Bijlage 6 onderbouwing ETFAL herinrichting_helofytenfilter
Tekst van het document
HERINRICHTING HELOFYTENFILTER TOT KLIMAATBUFFER
GEMEENTE BERGEIJK | OVERLEG 28 MEI 2025
?
INHOUD
verhoeven de ruijter | ideeën voor stad en land
1 2
AANLEIDING + OPGAVE RUIMTELIJKE ANALYSE
3 4 5 6
RUIMTELIJKE CONCLUSIE PROGRAMMA VAN EISEN UITGANGSPUNTEN MODELLENSTUDIE
7
UITWERKEN VOORKEURSMODEL NAAR CONCEPT SO
bijlage
doel overleg: komen tot voorkeursmodel
2502_Herinrichting helofytenfilter tot klimaatbuffer | Bergeijk | 28 mei 2025 | 2
Conclusiekaart ruimtelijke analyse Water & Natuur • Keersop (N2000) • alluviaal bosje (N2000) • helofytenfilter (filterfunctie komt te vervallen) • sloten haaks op beekdal • waterplan kinderboerderij Beekdallandschap • singels haaks op Keersop • kamerstructuur • kruidenrijke graslanden • poelen • ruigere vegetatie van riet en bosjes langs Keersop • zuidzijde al afwisseling van landschap • noordzijde liggen nog kansen (t.p.v. helofytenfilter en perceel westzijde)
kinderboerderij
kasteel helofytenfilter
uitkijktoren alluviaal bosje
Cultuurhistorie • kasteel deels leesbaar gemaakt als wal t.p.v. positie gracht • watermolen niet meer zichtbaar in landschap • oude beekdallandschap deels beleefbaar Recreatieve voorzieningen • uitkijktoren • toekomstige kinderboerderij • luchtkasteel • wandelpaden en laarzenpad verhoeven de ruijter | ideeën voor stad en land
Keersop
laarzenpad
2502_Herinrichting helofytenfilter tot klimaatbuffer | Bergeijk | 28 mei 2025 | 3
Programma van eisen Waterbergingsopgave • ruimte bieden voor hemelwater uit het dorp: 6000m3 ter plaatse van planlocatie en locatie kinderboerderij Ruimte voor de beek • ruimte geven voor hermeandering (plan keersop midden) • ruimte geven voor overstroming Beleefbaar maken beekdallandschap • landschapsherstel / verbetering met historische beekdallandschap als inspiratiebron • bijdrage aan leefgebied diverse diersoorten Beleefbaar maken cultuurhistorie • zichtbaar maken gehele kasteellocatie met mogelijk inzetten voormalige gracht als extra waterbergingscapaciteit* • beleefbaar maken watermolen(landschap) als infobord/landmark/... Faciliteren recreatieve voorzieningen • recreatief doorwaadbaar maken van het gebied en aansluiten op huidige routestructuren • aansluiten op faciliteiten kinderboerderij • educatievoorzieningen bij bezienswaardigheden Overig • opnemen zwaluwtil • rekening houden met rioolleiding en bijbehorende nutskasten verhoeven de ruijter | ideeën voor stad en land
2502_Herinrichting helofytenfilter tot klimaatbuffer | Bergeijk | 28 mei 2025 | 4
Ruimtelijke uitgangspunten Ruimtelijke uitgangspunten geprojecteerd over huidige situatie
Kinderboerderij op basis van plannen verplaatsing Kinderboerderij Gemeente Bergeijk
Historische verkaveling op basis van minuutplan Stichting Eicha
Beekherstel op basis van plannen Keersop Midden Waterschap De Dommel
verhoeven de ruijter | ideeën voor stad en land
2502_Herinrichting helofytenfilter tot klimaatbuffer | Bergeijk | 28 mei 2025 | 5
Ruimtelijke uitgangspunten
? inzetten gracht
Waterberging 6000m3 verhoeven de ruijter | ideeën voor stad en land
Ruimte geven aan de beek 2502_Herinrichting helofytenfilter tot klimaatbuffer | Bergeijk | 28 mei 2025 | 6
Ruimtelijke uitgangspunten
historisch beekdallandschap als inspiratie
Beleefbaar maken beekdallandschap verhoeven de ruijter | ideeën voor stad en land
Beleefbaar maken cultuurhistorie 2502_Herinrichting helofytenfilter tot klimaatbuffer | Bergeijk | 28 mei 2025 | 7
Ruimtelijke uitgangspunten
rekening houden met rioolleiding
plaatsen zwaluwtil locatie n.t.b.
