Concepttrendverkenning 2024

-concept-

TRENDVERKENNING 2024 Versie:0.1 Datum:oktober2023

I nhoud Inleiding........................................................................................................................................................................................3

Maatschappelijketrends..............................................................................................................................................................3 Demografischeverschuivingen................................................................................................................................................3 Individualisering.......................................................................................................................................................................5 Welvaartinbeweging..............................................................................................................................................................6 Veranderendemobiliteit.........................................................................................................................................................7 Klimaatalsleidendperspectief...............................................................................................................................................8 Groeivantechnologie..............................................................................................................................................................9

Digitalisering..........................................................................................................................................................................10 Democratieinbeweging........................................................................................................................................................11 Globalisering..........................................................................................................................................................................12 Veranderendewetgeving...........................................................................................................................................................12 Bestuurlijkeontwikkelingen.......................................................................................................................................................13 Gelijkwaardigheidoverheden................................................................................................................................................13 Meerschaligheid....................................................................................................................................................................13

Differentiatieenmaatwerk...................................................................................................................................................13 Meereennetwerkpartner.....................................................................................................................................................14

Colofon

DezeconcepttrendverkenningisopgestelddoordegemeenteGeldrop-Mierlotervoorbereidingophettrajectvoorhet uitwerkenvandevisieGeldrop-Mierlo2044.Erwordtnogverdergewerktaandezetrendverkenning.Erzaleenbijlage ‘Geldrop-Mierloincijfers’wordentoegevoegdenerwordennogaanvullingenverwachtvanuithetparticipatietrajectvoor devisieeneventueeldooractueleontwikkelingen. Voordezeconcepttrendverkenningisonderanderegebruikgemaaktvantrendanalysesvananderen.Eenbelangrijkebron vaninspiratiewasdetrendverkenningvandegemeenteAlmere,waarvoordank.

2

Inleiding

DezeverkenningvantrendsenontwikkelingeniseenhulpmiddelbijhetactualiserenvandevisieopGeldrop-Mierlo.Voor eengoedekijkopdeambitiesenopgavenindevisieishetcruciaalomzeineencontextvanmaatschappelijketrendste kunnenplaatsen.Dezetrendverkenninggeeftdiecontext. Inditdocumentkomeninhethoofdstukmaatschappelijketrendsachtereenvolgensdevolgendeonderwerpenaanbod:  Groeivantechnologie  Demografischeverschuivingen  Digitalisering  Individualisering  Democratieinbeweging  Welvaartinbeweging  Globalisering  Veranderendemobiliteit  Klimaatverandering Daarnawordtnogkortingegaanopveranderendewetgevingendeontwikkelingeninderegio.

Maatschappelijketrends

Demografischeverschuivingen

Dedemografischeverschuivingenhebbendekomendedecenniaeengrotereinvloedopwijkenengemeenschappendan voorheen.NietalleenhetaantalinwonersinGeldrop-Mierlogroeit,ookdesamenstellingverandert.Ditiseenlandelijke trend.DekomendevijfdecenniagroeitdeNederlandsebevolking,voornamelijkdoorbuitenlandsemigratieeninmindere matedoordatmensensteedsouderworden.DeschaalsprongbinnendeBrainportregiodraagtookbijaaneentoenamevan buitenlandseenbinnenlandsemigranteninonzegemeente.Debedrijvigheidtrektmensenaanendewoningdrukinde omliggendestedenzorgtookvoorgroterevraagnaarwoningeninGeldrop-Mierlo. Desamenlevingwordtookmeerdivers;naarschattingheeftin2050dertigtotveertigprocentvandeNederlandse bevolkingeenmigratieachtergrond.Doorontgroening(eendalingvanhetaantaljongeren)envergrijzing(toenamevanhet aantalouderen)stijgtdegemiddeldeleeftijdendaaltdepotentiëleberoepsbevolking.Dedemografischedrukneemttoe; deverhoudingvanhetgroeiendeniet-werkendedeelvandebevolkingtothetinverhoudingkleinerwerkendedeelvande bevolking.DoordatdebedrijvigheidindeBrainportregioookmensenaantrekt-zoalstechnischgeschooldeneninhun kielzogookmensendieinpubliekedienstenalszorg,onderwijs,politieengemeentelijkedienstverleningofindetailhandel enhorecakunneninstromen-isditeffectnaarverwachtinginZuidoost-Brabantietsmindergrootinvergelijkingtothet landelijkgemiddeldeeninbijzonderinvergelijkingtothetplatteland.

Alleensamen

HetaantalhuishoudensinNederlandneemttoe.Ditkomtnietalleendoordebevolkingsgroei,maarookdoorde veranderendesamenstelling.Eriseensterkestijgingvaneenpersoonshuishoudensdekomendetweedecennia,daarna neemtdegroeinaarverwachtingaf.Dehuidigeprognoseisdater3,6miljoeneenpersoonshuishoudenszijnin2050.Datis 1miljoenmeerdanopditmoment.Ongeveer44procentvanallehuishoudensbestaatdanuitéénpersoon.Eenvande oorzakenisdevergrijzing.Hetaantalalleenwonende65-plussersstijgt,doordathunpartneroverlijdtofnaareen zorginstellinggaat.Erzijnookouderendieerallangervoorkiezenomalleenteleven,bijvoorbeeldnaeenscheiding. Doordatmensensteedsouderworden,wonenouderenooksteedslangeralleen.Naastdevergrijzing,zijnerookmeer alleenwonendejongerenenmensenvanmiddelbareleeftijd.Jongerengaanopeenlatereleeftijdsamenwonenenstellen gaanvakeruitelkaar.Doorditlaatstefenomeen,groeitookhetaantaleenoudergezinneniets.Ondanksdegroeivanhet aantaleenpersoonshuishoudens,neemtdevraagnaareengezinswoningennietaf.Veelalleenstaandeouderenblijvenin huneengezinswoningwonen.Zezijngehechtaanhuneigenleefomgevingenvrezenvoorhogerewoonlastenalsze verhuizen.Ditbeperktdedoorstromingopdehuizenmarkt.

Langengelukkig

Nietalleenlevenmensensteedslanger,ookervarenmeermensenhungezondheidalsgoed,zonderernstigebeperkingen. Welhebbenmeermenseneenchronischeaandoening.Doorbeteremedischebehandelingenenvroegtijdigediagnose, overlevenmensenvakerhart-envaatziektenenkanker.Doordatmensenlangerleveningoedegezondheid,zijnveel65plussersnogvitaalenmaatschappelijkactief.Zezettenzichinalsvrijwilliger,mantelzorger,oppasservoordekleinkinderen ofwerkendoornadeAOW-leeftijd.Dezefasenahetwerkendelevenenvóórhetmomentvanverliesvanzelfredzaamheid wordtookweldederdelevensfasegenoemd.Overigenslevenhogeropgeleidenoverhetalgemeenlangeringoede 3

gezondheid,danlageropgeleiden.Mensenmeteenlaaginkomenhebbenvakergezondheidsproblemendooreen ongezondereleefstijlenzijneerderafhankelijkvanzorgenondersteuning.

Dubbelevergrijzing

Alsdegezondheidsproblemenopstapelenenleidentoteengroterezorgafhankelijkheidenkwetsbaarheid,komenmensen indevierdelevensfase.Wanneerditmomentaanbreekt,verschiltvanpersoontotpersoon.Maarhetissteedsvakerpasop oudereleeftijd.Hetaandeel80-plussersbinnendegroepvan65-plussersneemtsterktoe,ditwordtdedubbelevergrijzing genoemd.Methetouderworden,neemtdekansopaandoeningenalsartrose,diabetesendementietoe.Zoisde verwachtingdathetaantaldementerendendekomendejarenverdubbelt.Hetaantalouderendatzorgnodigheeft,zaldus stijgen.Doordatouderentotophogereleeftijdzelfstandigwonen,neemtdevraagnaarzorgindethuissituatietoe.Het gaatomformeleeninformelezorg.Mantelzorgwordtvaakverleenddoorjongeouderen,maardoordedubbelevergrijzing kanditonderdrukkomentestaan.

