Reactie college op Rekenkamerrapport 'Beter sturen op Cure'.docx

Beschouwing Aan

: De auditcommissie

Van

: College van B&W

Datum

: 4 april 2023

Zaaknummer

: 1619804

Onderwerp

: Onderzoek rekenkamer inzake ‘Beter sturen op Cure’

Geachte leden van de auditcommissie Geldrop-Mierlo, Op 14 maart 2023 is u het rekenkameronderzoek ‘Beter sturen op Cure’ aangeboden. Het college heeft met belangstelling kennisgenomen van dit rapport. De GR Cure vervult een belangrijke taak in onze gemeentelijke dienstverlening en het is in onze ogen waardevol dat vanuit een onafhankelijk perspectief is gekeken naar het functioneren van Cure. Veel elementen uit het rapport zijn herkenbaar. Een aantal bevindingen herkennen we niet of zijn in onze ogen inmiddels achterhaald. Via deze weg willen we specifiek op die zaken ingaan aan de hand van de conclusies en aanbevelingen uit het rapport. 1.1 Conclusies: De doelmatigheid en doeltreffendheid van het afvalbeleid geven een wisselend beeld. 1. De drie Cure gemeenten hebben ieder hun eigen beleid en werkwijzen. Synergie van het beleid zou efficiency winst kunnen opleveren voor de gemeenten bij de deelname aan Cure. Reactie: Wij onderschrijven dat er verschillen per gemeente zijn en dat ieder op onderdelen zijn eigen beleid heeft. Er zijn verschillen tussen Geldrop-Mierlo, Eindhoven en Valkenswaard met betrekking tot schaalgrootte en vooral karakteristiek van de gemeenten. Dit betekent dat het bijna logisch is dat er ook beleidsmatig verschillen zijn. Daarnaast houden we als gemeente Geldrop-Mierlo zelf de regie in handen.

De gemeenschappelijke regeling Cure voert immers het beleidsplan voor onze gemeente uit. U als gemeenteraad heeft hierin een sterke kaderstellende rol, immers is dit beleidsplan – met doelenstellingen en uitgangspunten – door uw raad vastgesteld. De beleidsdoelen en uitgangspunten verschillen met die van Eindhoven en Valkenswaard. Dat is echter een bewuste keuze om ons eigen ambitieniveau te behalen en de vervuiler te laten betalen. De Raden en College’s van Eindhoven en Valkenswaard maken hierin andere keuzes. De portefeuillehouder vertegenwoordigd onze gemeente in het Dagelijks Bestuur en heeft gelijkmatig stemrecht ten opzichte van de portefeuillehouder van Eindhoven en Valkenswaard. Dit maakt ook dat u als Raad de portefeuillehouder een opdracht kunt meegeven. Op deze wijze en het hanteren van eigen beleidsdoelstellingen en uitgangspunten, mogen het duidelijk zijn dat u als Raad een grote invloed kunt uitoefenen op de gemeenschappelijke regeling. Een belangrijk verschil is dat in onze gemeente het diftar-systeem is ingevoerd. Via dit diftar-systeem wordt de hoogte van de afvalstoffenheffing bepaald. Dat leidt ook tot verschillen in beleid: zo is er bijvoorbeeld in onze gemeente gekozen om de inzameling van PBD via huis-aan-huis inzameling met zakken te doen.