Faciliteren recreatieve voorzieningen verhoeven de ruijter | ideeën voor stad en land
Overig 2502_Herinrichting helofytenfilter tot klimaatbuffer | Bergeijk | 28 mei 2025 | 8
Ruimtelijke uitgangspunten Waterberging 6000m3
Ruimte voor de beek
Beleefbaar maken beekdallandschap historisch beekdallandschap als inspiratie Beleefbaar maken cultuurhistorie watermolen kasteel Faciliteren recreatieve voorzieningen routes + informatievoorzieningen uitkijktoren (locatie n.t.b.) watermolen kasteel Overig plaatsen zwaluwtil rekening houden met rioolleiding
verhoeven de ruijter | ideeën voor stad en land
2502_Herinrichting helofytenfilter tot klimaatbuffer | Bergeijk | 28 mei 2025 | 9
Landschapselementen beekdallandschap / heggenlandschap Meanderende beek met mozaïek van veel kleine graslandpercelen omzoomd door houtsingels gebiedseigensoorten: inlandse eik, berk, zwarte els, hazelaar, vuilboom, grauwe wilg, vlier, rode kornoelje, hondroos, Gelderse roos, vogelkers, gagel, sleedoorn en meidoorn bron: ‘Het vergeten landschap’ beekdalen in de Kempen’ + artikel HNL
elzensingels t.p.v. laaggelegen vochtige gronden • elzen langs greppel • andere houtsoorten zullen spontaan komen
knotbomen langs zandwegen en perceelsgrenzen • wilg, es, populier, els op hogere gronden eik, berk • incidenteel
houtsingels en houtkanten t.p.v. hogere, drogere gronden • inlandse eiken en berken • andere houtsoorten zullen spontaan komen of er al tussen geplant
beekbegeleiding met solitaire bomen • populier
klotputten vlakbij de beek • stilstaand water waar veen kan gaan groeien
hooiland • laaggelegen vochtige gronden
verhoeven de ruijter | ideeën voor stad en land
2502_Herinrichting helofytenfilter tot klimaatbuffer | Bergeijk | 28 mei 2025 | 10
6
verhoeven de ruijter | ideeën voor stad en land
MODELLENSTUDIE
2502_Herinrichting helofytenfilter tot klimaatbuffer | Bergeijk | 28 mei 2025 | 11
Principe waterbergingsopgave + ruimte beek + herstel beekdallandschap + recreatie
Kinderboerderij
‘Bij het slot’
Waterberging = waterbuffer Ruimte voor de beek = overstromingszone
Principe • herstel ‘oude’ beekdallandschap op kavelgrenzen • recreatieve route op oude kavelgrens • route is grens tussen waterbuffer en overstromingszone
verhoeven de ruijter | ideeën voor stad en land
2502_Herinrichting helofytenfilter tot klimaatbuffer | Bergeijk | 28 mei 2025 | 12
Principe waterbergingsopgave + ruimte beek + herstel beekdallandschap + recreatie 1. bestaande situatie
plangebied
Keersop
2. grondverzet delen afgraven en ophogen
hooiland
walletje
hooiland
Keersop
3. ruimte voor water, landschapsherstel en recreatie
verhoeven de ruijter | ideeën voor stad en land
waterberging
houtsingel +
ruimte voor dynamisch
HWA dorp
wandelpad
watersysteem
2502_Herinrichting helofytenfilter tot klimaatbuffer | Bergeijk | 28 mei 2025 | 13
Principe waterbergingsopgave + ecologie + herstel beekdallandschap
getrapt vasthouden
hooiland + waterberging verhoeven de ruijter | ideeën voor stad en land
elzensingel
hooiland + waterberging
elzensingel
hooiland
elzensingel
+ waterberging
2502_Herinrichting helofytenfilter tot klimaatbuffer | Bergeijk | 28 mei 2025 | 14
Variaties op basisprincipe ca. 7.000m3 waterberging (excl kinderboerderij en gracht)
ca. 11.000m3 waterberging (excl kinderboerderij en gracht)
ca. 11.000m3 waterberging (excl kinderboerderij en gracht)
Principe A1 • herstel ‘oude’ beekdallandschap op kavelgrenzen • recreatieve route op oude kavelgrens • route is grens tussen waterbuffer en overstromingszone
Principe A2 • herstel ‘oude’ beekdallandschap op kavelgrenzen • recreatieve route op oude kavelgrens • route door waterbuffer
