Bijlage 3. Onderzoeksverslag Energiestrategie Bergeijk
Tekst van het document
” “Als we zelf energie gaan opwekken zorgt dat ook voor banen. ” Onafhankelijkheid Tenslotte redeneren veel mensen vanuit hun wens om onafhankelijk te zijn van andere landen of de rest van Nederland. Recente ontwikkelingen in wereldwijde handel en conflicten spelen daarbij een belangrijke rol. “In de ideale situatie zou het heel fijn zijn als het landschap niet verandert. Maar we moeten ook prioriteiten stellen. Ik geloof dat onafhankelijk worden belangrijk is. ” 50Onderzoeksverslag Energiestrategie Bergeijk | Conclusies Realisme Ondanks hun sterke voorkeur voor volledig lokale opwek, achten de meeste mensen dat niet realistisch. Ze denken dat het niet haalbaar is om zelfvoorzienend te worden binnen voor hen nog acceptabele grenzen. Het scenario waarin er binnen Bergeijk meer wordt opgewekt dan verbruikt vinden de meesten dan ook niet wenselijk. Ze stellen dat er een combinatie nodig is van zelf opwekken en importeren. Een belangrijke kanttekening is dat de meeste geïnterviewden hierbij vanuit hun gevoel redeneren en niet concreet spreken over specifieke hoeveelheden verbruik en opbrengst. Zo vinden sommigen bijvoorbeeld ook dat er voor zonneweides moet worden gekozen in plaats van windturbines, zonder een uitgesproken besef van hoeveel hectare aan zonneweide gelijk staat aan de opbrengst van een windturbine.
“Het liefst alles zelf opwekken maar dat is waarschijnlijk niet haalbaar, elke gemeente moet zijn steentje bijdragen en een percentage zelf opwekken. ” “Zelf opwekken, dat kan toch niet? Maar het zou wel ideaal zijn. ” “Ideaal zou het helemaal zelfvoorzienend zijn maar we kunnen er niet onderuit een stukje importeren. ” 5.3 Besluitvorming en uitvoering Men verwacht van de gemeente een leidende rol vol daadkracht, regie en snelheid. 5.3.1 Mensen willen een daadkrachtige gemeente De meningen over wat er moet gebeuren lopen uiteen, alleen dat er iets moet gebeuren is een breedgedragen overtuiging. “De gemeente moet hun best gaan doen. Maar geloof dat ze dat ook wel doen. ” Regierol Veel inwoners verwachten van de gemeente daadkracht. Ze willen dat de gemeente de regie neemt, keuzes durft te maken en doorpakt. Dit schuurt wel met een aantal andere veelgehoorde eisen die ze stellen aan de gemeente, die verderop in dit hoofdstuk worden beschreven. “Gemeente, Pak de regie en ben niet bang om voorop te lopen of fouten te maken" “Er is te lang niet geïnvesteerd. Daardoor gaat het nu fout. ” “Durf initiatief te nemen, laat je niet overkomen dat je straks achterloopt. Denk ook verder dan een vierjarige termijn. Maak plannen met en toekomstperspectief. Actief je rol pakken.
” 51Onderzoeksverslag Energiestrategie Bergeijk | Conclusies Vrijheid Een kleine minderheid van de geïnterviewden moet weinig hebben van sturing en regels die hun persoonlijke vrijheid in de weg zitten. De nuance zit er in dat inwoners en ondernemers niet per se tegen de gekozen richting zijn, maar dat regels of vergunningen hen vertragen. Ook zijn er mensen die verandering vervelend vinden omdat ze hun gedrag en persoonlijke keuzes hebben gebaseerd op de oude situatie. Dit zie je bijvoorbeeld terug in de eerder genoemde klacht over terugleveringskosten bij zonnepanelen, vanuit landelijk beleid. “Ik houd niet zo van bemoeienis en gedoe met de gemeente. Vooral niet als het te lang duurt. ” “Er verandert te veel, te snel. Wel, geen subsidies, zonnepanelen, batterijen. ” “Wij willen als boeren wel wat proberen maar dan moet de gemeente wel meewerken. Dit kan door vergunningen of een financiële prikkel. ” “De overheid wil sneller dan boeren kunnen bijbenen. Boeren kunnen niet uitbreiden. ” Samenwerking Een deel van de inwoners vindt dat de gemeente de samenwerking moet aangaan met buurgemeenten en de provincie. Ze hopen dat er zo meer bereikt wordt in een kortere tijd. Een andere vorm van samenwerking wordt ook veel genoemd: die tussen de gemeente en lokale ondernemers en boeren, om plannen op een efficiënte en gedragen manier uit te voeren.