In de andere twee gemeenten is ervoor gekozen om verzamelcontainers in de wijken en bij winkelcentra te plaatsen en hiervoor geen zakken beschikbaar te stellen. Voor het overige zijn er qua inzameling weinig verschillen: in alle drie de gemeenten zijn groene en grijze mini-containers uitgezet die voorzien zijn van een chip. Deze worden geleegd door een zijlader. Ook wordt er in de drie gemeenten gebruik gemaakt van boven- en ondergrondse afvalcontainers voor de inzameling van restafval en papier en glas, voorzien van een volmeldingssysteem. Voor de inzameling van papier wordt er samengewerkt met verenigingen. Inzamelingstechnisch zijn er zodoende geen grote verschillen tussen de drie gemeenten en zijn er dus wel degelijk ook synergievoordelen. De samenwerking is overigens de laatste jaren verder opgeschaald. Enkele voorbeelden zijn het gezamenlijk gebruik van de demontagehal bij de milieustraat in Geldrop-Mierlo. Ook de invoering van het volmeldingensysteem, gecombineerd met een weeginrichting leidt ertoe dat er “over de gemeentegrenzen heen” kan worden ingezameld. Daarnaast is besloten dat er in alle drie de gemeenten dit jaar nog pilots worden gehouden, waarbij het GFE (keukenafval) apart wordt ingezameld. In het kader van samenwerking kan ook nog het gezamenlijk Brabants nascheidingsinitiatief worden genoemd.

Als College van Geldrop-Mierlo zijn wij het overigens met de Rekenkamercommissie eens dat de samenwerking verder geoptimaliseerd kan en moet worden. Daarbij kijken we overigens niet alleen naar de drie gemeenten binnen Cure maar zeker ook naar de overige MRE-gemeenten. Dit jaar is de herziening van de gemeenschappelijke regeling gepland en daarin nemen we regionale samenwerking zeer serieus. Uiteraard hebben we daarbij zeker ook aandacht voor het democratisch proces en de legitimiteit van de gemeenteraad. pagina 1 van 5 1032489

Beschouwing 2. De ambities en doelen van de gemeenten als opdrachtgevers zijn niet eenduidig voor Cure als opdrachtnemer. Er is geen strategisch meerjarenplan voor Cure, een dienstverleningsovereenkomst ontbreekt, er is geen eenduidigheid over de technische advisering door Cure. Er is een tegenstelling tussen het gemeentelijke beleid op korte termijn (bronscheiding) en Cure projecten op lange termijn (nascheiding). Reactie: De ambities en doelen zijn voor de korte en middellange termijn verschillend. Inherent aan de situatie waar de betrokken gemeentes zich nu ten opzichte van de VANG-doelstellingen bevinden. Uw raad heeft op 18 oktober 2021 het Afval- en Grondstoffenplan 2022-2025 vastgesteld. Hierin zijn voor zowel middellange termijn als de langere termijn realistische doelen zijn vastgesteld. Ook de gemeente Eindhoven heeft in dit kader in 2021 een afvalstrategie vastgesteld waarin ook doelen voor de middellange en langere termijn zijn vastgesteld. Hiermee is afstand gedaan van inzet op eerdere innovatieve projecten en is een nieuwe weg ingeslagen met duidelijke doelen. Geldrop-Mierlo en Eindhoven hebben hetzelfde beeld over de advisering. Valkenswaard stond daar aanvankelijk anders in. Valkenswaard is echter in navolging van de andere gemeenten nu ook samen met Cure een afvalplan aan het maken.

Dit plan, waarbij een afvaardiging van de gemeenteraad is betrokken, zal nog dit jaar ter vaststelling aan de gemeenteraad van Valkenswaard aangeboden worden. Daarnaast is naar aanleiding van de evaluatie Gr Cure 2017-2022 een implementatieplan opgesteld, waar ook een strategisch meerjarenplan in is opgenomen. Hierin wordt de koers van de organisatie uiteengezet voor de komende jaren. Onderdelen zijn onder andere een omschrijving van de missie en visie van de organisatie, concrete doelstellingen en plannen voor het bereiken van de gezamenlijke doelen. Dit strategisch plan wordt nog in 2023 afgerond. Het is onze intentie om de gemeenteraden te betrekken bij de vaststelling van dit strategische plan. Voor wat betreft de dienstverleningsovereenkomst (DVO) of een SLA zien wij wel degelijk de voordelen: het zorgt ervoor dat het takenpakket van Cure duidelijker wordt. En, zeker niet onbelangrijk, ook voor andere afdelingen/organisaties die in de openbare ruimte actief zijn biedt een dergelijke overeenkomst meer duidelijkheid over wat men van elkaar kan verwachten en wie waarvoor verantwoordelijk is. De rolscherpte wordt hierdoor duidelijker. Het College ziet daarom in dat er ingestoken moet worden om een DVO aan te gaan. Er is echter ook een keerzijde: de huidige samenwerking kenmerkt zich door een flexibele opstelling.