Principe B • herstel ‘oude’ beekdallandschap met behoud huidige ‘verkaveling’ • recreatieve route langs de beek • route is grens tussen waterbuffer en overstromingszone
verhoeven de ruijter | ideeën voor stad en land
2502_Herinrichting helofytenfilter tot klimaatbuffer | Bergeijk | 28 mei 2025 | 15
maaiveldverlaging
Model A1 voetgangersbrug wandelpad beekbegeleidende bomen als populier
knotboom langs pad wandelpad op historische perceelsgrens
uitkijktoren elzensingel laagte t.b.v. waterberging
houtsingel hooiland zwaluwtil
onderhoudspad
bestaande bomen
bestaande nutskast riool duiding watermolen
klotput
B
A verhoeven de ruijter | ideeën voor stad en land
2502_Herinrichting helofytenfilter tot klimaatbuffer | Bergeijk | 28 mei 2025 | 16
Doorsnede A
verhoeven de ruijter | ideeën voor stad en land
Doorsnede B
verhoeven de ruijter | ideeën voor stad en land
Model A2
verhoeven de ruijter | ideeën voor stad en land
2502_Herinrichting helofytenfilter tot klimaatbuffer | Bergeijk | 28 mei 2025 | 19
Referentiebeelden
flauwe oever biedt ruimte voor water Keersop
laarzenpad
zwaluwtil
elzensingels
hooilandjes bieden ruimte aan hemelwater
spelen met water houtsingels
verhoeven de ruijter | ideeën voor stad en land
avontuurlijk spelen
2502_Herinrichting helofytenfilter tot klimaatbuffer | Bergeijk | 28 mei 2025 | 20
Model B
uitkijktoren bestaande houtsingels nieuwe elzensingels op historische perceelsgrenzen
nieuwe houtsingel
verhoeven de ruijter | ideeën voor stad en land
zwaluwtil
bestaande paden bestaande elzen
bestaande nutskast riool
bestaande bomen
duiding watermolen
2502_Herinrichting helofytenfilter tot klimaatbuffer | Bergeijk | 28 mei 2025 | 21
BIJLAGE 1 2
verhoeven de ruijter | ideeën voor stad en land
AANLEIDING + OPGAVE RUIMTELIJKE ANALYSE
2502_Herinrichting helofytenfilter tot klimaatbuffer | Bergeijk | 28 mei 2025 | 22
1
verhoeven de ruijter | ideeën voor stad en land
AANLEIDING + OPGAVE
2502_Herinrichting helofytenfilter tot klimaatbuffer | Bergeijk | 28 mei 2025 | 23
Aanleiding | Omvormen helofytenfilter tot klimaatbuffer Aanleiding • realisatie van Blauwe Ader • afwikkelen hemelwater richting beekdal de Keersop • huidige helofytenfilter verliest functie van zuiveren rioolwater • plaats maken voor ‘klimaatbuffer’: ruimte om water vast te houden en te infiltreren en indien noodzakelijk over te storten op de Keersop.
verhoeven de ruijter | ideeën voor stad en land
2502_Herinrichting helofytenfilter tot klimaatbuffer | Bergeijk | 28 mei 2025 | 24
Plangebied | Cultuurhistorisch en landschappelijk bijzondere locatie Plangebied • in plangebied ligt het helofytenfilter, samen met westelijk aangrenzende gronden (gemeente en waterschap) vormt dit het zoekgebeid voor de waterbergingszone / klimaatbuffer • ligging tussen de Hoek-Lijnt en de Keersop • cultuurhistorisch een bijzondere locatie: grenst aan plek voormalig kasteel en watermolen • noordzijde mogelijke ontwikkeling herlocatie kinderboerderij (onderdeel van blauwe ader: water zichtbaar afkoppelen naar plangebied)
verhoeven de ruijter | ideeën voor stad en land
2502_Herinrichting helofytenfilter tot klimaatbuffer | Bergeijk | 28 mei 2025 | 25
Opgave | Omvormen helofytenfilter tot klimaatbuffer Opgave Schetsontwerp+ voor een waterbergingszone. Rekening houdend met : • afkoppelingsopgave • lopende ontwikkeling herlocatie kinderboerderij • planontwikkeling herinrichting Keersop Midden • ruimtelijke en cultuurhistorische karakteristieken • bestaande natuur, beleving en gebruik
verhoeven de ruijter | ideeën voor stad en land
2502_Herinrichting helofytenfilter tot klimaatbuffer | Bergeijk | 28 mei 2025 | 26