Tegelijkertijd vinden veel mensen dat energieopwekking primair in handen van de samenleving moet zijn, er mag niet veel geld aan worden verdiend door commerciële partijen. “We moeten het in Nederland zelf regelen, maar wel samen. Daarvoor moeten gemeenten samen gaan werken. Overleg met zoveel mogelijk omliggende gemeente voor structurele oplossingen. ” “Het is prima als de provincie hun plannen doordrukt, die hebben daar ook meer slagkracht voor. Laat ze maar zo snel mogelijk beslissen. ” “Er is geen man zo inventief als een boer, daarin moeten we gaan samenwerken, Door samen na te denken en te combineren kunnen we best veel bereiken. ” “Opwek is voor eigen gebruik, niet om winst te maken door energiebedrijven. ” "We hebben alles aan de markt overgelaten en kijk waar we nu staan, we moeten het weer zelf in handen hebben” 52Onderzoeksverslag Energiestrategie Bergeijk | Conclusies Compromis Zoals al eerder genoemd begrijpen de meeste mensen dat de gemeente een compromis moet maken tussen een aantal factoren en dat niet iedereen daar volledig tevreden mee kan zijn. Én dat wat nodig is, niet per definitie prettig zal zijn. “We zullen ons gedrag moeten aanpassen aan de nieuwe realiteit.
” “het is niet altijd leuk maar het moet nou eenmaal” 5.3.2 Burgers betrekken in alle fasen Tijdens het straatonderzoek gaven veel mensen als advies dat de gemeente beter naar inwoners moet luisteren. Bij doorvraag beaamden ze dat dat met het straatonderzoek en de raadpleging gebeurde. De bron van hun advies ligt dan ook al in het verleden, ze voelden zich in eerdere fasen niet voldoende gehoord of betrokken. “Trek als gemeente eerder aan de bel, neem mensen eerder mee. Wacht niet met mensen betrekken!” “Luister goed naar de inwoners, en blijf dat doen. ” “Boeren voelen zich sinds het vervallen van het windmolenplan niet meer meegenomen. ” Stille midden Daarnaast zijn er ook mensen die zich ergeren aan het in hun ogen te dominante geluid van tegenstanders, die zich verzetten tegen de komst van windmolens. Volgens hen lijkt het daardoor dat de meerderheid van de inwoners tegen de eerdere plannen waren, terwijl het ‘stille midden’ juist wel voorstander was van die plannen. “Goed dat ze deze enquête zo breed uitzetten, dan hoor je niet alleen de schreeuwerds. ” “Ik ben wel oké met het idee dat er windmolens komen in de gemeente. Maar dat durf ik niet echt uit te dragen. ” “Belachelijk dat ze zo boos waren over dat er 4 palen zouden komen! En als er straks geen stroom is staan ze er ook.
” 5.3.3 Een roep om te redeneren vanuit kennis In onze gesprekken stelden veel mensen vragen over welke technische informatie en kennis aanwezig is bij de gemeente. Ze willen weten waarop keuzes worden gebaseerd. Men betwijfelt of alle opties wel in kaart zijn gebracht en het optimale proces wordt doorlopen. “Zet professionals met échte vakkennis en gezond boerenverstand in om de strategie te maken. ” 53Onderzoeksverslag Energiestrategie Bergeijk | Conclusies “Maak een plan op basis van een berekening met een aantal variabelen zoals meetgegevens, opwekcapaciteit maar ook zaken zoals overlast, waar je een gewicht aan kunt hangen. ” Volgordelijkheid Sommige inwoners vinden de volgordelijkheid van elektrificatie vreemd. Ze stellen dat men plannen maakt om lokaal stroom op te wekken terwijl het stroomnet al vol zit. Dat geeft hen geen vertrouwen in het proces en de mensen die daarover beslissen. Volgens hen moet de stroominfrastructuur allereerst op orde worden gebracht. “Als ze windmolens gaan bouwen heb ik daar al helemaal niks meer aan want het stroomnet kan het nu al niet aan. ” “Eerst zorgen dat de infrastructuur op orde is. Die kabels liggen nog niet onder de grond. ” Meten Veel mensen vragen zich af of er gezamenlijk niet al genoeg stroom wordt opgewekt binnen de gemeente.
