Document · PDF

Masterplan Gijzenrooi Bijlagenrapport A Achtergronddocument 20241028

Raadsvergadering 9 december 2024, gemeente Geldrop-MierloBij agendapunt: Vaststelling Masterplan Gijzenrooi12.361 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

Masterplan Gijzenrooi Gebiedsontwikkeling voor ‘een parel die met de tijd meegroeit’ Gemeente Geldrop-Mierlo en Brabants Landschap

BIJLAGENRAPPORT A (Achtergronddocument) 28 oktober 2024

MASTERPLAN GIJZENROOI: BIJLAGENRAPPORT A _____________________________________________________________________

Contactpersoon ARCADIS

T +316 555 00 436 E kantoorarnhem@arcadis.com

Arcadis Nederland B.V. Postbus 264 6800 AG Arnhem Nederland

Onze referentie: QAARCJUKRJM6-595516763-1097:- - Datum: 28 september 2024 - Internal

MASTERPLAN GIJZENROOI: BIJLAGENRAPPORT A _____________________________________________________________________

Inhoudsopgave 1

Gemeenteraad en memo commissie Ruimte

Landschappelijk raamwerk

Hydrologische aandachtspunten vervolgfasen

Stedenbouwkundig kader

Versterkende woonbebouwing en het provinciale planologisch kader en een actueel burgerinitiatief

Colofon

Onze referentie: QAARCJUKRJM6-595516763-1097:- - Datum: 20 september 2024

8 10

MASTERPLAN GIJZENROOI: BIJLAGENRAPPORT A _____________________________________________________________________

Gemeenteraad en memo commissie Ruimte

Onze referentie: QAARCJUKRJM6-595516763-1097:- - Datum: 28 september 2024 - Internal

-i\lr;--lïo-o-Míerro Aan

de leden van de commissie Ruimte

Van

College van burgemeester en wethouders

Datum

3O april2024

Memo

Zaaknummer Ondenverp

: 1664980 : Gebiedsproces Gijzenrooi: concept streefbeeld (beeldvormend)

lnleiding Eind november 2022 hebben wij de opgestelde rapportage 'Verkenning gebiedsontwikkeling Gijzenrooi' beeldvormend in uw commissie Ruimte besproken. Dit was een tussenstap in het in 2021 opgestarte gebiedsproces Gijzenrooi, waarover eerder met de raad is gesproken ln deze beeldvormende sessie van november 2022 heeft uw commissie haar waardering geuit over de opgehaalde informatie en gaf uw commissie aan in te stemmen met de te hanteren uitgangspunten en de te nemen vervolgstappen voor het gebiedsproces Gijzenrooi, te weten: Opstellen streeÍbeeld Gijzenrooi; Financiele haalbaarheid boerderij (businesscase); Samenwerkingsovereenkomst

ln 2023 hebben wij samen met het Brabants Landschap dit gebiedsproces verder opgepakt. Hiervoor hebben wij het bureau Arcadis in de arm genomen. Hierna gaan wij in op de uitgevoerde werkzaamheden ten aanzien van de hierboven genoemde vervolgstappen. Vervolgens zoomen we in op het concept-streefbeeld en de meest relevante elementen hierin, waar wij graag nog met uw commissie over willen doorpraten. Wij vragen uw commissie om in de beeldvormende sessie over het gebiedsproces Gijzenrooi kennis te nemen van de uitgevoerde stappen en uw eventuele wensen en bedenkingen kenbaar te maken op het concept-streefbeeld en in het bijzonder de volgende onderdelen: 1 Visie op beheer en ondernemen ("gastheerschap"/ ontmoetingserf - stadsboerderij) 2. Visie op versterken gehucht Gijzenrooi (bebouwingsmogelijkheden)

Tijdens de beeldvormende sessie heeft uw commissie de mogelijkheid om aan de hand van de presentatie vragen te stellen. De opmerkingen/reacties van uw commissie zullen wij betrekken in het definitieve streefbeeld dat wij (na de zomer) ter vaststelling aan uw raad zullen voorleggen.

Terugblik vervolgstappen 2023 Opstellen streefbeeld Giizenrooi Begin iuli 2023 is met alle relevante gebiedspartners in een gezamenlijke ontwerpsessies (zogenaamde schetsschuitsessie) gewerkt aan het opstellen van de contouren van het streefbeeld voor Gijzenrooi. De in de memo van november2022 genoemde uitgangspunten

pagina 1 van 7

-i\lrz--Iïor"o-Míerto

Memo

waren hierbij het kader. Alle relevante ruimtelijke thema's zijn hierbij naar voren gekomen, met water en bodem als sturende factoren. Ook is ervoor gekozen om in het streefbeeld het hele gebied Gijzenrooi tussen Geldrop en Eindhoven mee te nemen, waardoor er ook voor Eindhoven een nadrukkelijker rol is in het vervolg van het streefbeeld. ln de maanden erna zijn de daar opgestelde kaarten verder uitgewerkt tot een concept streefbeeld. Financiële haalbaarheid boerderii (business case) Arcadis heeft de financiële haalbaarheid van een (stads)boerderij verkend en hierbij de nodige vraagtekens geplaatst. De keuzes om te vernatten en 'teelt volgt peil' zorgen voor beperkingen. Ook is er veel onzekerheid over het toekomstperspectief voor de boeren gelet op al het nieuwe beleid (vanuit EU, Rijk en Provincie en Gemeente) dat op boeren, ook in de biologische sector, af komt. Hierdoor is ervoor gekozen om in te zetten op een 'ontmoetingserf' in Gijzenrooi met een veldschuur. Dit moet de centrale plek worden voor het (agrarisch) beheer van Gijzenrooi en kan op termijn wellicht alsnog uitgroeien naar een stadsboerderij. Dit vergroot de financiële haalbaarheid, maar vereist wel een uitvoeringsbudget voor het beheer Gijzenrooi.

Samenwerkinqsovereenkomst Er is voor gekozen om voor deze fase de aljaren lopende (informele) samenwerking met het Brabants Landschap nog niet te formaliseren naar een formele samenwerkingsovereenkomst. Het moment dat er een streefbeeld voor Gijzenrooi is vastgesteld is bij nader inzien een logischer moment.

lnhoud concept streefbeeld (De toetichting op het concept streefbeeld richt zich hieronder op het grondgebied van Geldrop-Mierlo en is op 7 december 2023 aan de omgeving voorgelegd op een bewonersavond - het verslag van deze bewonersavond is als biilage biigevoegd) Landschap-ecoloq isch svsteem Water vasthouden, bergen en infiltreren is de basis. Brabant Water is als grote grondeigenaar van de Groote Heide, direct ten zuiden van de A67, een belangrijke factor voor het watersysteem in Gijzenrooi. Zij hebben in 2023 een vergelijkbaar streefbeeld vastgesteld voor hun gronden. Beide ontwikkelingen willen we aan elkaar koppelen met het waterschap de Dommel als trekker. Dit moet ruimte bieden om de beekloop, nu nog vooral fungerend als afwateringsloot, om te vormen naar een bijna moerassig stroomgebied, die veel meer door het gebied gaat meanderen. Doel is om water langer vast te houden en te infiltreren om met name de Gijzenrooise Zegge, het hart van het gebied, te vernatten.

pagina 2 van 7

*il)r;* - -Iïo-o-IVicrto

Memo <r\

--.'-5 _)

.....

INFI

@Q90T6 ïstoË Dit beperkt de agrarische mogelijkheden, maar op hogere percelen zijn nog steeds mogelijkheden voor akkerbouw. En op de lagere percelen is hooilandbeheer mogelijk. Hierbij wordt ook weer aangehaakt bij het historisch landbouwsysteem en er is wellicht ook ruimte voor z.g. vloeiweiden (cultuurhistorie).

Recreatie medeoe bruik en vriiheidsoraden ln de huidige situatie zijn er enkele recreatieve functies in het gebied aanwezig, zoals de kampeerboerderij 't Uilenest en een modelvliegveld. Ook in de toekomst zien wij hiervoor ruimte, maar de vernatting en verhoging van natuunruaarden in het gebied beperken wel de ontwikkelingsruimte van deze functies in de toekomst. Ook andere vormen van kleinschalige recreatie zijn mogelijk, maar mogen niet zorgen voor een te forse toename van de verkeersdruk.