Grondeigendommen Eigendommen • eigendom gemeente Bergeijk: helofytenfilter en westelijk aangrenzende weide • eigendom waterschap: westelijke weide + Keersop + olluviaal bosje • gronden aan de zuidzijde van de Keersop, buiten plangebied, grotendeels eigendom Staatsbosbeheer
Gemeente Bergeijk Waterschap De Dommel Eigendom Staatsbosbeheer Provincie Noord-Brabant
verhoeven de ruijter | ideeën voor stad en land
2502_Herinrichting helofytenfilter tot klimaatbuffer | Bergeijk | 28 mei 2025 | 27
Afkoppelingsopgave
6000m3
2000m3
Max. afkoppelbaar oppervlak [m2]
97.300
Bergingseis [mm/m2]
60
5
10
30
Benodigde berging [m3]
5.838
487
973
2.919
?m3
Berekende bergingscapaciteit RHDHV ca. 8000m3: • 6000m3 op noordelijke percelen (nog geen rekening gehouden met ontwikkelingen kinderboerderij) • 2000m3 t.p.v. helofytenfilter verhoeven de ruijter | ideeën voor stad en land
2502_Herinrichting helofytenfilter tot klimaatbuffer | Bergeijk | 28 mei 2025 | 28
Ontwikkeling herlocatie kinderboerderij • met laagtes voor zichtbaar vasthouden en getrapt afvoeren van hemelwater kruidenrijk gras vormt landschappelijke overgang AA
bestaande heesters en bomen struinpad met natuurlijk spelen dierenweide bestaande parkeerplaats en nieuwe voorziening voor fietsparkeren laagte voor opvang regenwater voorzijde gebouw ‘gezicht’ naar het dorp
A
terras of ruimte voor samenkomst compact gebouw met royale overstekken, gecombineerde functies achterzijde gebouw dierenuitloop entree kinderboerderij via bestaande wandelroute dierenweide behoud doorzichten op landschapskamers vanaf wandelpad bestaande heesters en bomen struinpad stapstenen of bruggetje
verhoeven de ruijter | ideeën voor stad en land
2502_Herinrichting helofytenfilter tot klimaatbuffer | Bergeijk | 28 mei 2025 | 29
Ontwikkeling herlocatie kinderboerderij | Doorsnede laag hek 1,5m op overgang naar omliggend landschap bestaande heesters en bomen hek 1,8m
struinpad door dierenweide
laagte voor opvang water
bestaande heesters en bomen kavelgrens
eventueel hek 1,8m, exacte locatie nader te bepalen bloemenrijkgras
250
420 230
10
750
1:10
A
1:1
AA
-1m
ca. 4350
3
10
1 150
dierenweide
berm
talud
berm
laag hekwerk aansluiten bij landschap
780
110 3 150 berm
pad
berm
laagte voor opvangen water
dierenweides in landschapskamers verhoeven de ruijter | ideeën voor stad en land
2502_Herinrichting helofytenfilter tot klimaatbuffer | Bergeijk | 28 mei 2025 | 30
Planontwikkeling herinrichting Keersop Midden
P
nt P
P
P
nt
P
P
P
P
edij
kels
P
k
nt Lij
P P
P PP
P P
Bork
P
else dijk
P
P
P P
P
P
P
P
t
P
aa tr ns se
ek
nt re Ba
P
P P
er
Ho
P P
P
kt
P
P
P
Borkels
P
Do
P P
P
at
edijk
P P
P
P
P
2
-5
50
P P
P
ek
P
Ho
P
P
P
P P
45
Realiseren obstakelvrije zone
46
47 43
14
a
41
46
P
P
H
P P
oek
Maaiveldverlaging 20-40 cm
P
P
rke Bo
P
lse dijk
Nog in te richten natuur
P
P
Ontoegankelijk maken voor recreanten
P
P
P
P
P
k
Hoe
P
P ww ww
straat
P P
P
P
26
P
P
P
Aanbrengen houtsingel
P
30
Bor
ing
Lij P
at ra st na lia
Ju gin nin
Ko
nas ulia in J
Lij
t Ke p
e
at ra st na
lia Ju gin Ko
at tra
P
Kon
P
P
P
P
ang
P
ra
51
klkri klk
PP
P
P
md
en
P
P
ee rb H
P
o PP eke
P
P
P
P
P P P
P
P
P
P
P
P
P
P P
P
2502_Herinrichting helofytenfilter tot klimaatbuffer | Bergeijk | 28 mei 2025 | 31 P
P
P
P
P P
P
P
P
P
P
P
P
P
P
aat
P
P
P
P
P
P
P
P
16
af
/tr
wl
18
P
P
at
tra
ek Ho P
12 lp
54
P
2a
22-2
P
R
Realiseren onderhoudsbrug
P
P P
18a
96
87
4a
riklk ri
P
ts ch
str 94
58 56
52
P
ek
Ho
re nd
85
60
Versterken recreatief punt
36
7 5 3
pe Pa
nee
92a
P
94
Mag
92
P
83 83a
-5
st
P
95
n
ter
P
90
en
vb
P
verhoeven de ruijter | ideeën voor stad en land
P
54
P
P
20
va
ees
92
vbklk
ri
11
k
gem
90
81
klk
vb
P
24
9
97
88