In feite betwijfelen ze of er binnen de gemeente behoefte is aan meer stroomopwekking of aan een betere verdeling van de beschikbare energie. Dezelfde vraag speelde eerder ook al bij lokale ondernemers. Zij kwamen daarop tot de constatering dat er geen meetgegevens beschikbaar zijn om deze vraag mee te beantwoorden. Zij zouden graag zien dat de gemeente eerst nauwkeurig in beeld brengt hoeveel stroom er wordt verbruikt per gebouw, straat, of wijk. Zo kan het toekomstige aanbod nog beter aansluiten bij de vraag. “Zouden wij voor Westerhoven niet al genoeg stroom hebben, als we delen?” “Kijk eerst naar wat er is en hoe we dat kunnen gebruiken, voordat we nieuwe dingen toevoegen. ” Alternatieven Mestvergisting, condensatorbatterijen, kleine kerncentrales, gemeentelijke verwarming: een greep uit de ideeën die burgers hebben voor energieopwekking of efficiënt gebruik. Vooral kerncentrales kwamen vaak terug als optie voor heel Nederland. Deze mensen zeggen in feite dat de gemeente alle alternatieven moet overwegen voordat er wordt beslist. “In Luyksgestel staat een mestvergister, waarom gaan we die niet meer gebruiken. ” “Kijk ook naar innovatieve oplossingen, er is veel mogelijk. Investeer in de toekomst.
” 54Onderzoeksverslag Energiestrategie Bergeijk | Conclusies 5.3.4 Meer communicatie voor meer vertrouwen in het proces Uit het voorgaande blijkt dat inwoners en ondernemers veel suggesties hebben voor het besluitvormingsproces. Ze hebben ideeën over wat de gemeente zou moeten verkennen aan alternatieven, en op welke berekeningen en kennis van zaken ze hun besluiten moeten baseren. Bij onze tussentijdse terugkoppeling aan de gemeente bleek dat dergelijke ideeën wel degelijk zijn onderzocht. Blijkbaar is dat niet bekend bij het brede publiek. Er is behoefte aan betere communicatie over verkenningen, onderzoek en afwegingen rondom de energietransitie van Bergeijk. Dit kan het vertrouwen in het gemeentelijke beleid vergroten. "Gemeente, Ga zelf eens langs de Pielis fietsen en plaats de politiek in de context waar de keuzes gemaakt worden" “Ik denk dat er over 10 jaar andere dingen zijn dan windmolens. Dus waarom gaan we nu hier in investeren?” 55 6. Referenties •CDA Bergeijk en VVD Bergeijk. (26 september 2024). Motie Herzien beleid Grootschalige zonne- en windenergie in Bergeijk. •Gemeente Bergeijk. (18 november 2025). Energiedoelstelling Gemeente Bergeijk. •Gemeente Bergeijk. (als tussen 14 april 2026 en 29 september 2026). Energiestrategie gemeente Bergeijk. https://www.bergeijk.nl/energiestrategie-gemeente-bergeijk •Hier. (als op 25 maart 2026).
HIER klimaatabonnement - Met bewoners op weg naar een aardgasvrije wijk. https://www.hier.nu/hier-klimaatabonnement •Hier. (als op 25 maart 2026). Samen windenergie opwekken: de mogelijkheden. https://www.hier.nu/windenergie/samen-windenergie-opwekken-mogelijkheden •LPB. (3 juli 2025). Motie Perspectievennota 2026-2029. •Metropoolregio Eindhoven. (als op 11 maart 2026). Regionale Energiestrategie. https://energieregiomre.mett.nl/default.aspx •Ministerie van Economische Zaken en Klimaat. (1 december 2023). Nationaal Plan Energiesysteem. •NLVOW. (als op 25 maart 2026). NLVOW - De belangenvereniging voor omwonenden windturbines. https://nlvow.nl/ •Platform 31. (mei 2018). Handreiking Burgerparticipatie in de warmtetransitie. •Pointer, KRO-NCRV. (31 mei 2021). Windmolens: kans of nachtmerrie? https://npo.nl/ start/afspelen/windmolens-kans-of-nachtmerrie •Populytics. (oktober 2026). Resultaten van een inwonersraadpleging over de toekomst van energie in Bergeijk. •Provincie Noord-Brabant. (januari 2025). Het Energieperspectief 2050 (conceptversie). 56Onderzoeksverslag Energiestrategie Bergeijk | Referenties 57 7. Bijlage Bijlage A. Leidraad straatgesprekken Het uitgangspunt van ons onderzoek is om een luisterend oor te bieden en te helpen het eigen verhaal van de deelnemers naar boven te krijgen.
Daarbij is het belangrijk dat we niet sturen (“Zonne energie zou toch ideaal zijn?”) maar door blijven vragen op de gedachten en ideeën die iemand zelf aandraagt. We zoeken uiteindelijk naar de waarden en voorwaarden die het draagvlak vormen voor een toekomstbestendig energiesysteem, bijvoorbeeld: alleen samen, of: als het het dorpse karakter behoudt. Daar vormen we een lijst uitgangspunten en quotes mee, waarmee de gemeente na dit onderzoek de Energiestrategie gaat schrijven. Wij blijven dus bij het verhaal van de inwoners. Het gesprek kan snel uitweiden naar nationaal niveau, of EU, of de wereld. Probeer het dan weer klein te maken en te betrekken op de gemeente: “En wat zouden we dan hier moeten doen?” 58Onderzoeksverslag Energiestrategie Bergeijk | Bijlage Waar zijn we naar op zoek - Leidraad voor het gesprek 1.Hoe is iemand al met het thema energie bezig? A.Is iemand veel bezig met het thema energie in diens leven? (Met isoleren, of de energierekening, of energie opwekken - Waarom wel of niet?) B.Wat heeft iemand al zelf voor oplossingen? Opslag, minder verbruik, opwek, etc.