Ook zetten we in op betere recreatieve zonering, waarbij de kwetsbare Gijzenrooise Zegge en de Stratumseheide minder toegankelijk worden. Ook elders zullen (wandel)paden worden venruijderd, maar nabij erven en de woonwijken willen we in samenspraak met de omgeving zoeken naar nieuwe ommetjes. Beheer en ondern en ("qastheerschap") Voor een gangbaar (biologisch) agrarisch bedrijf lijkt het gebied Gijzenrooi te weinig mogelijkheden te bieden. We zien wel ruimte voor samenwerkingsverbanden, waarbij verschillende (agrarische) ondernemers samenwerken in het gebied. Het ontmoetingserf met een veldschuur moet hiervoor de mogelijkheden gaan bieden, ook om invulling te geven aan het gewenste gastheerschap van het gebied. De locatie voor dit ontmoetingserf is voortgekomen uit de reacties op de 1" bewonersavond in 2022. Eind 2023 is dit op de 2" bewonersavond besproken en voor deze locatie is veel draagvlak vanuit de omgeving. Dit ontmoetingserf biedt ruimte voor (agrarische) ondernemers, maar ook voor het Brabants Landschap, gemeente én vrijwilligers uit de omgeving om van hieruit het gebied samen te gaan beheren.

pagina 3 van 7

-i\ I /i--l

Memo

-J

Geldrop-Míerlo

h: &*ó9.í.Eddl*M9dtrtu, drdF...khkce6HÉoGjsd

Versterken qehucht Giizen rooi (bebouwinqsmooeli kheden) We willen het landschap en de erven beter met elkaar verbinden. Dit zorgt voor nog meer ruimte voor de aanleg van hagen, houtsingels, waterlopen e.d. Ook willen we kijken of storende bebouwing kan worden gesloopt (o.a. Gijzenrooi 4 en 8). ln ruil hiervoor zien wij mogelijkheden om (beperkt) nieuwe bebouwing op te richten. Met name rond het gehucht Gijzenrooi, waar wij vanuit het oogpunt van landschap, stedebouw en cultuurhistorie, kansen zien voor nieuwe (woon)gebouwen. Zodoende kan de uitstraling van het oude gehucht Gijzenrooi worden versterkt. Het toevoegen van kwaliteit en het verbinden met het omliggende landschap zijn hierbij harde randvoorwaarden. i

Aandachts pu nte n te n aanzie n va n vaststel I i n gstraject chtino/oroeiscenario oeh G |7e n root Ontwikkeli Zoals hiervoor beschreven zien wij kansen om, in ruil voor de sloop van (agrarische) bebouwing in het gebied, het gehucht Gijzenrooi met nieuwe (woon)bebouwing te versterken. Hiervoor zijn 3 mogelijke ontwikkelingsrichtingen c.q. groeiscenario's bedacht (zie hieronder). Tijdens de presentatie op 28 mei a.s. zullen deze aan uw commissie nader worden toegelicht. Het is de bedoeling dat 1 van deze 3 scenario's wordt opgenomen in het definitieve streefbeeld. De keuze voor het groeiscenario is bepalend voor de ontwikkelingsmogelijkheden rond het gehucht Gijzenrooi. Het vormt een belangrijk ruimtelijk kader voor de toetsing van (toekomstige) initiatieven in het gebied. Wij vragen uw commissie een voorkeur uit te spreken voor 1 van de 3 ontwikkelingsrichtingeni groeiscenario's (zie hieronder).

pagina 4 van 7

-:\lrz--l

Memo

Geldrop-Míerlo

Oorspronkelijke b'rink herslellen

Orie brinken als Riel

-,r') :r "i/1 i l\ir) r::-\

't" \

_'ir !.-

,r r1

-",-.ia, ! ;l À-

\, ),).rc-{ I ^ .",t

Grote akker, zuidwaartse uitbreiding

_.{;

L--

rY;' 't

.1' .- t

,1'';'., O

\. Ontsluitinq De verkeersdruk is het gebied zal naar venrvachting niet toenemen, nu er is gekozen om te starten met een ontmoetingserf in plaats van een (stads)boerderij. Bij het ontmoetingserf komen wel enkele parkeerplaatsen, maar dit komt min of meer overeen met de huidige parkeerruimte bij de twee voormalige agrarische bedrijven. Deze parkeerplekken staan vooral direct ten dienste van de (agrarische) ondernemers. Voor het overige is het gebied alleen bestemd voor bestemmingsverkeer en wandelaars / fietsers. Voor nu zijn hier ook verder geen direct verkeersaantrekkende activiteiten voorzien. Als er nieuwe ontwikkelingen komen, als bijvoorbeeld het ontmoetingserf over een aantaljaren doorgroeit naar een (stads)boerderij, dan moet naar de verkeersimpact op het gebied worden gekeken en moet hiervoor een adequaat verkeersplan worden opgesteld.

Gemeente Eindhoven Ongeveer de helft van het grondgebied van het streefbeeld voor Gijzenrooi ligt op grondgebied van Eindhoven. Dit is echter bijna helemaal in eigendom van het Brabants Landschap. Alleen tegen de bestaande woonwijk aan en in het gehucht Riel ligt dit anders, maar hier zijn nauwelijks ontwikkelingen voorzien en de inhoud van het streefbeeld sluit aan bij de bestaande visies voor dit gebied. ln de verdere uitwerking blijft de gemeente Eindhoven als partner betrokken. Hoe nu verder? Afgelopen december is via een bewonersavond, waar ook de leden van de gemeenteraad voor waren uitgenodigd, de omgeving meegenomen in de contouren van streefbeeld voor Gijzenrooi. De daar opgehaalde input is inmiddels verwerkt en wordt nu beeldvormend voorgelegd aan de commissie Ruimte. Hierbij zal ook een presentatie worden gegeven door de bureau Arcadis. Wijzijn benieuwd hoe u hier als commissie Ruimte naar kijkt en wat uw eventuele wensen en bedenkingen zijn op het concept-streefbeeld. Dit willen we gebruiken om het streefbeeld af te ronden en ter vaststelling voor te leggen aan de gemeenteraad. Verder nemen we het streefbeeld ook mee in de uitwerking van de programma's 'Multifunctioneel buiengebied' en'Doorlopend groen'.

De presentatie wordt gedeeld met alle bij het gebiedsproces betrokken partijen en is voor een ieder te raadplegen op de website qeldrop-mierlo.nl/qebiedsproces-qiizenrooi.

pagina 5 van 7

l_if I 7l-

Memo

al, <>

Geldrop-Míerlo

Het gebiedsproces Gijzenrooi is echter nog niet klaar. Het vaststellen van het streefbeeld is een belangrijke stap, waarna we met de planontwikkeling stappen kunnen zetten richting uitvoering.

Puzzelen met de ruimte

Transitieopgaven

Aanpak gebiedsproces

leder gebied heeft zijn eigen unieke opgdven, identiteit en sta keholders. Een gebiedsproces speelt zich altijd aí in de cont€xt van transilimp8áven in het landeliik gebied- De aanpak van een gebied5proc€s is dan ook altijd maatwerk.

^*&ffi & hlínfiol

2.Visievorming

3. Planontwikkeling

Haatbadrheid

PIon van aanpak

& teuedtie

Àanvaat omsevin8rvergunnlng

lnhoud

@ Geld

Somenwetkíng

vígleoírireefioeÍd

Borln6í ÍtÊe

Programma

AfJpraken

d€r

korten wrdeling

:l.iirr,r,i ';,.j1, l:1i,r líil

U itvoerings-

dêrenkomrt

Op te pakken vervolgstappen (na vaststelling streefbeeld) Opstarten ruim liike orocedure Na vaststellen van het streefbeeld willen we zo snel mogelijk beginnen met het opstarten van de ruimtelijke procedure. Belangrijk onderdeel hiervan is dat de bestaande agrarische bouwvlakken (de voormalige agrarische bedrijven Gijzenrooi 4 en Gijzenrooi 8) worden wegbestemd en waarvoor we een ontmoetingserf willen toevoegen. Ook zal dan worden bekeken waar dan de eventueel te realiseren woningbouw kan komen. Dit kunnen ook verschillende ruimtelijke procedures zijn, maar in alle gevallen zal ook hier de omgeving en de gemeenteraad in worden meegenomen. Er zit enige haast op dit traject om de stikstofruimte, die via de eerdere venruerving van het voormalige pluimveebedrijf is aangekocht, veilig te stellen voor zowel het ontmoetingserf als ook voor overige ontwikkeling in Geldrop, zoals de woningbouwimpuls in het centrum van Geldrop en de mogelijke verplaatsing van de Gamma. Vernattino Giizenrooi Waterschap de Dommel en Brabant Water zijn al bezig met hydrologisch onderzoek naar de gewenste vernatting van het gebied Gijzenrooi. Het vaststellen van een streefbeeld van Gijzenrooi is een belangrijke tussenstap om hierna ook concrete(re) plannen te gaan maken voor Gijzenrooi.