Zorgenomdezorg

Dedrukophetzorgsysteemneemttoevoorallevormenvanzorg,waarondereerstelijnszorg,spoedzorg,verpleeghuiszorg eninformelezorg.Tegelijkertijdlevenweineentijdwaarinmensenmeerderegiewillenhebbenoverhuneigen gezondheidendezorgdiezeontvangen.Dezorgkomtmeerinhettekentestaanvanhetzoveelmogelijkbehoudenvande mogelijkhedenommeetedoenindesamenleving.Ouderenblijvenlangerthuiswonenenzorgenondersteuningwordt vakeraanhuisverleendofdichtbijhuis.Detoenemendevraagnaarzorg,maarookvernieuwingenopzorggebied(zoals nieuweapparatuurenmedicatie)leidentothogerezorgkosten.Naarverwachtingisersprakevaneenverdubbelingvande kostenin2040invergelijkingtot2015.Erisnualsprakevaneenpersoneelstekortindezorg,watnijpenderwordt naarmateermeerzorgvragerskomen.Ookhetaantalmantelzorgersneemtverhoudingsgewijsaf.Zijnernunogvoorelke 80-plusser12jongemensen,in2050looptditterugnaartussendevierenzeven.Nogeenvooruitblikisdatin2050twee keerzoveel65-plussersmeteenmigratieachtergrondzijndandatnuhetgevalis.Ditleidttotvariatieindekijkopzorg.

Nieuweconceptenzorgenwelzijn

Denadruktenaanzienvangezondheidkomtmeerenmeeroppreventieteliggen,bijvoorbeeldindevormvan leefstijladviezen.Welzijnsorganisaties,ziekenhuizen,huisartsenenthuiszorgorganisatieskrijgendaarineenbelangrijkerol. Robotiseringiseenanderetrend.Steedsmeertakenwordendoorrobotsovergenomen.Ditkangaanomlichamelijkzware takenvanbijvoorbeeldverpleegkundigen,maarookomsocialetakenomeenzaamheidtegentegaan.Ookdata-gedreven technologiekandegezondheidenzorgverbeteren.Ditwordte-healthgenoemd.Voorbeeldenhiervanzijnmedischeapps ensystemendiehelpenbijmedischebeslissingen,elektronischepatiëntendossiersendeuitwisselinghiervantussen zorgprofessionals,patiëntenportalenendigitalebehandelprogramma’s.

Mentaledrukopjongeren

Welevenineenprestatiemaatschappij,wattotgevolgheeftdatdementaledrukopjongerentoeneemt.Datheeftzijn weerslagopdepsychischegezondheid.Desamenlevingwordtsteedscomplexer,waardoorermeerjongerenzijndie moeitehebbenommeetedoen.Socialmediaenvirtualrealityzorgenervoordatjongerenminderrustervaren.Daarnaast levensteedsmeerjongerenineenoudergezinnenofsamengesteldegezinnen,diecomplexerzijndandetraditionele gezinssamenstelling.

Nieuwecollectieven

Deafgelopenjarenishetaantalburgercollectieventoegenomen,eentrenddiezichgestaagvoortzet.Eenburgercollectiefis eengroepmensendiesamenwerkenrondhetoplossenvaneenvraagstuk.Vaakontstaanburgercollectievenomhet‘gat’ tussenoverheidenmarkttevullen.Dedienstenwordennietdoordemarktofdeoverheidvoorzien,zijnwegbezuinigdof doornietgeslaagdeprivatisering(deels)weggevallenofbiedeneenalternatiefophetbestaande.Daarmeekunnen burgercollectievenbijdragenaandeoplossingvanmaatschappelijkevraagstukken,zoalstekortenopdewoningmarkt, klimaatveranderingentoenemendedrukopdezorg.Eenkanttekeningvanburgercollectievenisdatvooralhoogopgeleide mensenhieraanmeedoen,waardoorzijrelatiefveelinvloedkunnenhebben.

Toenamepsychischeproblemen

Decomplexiteitvanonzesamenlevingneemttoe,metgroeiendedigitalisering,technologisering,globalisering, flexibiliseringvandearbeidsmarkt,toenamevanniet-traditionelesamenlevings-engezinsvormenenmeer.Bovendien 4

wonensteedsmeermensenalleen.Hierdoorheefteengroeiendegroepmensenmoeiteomzichstaandetehoudeninde maatschappij.Nuontwikkeltongeveerveertigprocentvandemensenmentaleproblementijdenshunlevenendataantal neemttoe.Metvaakgrotepersoonlijke,sociale,economischeenmaatschappelijkegevolgen,bijvoorbeelddoordatmensen nietmeermeekunnendoenmethetgebruikelijkemaatschappelijkeleven.

Individualisering

Individualiseringiseenontwikkelingdieallangetijdgeledenisingezet.Erismeerkeuzevrijheidenruimtevoormensenom huneigenpadtevolgen.Debandenmetfamilie,buurt,gemeenschapzijnmindersterkenomvattenddanvoorheen.Dit betekentnietdatmensenzichnietmeerverbinden,maardatzezichbindenaanmeerverschillendenetwerken(ook virtueel),activiteitenen/ofverenigingen.Daarinwisselenzevakerenblijvenzedusminder(lang)verbondenaanvaste activiteitenofverenigingen.Devraagiswatditopdelangeduurvoorinvloedheeftopdesocialecohesieinstraten, buurtenendorpen. Intermezzo:individualiseringversuseenzaamheid Erwordtvaakgedachtdatmeermensenzicheenzaamvoelendoordeindividualiseringvandesamenleving,maarditisniet hetgeval.Eenzaamheidiseencomplexprobleem,waarmeerdereoorzakenaantengrondslagliggen,maaruitonderzoekis geblekendatindividualiseringernieteenvanis.Individualiseringbetekentniet‘iedervoorzich’.Eriseenstabielpatroonte zienindeomvangvansocialecontactenendematevanmaatschappelijkeparticipatieonderNederlanders.Hoewelditniet vooriedereengeldt;detoenemendecomplexiteitvandesamenlevingheefteenuitsluitendewerkingopmensenmeteen beperktsociaalvermogen.

DehelftvandeNederlanderszegtgeenbetekenisvolhogerdoelmeertehebben.Mensenzijnmeergerichtophetikenop leukigheid.Wetenschappelijkwordtgestelddatdeafgelopendecenniadebehoefteaanindividueleerkenningisgegroeid endatmensenhouvastzoekeninkwestieswaaraanzijidentiteitkunnenontlenen.Somsookviaextremebewegingen.

Zorgenoverpolarisatie

HetmerendeelvandeNederlandersheefthetgevoeldatgroepenmetverschillendeopvattingenmeertegenoverelkaar (komente)staan.Uitwetenschappelijkonderzoekblijktechterdaterindeafgelopendecenniageeneenduidige maatschappijbredepolarisatietrendszijnteontdekken.Erismeerovereenstemmingopveelmaatschappelijkekwesties danmensendenken,mensenzijnnietnegatieveroverelkaargaandenkenenerisopveelthema’sookgeenbewegingnaar deuitersten.UitonderzoekvanhetSCPnaarwaarhetgevoelvantoenemendepolarisatievandaankomt,blijktdatditmet namekomtdooreenverhardingvanhetdebat,zowelindepolitiekalsindemedia.Enaandeverslechterde omgangsvormendiedaarbijkomenkijken.Wehorendeextremen,terwijldegrotegroepinhetmiddenminderprominent naarvorenkomt.Hetgevoelvantoenemendepolarisatie,ookalisernietdaadwerkelijksprakevan,kandesocialecohesie enhetfunctionerenvandedemocratieonderdrukzetten.

