Bijlage 12 - Archeologisch bureauonderzoek
Tekst van het document
RAPPORT Archeologisch bureauonderzoek Mierloseweg – Johan Peijnenburgweg te Geldrop (Gemeente Geldrop-Mierlo) AM26236 Pagina | 2 RAPPORT Archeologisch bureauonderzoek Mierloseweg – Johan Peijnenburgweg te Geldrop (Gemeente Geldrop-Mierlo) Aeres Milieu Projectnummer : AM26236 Status rapport : Definitief ISSN Nummer : 2214-5656 Datum : 17 juni 2026 Opdrachtgever : Pouderoyen B.V. Wijchenseweg 102 6538 SX Nijmegen Opsteller rapport : | L. Kruithof MSc. | G. Nulens MA Actorregistratienrs. : 68991569 Redactie : drs. D. Hagens Actorregistratienrs. : 26962666 Vrijgave : drs. H.L. De Langhe Actorregistratienr. : 70954887 Aeres Milieu B.V. Noordhoven 4 6042 NW ROERMOND (t) 0475 – 320 000 e-mail: info@aeres-milieu.nl www.aeres-milieu.nl 4002 Disclaimer Het onderzoek is op zorgvuldige wijze uitgevoerd volgens de algemeen gebruikelijke inzichten en methoden (opzet conform de geldende richtlijnen en protocollen). Aeres Milieu accepteert op voorhand geen aansprakelijkheid voor maatregelen of mogelijke beslissingen die de opdrachtgever naar aanleiding van het door Aeres Milieu uitgevoerde onderzoek neemt. Tevens wordt opgemerkt dat Aeres Milieu voor het verkrijgen van de voor het bureau onderzoek noodzakelijke informatie (mede) afhankelijk is van externe bro nnen. Voor Aeres Milieu is niet te verifiëren of deze bronnen altijd volledig en zonder fouten zijn.
Hierdoor kan Aeres Milieu niet instaan voor de juistheid en volledigheid van de verzamelde historische informatie. In het kader van de AVG wordt in onze rapportages niet gewerkt met handtekeningen en/of parafen.
AM26236 Pagina | 3 INHOUDSOPGAVE SAMENVATTING ..................................................................................................................................................................................................................... 4 ADMINISTRATIEVE GEGEVENS ......................................................................................................................................................................................... 6 1. INLEIDING................................................................................................................................................................................................................. 7 2. WERKWIJZE ............................................................................................................................................................................................................ 10 2.1 Inleiding ............................................................................................................................................................................................................. 10 3. BUREAU-ONDERZOEK .......................................................................................................................................................................................
11 3.1 Landschappelijke situatie - geomorfologie .......................................................................................................................................... 11 3.2 Landschappelijke situatie - bodem .......................................................................................................................................................... 13 3.3 Bewoningsgeschiedenis – historisch overzicht .................................................................................................................................. 14 3.4 Bewoningsgeschiedenis – archeologische waarden ........................................................................................................................ 16 3.5 Bewoningsgeschiedenis – historisch kaartmateriaal ....................................................................................................................... 19 4. VERWACHTINGSMODEL .................................................................................................................................................................................... 23 5. AANBEVELINGEN .................................................................................................................................................................................................
26 LITERATUURLIJST ............................................................................................................................................................................................................... 27 Bijlagen: 1 Topografische ligging onderzoeksgebied 2 Archeologische gegevens cf. Archis 3 3 Archeologische Beleidskaart gemeente Geldrop-Mierlo 4 Overzicht geomorfologische kaart 5 Overzicht bodemkaart 6 Reliëfkaart AM26236 Pagina | 4 SAMENVATTING In de periode mei – juni 2026 is door Aeres Milieu , in opdracht van Pouderoyen B.V., een archeologisch bureauonderzoek uitgevoerd aan de Mierloseweg – Johan Peijnenburgweg te Geldrop (gemeente Geldrop-Mierlo). Het plangebied heeft een oppervlakte van circa 8.500 m2. De a anleiding hiertoe betreft een Omgevingsplanactiviteit (OPA) ten behoeve van de (her)ontwikkeling van de locatie. De bestaande bebouwing in het zuidwestelijke deel zal worden gesloopt en vervange n door een nieuwbouw appartementencomplex. Hierbij zal ook voldoende rekening gehouden worden met de nodige groenvoorzieningen en de aanleg van een wadi in het noordoostelijke deel. Volgens de bijgeleverde plannen en doorsnedes zullen de appartementsblokke n voorzien worden van een kelderverdieping. De bodem zal hierbij verstoord worden tot circa 2,5 meter beneden maaiveld (vloerniveau kelder).