Aandachtspunt hierbij is ook het plan van het waterschap voor de aanleg van een nieuwe transportriool op de grens tussen Geldrop en Eindhoven. Hiervoor zijn forse ingrepen nodig, die bij voorkeur alworden gecombineerd met de vernatting van Gijzenrooi.

pagina 6 van 7

-i\)rz--lïo-o-Míerlo

Memo

Zoektocht naar ondernemer / r van het oebied Giizenrooi Samen met het Brabants Landschap (en in mindere mate de gemeente Eindhoven) willen we op zoek naar een ondernemer / beheerder voor het gebied. Hiervoor is een marktconsultatie nodig en waarschijnlijk een aanbestedingstraject, waarbij een samenwerkingsverband van ondernemers nu het meest kansrijk lijkt. Als aanbod geldt dat er een gebied van 150 hectare te beheren is, waarbij de helft bestaat uit natuurinclusieve landbouw en de andere helft uit natuur met daaraan gekoppelde natuurdoeltypes. Ook het ontmoetingserf met voldoende ruimte voor het agrarisch gebruik, bijeenkomsten, verkooppunt en parkeren maakt onderdeel uit van dit aanbod. Dit moet dan resulteren in een samenwerkingsovereenkomst tussen de marktpartij en het Brabants Landschap en de gemeenten Geldrop-Mierlo en mogelijk ook Eindhoven.

Bij lagen

1. Presentatie bewonersavond gebiedsproces Gijzenrooi, d.d. 7 december 2023; 2. Verslag bewonersavond gebiedsproces Gijzenrooi, d.d. 7 december 2023;

Met vri bu

elijke groet, en wethouders,

b/o

eltens creta

C.J. van Bree urgemeester

pagina 7 van 7

MASTERPLAN GIJZENROOI: BIJLAGENRAPPORT A _____________________________________________________________________

Landschappelijk raamwerk

Onze referentie: QAARCJUKRJM6-595516763-1097:- - Datum: 20 september 2024

Gijzenrooi gebiedsvisie en kaartbeelden schetsschuit 4-7 juli 2023

Inhoud

Inleiding 1.1 Inleiding in het gebied 1.2 Proces van de schetsschuit Leeswijzer 1.3

Context van Gijzenrooi in relatie met de omgeving: 2.1 Abiotische laag 2.2 Biotische laag 2.3 Antropogene laag

Probleemstelling 3.1 Autonome ontwikkelingen Wensbeeld Gijzenrooi 3.2

Visie op de opgave Watersysteem 4.1 Agrarisch gastheerschap 4.2 Zonering van recreatie 4.3 Verandering routes 4.4 Beheer van de natuur- en landschapwaarden 4.5 Resultaat van de schetsschuit 5.1 Watersysteem van de 21ste eeuw 5.2 Recreatief netwerk 5.3a Locatie van de ecoboerderij: gastheerschap 5.3b Locatie van de ecoboerderij en waterwingebied 5.4 Verbeelding

Woningbouw op Gijzenrooi en elders

65 67 69 71

Van Gogh Nationaal park Literatuur Colofon

Een van de onderzoeken uit de jaren’70 (Regionaal Historisch Centrum Eindhoven)

Inleiding 1.1 Inleiding in het gebied Tussen Eindhoven en Geldrop ligt een bijzonder groengebied, Gijzenrooi. In de jaren ’70 werden vele plannen gemaakt om het gebied van Gijzenrooi te bebouwen. Dit is niet doorgegaan, dankzij vele inspanningen van allerlei partijen, die het gebied een warm hart droegen. Het was een te belangrijk groengebied tussen de twee steden Eindhoven en Geldrop. Groene uitloopgebieden werden langzamerhand zeer gewaardeerd en kwamen als bufferzones in de jaren ’80 ook in beleidsstukken van ruimtelijk ordering. De planvorming in de jaren ’70 heeft veel opgeleverd. Het gebied is nauwelijks veranderd sindsdien. Er is een schat aan informatie als onderbouwing vóór en tegen de bebouwing onderzocht en opgeschreven. De conclusies waren toen; dit is een bijzonder gebied, zowel ecologisch, waterhuishoudkundig als cultuurhistorisch. Een van de belangrijkste waarden van het gebied is het kleinschalige agrarische landschap. Het gebied is onderdeel van Natuur Netwerk Brabant en het is een natte natuurparel. Sinds 1986 wordt Gijzenrooi op natuurlijke wijze beheerd door Brabants Landschap. Gijzenrooi vormt een essentieel onderdeel in de recreatieve structuur rondom (verdichtend) Eindhoven en Geldrop. Vanuit Eindhoven is het gebied goed te bereiken, oude linten in Geldrop sluiten aan op recreatieve routes het gebied in.

Het is een paradijselijk uitloopgebied voor de stedeling. Men kan grote en kleine rondjes lopen en er is een fietsroute doorheen. Echter ergens iets drinken kan niet op dit moment. In dit natuur- en groengebied ligt een bijzonder systeem van water vasthouden, water opleiden en water gebruiken, die in de loop der tijd steeds uitgebouwd en veranderd is. Dit watersysteem vormde de basis van de ontwikkeling van dit kleinschalige agrarische landschap. Middeleeuwse bevloeiingssystemen zijn nu nog terug te vinden in het landschap, echter de functionele betekenis is in de loop der tijd verloren. Op basis van jarenlang veldonderzoek en analyse van historische kaarten blijkt dit watersysteem weer achterhaald. Hedendaagse water- en klimaatopgaven zouden kunnen opgelost worden door het weer tot leven brengen van het historische watersysteem. Gijzenrooi kan in de toekomst op deze manier een groot aandeel hebben in het beperken van de hittestress in de aangrenzende stedelijke gebieden.

4 Eindhoven

2 Riel

Ho og

Gijzenrooi

11 Kanunnikens ven

ldr

Stratumse heide

Groote heide Luchtfoto van het projectgebied met toponiemen. De cijfers verwijzen naar de foto’s op pagina 6 en 7

Gijzenrooi heeft nu te maken met de druk van verstedelijking, met verdroging van het gebied vanwege klimaatverandering en met verzuring en verrijking van het natuurgebied. ‘Niets doen’ is geen optie voor dit gebied. Zonder in te grijpen neemt onder andere de biodiversiteit verder af en ontstaat er verrommeling van het landschap door de vele functies waarvoor ‘de stad’ ruimte zoekt. Ook het uitlaten van honden heeft een aanzienlijke omvang aangenomen, met alle onrust en verrijking in het natuurgebied als gevolg. Door voor het gehele gebied een beheersysteem te organiseren door een beheerder ter plaatse ontstaat de potentie tot het uitgroeien van Gijzenrooi als museaal natuur- en kleinschalig agrarisch landschap, uniek in Brabant. De vraag is op welke manier is dit te organiseren en hoe krijgt men zo’n initiatief economisch rendabel voor de komende 25 jaar?

6 6

12 7

Presentaties tijdens de schetsschuit Gijzenrooi

Conclusies van de schetsschuit Gijzenrooi: direct verbeeld

1.2 Proces van de schetsschuit In de Raadsinformatiebrief van 30 augustus 2021 werd het belang van het gebied en de noodzaak tot het opstarten van een gebiedsproces aangegeven. Om dit kwetsbare gebied goed te kunnen beschermen is een duidelijke toekomstvisie nodig. Brabants Landschap en beide gemeenten hebben bijna alle gronden in eigendom, dit biedt grote mogelijkheden. Het beheer van het gebied moet voor de toekomst goed geregeld gaan worden. Dit zou een agrarische ondernemer van natuurinclusieve stadsboerderij op zich kunnen nemen. In 2021 werd een stadsboerderij als het meest geschikte model gezien om het agrarische cultuurlandschap van Gijzenrooi voor de toekomst te kunnen behouden en versterken. Ook zijn allerlei initiatieven van derden die iets in dit gebied willen. Het gebied sluit qua sfeer goed aan bij de beelden van het initiatief tot de vorming van het Van Gogh Nationaal Park, maar wat betekent dat voor dit kwetsbare gebied? Door het bureau Pouderoyen Tonnaer is middels werksessies en een inloopavond voor bewoners een schat aan knelpunten, potenties en ideeën bij bewoners en stakeholders opgehaald. Deze informatie is geordend in diverse onderwerpen. De onderwerpen zijn vastgelegd in de rapportage Verkenning Gebiedsvisie Gijzenrooi, 2022.