Zoekennaarverbinding

Tezienisdatvanuitdiemeerindividuelefocusmensenverbindingvindenmetelkaardoorhetzoekennaar betekenisgeving.Ergaatmeeraandachtentijduitnaarsocialecontacten,relatiesenvriendschappen.Datlijkteen tegenreactieopdegroeivanhetaantalalleenstaanden,watwekunnenbezieninhetlichtdatmensenhetnodighebben omergensthuistezijn.Wezijnbovendiengeëvolueerdnaareensituatiewaarinmensenzelfkiezenbijwelkegemeenschap zijhorenenmensendrukkenhunidentiteituitdoormiddelvandiegemeenschap.Datisandersdanvroegertoenmensen minofmeerwerdengeborenineengemeenschap.

Toenemendactivisme

Nederlandiseensuperdiversland.Mensenverschillenonderanderealshetgaatomleeftijd,landvanherkomst, moedertaal,religie,gender,seksuelegeaardheid,opleidingsniveaueninkomen.Onzemaatschappijisnietvrijvan stereotypering,discriminatieenstigmatisatie.Delaatstejarenneemthetactivismetoeopverscheidenethema’sdie hieraangerelateerdzijnendeverwachtingisdatditaanhoudt.Erisonderanderemeeraandachtvoorinstitutioneel racisme,hetslavernijverledenengendergelijkheid.Denkbijvoorbeeldaandetoeslagenaffaire,dezwartepieten-discussie enmeergenderinclusievetaal.Hetdebatopdezeonderwerpen,onderandereopsocialmedia,gaatersomsheftigaantoe. HetactivismeroeptbijeendeelvandeNederlandersergernisenverzetop. 5

Welvaartinbeweging

Hoeweldeverwachtingenwarendatdejarenna2020eentijdperkvaneconomischebloeizoudenzijn,hebben verschillendecrises(decoronapandemie,deoorloginOekraïne,etc.)datbeeldveranderd.Datwordtversterktdoordat verschillendebeperkendefactorenindewereldscherpernaarvorenzijngekomen,zoalsgrondstoffenschaarste, energieschaarsteendenoodzaakomdeklimaatveranderingintedammen.Demaatschappelijkeuitdagingenzijnde afgelopenjarentoegenomenendatzetzichdekomendeperiodedoor.Indesamenlevingzijnwevanelkaarafhankelijk, terwijltraditionelestructurenafbrokkelen.Hetingrijpenvandeoverheidwordtdaaromvakernoodzakelijkgeacht.Dat staathaaksophetafnemendevertrouwenindepolitiekendeoverheid.

Bestaanszekerheidopdehelling

Eengrote,groeiendegroepinwonersvanNederlandervaartonzekerheid.Vanoudshertrofditveelalmensenmeteenlaag inkomen,maarhetaandeelmensenmeteenmiddeninkomendatfinanciëleuitdagingenervaartisgroeiende.Mensen ervarenonzekerheidoverhuninkomen,woning,financiëlebuffer,gezondheid,koopkracht,energiekosten,etc.Eriseen groeiendegroepmensenmeteenafnemendgevoelvangrip,meteen‘fearoffalling’.Deervarenproblemenkomenvoor eenbelangrijkdeelvoortuithetfeitdatdegroeivanhetinkomenachterblijftbijdestijgendevastelasten,maarookdoor veranderingenopdewoningmarktendearbeidsmarkt.Eenaspectdatmeeweegtisdesterkeflexibiliseringvande arbeidsmarktdoor0-urencontracten.Voltijdbanenzijndaardoorvakeropgekniptinlagerbetaaldedeeltijdbanen. Intermezzo:veranderingenopdewoningmarktenarbeidsmarkt Wezieneenwoningmarktdieverhitis.Devraagisnogsteedsgroterdanhetaanbod.Bijeenstijgendehypotheekrente wordthetvoorgroteregroepenmensenmoeilijkeromeenwoningtekopen.Hierdoorontstaateengrootverschilin vermogensopbouwtussenhuurdersenkopers.Startendehuishoudensmeteenlaag-ofmiddeninkomenkomenamperin aanmerkingvooreenpassendewoning.Tegelijkertijdstaatdearbeidsmarktonderdruk.Eriseentoenemendevraagnaar werknemers,terwijldehandjesontbreken.Aldezeonzekerhedenleidentoteenroepomeeneerlijkereverdelingvan welvaartenaandachtvoorbredewelvaart.

Deopmarsvanbredewelvaart

Deblikopwelvaartverandert.Nadaterjarenvanuiteeneconomischperspectiefwerdgedacht,isersteedsmeeraandacht voorbredewelvaart.Erisaandachtvoorhetwelzijnvandemens,voornatuurenvoordeomgeving.Erwordtmeergezocht naarbalansendejuisteverhoudingendaarvoorwordeneengezondeleefomgevingenhetlandschapalssteeds belangrijkerevoorwaardengezien.Bovendienisermeeroogvoordedrukdielandenopelkaarleverenendedrukdiewe opvolgendegeneratiesleggen.

Concurrerenderuimteclaims

Inhetverlengdevandeaandachtvoorbredewelvaartwordtvakereenbewusteafweginggemaaktoverdeinvullingvan onzeleefomgeving.DeruimteinNederlandisschaars.Dewoningmarktstaatonderdruk,bedrijvenwillenuitbreiden(denk bijv.aandeexpansievantechbedrijven)ennatuurmoetruimtekrijgenomteherstellen.Datvraagtomkeuzes,waarbij vakerwordtgekkennaarhettijdelijktoewijzenvaneenfunctieaaneengebied,bijvoorbeeldwonenindevormvan flexwonen.

Verschillenwordengroter

Eenanderetendensisdatverschillentussengroepengroterworden.Weconstaterendatersteedsmeerscheidingslijnenin desamenlevingzichtbaarworden.Ditkomtdoortalvanmaatschappelijkeeneconomischeontwikkelingen.Bijvoorbeeld hetaantaltheoretischeversuspraktischopgeleiden,immigratie,stadversusplatteland,huur-versuskoopwoning, verschillenininkomenenvermogen,enzovoort.Ditheefttotgevolgdaterspanningenoptredenindesamenlevingen polarisatieopdeloerligt.Erontstaatmeer(kans)ongelijkheidensocialenetwerkenrakenmeergescheiden.

Terugnaardebasis

Deafgelopenjarenisereenhanggekomennaareenminimalistischerleven.Degedachteisomterugnaardebasistegaan eneenbewegingingangtezettenvanbezitnaargebruik.Voorbeeldenhiervanzijntinyhousesenvoedselbossen,maar ookdeneigingtothetontspullen.Dezemensenhebbenbehoefteaaneeneenvoudigerleven,onthaastenenminderzorgen enstress.Inhetverlengdehiervanligtdegedachteomalsindividueenkleinerevoetafdrukterealiserenvanwegede zorgenomdeklimaatveranderingendebehoefteomdewereldbeterachtertelatenvoordekinderen.Ondanksdeze ontwikkelingzienwedeconsumptievanhuishoudensendeonlinebestellingen(e-commerce)nogsteedstoenemen. 6

Andersomgaanmetgeld

Metdefinanciëleuitdagingeninbeeldenhetbesefdatsparennietmeerloont,isereengroteregroepmensendieop financieelvlakrisicovollergedragvertoont.Hetsnellegeldverdienenlonktenhelaasgaatdatnietaltijdopdelegale manier.Denkbijvoorbeeldaanjeugdcriminaliteit.OokwillenmensenvakervóórdeAOW-leeftijdmetpensioenofwillenze financieelonafhankelijkzijn/worden.Meermensenbeleggeneneriseentoenameinbelegginginvastgoed(zoalseen woningofrecreatiewoningvoordeverhuur).Delaatstejarenwintookhetbeleggenincryptocurrenciesterrein.Hetrisico vaneengroteregroepinwonersmetrisicovolgedragisdatmeermensenindeproblemenkomenbijtegenslagen.