P
62
28
k
13
P
Brug bovenstrooms hergebruiken
P P
ht
rec
end
Pap
bk klk
25a
Hoe
t
klk
50
P
A.H
ter
D86ok
c yn
84
an
kv
c oyn
atvb
P
va
79
Bur
8a
88-8
P
ck
oyn
A.H
.Ho
ter
Dok
93
A er
86
91
kt
84
P
89
at
tra
hts
rec
end
ap nP
Do
75 80
ri vb
29
27a
23a
aa str
Omvormen waterharmonica en aanleg extra berging t.b.v. rioolwater
P
82
80a73 78
2003 2002 2001
P
64
P P
87
2
klk vb klk
klk vbklk
ri
P
tra
P
53
aat str
80
76
23
21 19
ts
sen
17 5a
15-1
vb klk
ri
vb klk
P
aat P 71
ent Bar
51
53
55
20 2007 2006 05
85
pps
vb
43
83
30
26
16
35
33
Rau
vb
27
20 2004
81
ter
62
25
55
49
ter
str
2009 08
79
78
Dok
60
19
21
48
Dok
57
76
67
74
P
45
47
23
59
nee 72
49
25
27
P
P
66
24
39
35
37
at
61
39
29
tra
63
Mag 70
41
33
rec
end
Pap 31
ens
73
75
77
at
Do
SPT
65
tra
74
67 71
van
P
81
P
k
72
ter 68
e
t Dok
69
ck
oyn
.H rA
57
46
18
12
11
13
15
28
38
34
20
79
17
nt
re
Ba
36
32
P
Oversteekvoorzieningen wandelpaden i.o.m. Pgemeente Bergeijk n.t.d. P
70
59
22
58
aat
tr hts
40
at
ra
42
23
k
vb
17
77
18
er
kt
Do
hts
ync
.Ho
A ter
32
24
26
28
30
34
19
10
rec
ees gem
a kv
36
SPT SPT SPT
20
21
nts
end
Bur
66
68
aat
str
cht
dre
pen
a nP
22
23
15
75
16
40
8
6
4
2
44
SPT
st
108
68 53a
53
39
edij
klk
klk
72
P
kels
P
klk ri vb
53
SPT SPTSPT /traf
41
n se
vb
76
51
47 45
SPT SPT
13
are
Pap
54
56
58 60
62
en
Bar
t raa
SPT
10
1
vb
78
49
29
SPT
11
73
raf
42
38
64
ter
2b/t
44
46
48
t
van 14
aat
31
aat
9
t
ns tse
71
Dok
7
5
3
1
69
ck 10 12
50
a tra
pps
oyn 8
52
67
at
80
72
74
43
27 25
rB
Rau
A.H 6
2a
kte aDaot str
eau 1
65
1a
ra 6
austraat
en
hat 3
ter
ter 4
Dok
st
10
70
33
str
eau
hat
Duc
ter
19
ke
87
85
Dokter Duchate
ar rB
Duc
63
4 52-5
17
71
83
81
79
te
ter 5
61
Dok
Dok
P 2
21
15
65
77
k Do
Dok 13
7
34
e
12
9
61
P
P
9
63
75
63
P
11
59
61
tr aus
37
25
23
59
57
55
53
51
35
57
32
49
47
hat
Duc
ter
Dok
53
P
43
41 39
37
35
33
50
rij
10
P
12a
ogelez
45
55
Ma 2
69
67
46
P
10
5
P
60 58 56
44
46
10
es
4
48
42
7
89
50
P
103
10
73
54
P
0
62
aat
1
2
86a
52
10 9
ins
Bor
20
14
11 8
Pr
P
P
12
klk
klk
6
8
98
70
P
Mar
ses
Prin
84
82
80
78
94
92
90
88
86
P
18
5
3
68
str
ijke
47
45
12
13
4 ri
k
22
6
P
P 49
P
14
klk
klk
10
4
96
64
51
15
5
76
74
11
traat
66
55
53
97
95
93
91
89
5
P
edij
P
77
75
83
81
79
87
85
in
3
P
kels
9
7
72
61
59
16
14 12
10
P
Bor
16
ple
1
P
16
P
7 5 3 1
7
17
ne
20
18
20
8
18
Ire
P
19
5
6
19
es
De V
P 65
57
ins
P
P
3
P
pt
P
ri
2001 2002 2003 2004 2005 2006
22
27
18
30
Pr
26
24
1
4
2
nin
traf
12
10
8
6
67
63
9
25
38 36
28
Prinses Marijkes
et tele
71
P
11
at
3/
16
14
Ke
P
21
15
13
tra
P
23
P
ts
10
at
P
Kleine Kept
2
40
21
ra
P
9
rie
8
st
16
34
7
rg
6
19
69
19
rd 14
32
17
5
Ma
4
20
1
21
3
17
•
Kle in
t Ke p e
08
19
ha
P
0720
23
rn
12
P
2
27 25
20 20 11 20 10 09
18
4
2
es
7 5
30
28
0620
1
ins
3
t
Kep
ine
Kle
26
20
Be
10
P
P
Pr
9
29
32
24
ins
P
11
2
22
46
44
31
34
20 20 05 20 04 20 03 02 20 01
34
P
•
36
13
32
33
Pr
50
48
P
15
Ko 35
8
52
n
42
40 38
PP
•
SPT
SPT SPT
at
P
•
SPT 17
Ju
in ing
P
•
44
ra
st
na
lia
Kle in
•
traat Lijnts
hermeandering Keersop versterken recreatief punt + wens natuurspeeltuin realiseren onderhoudsbrug maaiveldverlagingen rekening houden met onderhoudspad omvormen helofytenfilter inrichten als natuur
•
2
RUIMTELIJKE ANALYSE
• ontvangen stukken • historie • beleid • routes • gebiedsbeleving
verhoeven de ruijter | ideeën voor stad en land
2502_Herinrichting helofytenfilter tot klimaatbuffer | Bergeijk | 28 mei 2025 | 32
Ontvangen stukken •
•
input ‘Het vergeten landschap’ + Artikel ‘HNL’: Hoe heeft het landschap er werkelijk uitgezien en hoe werd het beheerd? Heggenlandschap grondradaronderzoek Kasteel Portinc
Werkgroep voo
r Geofysische
Meettechnieken
in de Archeolog
ie
Kasteel Portinc (B