De Gemeente Geldrop-Mierlo en het Brabants Landschap willen deze ontwikkelde ideeën voor het gebied Gijzenrooi uitgewerkt zien in een integrale en gedragen visie. De gemeente Eindhoven is als stakeholder en medeeigenaar van de gronden gevraagd om aan te haken bij dit proces. Door middel van de schetsschuit methodiek, onder leiding van Arcadis en Kruit Kok Landschapsarchitecten is met experts op diverse gebieden en vertegenwoordigers van belangenorganisaties in twee dagen tijd (d.d. 4 en 7 juli) een integrale en gedragen visie met verbeelding in kaarten ontwikkeld. De schetsschuit is een procesmethodiek voor een integraal ontwerpatelier van twee opeenvolgende dagen. De doelstelling van de schetsschuit was voor een complexe ruimtelijke opgave van Gijzenrooi nieuwe oplossingen te zoeken, draagvlak te creëren en het proces in een ‘snelkookpan’ in beweging te zetten. Experts op ruimtelijk gebied en betrokkenen (o.a. vertegenwoordigers van belangenorganisaties) uit de streek waren uitgenodigd. Een van de doelstellingen van deze methode is om het ruimtelijk proces een krachtige impuls te geven door het comprimeren van de gezamenlijke inspanning in een zeer korte afgebakende periode. Mensen met verschillende belangen werkten intensief samen aan een concrete oplossing.

Onderzoek uit de jaren’70 naar de geschiedenis van Gijzenrooi (Regionaal Historisch Centrum Eindhoven)

In deze rapportage wordt een doorkijk gegeven naar de integrale gebiedsontwikkeling van dit gebied, op basis van alle input uit de schetsschuit. Deze gebiedsontwikkeling moet een toekomstbestendig antwoord geven op klimaatopgaven als verdroging en wateroverlast, het noodzakelijke beheer van het gebied in combinatie met landbouwtransitie naar meer natuurinclusieve landbouw, gecombineerd met recreatie en cultuurhistorische aspecten. Het verslag van de schetsschuit is in een aparte rapportage vastgelegd.

1.3 Leeswijzer Voor u ligt het rapport gebiedsvisie Gijzenrooi, met de output van de schetsschuit. De opzet van dit rapport is als volgt; Allereerst geven we een analyse van de bijzondere karakteristieken van dit gebied in hoofdstuk 2. Op basis van de lagenbenadering kunnen we de diverse aspecten van het landschap sectoraal maar ook integraal ten opzichte van elkaar duiden. In hoofdstuk 3 komt de probleemstelling zoals geformuleerd door de gemeente Geldrop-Mierlo en Brabants Landschap, aan de orde en geven we een doorkijk naar nieuwe inzichten om de wensbeelden voor het gebied aan te scherpen. In hoofdstuk 4.1 geven we een visie op het duurzame watersysteem in dit gebied en de samenhang van dit watersysteem met landschap, landbouw, recreatieve en cultuurhistorische aspecten. We diepen het thema gastheerschap uit in combinatie met beheer en de zonering van de recreatie. In hoofdstuk 5 wordt de integrale visie op het gebied verbeeld en in onderdelen uitgelegd. Hoofdstuk 6 agendeert de rode componenten in het gebied. Van oudsher was het gebied bewoond in kleine enclaves. Nieuwe tijden brengen ook nieuwe woningbouwopgaves. In dit hoofdstuk worden spelregels op basis van een gedegen historische en ruimtelijk analyse verkend, om de draagkracht van het streefbeeld van het gebied vast leggen.

We willen met name Rob Brinkhof hartelijk bedanken voor de vele tochten in Gijzenrooi, het delen van zijn gebiedskennis met zijn ontdekkingen in het watersysteem en zijn creatieve idee om door middel van profielen de geschiedenis van het gebied te visusliseren. We wensen u veel leesplezier. Namens het team, Mariëlle Kok en Eric Schellekens

Belangrijkste conclusies uit de context van Gijzenrooi: Relaties bovengrond en ondergronds met de omgeving, grondwaterstromen vanaf de Groote Heide, ecologische verbindingen tussen de heidegebieden onderling, Gijzenrooi en het Dommeldal en groene verbindingen met de stedelijke gebieden.

2. Context van Gijzenrooi in relatie met de omgeving In dit hoofdstuk beschrijven we de kwaliteiten en de knelpunten van het gebied op een integrale wijze. Gijzenrooi is een moeilijk te doorgronden gebied. We zullen u aan de hand van een groot aantal visualisaties het gebied laten ontdekken. We hebben de informatie zo veel mogelijk geordend via de lagenbenadering. Allereerst beginnen we met de beschrijving van het abiotisch patroon (de ondergrond, bestaande uit bodem en water), daarna de biotische laag (de laag van de vegetatie) en daarna hoe de mens in de loop der tijd het gebied veroverd, gebruikt en ingericht heeft (de antropogene laag).

2.1 Abiotische laag Het hoogteverloop van Gijzenrooi is gelijk een soepbord. Het hart van Gijzenrooi, de Gijzenrooise Zegge was een laagte omringd door hogere randen. Het is het van oorsprong een nat gebied geweest. Al het water vloeide er naar toe. In de profielen op pagina 16/17 is dat waarneembaar. Gijzenrooi is ook de waterscheiding tussen de beken de Tongelreep en de Dommel. Hoe komt dat? De geomorfologische ondergrond blijkt zeer divers en over kleine afstanden zeer te veranderen. In de LESA wordt deze opbouw van het landschap uitgebreid beschreven. Men gaat uit van de volgende hypothese van het inversielandschap. “Tijdens de periglaciale periode gedurende de laatste ijstijd hebben zich wisselende natte en droge (vorst) omstandigheden voorgedaan. Gedurende die perioden is zand door de wind afgestoven van hogere en relatief drogere locaties en vastgehouden en opgestoven op nattere plekken. Naar mate een dergelijke natte plek een betere toevoer van water kende stoof zij hoger op. Drogere plekken stoven zo af, nattere plekken stoven op, met als gevolg een omkering van het reliëf. Veel dekzandvormen in het huidige landschap laten nog steeds de vorm zien van de eermalige waterlopen die dus nu “gevangen” zijn. Daarnaast liggen in de buurt van dit gebied twee breuken, de Breuk van Uden en de Feldbissbreuk, die ook voor ondergrondse verschillen op korte afstand kunnen zorgen.

Dit heeft tot gevolg dat er natte hoge plekken in het gebied zijn, maar ook lage droge plekken. En dat op allerlei overgangen tussen zand, leem en veen water uittrad en nu nog uittreedt. Gijzenrooi verdroogt echter. De diepere grondwaterstromingen, die

Geomorfologie

Bodemkaart

Grondwaterbeschermingsgebied en A waterlopen, dwars door de Zegge

AHN

vroeger in de Gijzenrooise Zegge uitkwamen zijn verstoord, als gevolg van bruinkoolwinning in Duitsland en de diverse grondwateronttrekkingen ten zuiden van Gijzenrooi. Ook ondiepe kwel is zeer veel minder geworden door de afvoer van het gebiedseigen water onder andere door de vergraven Rielsche Loop en de Beekloop. Om het gebied hydrologisch te herstellen is water vasthouden en water bergen het advies. Het bijzondere van dit gebied is het ingenieuze watersysteem, wat door de eeuwen heen ontwikkeld is door de boeren ter plaatse. Boeren op de zandgronden konden alleen overleven als er voldoende water was en als er water van goede kwaliteit aanwezig in dit gebied was. Het zure afstromende water van de omringende heidecomplexen wilden men niet op de akkers en de weiden hebben. In de Middeleeuwen gingen de boeren daarom slim om met hun water. De waterbergingen en bevloeiingssystemen zorgden ervoor dat de productie van gewassen zowel gras, hooi als rogge en graan optimaal was. Want hoe groter de oogst van hooi was, hoe meer koeien gevoed konden worden en hoe meer mest geproduceerd werd voor het verrijken van de akkers. Dit potstalsysteem is in dit gebied geheel toegepast en hierdoor zijn oorspronkelijk verschillen in hoogtes in het landschap door de mens aangepast. De essen kennen hele dikke pakketten van verrijkte grond, de zwarte enkeerdgronden.

Op basis van jarenlang veldonderzoek en analyse van historische kaarten is het historische watersysteem in kaart gebracht. De kaart “in progress” is op pagina 20 aangegeven. De abstrahering van deze kaart en de link met de antropogene laag is op pagina 22 aangegeven.

