. Dit betekent dat op dit moment de vraag naar en het aanbod van bedrijfsruimte binnen het functioneel klein tot middelgroot werkmilieu redelijk passend is.

Dit neemt echter niet weg dat het van belang is om, ook op regionaal niveau, de beschikbaarheid van bedrijfslocaties voor zowel het grootschalig, als het klein en middelgroot werkmilieu te onderzoeken. Het provinciaal beleid geeft aan dat bedrijven groter dan 5.000 m² in principe niet passen in een landelijke gemeente. Toch zijn er diverse bedrijven in de gemeente die groter willen groeien dan 5.000 m² en tegelijkertijd graag in Bergeijk willen blijven. De stap voor die bedrijven (vaak met sterke wortels in de dorpsgemeenschappen) naar een regionaal bedrijventerrein wordt door veel ondernemers als zeer onwenselijk gezien. Zij vragen ons als gemeente om ook groei boven de 5.000m² mogelijk te maken. Vestigingsklimaat Belangrijk voor het vestigingsklimaat in onze gemeente is het behoud van de bereikbaarheid en verbetering van de fietsbereikbaarheid. Daar zijn we al werk van aan het maken. Voor de fietsbereikbaarheid willen we veilige, snelle verbindingen creëren. We willen onder meer de

‘missing links’ aanvullen en bestaande fietsverbindingen die onderdeel uitmaken van de Fietsambitie* van de gemeente Bergeijk opwaarderen. Het betreft: 1. Fietsverbinding Bergeijk – Stedelijk gebied. 2. Fietsverbinding Eersel – Bergeijk. 3. Fietsverbinding Luyksgestel – Weebosch. 4. Fietsverbinding Walik – Steensel. 5. Fietsverbinding Kempervennen. 6. Fietsverbinding Witrijt.

Detailhandel De positie van de detailhandel is de afgelopen 20 jaar sterk veranderd. Waar voorheen nog in elke kern kleinschalige voorzieningen aanwezig waren, zijn deze na verloop van tijd verdwenen uit de kernen. Het profiel van commerciële voorzieningen in Bergeijk ’t Hof is ook veranderd. Door maatschappelijke ontwikkelingen, bijvoorbeeld internetverkoop, wordt de behoefte aan fysieke winkels steeds kleiner. Daarom heeft de gemeente al jaren geleden ingezet om de detailhandel te concentreren in het kernwinkelgebied. Daarmee verandert ook het beeld in de aanloopstraten (Burgemeester Magneestraat, Pankenstraat)). Opgaven liggen in het herkenbaar maken van het kernwinkelgebied als afgebakend “winkelgebied”, het voorkomen van leegstand (het gaat nu heel goed!), het benutten van kansen voor horeca, en de herinvulling van aanloopstraten.*centrumvisie en aanvullingen daarop Agrarische ondernemers De positie van agrarische ondernemers is integraal onderdeel van de vitaliteit van het buitengebied. We behandelen de positie van agrarische ondernemers daarom onder “vitaal buitengebied”. Recreatie en toerisme Er bestaan geen grote opgaven voor recreatie en toerisme.

We hebben de afgelopen jaren veel werk gemaakt van het nóg aantrekkelijker maken van onze gemeente voor toerisme, en met resultaat! Voor de grootschalige recreatieparken zien we nog kansen om meer gemeentebreed vruchten te plukken van de grote instroom van toeristen, bijvoorbeeld doordat bezoekers van De

Kempervennen een bezoek brengen aan ’t Hof of de voorzieningen in Westerhoven. Of dat de bezoekers van het toekomstige Landal Forest Village de middenstand in Luyksgestel weten te vinden. Tevens wordt ingezet op meer bezoekers (door mond-tot-mondreclame, herhaalbezoek, jaarrond bezoek en meergeneratievakanties) door in de Kempen meer dagrecreatie met beleving met hoge kwaliteit aan te bieden. Daarin ligt voor Bergeijk zeker een belangrijke opgave. Er is al relatief veel verblijfrecreatie, maar het aanbod aan dagrecreatieve voorzieningen blijft daarbij achter.*toetsingskader dag- en verblijfrecreatie de kempen Verduurzaming van de bebouwde omgeving Om opwarming van de aarde en klimaatveranderingen tegen te gaan is wereldwijd afgesproken om het energieverbruik te verminderen en over te stappen op het gebruik van duurzame en hernieuwbare energiebronnen: de Energietransitie. Eén van de uitdagingen binnen die transitie is het verduurzamen van de gebouwde omgeving. Alle gebouwen in Nederland moeten uiteindelijk verwarmd worden zonder aardgas of andere fossiele brandstoffen. Dat heet de Warmtetransitie. In Nederland zijn de wereldwijde afspraken vertaald en vastgelegd in het Klimaatakkoord met als ambitie: een volledig duurzame energievoorziening in 2050. Het klimaatakkoord bestaat uit vijf tafels: elektriciteit, mobiliteit, industrie, landbouw en landgebruik en gebouwde omgeving.

Gemeenten zijn de regisseur van de tafels ‘elektriciteit’ en ‘gebouwde omgeving’ (aardgasvrij maken, isoleren en aansluiten op een duurzame warmtebron).

4

Onze koers Uitgangspunten voor een veilige, gezonde en duurzame omgeving Samen met alle betrokkenen (burgers, bedrijven, belangenorganisaties waaronder onze dorpsen kernraden, ketenpartners etc.) willen wij werken aan een veilige, gezonde en duurzame woonen leefomgeving voor iedereen. Wij hanteren daarbij, zoals de Omgevingswet voorschrijft, het voorzorgsbeginsel, het beginsel van preventief handelen, het beginsel dat milieuaantastingen bij voorrang aan de bron bestreden moeten worden en het beginsel dat de vervuiler betaalt. We werken hieraan door bij de besluiten die we als bevoegd gezag nemen, maar ook bij ontwikkelingen waar we zelf als ontwikkelende partij aan de lat staan, te zorgen dat de veiligheid en gezondheid van de leefomgeving aanvaardbaar zijn en blijven. Hier komt het voorzorgsbeginsel naar voren: ontwikkelingen met een onaanvaardbare negatieve impact sluiten we op voorhand uit. Daarnaast willen wij initiatiefnemers van alle ruimtelijke ontwikkelingen vragen om een bijdrage te leveren aan klimaatadaptatie, natuurontwikkeling, versterking van het landschap en/of de cultuurhistorische kwaliteiten van de bebouwde en onbebouwde omgeving. Hieruit blijkt het beginsel dat milieuaantastingen bij de bron bestreden moeten worden en dat de vervuiler (degene die een eventuele negatieve impact realiseert) betaalt.