Het archeologische niveau zal hierbij verstoord worden en eventueel aanwezige archeologische waarden zullen daardoor verloren gaan. De onderzoekslocatie ligt volgens de Archeologische Beleidskaart van de gemeente Geldrop -Mierlo in de zone Categorie 2 (Gebied van archeologische waarde). Het plangebied valt binnen het bestemmingsplan ‘De Bleekvelden - Barrier te Geldrop ’ (ontwerp 29-12-2023) binnen een zone Waarde – Archeologie 2. Hier geldt een onderzoeksplicht bij bodemingrepen met een oppervlakte groter dan 500 m2 en dieper dan 30 cm (of 50 cm in geval van een esdek) beneden maaiveld. Middels deze kaart heeft de gemeente aangegeven dat de locatie onderzoeksplichtig is. Op de geomorfologische kaart is het plangebied vanwege de ligging in bebouwd gebied niet gekarteerd. Gezien de ligging van het plangebied nabij de loop van de Kleine Dommel is het zeer waarschijnlijk dat het plangebied binnen het beekdal danwel de beekdalglooiing van de Kleine Dommel ligt. Overgangszones van nattere (beek)dalen naar hoger gelegen gebieden zijn uitermate geschikt als bewoningslocaties voor jager -verzamelaars. Het plangebied ligt relatief la ag en direct op de overgang naar het lagergelegen beekdal. Men zal zich met name hebben gevestigd op de flanken van de hoger gelegen zandgronden aan weerszijden van het beekdal. Vuursteenvondsten zijn tot op heden alleen bekend binnen een wijdere omgeving.
Vanwege deze redenen wordt een middelhoge verwachting toegekend voor vindplaatsen uit de periode laat paleolithicum tot en met het mesolithicum. Ook geldt er een middelhoge archeologische verwachting voor water gerelateerde off site resten. De ligging va n het plangebied in een relatief laaggelegen gebied in de beekdalbodem en/of beekdalglooiing van de Kleine Dommel zal voor latere landbouwende samenlevingen geen aantrekkelijke vestigingsplaats zijn geweest. Men zal met name op de (centrale) delen van de nabijgelegen zandgronden hebben gevestigd. De vindplaatsen in de omgeving bevinden zich binnen de hoger gelegen zandgronden. Voor het plangebied geldt een middelhoge verwachting voor nederzettingsresten uit de periode neolithicum tot en met de vroege middeleeuwen. Ook geldt er een middelhoge archeologische verwachting voor off site resten. Het plangebied ligt aan de hoek van de Mierloseweg en de Johan Peijnenburgweg direct ten noordoosten van de historische kern van Geldrop. De Mierloseweg vormde een secundaire uitvalsweg vanuit de historische kern van Geldrop en loopt langs het kasteel van Geldrop richting Mierlo. Langs deze weg stonden op verschillende locaties bebouwing. Uit bestudering van historische kaarten lijkt het plangebied eind 18e eeuw grotendeels onbebouwd en in gebruik als bouwland en/of weiland.
Op de hulpkaart uit 1914 is voor de eerste keer met zekerheid bebouwing aanwezig. Mogelijk was het plangebied (deels) in gebruik als een bleekveld samen met de opkomst van de textielindustrie in Geldrop. Zuidwestelijk grenzend aan het plangebied was mogelijk een fabriekshal/opslaghal aanwezig. Op basis van deze gegevens geldt voor het plangebied een hoge verwachting voor de periode late middeleeuwen en nieuwe tijd. AM26236 Pagina | 5 Op basis van het uitgevoerde bureauonderzoek geldt voor het plangebied een middelhoge verwachting voor zowel archeologische resten uit het laat-paleolithicum tot het mesolithicum als voor nederzettingsresten vanaf het neolithicum tot en met de vroege middeleeuwen. Voor off site resten uit deze perioden geldt eveneens een middelhoge archeologische verwachting. Voor de periode volle middeleeuwen – nieuwe tijd geldt er een hoge verwachting. Grote delen van het plangebied zullen echter dankzij de huidige bebouwing en die aanwezig in het verleden verstoord zijn geraakt. Ook de aanleg van de parkeerplaats bij de bouwmarkt en de bestrating in de jaren 1960-1970 zullen ongetwijfeld voor verstoring hebben gezorgd. Het archeologisch niveau kan beschermd zijn door historische (ophoog)lagen. Dit was het geval net ten zuiden van het plangebied waar de bovenste 180 tot 240 cm van het plangebied bestaat uit een (sub)recentelijk opgebracht puinhoudend zandpakket.
Voor het plangebied wordt om bovenstaande redenen een archeologisch vervolgonderzoek noodzakelijk geacht. Dit kan plaatsvinden in de vorm van een verkennend booronderzoek om de intactheid van de bodem en de diepteligging van potentiële archeologische niveaus vast te stellen. Hiermee kan de ondergrond in kaart worden gebracht en de ouderdom (en dus de archeologische verwachting) worden toegespitst. De resultaten van dit onderzoek zijn getoetst door de bevoegde overheid ( gemeente Geldrop -Mierlo), die op basis van het uitgebrachte advies een besluit heeft genomen. Wij willen de opdrachtgever erop wijzen dat dit selectieadvies nog niet betekent dat al bodemverstorende activiteiten of daarop voorbereidende activiteiten kunnen worden ondernomen. Het uitgevoerde onderzoek is verricht conform de gestelde eisen en gebruikelijke methoden. Het onderzoek is gericht op het inzichtelijk maken van de toestand van het aanwezige bodemarchief. Hiermee kan de beschadiging dan wel vernietiging als gevolg van de voorgenomen verstoring van een mogelijk aanwezig bodemarchief tot een minimum worden beperkt.