Als voorbeelden kunnen worden genoemd de opstelling van Cure in de coronatijd, bij extreme weersomstandigheden, opruimen van bijzet, het adviseren over en het plaatsen van een perscontainer op de milieustraat ten behoeve van de straatreiniging, het extra inzamelen bij onvoorziene omstandigheden en het snel schakelen als er zich een onvoorziene situatie voordoet. Daarom is er niet gekozen voor een dienstverleningsovereenkomst, maar is de samenwerking ook gebaseerd op het jarenlang hebben van vertrouwen in elkaar. Toch is het College voornemens om hierover onze gedachten nog eens te laten gaan, waarbij het ene het andere niet uitsluit. Het is immers zeker niet de wens om een te strakke DVO aan te gaan, maar te zoeken naar het uitgangspunt dat flexibele samenwerking mogelijk blijft.. Tot slot voor wat betreft deze conclusie wil het College u nog meegeven dat er geen tegenstelling is tussen gemeentelijk beleid op de korte termijn en Cure projecten op de lange termijn. Zowel de korte, als de lange termijn is gemeentelijk beleid en Cure voert deze strategie uit. 3. De afvalprestaties van de gemeenten zijn slechter dan vergelijkbare gemeenten. Reactie: Na beëindiging van het Renescienceproject stonden de Cure-gemeenten logischerwijs op achterstand ten aanzien van een aantal vergelijkbare gemeenten als het gaat om het behalen van de VANG-doelstellingen.

Om die reden is vrijwel direct daarna met grote urgentie het Afval- en Grondstoffenplan 2022-2025 ontwikkeld en vastgesteld door uw gemeenteraad. Met de vaststelling van dit plan is weer een duidelijke koers ingezet en gaat zijn weerslag hebben op de hoeveelheid restafval in 2022 en verder. Het College is daarom enigszins teleurgesteld dat de Rekenkamercommissie in haar rapport uitgaat van de hoeveelheden over 2021. De eerste stap die in onze gemeente is gezet is het halveren van de inzamelfrequentie voor restafval. Dit heeft serieuze gevolgen voor de ingezamelde hoeveelheid restafval. Deze hoeveelheid is over 2022 gedaald tot onder de 100 kg/inw. Een doelstelling die in het Afval- en Grondstoffenplan is vastgesteld voor 2023. Dit doel is zodoende al in 2022 gehaald en verdient wat het College betreft een compliment. Daarnaast is vastgesteld dat een vergelijking met gemeenten op basis van (de parameters van) de huidige NVRDBenchmark geen duidelijk en een onvolledig beeld weergeven. Het bestuur van Cure heeft dan ook besloten op zoek te gaan naar een Benchmark waarin de herkenbaarheid beter is. Deze is echter nog niet gevonden. Vanwege deze reden heeft het bestuur besloten om nog één keer mee te doen met de NVRD-benchmark. Dit onderwerp zal verder uitgewerkt worden in het kader van de aanpassing van de Gemeenteschappelijke regeling Cure. 4.