Kwaliteiten en Potenties:

Bijzonder afwisselend en complex middeleeuws landschap met een bijzonder, weer te activeren, watersysteem, waardoor Gijzenrooi een klimaatbuffer voor de twee gemeenten kan worden, door de vele bergingsmogelijkheden in combinatie met aanleg van landschapselementen. Het verondiepen van begreppelingen en het dichtzetten van de Beekloop en de Rielsche Loop zorgen voor het vasthouden van water en het activeren van de spons Gijzenrooi. Overleg met Brabant Water dit najaar geeft hoop op het verminderen van de diepere grondwateronttrekkingen en op de haalbaarheid van het landschappelijk streefbeeld met netrekking tot de inrichting van het watersysteem. Brabants Landschap koopt gronden op bij de Gijzenrooise Zegge en rond Riel om deze om te vormen naar natte en drasse natuur, binnen het historische watersysteem, als resterende natuuropgaven binnen het Natuurnetwerk Brabant. Ook kan de stad baat hebben bij dit gebied om haar eigen waterproblemen op te lossen. Stedelijk water kan langs de randen geïnfiltreerd worden om zo de kweldruk in het gebied te laten toenemen. Aan de zijde van Eindhoven en rondom Genoenhuis zijn vloeiweides met stedelijke water te activeren.

Geomorfologie

Historisch watersysteem

Abstrahering van historisch watersysteem in

combinatie met de ruimtelijke verscheidingsvorm

Dommeldal

Beekloop

o he Lo Rielsc

Gijzenrooi

Groote Heide

Natuur Netwerk Brabant

2.2 Biotische laag Gijzenrooi is onderdeel van het Natuur Netwerk Brabant en is een natte natuurparel. Gijzenrooi is een kleinschalig agrarisch landschap met veel beheerstypen. Gijzenrooi bestaat uit afwisselend grotere graanakkers, bloemrijke graslanden, natte bossen en droge en natte heide, en moerassen. Het activeren van het watersysteem zal de biodiversiteit in het gebied vergroten. Het beheer is gericht op consolideren en vergroten van de biodiversiteit en daarmee de natuurwaarden. Gijzenrooi is een cruciaal element binnen het NNB. Gijzenrooi legt de verbinding tussen de heidegebieden in het zuiden en het Dommeldal, via een smalle groene strook gekoppeld aan de Beekloop. Deze verbinding zou door middel van een meer netwerkachtige structuur tussen Gijzenrooi en het kanaal en de beek aan kwaliteit toenemen, bijvoorbeeld via de Rielsche Loop en het DAF-terrein. Zonering van de recreatie binnen Gijzenrooi is een must om in de toekomst aan de natuur- en landschapsdoelen te voldoen. Knelpunten is de verstoring van verstoringsgevoelige fauna door de mens en loslopende honden. Te denken valt aan broedende vogels, in heggen of in het zeggemoeras, zoals de kwartel, fazant en geelgors en aan reeën, die hun kalveren in de akkers laten schuilen. Hagen rond de grotere akkercomplexen helpen om de verstoring deels tegen te gaan. 24 Uurs toezicht op het gehele gebied is gewenst.

Gedacht wordt aan een combinatie van beheerder van dit kleinschalige agrarische landschap en het gastheerschap voor de recreanten. In hoofdstuk 4.2 komen we hier op terug. Het in stand houden van een agrarisch landschap vergt ook agrarisch beheer, bijv. begrazing door vee. Agrariërs die hiervoor in aanmerking zouden komen, wonen steeds verder weg, en door de afstanden van huiskavel tot dit gebied is deze vorm van beweiding niet meer lucratief.

Kruiden- en faunarijk grasland Kruiden- en faunarijke akker Vochtig hooiland Landbouwgrond naar natuur (inrichting) Hoog- en laagveenbos Dennen-, eiken- en beukenbos Poel en kleine historische wateren Houtwal en houtsingel Droge heide Vochtige heide Droog bos met productie

Natuurbeheertypen

Kwaliteiten en Potenties: Het activeren van watersysteem vergroot de biodiversiteit in Gijzenrooi. Een klimaat robuustere natuursysteem ontstaat. Het watersysteem kan de toegankelijkheid van het gebied reguleren, en daarmee op landschappelijke wijze de zonering van de recreatie vorm gegeven. Het opwaarderen van de Beekloop en de Rielsche Loop tot meer dan alleen een afwatering geeft kansen aan het versterken van de ecologische verbinding in de vorm van robuuste steppingstones. Door voor het gehele gebied een beheersysteem te organiseren door een beheerder ter plaatse ontstaat de potentie tot het uitgroeien van Gijzenrooi als museaal natuurlandschap, uniek in Brabant. De vraag is op welke manier is dit te organiseren en hoe krijgt men zo’n initiatief economisch rendabel voor de komende 25 jaar?

Historische ontwikkeling in kaartbeeld

1836

1864

1901

1950

Cultuurhistorische waardekaarten van de twee gemeenten

Onderzoek naar de toponiemen in het gebied van de Zes gehuchten uit begin van de 20ste eeuw

2.3 Antropogene laag Gijzenrooi kent een lange geschiedenis. In de profielen op pagina 16-19 worden de stadia van deze ontwikkeling in de tijd aangegeven. De vroegere gemeente Zes Gehuchten bestond uit een aantal kleinere kernen, Riel, Gijzenrooi, Genoenhuis, Hoog Geldrop, Hulst en Hout. In de illustratie op pagina 30 is een klein onderzoekje afgebeeld naar de verandering van de namen van de dorpen. Gijzenrooi betekent “Ontginning in een bos “of “Gijs rooit een bos. Genoenhuis betekent ““ Geen Ouwenhuys” (geen oud huis). Riel betekent Riet en Loo = een open plek met kwel. Maar hier is het laatste woord nog niet over gezegd. Het gebied lag vanaf de vroege middeleeuwen zeer strategisch. De handelsroute van Den Bosch, Eindhoven naar het zuiden splitste zich in dit gebied, een route ging via de Paassense Hut naar Heeze en de andere via de Aalsterhut naar Aalst. Goederen konden dus makkelijk afgevoerd worden. Mensen hebben al snel de mogelijkheden van het gebied door. Het gebied komt in de 12e eeuw in de archieven voor. In 1302 wordt de hoeve bij Riel al vermeld in de archieven van De Bossche Tafel van de Heilige Geest (zie Literatuur: De hoeven van de Tafel van de Heilige Geest van ‘s-Hertogenbosch. Opbouw, beheer en liquidatie van een omvangrijk hoevenbezit door A.C.M. Kappelhof).

Deze rijkste armenzorginstelling van ’s-Hertogenbosch schaft in dat jaar een hoeve te Riel aan en vormde deze om tot een groot complex. De hoeve had de vorm van een Limburgse hoeve. Er was een aparte graanschuur en een visvijver, “de Weyer” genoemd in de archiefstukken. Deze armenstichting stond er om bekend dat men alleen boerderijen opkocht of overnam waarvan men zeker wist dat ze goed zouden renderen. Overige bezittingen in de Meijerij liggen allemaal op de goede gronden, op het grensvlak van beekdal op lemige gronden. Er wordt door de heer van Kappelhof verondersteld dat de Godshuizen hun hoeven gezocht en gevonden hebben in de beste delen van de Meierij en dat die streken naar verhouding meer hoeven hadden dan de schrale delen zoals West-Kempenland en Boven-Peelland. De Godshuizen waren niet geïnteresseerd in andere delen van Brabant of het Rivierengebied. In Riel exploiteerden zij ook een speelhuis. Dit jachtslotje, omgeven door een grote gracht werd in 1887 omgebouwd tot een boerderij. De hoeven waren goed georganiseerd, strak geleid en werden goed gedocumenteerd. Wij vermoeden op grond van een korte studie van de context van de overige bezittingen in de Meijerij dat men heel goed op een

De huidige hoogtekaart geprojecteerd op de topografische kaart van 1836, verdicht landschap van houtwallen rond de weiden en open landschap op de essen.

grotere schaal het watersysteem kan hebben omgevormd naar een ideale agrarische situatie. Immers de Tafel moest zeer veel armen voeden en helpen. De uitdeling van brood en andere goederen gebeurde in het Geefhuis, Hinthamerstraat 72 te Den Bosch van 1281 tot 1824. Dat betekende ook dat het voedsel van de boerderijen op eenvoudige en makkelijke wijze naar Den Bosch getransporteerd moest worden. In de 19e eeuw ontstond een malaise in het gebied, men consolideerde, maar men groeide niet, terwijl de dorpen Eindhoven en Geldrop zich verder ontwikkelden. Vermoed wordt dat het te arm gebied was om vele monden te voeden en dat Eindhoven en Geldrop een te grote aantrekkingskracht hadden. In de 20ste eeuw wordt Gijzenrooi afgesneden van de Groote Heide door de aanleg van de A67 en breiden Eindhoven en Geldrop zich uit richting Gijzenrooi. De gemeente Eindhoven creëert vooral achterkanten van woonwijken naar het gebied toe. Geldrop maakt door de bundeling van de hoogspanningsleiding en de rondweg een duidelijke begrenzing van het gebied met Hoog Geldrop. De wijk Genoenhuis wordt aangelegd op de es van Genoenhuis, wat oorspronkelijk aan de rand lag. Hierdoor ontstaat de geisoleerde positie van Gijzenrooi. Er zijn vele verhalen over Gijzenrooi te vertellen, waardoor dit gebied voor een ieder nog interessanter en waardevoller kan zijn.