C.Wat voor ideeën heeft iemand voor de toekomst? Voor zichzelf en voor Bergeijk? 2.Hoe leeft energieneutraliteit, dus zorgen dat we evenveel verbruiken als opwekken, bij de inwoners? A.Van wie is die uitdaging: ‘om energieneutraal te zijn’? B.Gemeente vs individu vs Nederland vs provincie C.Wat vind jij dat we als gemeente hier in moeten betekenen? 3.Wat is iemands hoop en/of wens rondom de toekomst van energie en de veranderingen die daarbij horen? Wat vind je belangrijk A.in Nederland, maar vooral B.in de gemeente Bergeijk C.als individu 4.Wat is iemands angst en/of zorgen rondom de toekomst van energie en de veranderingen die daarbij horen? Wat vind je belangrijk A.in Nederland, maar vooral B.in de gemeente Bergeijk C.als individu 59Onderzoeksverslag Energiestrategie Bergeijk | Bijlage Concrete / verdiepende vragen Deze vragen kunnen wat extra houvast geven als we vastlopen op de abstractere vragen. 1.Wat is het draagvlak bij de bewoners van Bergeijk voor een toekomstbestendig energiesysteem? (waar zit het en hoe groot is het) A.Vind je het nodig dat er iets veranderd in het energiesysteem? •Hoe (on)nodig? •Waarvoor vind je dit nodig (bijv. klimaat / kosten / meer woningen / meer bedrijven / etc.) B.Wat mag er van jou absoluut niet komen? (bijv. windmolens, zonneweide, van het gas af, ‘stads’verwarming) C.Wat moet er van jou absoluut wel komen? (bijv.
energiegemeenschap, onafhankelijkheid van buitenlandse stroom, zonnepanelen op alle daken, grotere energiebesparingen) D.Wat is jouw gevoel bij wat er de afgelopen jaren in Bergeijk is gedaan rondom energietransitie? 2.Wat zijn de uitgangspunten waarmee het energiesysteem van de toekomst vorm kan worden gegeven? A.Welke energiebronnen wil je juist wel en welke juist niet? (Windmolens, zonneweide, zonnepanelen op daken, alternatieve oplossingen) B.Wie zou er wat jou betreft eigenaar moeten worden van de energiebronnen? (energiegemeenschap van inwoners en lokale bedrijven, boeren op wiens land, landelijke energiebedrijven) •Wil je dit ook als energie door die keuze duurder wordt? 3.Wat is een realistisch doel voor energieneutraliteit? Is energieneutraliteit een doel? A.Wil je dat de gemeente Bergeijk energieneutraal wordt? •[ ] Ja, omdat …… (klimaat, kosten, zekerheid, etc.) •[ ] Nee, ik wil wel energieneutraal Nederland maar niet voor indiv. gemeente •[ ] Nee, niet als gemeente en ook niet als Nederland B.Hoe belangrijk vind je dit? m.a.w. Mag dit ten koste gaan van andere zaken die je belangrijk vindt? Bedankt! contact@afdelingbuitengewonezaken.nlVoorhaven 19b 3025 HC Rotterdam afdelingbuitengewonezaken.nl Over Afdeling Buitengewone Zaken Samen pionieren voor maatschappelijke vooruitgang. Wij onderzoeken en ontwerpen een betere samenleving.
Of het nu gaat om institutioneel racisme of over de verkiezingen – hoe onze samenleving eruit ziet en werkt, dat hebben we zelf ontworpen. Dus kunnen we die diensten, systemen en verhalen ook verbeteren. Ze beter laten aansluiten bij de mensen voor wie ze bedoeld zijn. Onze experts doen dat altijd samen met betrokkenen. Dus spreken we de bakker én de burgemeester. De leraar en de ambtenaar. Met als resultaat: tastbare verbeteringen in diensten en systemen. Betrokken team: Projectleider en onderzoek - Milou Foole & Nicky Liebregts Onderzoek - Cas Alderhout, Sterre Dingemanse & Vere Voerman Ontwerp onderzoeksmiddelen - Aniek Wisse & Janelle Aarts Mocht je nog vragen of opmerkingen hebben, neem gerust contact op