Het afvalverwerkingscontract loopt binnen een paar jaar af. Dit is een financieel risico. pagina 2 van 5 1032489

Beschouwing Reactie: Het huidige verbrandingscontract loopt (net als voor vele andere Brabantse gemeenten) in 2028 af. Cure heeft al de verwachting aangegeven dat de tarieven in nieuwe verbrandingscontracten na 2028 zullen verdubbelen. Dit is één van de redenen dat de gemeente Geldrop-Mierlo met restafval verminderende maatregelen bezig zijn. In dit kader moet ook het Brabantse nascheidingsinitiatief worden gezien. Binnen Cure is een serieuze optie om naast bronscheiding, de hoeveelheid restafval te verminderen. Daarbij staat het elk van de gemeenten vrij in hoeverre men hierin wil participeren. U als Raad heeft hierin weer een belangrijke kaderstellende rol. Het college verwacht echter dat deelname van onze gemeente hieraan niet zo’n grote toegevoegde waarde heeft. Een belangrijke oorzaak hiervan is de huidige vergoedingsregeling van het PMD. Een gemeente moet daarbij kiezen voor een vergoeding voor bronscheiding óf voor nascheiding. Hierbij kan een onderscheid worden gemaakt voor een bepaald gebied binnen de gemeente. Een combinatie van beide vergoedingen is echter op basis van de huidige regeling niet mogelijk. Maar wellicht dat de regeling hierin wordt gewijzigd. Dan is nascheiding ook voor onze gemeente een serieuze optie.

De planning is dan ook dat vóór het aflopen van het huidige afvalverwerkingscontract de hoeveelheid restafval flink verminderd is, zodat het financieel risico evenredig vermindert. 5. Cure is toekomstbestendig, de schaalgrootte is voldoende om kostenefficiënt en duurzaam het afval op te halen en gemeenten volwaardig te adviseren. Reactie: Het College is het in grote lijn eens met deze conclusie! Desondanks vraagt het College Cure om alert te blijven op ontwikkelingen zodat samenwerking met andere organisaties de Cure-organisatie nog slagvaardiger kan optreden. 6. Hoe het nascheidingsplan van Cure bijdraagt aan de VANG-ambities van de gemeenten is onduidelijk. Reactie: Vanuit onze rol in het bestuur van Cure, heeft het College een andere mening dan is geformuleerd. In de afvalstrategie van de gemeente Eindhoven is per maatregel voor de middellange termijn gedetailleerd weergegeven wat de verwachting is ten aanzien van reductie van de hoeveel restafval. Daarnaast is aangegeven wat de hoeveelheid restafval verder gaat reduceren als gevolg van de implementatie op termijn via nascheiding. Er is een berekening gemaakt hoeveel PBD er met nascheiding uit het restafval gehaald kan worden. Voor de gemeente Valkenswaard is hetzelfde van toepassing.

Deze berekening is overigens van recente datum, vandaar dat het College begrijpt dat de Rekenkamercommissie hier nog geen rekening mee heeft kunnen houden. In onze gemeente speelt dit veel minder, omdat ons beleid gericht is op om via bronscheiding maximale resultaten te halen en nascheiding toe te passen “waar het moet.” 7. De kaderstelling door de gemeenteraden is vooral financieel gericht en beleidsarm zonder inzicht in impact voor de inwoners. Op basis van de geleverde informatie kunnen de raden slecht de prestaties beoordelen. Reactie: Bij de totstandkoming van het Afval- en Grondstoffenplan in 2021 is een uitgebreid bewonersonderzoek vooraf gegaan (augustus 2021). Dit onderzoek richtte zich met name op wat inwoners van het toenmalige afvalbeleid vonden en waar dat naar hun mening verbetering noodzakelijk is. Ook zijn vragen gesteld over de voorgenomen plannen en hoe dat zij daar tegenaan kijken. Dit bewonersonderzoek is een belangrijke basis geweest waarop het uiteindelijke Afval- en Grondstoffenplan is gebaseerd. In de jaren daarvoor zijn ook bewonersonderzoeken gedaan, bijvoorbeeld de gratis GFT-inzameling in relatie tot de bladinzameling met bladkorven. Daarvóór zijn de bewoners gevraagd naar hun ervaringen met de plastic inzameling. Dit zijn onderzoeken die wij als gemeente zelf hebben geïnitieerd.