De heemkundekringen en de cultuurhistorici hebben veel onderzocht en gepubliceerd. De cultuurhistorische waardekaart staat vol met aandachtspunten en bijzondere kenmerken. Echter het integrale verhaal van Gijzenrooi kent nog geen publieksuitgave.

´een gezonde bodem is de basis´. De eco-boerderij versterkt het agrarische karakter van Gijzenrooi en verbindt mensen met het zelf produceren van voedsel. Het is dé uitvalsbasis voor een bezoek aan het gebied. Gijzenrooi wordt géén park met een diversiteit aan voorzieningen. Er komt een stop

omwonenden, bezoekers en recreanten. Er komen slimme routes voor het uitlaten van honden ter bescherming van het gebied. De ´vrienden van Gijzenrooi´ zorgen vrijwillig voor het gebied; en zijn actief op de boerderij, in het veld/tuin en in het landschap.

Wensbeeld gebied Gijzenrooi

thema

Hydrologisch herstel van gebied Gijzenrooi

Water

Natuur

Verna�ng van het gebied Gijzenrooi, herstel sponswerking

Water

Natuur

Water

Natuur

Water

Natuur

Dempen van sloot (loca�e x) Gijzenrooi wordt een na�e natuurparel Versterken biodiversiteit Gijzenrooi: Insecten, patrijs (doelsoorten) Perspec�ef bieden voor natuurherstel van Gijzenrooi Ves�gen van een eco-boerderij t.b.v. onderhoud (oud) cultuur landschap Gijzenrooi Natuur inclusieve landbouw, nutriëntenkringloop gebied Toekomst: plantaardig (ook als vervanger van mest) Kempisch Heideschaap voor begrazing Runderen voor begrazing Herstel cultuur-historische akkerlanden Betrekken consumenten bij gebied en voedselproduc�e

Herstel van zandpaden

Verbinding met van Gogh Na�onaal Park. Collse watermolen. Ook een ingang naar Gijzenrooi nabij DAF terrein maken.

Knooppunten en Slimme netwerken voor wandelaars, ﬁetsers.

Slimme oplossingen voor routes uitlaten van honden door Gijzenrooi (meer natuurlijke barrières, heggen, sloten, beleving van route)

Slimme mobiliteit

Maak een duidelijke entree. Zorg voor parkeren net buiten het gebied. Maak Gijzenrooi autoluw (bestemmingsverkeer uitzonderd).

Netwerken/ Slimme mobiliteit

Inventariseer ac�viteiten/verenigingen/veldjes/pacht in Gijzenrooi. Bepaal welke ac�viteiten wel en niet wenselijk zijn voor herstel van Gijzenrooi.

Landschap/ Ruimtelijke ontwikkeling

Nieuwe ac�viteiten in Gijzenrooi zijn een uitzondering (maatwerk) mits mo�va�e bijdrage aan/herstel Gijzenrooi/Vrienden van Gijzenrooi

Landschap/ Ruimtelijke ontwikkeling

Sanering pluimveebedrijf Gijzenrooi 8 draagt bij aan herstel Gijzenrooi

Landschap/ Ruimtelijke ontwikkeling

4 5 6 7 8 9 10

20 21 22 23

Verbreding A67: Geluidswal (talud moet blijven), veel aandacht voor hydrologisch herstel en verbinding tussen noord en zuid van A67. Ecoduct voor verbinding Groote Heide, Strabrechtse Heide met Gijzenrooi (o.a. schaapskuddes) Draagvlak, Betrekken inwoners bij onderhoud landschap, natuur en voedsel Vinden van ´Vrienden van Gijzenrooi´ in Eindhoven (gebied is hier eigenlijk nog ´onbekend´) Vinden van ´Vrienden van Gijzenrooi´ in Geldrop (…)

Natuur Natuur

Water

Natuur

Eco-boerderij

Natuur

Eco-boerderij

Natuur

Eco-boerderij

Natuur

Eco-boerderij

Vrienden van Gijzenrooi Netwerken/ Slimme mobiliteit Netwerken/ Slimme mobiliteit

Eco-boerderij

Natuur

Netwerken/ Slimme mobiliteit Netwerken/ Landschap/ Ruimtelijke ontwikkeling

A67 A67 Vrienden van Gijzenrooi Vrienden van Gijzenrooi

Projectenlijst met verantwoordelijke thematische stakeholders (uit: Verkenning Gebiedsontwikkeling Gijzenrooi, Pouderoyen Tonnaer, 2022)

Natuur

3. Opgaves en uitdagingen In dit hoofdstuk geven we de conclusies van het onderzoek van Pouderoyen Tonnaer (Pouderoyen Tonnaer, 2022c) weer.

3.1 Autonome ontwikkelingen In het 1e werkatelier van Pouderoyen Tonnaer zijn een aantal aandachtspunten voor het gebied Gijzenrooi naar voren gekomen. Deze zijn verbeeld op de kaart Autonome ontwikkelingen, inclusief de beschrijving van de huidige situatie en autonome ontwikkeling van het gebied. Zo ontstond een completer beeld van de huidige situatie van het gebied Gijzenrooi als uitgangspunt voor de toekomstige ontwikkeling van het gebied. Deze kaart van de autonome ontwikkeling van het gebied Gijzenrooi, als resultaat van de werkateliers, liet zien dat actie gewenst is om het gebied Gijzenrooi voor de toekomst te behouden en/of weerbaarder en sterker te maken.

3.2 Wensbeeld In het rapport Verkenning Gebiedsontwikkeling Gijzenrooi wordt het volgende wensbeeld voor de toekomst van Gijzenrooi verwoord op pagina 14 ´Gijzenrooi wordt een natte natuurparel die in verbinding staat met De Groote Heide aan de overzijde van de A67. Het hydrologisch systeem van het gebied Gijzenrooi wordt hersteld wat zorgt voor vernatting. Gijzenrooi levert een bijdrage aan klimaatadaptatie van de steden om haar heen. De natuur, het landschap en cultuur-historisch waardevolle akkercomplexen en graslanden worden hersteld en er komen vloeiweides. Gijzenrooi heeft een ecologische boerderij van waaruit het beheer en herstel van natuur en landschap centraal uitgevoerd wordt. Het adagium is: ‘Teelt volgt peil`en´een gezonde bodem is de basis´. De eco-boerderij versterkt het agrarische karakter van Gijzenrooi en verbindt mensen met het zelf produceren van voedsel. Het is dé uitvalsbasis voor een bezoek aan het gebied. Gijzenrooi wordt géén park met een diversiteit aan voorzieningen. Er komt een stop op verrommeling en verstedelijking van het gebied. Bouwen, wonen en het vestigen van nieuwe functies en voorzieningen in Gijzenrooi is maatwerk en alleen met uitzondering mogelijk. Gijzenrooi wordt wel beter toegankelijk vanuit Geldrop, Heeze en Eindhoven voor niet-gemotoriseerd verkeer.

De beleving van Gijzenrooi wordt versterkt door slimme netwerken voor omwonenden, bezoekers en recreanten. Er komen slimme routes voor het uitlaten van honden ter bescherming van het gebied. De ´vrienden van Gijzenrooi´ zorgen vrijwillig voor het gebied; en zijn actief op de boerderij, in het veld/tuin en in het landschap.’

Veel ambities binnen een relatief klein gebied vraagt om een goede balans tussen ‘rood’ en ‘groen’ en bestaande en nieuwe functies

GIJZENROOI AUTONOME ONTWIKKELING ELING 18 MEI 2022

Waterpomps station nabij Einho oven

Het gebied Gijzenrooi is een relatief onbekend natuurgebied gelegen tussen Eindhoven, de A67 en Geldrop. Voor Eindhoven staat Gijzenrooi nog niet op p de kaart. Het gebied dreigt daardoor ´buiten de boot te e vallen´ en af te glijden tot een zogenaamde rafelrand d van de stad waar van alles mogelijk is. Ook vanuit Geldrop p is de druk op Gijzenrooi groot.

Verst tedelijking ze et door

Vele vragen poppen op; iedereen wil ruimte voor nieuwe uwe huizen of huisjes, veldjes voor verenigingen en volkstuinen, weitjes voor paarden e.a. De oude vuilnisbelt sbelt is nog steeds aanwezig en volgens de boswachter misschien wel lek. Gijzenrooi is een prachtig natuurgebied ebied met veel insecten, vogels en bijzondere planten. Het gebied wordt dan ook steeds drukker bezocht door fietsers en door wandelaars. Er zijn de laatste tijd veell olifantenpaadjes in het landschap verschenen. De rust st wordt wreed verstoord door veel loslopende honden n en hun baasjes.