ergeijk)
Afbeelding 1: Kas teel Portinc naa r sch
ets van Hans Ver
donk
1
verhoeven de ruijter | ideeën voor stad en land
2502_Herinrichting helofytenfilter tot klimaatbuffer | Bergeijk | 28 mei 2025 | 33
Historie | 15e tot 19e eeuw kasteel militaire en economische functie Door eeuwen heen heeft het kasteel verschillende functies vervuld in Bergeijk: militair: landsverdediging Tachtigjarige Oorlog (1568-1648). Onderdeel verdedigingswerken rondom Den Bosch tbv Spaanse koning • economisch: gronden en gebouwen verpacht aan lokale boeren voor agrarisch gebruik, verbouwen van gewassen en het gebruik van weiland. •
verhoeven de ruijter | ideeën voor stad en land
2502_Herinrichting helofytenfilter tot klimaatbuffer | Bergeijk | 28 mei 2025 | 34
Historie | vanaf midden 19e eeuw symbolische functie Tot zeker midden 19e eeuw kasteel in gebruik voor landbouw • Stapsgewijze verkoop en sloop • In 1843 slotgracht gedempt: einde agrarisch gebruik • Daarna symbolische functie: vormend voor historische en culturele identiteit dorp •
Kaart ca. 1839 verhoeven de ruijter | ideeën voor stad en land
2502_Herinrichting helofytenfilter tot klimaatbuffer | Bergeijk | 28 mei 2025 | 35
Historie watermolen | energie opwekken en watermanagement in middeleeuwen Molen in 12e eeuw voor het eerst benoemd • Vermoedelijk verwoest in tachtigjarige oorlog • In 1974 resten gevonden (Eicha museum) • Van energie opwekken > graan malen • Managen waterpeilen > perceelsnamen als ‘Vlieke’ en ‘kwade Vloet’ duiden hierop •
verhoeven de ruijter | ideeën voor stad en land
2502_Herinrichting helofytenfilter tot klimaatbuffer | Bergeijk | 28 mei 2025 | 36
Situatie rond 1900 | Helofytenfilter Bergeijk Hoek- Lijnt is lint dat Westerhoven met Luyksgestel verbindt • op overgang hogere zandgronden en lager gelegen beekdal • Borkelsedijk duidelijk zichtbaar • relict van kasteel te zien als landschapselement, rest verdwenen •
bron: topotijdreis verhoeven de ruijter | ideeën voor stad en land
2502_Herinrichting helofytenfilter tot klimaatbuffer | Bergeijk | 28 mei 2025 | 37
Situatie rond 1950 | Helofytenfilter Bergeijk • • •
•
Keersop ‘rechtgetrokken’ perceelsrandbeplanting verdwijnt grotere percelering, landschap ingericht voor grootschalige productie contouren veste zijn verdwenen
bron: topotijdreis verhoeven de ruijter | ideeën voor stad en land
2502_Herinrichting helofytenfilter tot klimaatbuffer | Bergeijk | 28 mei 2025 | 38
Situatie rond 1975 | Helofytenfilter Bergeijk •
• •
verdere schaalvergroting percelen + bedrijf borkelsedijk verdichting Hoek-Lijnt zicht op beekdal blijft
bron: topotijdreis verhoeven de ruijter | ideeën voor stad en land
2502_Herinrichting helofytenfilter tot klimaatbuffer | Bergeijk | 28 mei 2025 | 39
Situatie rond 2000 | Helofytenfilter Bergeijk • •
•
helofytenfilter aangelegd Keersop ter hoogte van filter, ingericht als natuurlijk beekdal deel van Borkelsedijk sluit niet meer aan op Hoek-Lijnt
bron: topotijdreis verhoeven de ruijter | ideeën voor stad en land
2502_Herinrichting helofytenfilter tot klimaatbuffer | Bergeijk | 28 mei 2025 | 40
Situatie anno nu | Helofytenfilter Bergeijk • •
Keersop meandert weer natte laagtes t.b.v. natuurherstel in beekdal ten zuiden van Keersop
bron: topotijdreis verhoeven de ruijter | ideeën voor stad en land
2502_Herinrichting helofytenfilter tot klimaatbuffer | Bergeijk | 28 mei 2025 | 41
Beleid | Omgevingsvisie en bestemmingsplan Omgevingsvisie • •
Landschappelijke en natuurlijke kwaliteit beekdal. Optimaliseren van waterhuishouding
Plangebied maakt deel uit van bredere visie om waardevolle zichtlijnen naar het beekdal te behouden en versterken.