Als onderdeel van de totstandkoming van het onderzoeksrapport naar de Evaluatie van de Gr Cure, is in 2021 door KplusV ook een bewonersonderzoek verricht. Uiteraard zijn de resultaten daarvan meegenomen in het uiteindelijke rapport. Ook de conclusie dat op basis van de geleverde informatie, de raden de prestaties slecht kunnen beoordelen, deelt het College niet. Immers worden de raden - naast de stukken bij de jaarlijkse begrotingscyclus - twee keer per jaar geïnformeerd via voortgangsrapportages. Hierin wordt uitgebreid de voortgang van projecten, afspraken en prestaties aangegeven. In voorkomende situaties van aanzienlijke beleidsmatige of financiële afwijkingen wordt dit aan de raden voorgelegd middels een begrotingswijziging. Daarnaast wordt de raad door ons actief geïnformeerd bij specifieke ontwikkelingen via raadsinformatiebrieven. Wij onderschrijven dat de betrokkenheid en invloed van uw raad ten aanzien van afvalbeleid verder vergroot kan worden. Desondanks roept het College u echter in herinnering dat in het dagelijks bestuur van de Gr de portefeuillehouder het geluid van de gemeente Geldrop-Mierlo laat horen. U als raad heeft een kaderstellende rol en het College zal deze kaders dan ook meenemen richting het dagelijks bestuur van Cure.

Het is echter van belang dat momenteel de aanpassing van de Gr Cure in voorbereiding is, als gevolg van de wetswijziging van de Wet op de Gemeenschappelijke regelingen (Wgr). Een belangrijke insteek bij deze wetswijziging is namelijk de vergroting van de invloed van de raden op Gemeenschappelijke regelingen.

pagina 3 van 5 1032489

Beschouwing 1.2 Aanbevelingen De rekenkamercommissie beveelt aan: aan de gemeenteraden de colleges te vragen: 1. De ambities en doelen van de gemeenten voor Cure vast te leggen in een strategische agenda. Benut hierbij de technisch/inhoudelijke kennis van Cure. Neem hierin o.a. op: • een meerjaren vooruitzicht op de ontwikkelingen/trends; • een visie op Cure in relatie tot de VANG-ambities van de gemeenten; • de ambities en doelstellingen op de langere termijn (5-10 jaar); • een financieel meerjarenoverzicht met investeringsopgaven; • alternatieve scenario’s voor afvalbeheer; • de monitoring en evaluaties van het afval- en grondstoffenbeleid en de prestaties. Reactie: Naast dit onderzoek van de Rekenkamercommissie lopen er wat het College betreft nog twee onderwerpen die hierbij betrokken moeten worden, namelijk; het Evaluatierapport van Cure 2017-2022 zoals dat is opgesteld door KplusV en het daarbij behorende Implementatieplan, en de aanpassing van de Gemeenschappelijke regeling Cure. Op basis van de nieuwe Wet Gemeenschappelijke regelingen (Wgr) zal onze huidige Cure-regeling aangepast moeten worden. Deze drie onderwerpen kennen duidelijk een overlap. Daarom stelt het College u voor om deze drie onderwerpen in samenhang te behandelen. Een belangrijk uitgangspunt van de nieuwe Wgr is dat de raden meer invloed moeten kunnen uitoefenen op Gemeenschappelijke regelingen.