Oude vuilnisbe elt is er nog steed s

Gijzenrooi is inmiddels een waar drollenparadijs met alle gevolgen van dien. Volgens de plannen wordt de A67 7 verbreed en vanuit hogerhand lijkt de aarden geluidswal swal te gaan verdwijnen voor 4 sec zicht van de automobilist list op het gebied. Het klimaat verandert, de stad vraagt om drinkwater en Gijzenrooi verdroogt. Zo gaat het natte e landschap van weleer vlug verloren.

Loslopende honden verstoren de natuur Drollenparadijs

Rafelrand ontwikkeling zet door aan beide kanten (Eindhoven en Geldrop)

Ongewenste functies zorgen voor overlast Gijzenrooi wordt ste eeds drukker, veel recrea atie Beheer van het landschap overstijgt de beheecapaciteit vand grondeigenaren

Verstoring en verromm meling door paarden en paardenweitjes

Herstelplanne en riool langs gemeent tegrens midden door he et gebied

Autonome ontwikkelingen (stand van zaken 2022) (uit: Verkenning Gebiedsontwikkeling Gijzenrooi, Pouderoyen Tonnaer, 2022)

Opslag grond en gronddepots in Gijzenrooi

‘Rood in buitengebied’: samen-oud-worden-woningen, eco-stadsboerderij , Ruimte voor Ruimte (?), ...

A67 verbreding, gebied zic chtbaar vanuit de snelweg 37

MOOI GIJZENROOI 17 OKTOBER 2022

De natuur, het landschap en cultuur-historisch waardevolle akkercomplexen en graslanden worden hersteld en er komen vloeiweides. Gijzenrooi heeft een ecologische boerderij van waaruit het beheer en herstel van natuur en landschap centraal uitgevoerd wordt. Het adagium is: `Teelt volgt peil` en ´een gezonde bodem is de basis´. De eco-boerderij versterkt het agrarische karakter van Gijzenrooi en verbindt mensen met het zelf produceren van voedsel. Het is dé uitvalsbasis voor een bezoek aan het gebied. Gijzenrooi wordt géén park met een diversiteit aan voorzieningen. Er komt een stop

op verrommeling en verstedelijking van het gebied. Bouwen, wonen en het vestigen van nieuwe functies en voorzieningen in Gijzenrooi is maatwerk en alleen met uitzondering mogelijk.

Gijzenrooi wordt wel beter toegankelijk vanuit Geldrop, Heeze en Eindhoven voor niet-gemotoriseerd verkeer. De beleving van Gijzenrooi wordt versterkt door slimme netwerken voor omwonenden, bezoekers en recreanten. Er komen slimme routes voor het uitlaten van honden ter bescherming van het gebied. De ´vrienden van Gijzenrooi´ zorgen vrijwillig voor het gebied; en zijn actief op de boerderij, in het veld/tuin en in het landschap.

Hydrologisch herstel van gebied Gijzenrooi

Water

Natuur

Vernaƫng van het gebied Gijzenrooi, herstel sponswerking

Water

Natuur

Water

Natuur

Water

Natuur

Dempen van sloot (locaƟe x) Gijzenrooi wordt een naƩe natuurparel Versterken biodiversiteit Gijzenrooi: Insecten, patrijs (doelsoorten) PerspecƟef bieden voor natuurherstel van Gijzenrooi VesƟgen van een eco-boerderij t.b.v. onderhoud (oud) cultuur landschap Gijzenrooi Natuur inclusieve landbouw, nutriëntenkringloop gebied Toekomst: plantaardig (ook als vervanger van mest) Kempisch Heideschaap voor begrazing Runderen voor begrazing Herstel cultuur-historische akkerlanden Betrekken consumenten bij gebied en voedselproducƟe

Herstel van zandpaden

Verbinding met van Gogh NaƟonaal Park. Collse watermolen. Ook een ingang naar Gijzenrooi nabij DAF terrein maken.

Knooppunten en Slimme netwerken voor wandelaars, Įetsers.

8 9 10

Natuur

Water

Natuur

Eco-boerderij

Natuur

Eco-boerderij

Natuur

Eco-boerderij

Natuur

Eco-boerderij

Vrienden van Gijzenrooi Netwerken/ Slimme mobiliteit Netwerken/ Slimme mobiliteit

Eco-boerderij

Maak een duidelijke entree. Zorg voor parkeren net buiten het gebied. Maak Gijzenrooi autoluw (bestemmingsverkeer uitzonderd).

Netwerken/ Slimme mobiliteit

Inventariseer acƟviteiten/verenigingen/veldjes/pacht in Gijzenrooi. Bepaal welke acƟviteiten wel en niet wenselijk zijn voor herstel van Gijzenrooi.

Landschap/ Ruimtelijke ontwikkeling

Nieuwe acƟviteiten in Gijzenrooi zijn een uitzondering (maatwerk) mits moƟvaƟe bijdrage aan/herstel Gijzenrooi/Vrienden van Gijzenrooi

Landschap/ Ruimtelijke ontwikkeling

Sanering pluimveebedrijf Gijzenrooi 8 draagt bij aan herstel Gijzenrooi

Landschap/ Ruimtelijke ontwikkeling

In Gijzenrooi wordt het cultuur-historisch-agrarisch landschap hersteld. Ruimtelijke ontwikkeling is een uitzondering/maatwerk en vindt plaats in balans met het gebied.

Eco-boerderij

In Gijzenrooi komt (eindelijk) een ecologische (stads)boerderij.

A67

Netwerken/ Slimme mobiliteit

Gijzenrooi wordt meer beleeĩaar-daar waar gewenst-met slimme netwerken ǀŽŽƌƌĞĐƌĞĂƟĞĞŶŚŽŶĚĞŶ

VII

Vrienden van Gijzenrooi

Gebied Gijzenrooi krijgt vrienden | Bouwen van een community

22+23

Natuur Natuur

17 11

Landschap/ Ruimtelijke ontwikkeling

8 9

A67 A67

Netwerken/

Verbreding A67 moet ook tot kansen leiden voor gebiedsontwikkeling Gijzenrooi

5+6

Netwerken/

Slimme mobiliteit

Landschap/ Ruimtelijke ontwikkeling

Slimme mobiliteit

Slimme oplossingen voor routes uitlaten van honden door Gijzenrooi (meer natuurlijke barrières, heggen, sloten, beleving van route)

III

Natuur

Gijzenrooi wordt een naƩe natuurparel.

2+4 thema

Natuur

thema

Wensbeeld gebied Gijzenrooi

Het watersysteem (hydrologie) wordt hersteld waardoor Gijzenrooi gaat vernaƩen.

Water

WENSBEELD Gijzenrooi wordt een natte natuurparel die in verbinding staat met De Groote Heide aan de overzijde van de A67. Het hydrologisch systeem van het gebied Gijzenrooi wordt hersteld wat zorgt voor vernatting. Gijzenrooi levert een bijdrage aan klimaatadaptatie van de steden om haar heen.

Natuur

1+3

Vrienden van Gijzenrooi

Wensbeeld (stand van zaken 2022) (uit: Verkenning Gebiedsontwikkeling Gijzenrooi, Pouderoyen Tonnaer, 2022)

Principe van klimaatrobuuste kern: De randen van de kernen zijn essentieel voor de groene structuren en de wateropgaves. Gijzenrooi kan hierin een grote rol spelen.

Visie op watersysteem: vasthouden en bergen van water, scheiden en upcyclen van stedelijk water

4. Visie op de opgave 4.1 Watersysteem De Verkenning Gebiedsontwikkeling Gijzenrooi van Pouderoyen Tonnaer gaat uitgebreid in op het toekomstige watersysteem vanuit natuurherstel; • Vasthouden en herverdelen van grond- en oppervlaktewater oftewel lokale antiverdrogingsmaatregelen. • Gebruikmakend van historische patronen en structuren gerelateerd aan het waterbeheer door de eeuwen heen. • Gebruik te maken van zowel lokaal als ook eventueel (gezuiverd) water van elders zoals (gezuiverd) gebiedsvreemd vanuit het stedelijk water • Herstel sponswerking, water vasthouden, niet afwentelen, herstel historisch gebruik. • Opvangen en benutten van zowel lokaal als (gezuiverd) gebiedsvreemd (stedelijk)water bij piekneerslag van clusterbuien. In de schetsschuit hebben we daaraan de volgende elementen aan toegevoegd: • Allereerst herstelmogelijkheden voor kwel binnen gebied benutten. • Op lange termijn ook diepe grondwaterstromen herstellen. Deze nieuwe waterlaag van deze tijd hebben we vervolgens verbeeld in de volgende visiekaart: • De Rielsche Loop en de Beekloop zijn afgekoppeld en kunnen door al dan niet natuurlijke processen verondiepen. • Verdroging nu kan tegengegaan worden door stedelijk water in het gebied te bergen en via natuurlijke processen binnen het historisch watersysteem te upcyclen tot natuurwater.