Beweginginbedrijvigheid

Deeconomieisaanveranderingonderhevig.Demotorvanonzeeconomiewordtsteedsmeergevoeddoorkennisen informatie.Ditheefttotgevolgdatbedrijvenzichmeerspecialiserenenernetwerkenontstaanopverschillende schaalniveaus.Clustervormingishierbijeenlandelijketrend,waarbijstedenofregio’szichspecialiseren.Bedrijveninzo’n regiozoekenelkaaropen,delenkennisenfaciliteiten.Vanuitdezeclustersontstaangeregeldnieuweinnovaties.De Brainportregioishiereenvoorbeeldvan.Veelbedrijvengroeien,wordengrootschaligerenautomatiseren.Ditleidttoteen disbalansopdearbeidsmarkt.Enerzijdszienweschaalvergrotingbijdegroterebedrijven.Tegelijkertijdspeelt functiemengingenschaalverkleiningbijdelokalebedrijveneenrol.Ookhierkomtspecialisatieomdehoekkijken:sommige bedrijvengaandelenvanhunproductieuitbesteden,hebbenmindervoorraadenhandelendirect.

Veranderendewinkelbehoeften

Ditisgeennieuwetrend,maarééndiewedelaatstejarenalzagen.Mensenbestellensteedsvakerhunproductenvia internet,waardoordedetailhandelonderdrukstaat.Boodschappenwordenzelfsbinnen30minutengeleverd.Dit betekentdathetstraatbeeldinwinkelgebiedenverandertendatfysiekestad-endorpscentraandereaccentenkrijgen.Veel winkelcentraworstelenmomenteelmetleegstand,vooralinmiddelgrotedorpen/stedenmeteenzogenaamd ‘boodschappen-plus’-centrum.Winkelenwordtmeereenuitje,gecombineerdmetandereactiviteiten.Winkelsspelen daaropindoorfunctiestecombinerenen:eenkoffiebarineenboekenwinkel.Ookdeidentiteitvaneencentrumwordt hierdoorsteedsbelangrijkergevondenenerwordtdanookpositievertegenerfgoedenkarakteristiekepanden aangekeken.

Agrarischebedrijvigheidonderdruk

Wanneerwekijkennaardeagrarischesectormagwordenverwachtdathetaantalagrarischebedrijvenafneemt.Dichterbij woongebiedenwordendebeperkingenvooragrarischebedrijvigheidgroteralsgevolgvanveranderenderegelgeving.We zienagrarischebedrijvendaarominnoverenenverbredenmetanderefuncties,vaakgerichtopinwonersvande omliggendedorpenensteden(recreatie,verkoopvaneigenproductie,zorgboerderij,kinderdagverblijvenetc.).Ditzorgt ervoordatbijvoorbeeldderecreatiesectorgroeit.Nederlanderstrekkensteedsvakereropuitineigenland,deelsdoordater eentoenameisinkortevakanties.Ookdekleineuitstapjesdichtbijhuishebbensteedsmeeraandachtgekregen.Beleving, sportenbewegenspelendaarbijeengroterol.

Detoekomstvanwerk

Wegaananderskijkennaarwerk,werknemerschapenwerkgeverschap.Eenontwikkelingisdatdearbeidsmarktkrapperis geworden,waardoorhetvoorwerkgeverslastigerisgewordenomvacaturesintevullen.Daarnaastzienweookdatde combinatievangezinslevenencarrièresleidttotdrukenvraagtommeermogelijkhedenenkeuzes.Degeneratiesvannu staanandersinhetlevenenwillenmeerindeeltijdwerken.Waargeneratiesvoorheendedriefasesscholing,werken pensioendoorliepen,wordtwerkenenjezelfontwikkelengaandewegmeereencontinuproceszijndattothogeleeftijd doorloopt.

Veranderendemobiliteit

Eriseentoenemendeverkeersdruk,dienaarverwachtingdekomendedecenniablijfttoenemeninZuidoost-Brabant.Eris weleenbeweginggaandetenaanzienvandewijzenwaaropweonsverplaatsen.Hetisnogonduidelijkopwelkemanier eengroeivanhetflexibelwerkenenthuiswerkengaatleidentoteenanderemobiliteitsbehoefte.Deverwachtingisdat mobiliteitverandertvaneeninfrastructureelvraagstuknaareengedragsvraagstuk.

Defietsruktop

Doordekomstvandeelektrischefietszienwehetfietsgebruikgroeien.Ditkomtdoormeercomforteneengroterbereik, maarookdoordatmensennaaralternatievenzoekenvanwegeverkeerscongestieenmethetoogopduurzaamvervoer.Dit zorgtervoordatdefietspadenopmomentendrukbezetrakenendatweongelijkesnelhedenwaarnemen.Doordat 7

daarnaastdespeedbikeaanterreinwintbinnenhetwoon-werkverkeerendezeopveelplekkenverplichtzijnomopde rijbaantefietsen,ontstaanookdaargroteresnelheidsverschillen.

Meerenmeerelektrischeauto’s

Webewegenwegvanauto’senvrachtwagensdieopfossielebrandstoffenrijden,indetoekomstwaarschijnlijkookonder invloedvanregelgeving.Hoewelerookwordtgesleuteldaanwaterstofauto’s,beweegtdemassavooralsnoghetmeest richtinghetelektrischrijden.Subsidieringspeelthierbijeengroterol.Hetaantalelektrischeauto’sinhetstraatbeeldneemt zienderogentoe.Debehoefteaanlaadpalengroeitdaardoorook.

Openbaarvervoer

Richting2030en2040wordteenautonomegroeiinhetopenbaarvervoervoorzienvan30%tot40%.HetOV-netwerkop hetspoorenvoorbus,tramenmetrolooptdoordegroeivanhetpersonen-engoederenvervoeropeenaantalplaatsen tegencapaciteits-enkwaliteitsgrenzenaan.Datervarenreizigersmetnameindespits.Oplandelijkeschaalwordteraan gewerktdathetopenbaarvervoereendeelvandemobiliteitsgroeikanopvangeneninstedelijkgebiedsamenmetdefiets hetbelangrijkstevervoersmiddelis.

Mobielestedeling2.0

Erzijnverschillendeontwikkelingentezieninstedelijkgebied.Zoiserdeherwaarderingvanlopen.Eriseentrend zichtbaardatweminderwoon-werkkilometersgaanmakenendaarbijvakerlopen,vooralinstedelijkeomgevingen. Daarnaastisereengroeiendebehoeftenaarmobiliteitopmaat.Hetdigitaliserenvanonzeomgevingleidtertoedatwe gewendrakenaaneengevarieerderenmeergepersonaliseerdaanbod:maatwerkisdenormgeworden.Datwerktdoorin demobiliteitsbehoefte.Inhetverlengdehiervanzienweookdatdeelvervoerenmobilityasaservicegroeiendezijnin stedelijkgebied.Hetmarkeerteentrendrichtinggebruikinplaatsvanbezit,watpastinhetpatroondatwesteedsvaker abonnementenhebbenzoalsookvoormaaltijdboxenenstreamingsdiensten.Allesbijelkaarisdeverwachtingdatwemeer multimodaalenslimmergaanreizen.