Ruimtelijkeplannen •
Bestemming plangebied is ‘agrarisch’ en ‘natuur’.
Past wens recreatief punt en natuurspeelterrein binnen de huidige bestemmingen?
Natuur Agrarisch met waarden
bron: ruimtelijkeplannen verhoeven de ruijter | ideeën voor stad en land
2502_Herinrichting helofytenfilter tot klimaatbuffer | Bergeijk | 28 mei 2025 | 42
Abiotiek - water | Helofytenfilter Bergeijk Hoogtekaart met legger •
• •
Beekdal van de Keersop is herkenbaar in de hoogtekaart. Locatie 3: Borkelsedijk helofytenfilter is duidelijk te zien • Mogelijke locatie HWA-buffervoorziening in de hoek van Lijnt en Borkelsedijk. hoogteverschil inbeslaat plangebied ca.BEK00-H-379, 0,6mBEK00-H• De locatie (delen van) kadastraleis percelen • •
•
• 31,0
• • • •
• 31,0
•
460, BEK00-H-462, BEK00-H-722 en BEK00-H-909 (zie rood omkaderd). Het percelen zijn eigendom van de gemeente Bergeijk en Waterschap de Dommel. Op een deel van perceel H-909 is nu een niet goed functionerende VWAbuffer aanwezig met 2 overstorten (zie zwarte pijlen) met daarbij de overstorthoogte. De gemeente Bergeijk heeft concrete plannen om de VWA-buffer om te vormen naar een HWA-buffer en daarbij de 2 noordelijke percelen te betrekken. Het perceeldeel van de bestaande buffer • heeft 28,7enkelbestemmingen Natuur en Water (Buitengebied Bergeijk 2011). De noordelijke percelen hebben bestemmingen Agrarisch en Bos (Woongebieden Oost en West Bergeijk 2018). Het totale oppervlak van het zoekgebied is ca. 4,4 hectare. De perceeldelen zijn m.u.v. het bos rondom de bestaande buffer gelegen • 27,7 buiten het NNB. Het verhard oppervlak wat is aangesloten op de bestaande buffer is 9,73 ha
• 29,7 • 28,4 Maaiveld AHN4 DTM 0,5 m [m NAP]
Min.
26,55
• 27,7
• 27,9 • 28,3
• 27,6 Max. 29,02
Gemiddeld 28,09
• 27,3
• 28,1
bron: Actueel Hoogtebestand Nederland (AHN) + Waterschap de dommel verhoeven de ruijter | ideeën voor stad en land
bron: inventarisatie riolering Gemeente Bergeijk 2502_Herinrichting helofytenfilter tot klimaatbuffer | Bergeijk | 28 mei 2025 | 43
Abiotiek - water | Helofytenfilter Bergeijk Gemiddeld hoogste grondwaterstand (GHG) • •
•
het plangebied kent hoge grondwaterstanden 3: Borkelsedijk - GHG heeftLocatie invloed opde de bergingscapaciteit Enkel de berging boven GHG kan worden beschouwd als effectieve berging. De GHG na realisatie van het15cm) VO Masterplan bedraagt gemiddeld (waterschijf in het totale gebied ca. NAP 27,52 m. geen meetgegevens van westelijk deel?
Locatie 3: Borkelsedijk Binnen de kades van de bestaande buffervoorziening bedraagt het oppervlak 1,34 ha. De gemiddelde GHG bedraagt hier NAP 27,46 m. Uitgaande van de bestaande drempelhoogte van NAP 27,61 m kan hier een waterschijf van 15 cm worden gebufferd. Dit komt neer op 0,15 m x 13.400 m2 = 2.010 m3 Daarnaast zijn er mogelijkheden om de 2 noordelijk gelegen perceeldelen te benutten voor het bufferen van extra water. Het zuidelijke perceeldeel is 0,43 ha en het noordelijke perceeldeel is 0,56 ha. De gemiddelde GHG bedraagt NAP 27,81 m en NAP 27,93 m. Het maaiveld op het zuidelijke perceel is ca. NAP 28,4 m en op het noordelijke perceel NAP 28,5. Op deze percelen is daarmee met het nodige grondwerk een bufferruimte beschikbaar van ca. 0,6 m. Hierbij is echter wel de maximale drempelhoogte van de overstort een aandachtspunt. Uitgaande van een waterschijf van gem. 0,6 m en een totale oppervlakte van ca. 1 h is hier ruimte voor 6.000 m3. In het totaal is hier dus ruimte voor de berging van ca. 8.010 m3 waterberging. Hierin zijn optimalisatiemogelijkheden t.a.v. de maximale drempelhoogte. 8.010 m3 komt overeen een berging van ca. 82 mm/m2
Min.
bron: kaartenbank Provincie Noord-Brabant + Waterschap de dommel verhoeven de ruijter | ideeën voor stad en land
Max.