Het stedelijk water zal via een getrapt systeem langzaam infiltreren of afstromen richting natuurgebieden. De gemeente Geldrop-Mierlo kan dit doen aan de randen van Gijzenrooi. Het Brabants Landschap kan de Eindhovense vloeiweiden afkoppelen van het stedelijk watersysteem, zodat kwelwater naar de natuurgebieden vloeit en meer bergend vermogen in het stedelijk water gemaakt wordt. Het nieuwe watersysteem kan deze randen recreatief interessant maken en ook de recreatie zoneren. • De Beekloop begint aan de voet van Hoog Geldrop en is dan onderdeel van de ecologische verbindingszone van Gijzenrooi met het Dommeldal.

Mogelijke locaties voor het gastheerschap

We kunnen beginnen met een bakfiets en een kapschuur

Stadstuin013 met professionele tuinders, zorgcliënten en vrijwilligers te Tilburg

4.2 Agrarisch gastheerschap Geldrop heeft ca. 29.000 inwoners, Eindhoven ca. 239.000 inwoners. Het gebied functioneert nu als lokaal uitloopgebied voor Eindhoven en Geldrop. De betekenis van Gijzenrooi ‘als groene parel’ is in deze stedelijke context groot te noemen. Eigenlijk is ‘niets doen’ geen optie meer. Recreatie in het gebied moet begeleid gaan worden. Zonering van recreatie en een aanspreekpunt in het gebied zijn gewenst. In het rapport van Pouderoyen Tonnaer gaat men uit van een ecoboerderij, een stadboerderij. De businesscase van deze stadsboerderij wordt door Arcadis nader onderzocht. In het proces van de gebiedsvisie in 2022, gaf de verkenning naar de mogelijke locaties van een stadboerderij wel wat commotie, vanwege de verkeersaantrekkende werking. Uitkomst hiervan was dat er een nieuw mogelijk agrarisch bouwvlak werd toegevoegd, veel dichter bij de bebouwing van Genoenhuis, zodat het verkeer niet het gebied in hoeft. Deze locatie gold tot nu als voorkeurslocatie voor de stadsboerderij. In de schetsschuit zijn we op een strategie van ”klein beginnen en wellicht op termijn doorgroeien” gekomen. Deze opzet zal nader uitgedacht en besproken moeten worden. Arcadis zal hiervoor een businessplan uitwerken. Tijdens de schetsschuit werd onder meer gedacht aan een samenwerking van meerdere agrarische ondernemers/beheerders in het gebied.

De samenwerking is gericht op het beheer van de gronden en beheer van landschapsstructuren voor een langere periode en het creëren van gezamenlijke producten en diensten, zoals een aanspreekpunt en gezicht in het gebied. De teelten van deze beheerders moeten volgens de volgende klimaatbestendige principes gebeuren: • Teelt volgt peil • Dier volgt plant Een of meer duidelijke ontmoetingspunten of entrees maken het mogelijk om bezoekers beter en slim te geleiden door het gebied. Hier vindt men informatie over het gebied, kan men streekproducten kopen, beginnen de educatieve excursies of de natuurgerichte wandelingen. Ook kan de beheerder van het gebied hier het beheer, wat noodzakelijk is voor het instand houden van dit landschap, uitleggen. Het opladen van de elektrische fiets of een klein terras voor een kop koffie zou ook wenselijk zijn.

Visie op recreatie: zonering door middel van het watersysteem, met diverse gebieden zonder of beperkte toegang, maar duidelijke interessante recreatieve randen.

Te denken valt aan de combinatie van een schaapsherder, herenboeren, een tuinderij en een biologische veehouder met eventuele nevenfuncties. Zij beheren, naast hun eigen gepachte percelen, gezamenlijk op enkele locaties een bijzonder entreegebouw, waar lokaal voedsel verkocht kan worden, maar waar ook een gastheer of -vrouw aanwezig is, die mensen ontvangt en te woord staat en die natuurwandelingen etc. en cultuurhistorische evenementen organiseert. Met deze strategie koppelen we meerdere initiatieven aan elkaar en zorgen ervoor dat autoverkeer het gebied in tot een minimum wordt beperkt. En de investering kan beperkter zijn en langzamerhand groeien. De onderneming kan in stapjes groeien, en een groep van vrijwilligers “Vrienden van Gijzenrooi” ook.

4.3 Zonering van recreatie Door middel van het watersysteem en de padenstructuur kunnen we de recreatie zoneren. We zoneren deze zo dat de belangrijkste gebieden met de hoogste natuurwaarden ontzien worden. De materialisering van de paden beïnvloedt de zonering ook. Het gebied kent vele zandpaden, en dat houden we ook. De zonken in de paden blijven gehandhaafd vanwege hun watervoerrende functie, maar dat betekent dat in natte periode deze niet toegankelijk zijn. We ontwerpen echter wel een netwerk, zodat kleine en grote ommetjes mogelijk blijven. De dichtheid van dit netwerk is intensiever aan de randen. Het ingediende plan voor een recroduct over de A67 (als een van de onderdelen van de verbreding van de A67) zorgt voor een nieuwe impuls in netwerk. Naast dat allerlei doelsoorten van deze natuurbrug gebruik kunnen maken, kan de recreant dan makkelijk de Groote Heide combineren met Gijzenrooi. Ook de schaapskudde van de Groote Heide kan dan in dit gebied komen, om bijvoorbeeld de heidecomplexen te begrazen.

Auto toegankelijkheid

Materialisering van de routes

Zonering van de recreatie door middel van het watersysteem en het netwerk van paden

Verandering routes

Beheerstypen

Kruidenrijke en faunarijke grasland

4.4 Beheer van de natuur- en landschapwaarden Gijzenrooi is bijzonder als kleinschalige agrarisch productielandschap met de akkercomplexen die nog steeds herkenbaar zijn. Dat betekent dat het telen van voedsel en het laten begrazen door huisvee, bij dit landschap hoort. Om die reden hebben we binnen de natuurdoeltypen ook een nevenfunctie van voedselproductie aangegeven. Hierbij zijn de 2 regels geldig: • Teelt volgt peil • Dier volgt plant De voormalige agrarische percelen buiten het Natuur Netwerk Brabant zijn een kans om het historisch akkerlandschap te herstellen.

Kruidenrijke en faunarijke akker op Gijzenrooi

5. Resultaat van de schetsschuit 5.1 Watersysteem van de 21ste eeuw

5.2 Recreatief netwerk

5.3a Locatie van de ecoboerderij: gastheerschap

5.3b Locatie van de ecoboerderij en waterwingebied

5.4 Verbeelding van het landschap

6. Woningbouw op Gijzenrooi en elders

Gijzenrooi is een levend landschap, het watersysteem kan weer aan de huidige problematiek en kansen aangepast worden. Maar er zijn ook nog andere ontwikkelingen in recreatie en woningbouw gaande in Gijzenrooi. De vraag is hierbij “wat is de draagkracht van dit gebied, hoeveel kan het gebied hebben?” In de rapportage van Pouderoyen Tonnaer van oktober 2022 is bebouwing in Gijzenrooi alleen met uitzondering mogelijk en dan altijd gekoppeld aan huidige bebouwing of historische clusters. Uit de schetsschuit bleek dat bewoning en nieuwe architectuur in het gebied kan en mag. Maar de wijze waarop en de mate waarin waarop daar verschilden de meningen. Belangrijk was om een gedegen onderzoek naar rode componenten in het gebied te doen. Er zijn ook bijvoorbeeld boerderijen verdwenen. De huidige situatie is niet heilig. In de schetsschuit overheerste wel de eis dat nieuwe ontwikkelingen zorgvuldig moeten worden ingepast, volgens een stedebouwkundige toetsingskader en nader te bepalen beeldkwaliteit én op al bebouwde of voorheen bebouwde locaties. Extra aandacht moeten de randen van het groen- en natuurgebied krijgen, omdat deze het decor van het gebied bepalen. Dorpsranduitbreidingen dienen dus ook zorgvuldig te gebeuren.

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=GeldropMierlo&id=9c3a13e9-8d79-439b-8d20-4f4ab8b22d8a