Klimaatalsleidendperspectief

Dathetklimaateentopicis,valtnietmeerteontkennen.Deaardewarmtopdoormenselijkgedrag.Ditleidttot klimaatveranderingmetingrijpendeeffecten,zoalsveranderendeweerpatronen,hittegolven,kortehevigeregenvalmet piekenenoverstromingen,natuurbranden,droogte,watertekorten,eenterugganginbiodiversiteit,etc.Ditheeftgevolgen voordenatuurenvoordegehelesamenlevingophetgebiedvangezondheid,veiligheid,hetsamenlevenendeeconomie. Defysiekeleefomgevingverandertdanook.Hetbeperkenvandeklimaatveranderingisdekomendedecenniaeenleidende factorinhetmaatschappelijke,politiekeeneconomischveld.Hetgebruikvanhernieuwbareenergiebronnenneemttoe, evenalsdeuitbreidingvanelektrischevoertuigenenduurzaamopenbaarvervoer.Tegen2035zullenindeEuropeseUnie geenauto’smetverbrandingsmotormeerverkochtmogenworden.Deverwachtingisdatermiddelenwordenvrijgemaakt vooronderzoek,ontwikkelingeninnovatievangroeneretechnologieënenindustrieën.Ditzaluiteindelijkleidentoteen nieuwegroeneconomischmodel.

Veranderenddenkenoveromgaanmetwater

DegevolgenvandeKlimaatveranderingzijnzichtbaarindevormvanoverstroming,bijvoorbeeldinZuid-Limburgdooreen enormehoeveelheidrivierwaternakortstondigehevigeregenstroomopwaarts.Incidentenalsdezezorgenvooreenomslag inhetdenkenenhetversneltbijvelendebewustwording.Ditheeftookgevolgenvoorhetdenkenoverbouwenonder zeeniveau.Weziendatwaterenbodemsturendzijngewordenbijderuimtelijkeinrichting.Eenbijkomendeffectisdat verzekeraarsderisico’svanhuizenbezittersenondernemersnietmeeraltijddekken.Deklimaatveranderingisdusdanigdat dekansophevigeweerschommelingentoeneemtenhetrisicotegrootwordt.Deveranderingleidtooktotinnovatie.Zois deverwachtingdatwaterbestendigewoonvormenopzullenkomen(drijvendofoppalen).

Klimaatrumoerengreenwashing

Dediscussieomtrenthetklimaatisalomaanwezig.Hetbesefdaterproblemenzijniswijdverspreid,maarerzijnvariërende ambitiesvoorhetzoekennaaroplossingenenstevige(polariserende)verschillenvaninzichtoveroplossingsrichtingen.Er heerstdanookeentoenemendeonrustalshetgaatomklimaatverandering.Erlevengevoelensvanongerustheiden onmachttenaanzienvandeklimaatproblemen,maarerisookscepsisentegenstand.Eenmeespelendefactorisdatmen bangisdathetlevenduurderwordtdoorprijsverhogingenvangas,fossielebrandstoffen,etc.Gevolgdaarvanisdatereen groeiendeongelijkheidoptreedtdoorenergiearmoede.Ondanksdehevigeaandachtvoorklimaatisechte gedragsveranderingnogweinigzichtbaar.Erwordenweleconomischekansengezienin‘greenwashing’doorduurzame 8

productenaantebiedenenhetverkleinenvandeecologischevoetafdrukalsbedrijf.Zoontstaanerooknieuwemarktenen nieuwebedrijvigheid,bijvoorbeeldinhetkadervandecirculaireeconomie.

Rechtenvoordenatuur

Nederlandiseenkleinland,maarkenmerktzichookdoorveelzijdigenatuur.Ergaandanooksteedsmeerstemmenopdie natuureigenrechtenwillengeven.Meerenmeerbelangenorganisatiesrichtenzichopversterkingenonaantastbaarheid vandenatuur.Daarmeeisnatuureenvanderuimtevragersenisersteedsmeeraandachtvoordewederzijdse afhankelijkheidvandemensendenatuur.Webewegenwegvanhetantropocentrisme,eengedachtegoedwaarbijde menscentraalstaat.Doordeveranderendedenkwijzeontstaanernieuwegovernancemodellen,diezichrichtenophet behoudvannatuurlijkeecosystemenendewaarborgingdaarvanvoordetoekomstigegeneraties.Indepraktijkishet respecterenvandenatuurechtersomsnogvertezoeken.Ooknatuurleidtoverigens–netalsklimaat–steedsvakertot polarisatie.

Groeivantechnologie

Degroeivantechnologiediedecenniageledenisingezet,isnoglangnietteneinde.Sterkernog,deontwikkelingenlijken elkaarsteedssnelleroptevolgenendebeeldenzijndatweineenvierdeindustriëlerevolutieleven.Netwerken, platformen,apparaten,systemenenmensenrakenmeerenmeermetelkaarverbonden.Weziengroeiendemogelijkheden doorverdereautomatisering,robotiseringenhyperconnectiviteit.Doordedoorwerkingvantechnologieveranderenonze leefpatronen.Zoveranderensocialestructuren,werkenweflexibelerintijdenplaats,verandertonskoopgedragenwordt onsvrijetijdsgedragintensieverengevarieerder. Degroeivantechnologiebrengtonsveelgoeds.Denkaanontwikkelingvanbiotechnologie,technologiediedecirculaire economiebevordertofdieonshelptomdeenergietransitiebetervormtegeven.Tegelijkertijdzienweookonzekerheid omtrentgrondstoffenalsgevolgvanschaarste,geopolitiekespanningenenmilieudruk.Devraagdiewordtgesteldisofde consumentzichmetdetijdrichtophetmaximaliserenvangemakofdatzichmaatschappelijkecriteriaontwikkelen waarnaarwordtgehandeld.

Werkenverandert

Eenbelangrijkeexponentvandegroeivantechnologieisdatweandersgaanwerkenenleren.Indeeersteplaats verwachtenwedatdeaardvanwerksterkwijzigtdoorrobotisering,artificiëleintelligentieenbiotechnologie.Die veranderingengaaneengrootberoepdoenophetaanpassingsvermogenvanmensenenbedrijven,doordathetwerker binnenveelberoepsgroepenerandersuitkomttezien.Bijvoorbeeldomdateenvijfdetoteenderdevandebanengeheel ofgedeeltelijkwordtgeautomatiseerd.Ookzullenersectorenkrimpenofjuistgroeien.Zozaldeenergietransitietotveel nieuwwerkleidenenisookdeICT-sectornogsteedsgroeiende.Inadministratieveenlogistiekefunctiesneemthetwerk juistaf.Parallelaandezeontwikkelingenisookeengroeiendehangnaarbetekenisvolenambachtelijkwerkteontwarenen verwachtenwemeervraagnaartechnischgeschooldpersoneel.Deverderetoekomstvanwerkisechternogzeerongewis, waarbijernieuwwerkengatenzullenontstaan.Dooraldezeontwikkelingenzaldoordetijdheendeonderwijsbehoefte andersworden.Ookzalhetophetvlakvaninclusieflevendeuitdagingzijnomlaaggeletterdenenmensenmetbeperkte digivaardighedendeelgenoottelatenzijnindesamenleving.