Gemiddeld
GHG referentie [m NAP]
27,12
27,94
27,45
GHG VO Masterplan – totaal (rood)
27,22
28,00
27,52
bron: inventarisatie riolering Gemeente Bergeijk 2502_Herinrichting helofytenfilter tot klimaatbuffer | Bergeijk | 28 mei 2025 | 44
Abiotiek - water | Helofytenfilter Bergeijk Handelingsperspectief Waterschap de Dommel • •
•
Perspectiefkaart Waterschap de Dommel
plangebied ligt op een flank en in beekdal ambitie beekdal: Voldoende ruimte om pieken op te vangen. Beekdal dat niet verdrogend werkt voor omgeving ambitie flank: Water vasthouden waar kan en afvoeren indien nodig
• •
gemengde overstorten opheffen functies volgen peil: bij hoge grondwaterstanden > natte teelten, natte natuur
Hoge kop Flank
Beekdal
Flank
Handelingsperspectief Waterschap de Dommel verhoeven de ruijter | ideeën voor stad en land
Handelingsperspectief Waterschap de Dommel 2502_Herinrichting helofytenfilter tot klimaatbuffer | Bergeijk | 28 mei 2025 | 45
Beleid | Omgevingsverordening en Cultuurhistorie Omgevingsverordening • • •
Plangebied in Groenblauwe waarden + NNB Beekdal : reservering regionale waterberging Keersop en alluviaal bosje: N2000.
Ontwikkeling mag geen negatieve invloed hebben op kwetsbare natuur: Voor N2000 gelden strenge regels voor o.a. stikstof en recreatie. Afstemming vindt plaats met Provincie en Waterschap
Cultuurhistorische Waardenkaart (Provincie NB) • •
•
Voormalige kasteel: ‘archeologisch monument’. Hoek-Lijnt en Borkelsedijk: redelijk hoge historische geografie Plangebied: ‘cultuurhistorisch waardevol gebied’.
Archeologisch onderzoek moet plaatsvinden
Interim omgevingsverordening (2022) - Rood: stedelijk gebied - Groen: Natuurnetwerk Brabant (NNB) - Blauwe arcering: groenblauwe waarden - Donkerblauw: regionale waterberging - Lichtblauw: reservering waterberging
Terrein met resten van een kasteel.
bron: Cultuurhistorische Waardenkaart herziening 2024 (Noord-brabant) verhoeven de ruijter | ideeën voor stad en land
2502_Herinrichting helofytenfilter tot klimaatbuffer | Bergeijk | 28 mei 2025 | 46
Routes en voorzieningen | plangebied midden in routenetwerk en voorzieningen plangebied ligt aan recreatieve route
Ontsluiting • gebied goed ontsloten aan doorgaande weg Hoek-Lijnt Recreatieve routes • mogelijkheden voor ommetjes vanuit de dorpsrand door het plangebied naar het beekdal en over de Keersop.
Kinderdagverblijf
herlocatie kinderboerderij
Luchtkasteel Uitkijktoren
bron: visitbrabant en googlemaps verhoeven de ruijter | ideeën voor tad en land
Voorzieningen • Diverse voorzieningen die eventuele recreatieve functie klimaatbuffer versterken zoals kinderdagverblijf, luchtkasteel, mogelijk historie watermolen, kinderboerderij en uitkijktoren
2502_Herinrichting helofytenfilter tot klimaatbuffer | Bergeijk | 28 mei 2025 | 47
Beelden uit het gebied
uitkijktoren
helofytenfilter
perceel westzijde al deels ingebruik als natuur Keersop met voetgangersbrug verhoeven de ruijter | ideeën voor stad en land
2502_Herinrichting helofytenfilter tot klimaatbuffer | Bergeijk | 28 mei 2025 | 48
Beelden uit het gebied
knotwilgen, bosjes en singels aanwezig
beplantingsstructuren op helofytenfilter padenstructuur om helofytenfilter
verhoeven de ruijter | ideeën voor stad en land
entree vanaf Borkelsedijk
2502_Herinrichting helofytenfilter tot klimaatbuffer | Bergeijk | 28 mei 2025 | 49
Vragen t.b.v. programma van eisen 1.
omgang reserveringsgebied waterberging?
2.
omgang recreatief punt + spelen i.r.t. bestemming natuur?
3.
omgang bestaande beplanting en objecten?
4.
omgang bestaande paden?
5.
omgang huidige verschijning helofytenfilter?
6.
toepassen gesloten grondbalans?
7.
.....
verhoeven de ruijter | ideeën voor stad en land
2502_Herinrichting helofytenfilter tot klimaatbuffer | Bergeijk | 28 mei 2025 | 50
Riolering | Helofytenfilter Bergeijk •
dekking 3mtr
verhoeven de ruijter | ideeën voor stad en land
2502_Herinrichting helofytenfilter tot klimaatbuffer | Bergeijk | 28 mei 2025 | 51