De Gr Cure is hierop natuurlijk geen uitzondering. De aanbevelingen uit zowel het evaluatierapport als uit het rapport van de Rekenkamercommissie, hebben min of meer dezelfde boodschap. Dit zal tot uitdrukking moeten komen in een aangepaste Gemeenschappelijke regeling Cure. Hier wordt overigens door zowel juristen als door de beleidsambtenaren van de drie gemeenten momenteel al aan gewerkt. Het streven is om een eerste concept voor de zomervakantie gereed te hebben. U als raad wordt uiteraard betrokken in dit proces. De aanbevelingen worden zodoende meegenomen bij de verdere uitwerking van het Evaluatierapport en het bijbehorende implementatieplan, danwel worden deze meegenomen bij de aanpassing van de Gr Cure-regeling. 2. Als opdrachtgever scherper en gezamenlijk te sturen. • Leg afspraken vast in een dienstverleningsovereenkomst of service level agreement over o.a. de kosten, bewezen technieken en het serviceniveau; Reactie: Zoals al aangegeven bij de reactie op conclusie 2, is het College van mening dat het goed is om hierover onze gedachten nog eens te laten gaan waarbij het ene het andere niet uitsluit: het is zeker niet de wens om een starre DVO aan te gaan maar een waarbij een flexibele samenwerking het uitgangspunt is. •

Organiseer en veranker een opdrachtgeversplatform;

Reactie: Dit is een aanbeveling die nog nader onderzocht moet worden. De huidige Cure-regeling kent hiertoe al een mogelijkheid in de vorm van het instellen van commissies van advies (art 21). In de nieuwe Cure-regeling zal dat niet anders zijn. Deze aanbeveling wordt naar inzicht van het College dan ook betrokken bij de behandeling van de nieuwe Cure-regeling. •

Neem periodiek deel aan de Benchmark Huishoudelijk Afval voor gemeenten om integraal inzicht te krijgen in het beleid, de prestaties en de kosten van het afvalbeheer per gemeenten en in Cure.

Reactie: Zoals al aangeven bij de reactie op conclusie 3 is het College van mening dat deelname aan de NVRDBenchmark, in de huidige stijl, geen duidelijk en een onvolledig beeld geeft. Het College hecht er waarde aan om de marktconformiteit van Cure te toetsen. Dat is ook opgenomen in het collegeprogramma. Het bestuur van de Cure heeft recent besloten op zoek te gaan naar een Benchmark waarin de herkenbaarheid beter is en de marktconformiteit getoetst kan worden. Deze is echter nog niet gevonden. Daarom heeft het bestuur besloten om nog één keer mee te doen met de NVRD-benchmark. Ook dit onderwerp zal verder uitgewerkt worden in het kader van de aanpassing van de Gemeenteschappelijke regeling Cure. 3. Bestendig de ingezette weg van de afvalstrategie, de expertise en het netwerk van Cure. Monitor de voortgang en bereid tijdig de nieuwe contractering van de afvalverwerking voor.

pagina 4 van 5 1032489

Beschouwing Reactie: Het College is enthousiast en het van harte eens met deze aanbeveling. Binnen het bestuur zullen wij dan ook aandacht hiervoor vragen. 4. Maak een openbaar toegankelijk dashboard met de voortgang op de doelen, de inwonerstevredenheid en de hoeveelheid (gescheiden) afval. Reactie: Ook met deze aanbeveling is het College het eens. Het is echter voor het College nog wel de vraag in welke vorm en welke onderwerpen hiervoor in aanmerking komen. Aan de raad: 5. Benut bij de reguliere P&C momenten om naast de sturing op financiën, ook op inhoud en resultaten te sturen.

Tot slot Als College zijn wij benieuwd of de auditcommissie zich kan vinden in onze beschouwing op de conclusies en aanbevelingen uit het rapport en hoe zij verder invlulling wil geven aan het vervolg op het rekenkameronderzoek. Ter informatie delen wij u mee dat in de gemeente Eindhoven de gemeenteraad middels een raadsinformatiebrief op de hoogte wordt gesteld en de gemeenteraad van Valkenswaard het rapport krijgt aangeboden tijdens de behandeling van de begroting Cure 2024 (inclusief een reactie van het College).

pagina 5 van 5 1032489