Herwaarderenvandoeners

Eriseengroeiendewaarderingvoorvakmanschap.Wezienweleenparadox:demiddengroepisessentieelomNederland draaiendtehouden,maartegelijkertijdstaatdezegroeponderdrukenisdewaarderingvoorhenbeperkt.Overdetijd heenzienweeentekortaanpraktischopgeleidenbinnendeinstallatiebranche,debouw,dezorgenhetonderwijsendit neemttoe.Erwordtindiezinophetrisicogewezendatwe‘overqualifiedbutunderskilled’dreigenteworden.De afhankelijkheidvanarbeidsmigrantengroeitendeconcurrentietussenlandenenregio’svoorhetaantrekkenvan personeeltoeneemt.Naardeverderetoekomstmoetechternogblijkendatdevraagnaarpraktischvakmanschapblijvend is,inverbandmetdegroeienderobotiseringenartificiëleintelligentie.

Designbynature

Bijhetontwerpenvanproductenenindewoningbouwwordtsteedsmeerhetontwerpprincipe‘designbynature’ toegepast.Natuurlijkeprocessenstaanhierbijaandebasis.Deverwachtingisdatdezeprincipessteedsbrederworden toegepast,bijvoorbeeldonderdenoemercirculairdesign.Aandebasisvandezeontwikkelingstaatde grondstoffenschaarsteendeopkomstvandecirculaireeconomie,waarinhetterugdringenvanhetmateriaalverbruikende 9

milieu-impactbelangrijkeaspectenzijn.Weverwachteneentoenemendondernemerschapindezesectoreneengroeivan detoepassingininfrastructureleobjecten,zoalsbruggen,bankjes,paaltjes,etc.

Deverbeterdemens

Erwordttechnologischsteedsmeermogelijktenaanzienvandefysiekesamensmeltingvanmensenmachine.De ontwikkelingengaansnel,vooralindemedischewereld(denkaanbionischeonderdelen).Indebiotechnologiewordt gesleuteldaanDNAvoorhetverbeterenvaneigenschappenenhetvoorkomenvanziekten.Datlaatsteistekoppelenaan dewensomlangervitaalteleven.Tegelijkertijdspelenerookdenodigeethischevraagstukkenbijop,iserdebatenleidt hettotwetgevingsvraagstukken.Eénvandeaspectendienaarvorenkomtisdevreesvoortoenemendeongelijkheidenhet ontstaan(ofversterken)vaneenoneerlijkspeelveld.

Digitalisering

Digitaletechnologieënzijnintoenemendemateonmisbaarvoorhetfunctionerenvandesamenleving,hetbedrijfslevenen deoverheid.Zedringendoorindehaarvatenvanonslevenenonzeeconomie.Vanluxegoederenverwordenzesteeds meertotbasiselementen.Wedoenmeerenmeeronline,zoalsleren,werken,ontmoetenenspelen.Ditheeftgrote veranderingentengevolgevoorderetail,hetbedrijfsleven,dezorg,hetonderwijs,dearbeidsmarktendeoverheid. Routinematigwerkenwordtoverbodigeneriseengroeiendebehoefteaantechnischgoedonderlegdpersoneel.Hetzorgt daarmeeookvoornieuwebanen.Hetisteverwachtendatdemachtvangrotetechbedrijvenverdertoeneemtdoor eigenaarschapvandata.Eenandereffectvandigitaliseringendataficeringisdatdeenergievraagerdoortoeneemt.Dit verzwaardhetduurzaamheidsvraagstuk. Artificiëleintelligentiebiedtsteedsmeermogelijkhedenennaardetoekomsttoezalditsteedsvakerzelfstandigopereren. Deverwachtingisdatditooksteedsbeterwordtafgestemdopdevigerendenormenenwaarden.Hetleidtweltotnieuwe vraagstukken,zoalsverliesvancontrole,verliesvanbanen,misbruikvandata,toenamevancybercrimeengebruikvoor oorlogsvoering.WelisteziendatNederlandendeEuropeseachteroprakenbijontwikkelingenophetvlakvanartificiële intelligentie;anderelandenencontinenteninvesterenhiersterkerin.

Ondemand

Deeconomieverandertmeerenmeerineenonlineen‘ondemand’-economie.Ditisversneldalsgevolgvande Coronacrisis.Wezieneengrotegroeivanhetonlinewinkelenendeopkomstvanultrasnellebezorgdiensten,ookvoor verseboodschappen.Tegelijkgroeitdewinkelleegstandgestaag.Naardetoekomstzullenfysiekewinkelgebiedengrote veranderingondergaan:zeverdwijnenofkrijgeneenanderkarakterwaarinbelevingenontmoetingmeercentraalstaan. Ookzalwordeningespeeldoplokalisering,korteketensenhetherwaarderenvan‘offline’.Het‘ondemand’-denkenzorgt ookvooreenveranderendeverwachtingvaninwonersover24/7servicedooroverheden.Deoverheidkanals democratischeinstitutienietzosnelmeebewegenalsbedrijvendatkunnen,watimpactheeftophetvertrouweninende waarderingvoordeoverheid.

Deslimmestad

Dedigitalemogelijkhedenblijvengroeienoverdejarenheen,onderanderedoorsnellerinternet.Erkomtmeerenmeer databeschikbaarendezezalonderlingmeerwordenverbonden,verwevenengeïntegreerddoormiddelvanalgoritmesen artificiëleintelligentie.Diebiedtgroteremogelijkhedenvoorinzichtinzaken.Ookwordtverwachtdatdienstenmeer gepersonaliseerdwordenendieonderlingmeerwordenafgestemd.Voordienstverlenerswordthetmakkelijkerom productenviaeendigitaalecosysteemaantebiedenensamentewerkenmetanderedienstverleners.Zoalsgezegdvalt eengroeivanhetaantalbanenenbedrijvenindezerichtingteverwachten.Ookliggenermogelijkhedenvoor maatschappelijkeopgaven. Smartliving Doorgebruiktemakenvantechnischondersteunendevoorzieningeninhuis,kanvoorouderenenhulpbehoevendende mogelijkheidwordengecreëerdomlangerzelfstandigenveiligtekunnenwonen.Metbehulpvansensoren, omgevingsbesturingenhieropaangeslotenmechanicakunnenmobiliteits-enlevensstijlbeperkingenwordenbeperkten kansnelwordeningegrepenbijonveiligesituaties.Zorgprofessionalsenmantelzorgerskunnenviatechnologieookop afstandcontacthoudeneneenpersoonbegeleiden.

10

Digitalesoevereiniteit

Metdetoenamevandatagroeitookdezorgvanmensenomdeveiligheidvanhundata.Hetdigitaalbewustzijnneemttoe, waarbijwespanningzientussengemakenprivacy.Omwillehiervanwordtderoepomdatasoevereiniteitluider.Ooksteeds meer(overheids)dienstenzijndigitaalbereikbaarenmeerpartijenkrijgentoegangtotpersoonlijkegegevensvanmensen. Deuitwisselingvanpersoonlijkdataverkeerneemttoe,waardoorhetborgenvanveiligheidenprivacybelangrijkerwordt. Ookisdeverwachtingdatmenseneenbewusterekeuzemakeninhetgebruikvanapps.Erlijktbinnendedigitaleveiligheid evenweleenrisicooptweedelingtezijn:mensendienietkunnenbetalenmetgeldzijnaangewezenopbetalenmetdata.Er wordtnadrukkelijkernaaroverhedengekekenvoorhetbeschermentegenmisbruikencorruptieenhetaanjagenvan digitalesoevereiniteit,bijvoorbeelddoorinzetvantechnologischemogelijkhedentereguleren(denkaandeinzetvan gezichtsherkenning).Erleefteenwensomdeafhankelijkheidvangrotetechbedrijvenenhunplatformenteverminderen. Ookisereentoenemendeangstvoorsurveillancetechnieken.

Outofoffice

Werkwordtflexibeler,watweterugzieninmeerthuiswerkenenkeuzesinmomentenvanwerken.Hetdigitalewerken heeftalsgevolgdathettraditionelekantoorwerkplaatsmaaktvoorthuiswerkenenhybridewerkvormen,waarbijdeels thuis,deelsopkantoorendeelsonderwegwordtgewerkt.Ditvraagtnieuwemanierenvanwerkenenontmoeten. Werkzaamhedenwordenmeerplaatsonafhankelijk,waardoorermeerinzetisvanmensenopafstand.Doorsteedsbetere vertaalsoftwarespelenergaandewegookmindertaalbarrières.Ditmaaktdatmensenmeereigenregiehebbeninhet bepalenhoeenwaarzehundagdoorbrengen.Ietsdatooktezienisdoordetoenamevanhetaantaldigitalnomads: mensendiewerkenreizencombineren.Daarnaastisereenontwikkelingdatmensenminderurenperweekwillenwerken methetoogopdebalanstussenprivéenwerkenvoorzelfontplooiing.Ditlijktingegevendoorveelaleenhogewerkdruk entoenamevanhetaantalburnouts,inrelatietoteengroeiendbewustzijnoverdemanierwaaropwewerken.

Parallellewerelden

Naastdefysiekewereldiserondertusseneenlevendigevirtuelewereld.Beidewereldenlopenmeerenmeerinelkaar over,waardooreenmixwereldontstaatvanonline-enoffline-initiatieven.Erzijnverwachtingenoverdekomstvaneen ‘metaverse’.Datzoueenopennetwerkvanverschillendevirtueleomgevingenzijn,metdaarinvirtuelevergaderruimtesen nieuwe,meergeavanceerdevormenvansocialemedia.Indezeomgevingbeweegjemeteenavatar.Voorverschillende mensenzalzo’nvirtuelewereldmogelijkmeerhunthuiswordendandefysiekewereld.

Democratieinbeweging

Inveellandenstaatderepresentatievedemocratieonderdrukofiseropz’nminsteendiscussieoverdekwaliteitervan.In Nederlandzienweeenafnemendvertrouwenindelandelijkepolitiekdoorfoutenenhetuitblijvenvandegewenste voortgangtenaanzienvangrotemaatschappelijkevraagstukken.Erzijnklachtenoveronzichtbaarheidvandeoverheid, nietzienvandeburger,ongelijkebehandelingenincompetentievanbestuurenambtenaren.Daarbijkomtdatereen groeiendgevoelisvannietvertegenwoordigdzijnennietgehoordworden.Bijdemensenmetdeminstehulpbronnenis groeiendeargwaantenopzichtevandeoverheidtezien.Zijvoelenbehoefteominopstandtekomen,bijvoorbeelddoor actietevoeren,nietmeertestemmenofrichtingpopulistischepartijentetrekken.Hetpolitiekedebatvindtondertussen vakeronlineplaats.Detechnologiseringendigitaliseringzorgtvoormeeronlinebeïnvloeding,watgeregeldleidttothet uitvergrotentegenstellingen(polarisatie),onlineuitenvanbedreigingenenoproepentotactie.

Inopstand

Erismeeronvredeenditwordtmeerzichtbaar.Eriseengrotegroepmensendiezichafzettegeneenveronderstelde (politieke)elite.Mensenkiezenvakervoordemonstratieinplaatsvanvoorrepresentatie.Hetaantalprotestenneemttoe, doormensenmeteengevarieerdeachtergrondenovereengrotediversiteitaanonderwerpen.Inwonersinformerenzich onlineookmeerenstellenzichmondigerop.Daarbijzienwehetaantalmensendatberichtgevingvanoverhedenniet vertrouwdgroterworden.

Watiswaarheid

Welevensteedsmeerineenmediacultuurzonderinformatiehiërarchie.Erwordtindatverbandookwelgesprokenover een‘post-truth’-tijdperk(dewaarheidvoorbij).Dewaarheidlijktmoeilijkerteherkennen.Wewetenminderwatwe moetengeloven,onderanderedoorveelonlineberichtgeving,vaakmetonduidelijkeherkomst.Mensenzettenvakerhun waarheidtegenoverdievandeander.Ookstaathetvertrouwenindewetenschaponderdruk;vooriederstandpuntiswel eenonderbouwingtevindenenonlinezijnersteedsmeerexpertszonderdatduidelijkwaaropdeexpertiseberust.De mogelijkhedenvoordigitalebeïnvloedingnementoe,zoweldoorgebruikvanplatformsalsdoortoepassingvan 11

technologieënzoalsbeeldmanipulatieenvoicecloning.(Nep-)nieuwswordtbovendiensnelgedeeld.Tegelijkertijdbepalen dealgoritmenbinnenzoekmachinesintoenemendematedeuitkomstvaneenzoekopdracht,waardoormensenongemerkt eenbepaalderichtingopwordengestuurddiehunveronderstellingenbevestigd.

Vertrouwenindeoverheid

Hoeveelvertrouwenmensenhebbenindeoverheidstijgtendaaltovertijd.Maaropdelangetermijnisgeenduidelijk stijgendeofdalendetrendtezieninNederland.Defluctuatiesvolgendegroteontwikkelingen,zoalseeneconomischecrisis ofvirusuitbraak.Naafloopkeerthetvertrouwenweerterugnaarhetoorspronkelijkeniveau.Nederlanderszijnvrijkritisch overhetfunctionerenvandeNederlandsepolitiekenoverheid.Zehebbenoverhetalgemeenmeervertrouweninde lokaleoverheid,danindenationaleeninternationalepolitiekeinstituties.Hetverschiltzowelperpersoonalsper onderwerphoetevredenmenis.Zozijnmensenvandaagdedaghetminsttevredenmethetwoonaanbod,jeugdzorgen immigratiebeleidenhetmeesttevredenmetdeveiligheidensocialezekerheid.Maarnietallebeleidsterreinenhebben evenveelinvloedophetpolitiekvertrouwen:hetvertrouwenindeoverheidhangtvooralsamenmetdematevan tevredenheidoverdeeconomischesituatieenhetfunctionerenvandeverzorgingsstaat.Daarbijvindenmensenhetvooral belangrijkdatdeoverheidhaarbeloftesnakomt,openeneerlijkistijdenshetmakenvanbeleideniedereengelijk behandelt.Binnendeoverheidisalsantwoordhieropeentendensrichtingvereenvoudigingvansystementezien.

Globalisering

Eriseenvoortschrijdendeinternationalisering.Doordeinvloedvantechnologieentoegenomenvervoersmogelijkheden rakennationaleeconomieënrakenmeermetelkaarverweven.Nederlandprofiteertalshandelslandvanglobalisering,wat tezienisineenstijgingvandeexport.Debatenlijkenechternietevenwichtigtewordenverdeeld.Tegelijkertijdiserwel eentoenemendevraagnaarlokaalgeproduceerdeproducten.Eenandereontwikkelingisdatgeopolitiekeverhoudingen verschuiven,denkendbijvoorbeeldaandeopkomstvanChina,deeffectenvandeBrexitendepositievanRusland.Inde internationaleverhoudingenishetmachtsdenkenterug,watangstmetzichmeebrengt.Europaiszichaanhetheruitvinden metalsinzetdattypischEuropesedemocratischewaardenwordenbeschermdenversterkt.

Prijsstijgingen

Doorhogeretransportkosten,duurderegrondstoffenenEuropesebelastingwetgevingwordenproductendievanver komenduurder.Deprijsstijgingenhebbeneffectenopkoopgedrag,maarookbijvoorbeeldopwoningbouw.Eriseen opmarsbezigvanre-shoring.OndernemersdenkenerovernaomproductieterugnaarEuropatehalenomminder afhankelijktezijnvaninternationalemachtsspellen.Ookisereenbewegingnaarlocal-to-local,gerichtophetverkortenvan productie-endistributieketens.Ditisingegevendoordebehoeftevanklantenaaneenduidelijkeherkomst,zichtop arbeidsomstandighedenenduurzameproductie.

Onlineonveiligheid

Erwordteenverderetoenameverwachtvandigitalerisico’sendigitaledreiging.Denkhierbijaancybercrimes,zoals identiteitsfraude,koop-enverkoopfraudeenhacken.Hoewelhetmaatschappelijklevenzichverplaatstnaaronline,isde beveiligingervannietaltijdsluitend.Erligteencontinueuitdagingombeveiligingsoplossingensneltelatenvolgenopde steedsontwikkelendecriminelewerkwijzen.Erwordteengroeiendekloofgezientussendigitaalweerbarenenniet weerbaren.

Veranderendewetgeving

DeGeldrop-Mierlosesamenlevingzaldekomendejarenookeffectenkunnenondervindenvanveranderendewetgeving. Hieronderzijndebelangrijksteaanpassingeninwet-enregelgevinginbeeldgebracht1. Wetgemeentelijketaakmogelijkmakenasielopvangvoorzieningen:gevenvaneenstructurelewettelijketaakaan gemeentenbijdeopvangvanasielzoekers,omtezorgendathetCOAnietafhankelijkisvanvrijwilligemedewerkingvan gemeenten.Hiermeewordtaangestuurdopmeerlokaleopvangvanasielzoekers. WetNLQF:verkrijgenvaneenwettelijkegrondslagvooreenNederlandskwalificatieraamwerkgerichtopbevorderingvan demobiliteitvanwerknemers,werkzoekendenenstudentenenvaneenlevenlangontwikkelen.Ookwordthet 1Hetgaathi eromaanpassingendieimpacthebbenopdesamenleving,dusnietzozeeromaanpassingendie

impacthebbenopdegemeentelijkeorganisatie.

12

internationaalvergelijkenvankwalificatiesbeoogd,doorhetaantelatensluitenophetEuropesekwalificatieraamwerk. Diploma’sencertificatengaangekoppeldwordenaanhetpassendniveaubinnenhetraamwerk.Daarnaastisdebedoeling omkwalificatiestedefiniërenvoorleeruitkomstenvannon-formeeleninformeelleren. Wetopdehuurtoeslag:vereenvoudigingvandehuurtoeslag,zodatmensenbeterbegrijpenwaarzeaantoezijn,minder gegevenshoevenaanteleverenendeuitvoeringsimpelerwordt.Deinsteekis: • Afschaffingvandemaximumhuurgrenzen • Afschaffingvanhetsubsidiërenvanservicekosten(kalehuurwordtbepalend) • Verlagenvandeleeftijdsgrensvoorvolledigehuurtoeslagvan23jaarnaar21jaar Wetaanpakmeervoudigeproblematieksociaaldomein(WAMS):doelisomdeverschillendebetrokkenpartijenvanuit verschillendedomeinenbeterinstaattestellenommensenintegraalteondersteunenindachtighetadagium‘ééngezin, éénplan,éénregisseur’,gerichtophetbehoudenenvergrotenvanhunzelfredzaamheidenparticipatie.Deinvoeringvan dezewetgevingzalnogopzichlatenwachten,aangeziendezewetcontroversieelisverklaardbijhetdemissionairworden vanhetkabinetRutteIV.

HervormingsagendaJeugd:erzijnveelknelpuntenindejeugdzorg,waarondereentoenemendevraag,flinkestijgingvande kosten,groeiendewachtlijsteneneendoorgeschotenmarktwerking.Tegelijkertijdiservoordemeestkwetsbarekinderen onvoldoendepassendezorg.Dehervormingsagendaheeftalsdoelomdezeknelpuntenstructureelaantepakkenen jeugdzorgvoordetoekomstfinancieelhoudbaartemaken.Hiervoorzijnonderandereaanpassingeninwetgevingnodig, eensterkereverbindingtussenjeugdhulp,onderwijs,zorgenhetsociaaldomeinensamenwerkingopregionaalen nationaalverband. Participatiewetinbalans:erkomteenherzieningvandeParticipatiewetaan,omdatdezeindepraktijknietwerktzoals beoogd.Doordewetswijzigingkomtdemenselijkemaatenvertrouwenmeercentraaltestaan.Gemeentenkrijgenmeer ruimteomtedoenwatnodigisominwonersmeteenbijstandsuitkeringgoedteondersteunenentehelpennaarwerkof (alsdatnogniethaalbaaris)eenanderevormvanparticipatie.

Bestuurlijkeontwikkelingen

Detoenamevanhetaantalgemeentelijketakenheeftgeleidtoteencentralepositievangemeenteninhetlevenvan inwoners.Tegelijkertijdzorgtdietoenameervoordatgemeentenhetmindergoedalleenafkunnen.Veelopgavenmoeten regionaalofsamenmetandereoverhedenwordenopgepakt.HetbestuurlijkbouwwerkvanNederlandisnogingerichtop desituatievaneeneeuwgeleden,waarindeoverheideenandererolenpositiehaddannuenwaarin verantwoordelijkhedenvanverschillendeoverheidslagenanderswarengedefinieerd(Gemeenten2024,VNG,2019).

Gelijkwaardigheidoverheden

Doordedecentralisatiesisdewederzijdseafhankelijkheidvanoverhedengrotergeworden.Tegelijkertijdzijn maatschappelijkeontwikkelingenintoenemendemateonvoorspelbaarendemeestegrotemaatschappelijkeopgaven kunnennietdooréénoverheidslaagwordenopgevangen.Hetopenbaarbestuurzoektdaaromnaarmogelijkhedenomhet adaptiefvermogenteversterken.Erwordtbewogennaareen‘multilevel-‘ofnetwerksamenwerkingdieproductieverisdan eenhiërarchischeverhouding.

Meerschaligheid

Gemeentenwerkenmeerenmeersameninverschillendefunctionelebestuurlijkeregio’s.Somsookmetverderweg gelegengemeentenalsersprakeisvangelijksoortigeopgaven.Ookisderolvandelokaleoverheidindetussenruimte tussenrijksoverheid,maatschappelijkeorganisaties,bedrijveneninwonersgrotergeworden.Erisopbasisdaarvaneen roepomopgavenmeeroptepakkeninnetwerkenenhierpassendesturingsprincipesbijtehanteren.

Differentiatieenmaatwerk

Dedecentralisatievantakenisdeelsingegevenvanuitdewensombeleidbetertekunnenafstemmenopdewensenvan inwoners.Ditkanleidentoteengroterebetrokkenheidvaninwonersbijhetbestuurentotmeerinnovatie.Opdeschaal vandegemeenteisereenzekerematevanexperimenteerruimtewaarvervolgensopgrotereschaalprofijtvankanworden getrokken.Inveelgemeentenisteziendattakennietaltijdopgemeentelijkeschaalzijnoptepakken,waardoorvakervoor schaalvergrotingwordtgekozendoorsamenwerkingtussengemeenten.Inhetverlengdehiervanvindtonderzoekplaats 13

naarhetprincipevantaakdifferentiatie.Hierbijvoerencentrumgemeentenbeleidsarmeofhooggespecialiseerdetakenuit inomliggendegemeenten.Eenbelangrijkaspectinhetonderzoekisdebestuurlijkeverantwoordelijkheid.

Meereennetwerkpartner

Deoverheidzoektvakerdenetwerksamenwerkingmetpartijenop:vangovernmentnaargovernance.Daarbijishetzoeken naarenschakelentussenrollen.Inveelgevallenwordttochnaardeoverheidgekekenvoorregie(bijvoorbeeldbij ruimtelijkeopgaven)enopmomentenishetaandegemeenteomalsbevoegdgezagoptetreden.

14