AM26236 ADMINISTRATIEVE GEGEVENS Administratieve gegevens onderzoekgebied Projectnaam | AM26236 OM-nummer | 5991606001 Soort onderzoek | Bureauonderzoek Provincie | Noord-Brabant Gemeente | Geldrop-Mierlo Plaats | Geldrop Adres | Mierloseweg – Johan Peijnenburgweg te Geldrop Toponiem | Mierloseweg – Johan Peijnenburgweg Kadastrale registratie | Geldrop, sectie F, nummers 1192, 2257, 2416, 2578; 3258, 3259, 3260, 3261 en 3263 (ged.) Centrum: | 167.337 ; 381.762 NW: | 167.273 ; 381.775 x, y-coördinaten | NO: | 167.385 ; 381.817 ZW: | 167.329 ; 381.706 ZO: | 167.403 ; 381.756 Aanleiding onderzoek | Omgevingsplanactiviteit (OPA) Oppervlakte plangebied | Circa 8.500 m² Huidig grondgebruik | Bedrijventerrein met bijbehorende verharding (asfalt) en groenstroken Opdrachtgever | Pouderoyen B.V. Bevoegde overheid | Gemeente Geldrop-Mierlo Archeologisch adviseur | R. Berkvens (Omgevingsdienst Zuidoost-Brabant) Opslag documentatie en materiaal | Noordhoven | 4 | te | Roermond | tot | deponering | bij | provinciaal | depot bodemvondsten Noord-Brabant te ‘s-Hertogenbosch | /E-depot Datum uitvoering | Mei – juni 2026 Pagina | | 6 AM26236 Pagina | 7 1. INLEIDING In opdracht van Pouderoyen B.V.
heeft Aeres Milieu een archeologisch bureauonderzoek uitgevoerd voor de locatie: Adres onderzoekslocatie : Mierloseweg – Johan Peijnenburgweg te Geldrop Gemeente : Geldrop-Mierlo Oppervlakte : Circa 8.500 m2 Huidig gebruik van de locatie : Bedrijventerrein met bijbehorende verharding (asfalt) en groenstroken Toekomstig gebruik : Nieuwbouw appartementen Dit archeologisch onderzoek is uitgevoerd conform de richtlijn en van de BRL SIKB 4000 (protocol 4002), versie 4.2. Het archeologische onderzoek bestaat uit een bureauonderzoek naar de historie en bodemgesteldheid van de onderzoekslocatie. Aanleiding De aanleiding voor het laten uitvoeren van dit archeologisch onderzoek betreft een Omgevingsplanactiviteit (OPA) ten behoeve van de (her)ontwikkeling van de locatie. De bestaande bebouwing in het zuidwestelijke deel zal worden gesloopt en vervangen door een nieuwbouw appartementencomplex ( Figuur 1). Hierbij zal ook voldoende rekening gehouden worden met de nodige groenvoorzieningen en de aanleg van een wadi in het noordoostelijke deel . Volgens de bijgeleverde plannen en doorsnedes (Figuur 2) zullen de appartementsblokken voorzien worden van ee n kelderverdieping. De bodem zal hierbij verstoord worden tot circa 2,5 meter beneden maaiveld (vloerniveau kelder).
Het archeologische niveau zal hierbij verstoord worden en eventueel aanwezige archeologische waarden zullen daardoor verloren gaan. De onderzoekslocatie ligt volgens de Archeologische Beleidskaart van de gemeente Geldrop-Mierlo (2021, Bijlage 3) in de zone Categorie 2 (Gebied van archeologische waarde ). Voor deze verwachtingszone geldt een onderzoeksplicht bij bodemingrepen met een oppervlakte groter dan 100 m2 en dieper dan 30 cm beneden maaiveld.1 Het plangebied valt binnen het bestemmingsplan ‘De Bleekvelden - Barrier te Geldrop’ (ontwerp 29-12-2023) binnen een zone Waarde – Archeologie 2. Hier geldt een onderzoeksplicht bij bodemingrepen met een oppervlakte groter dan 500 m2 en dieper dan 30 cm (of 50 cm in geval van een esdek) beneden maaiveld. Middels deze kaart heeft de gemeente aangegeven dat de locatie onderzoeksplichtig is.2 Doel Het doel van het archeologisch bureauonderzoek is het opstellen van een gespecificeerd archeologisch verwachtingsmodel voor de locatie. Dit verwachtingsmodel wordt op basis van historische kaarten en bekende landschap pelijke en archeologische gegevens gevormd. Dit verwachtingsmodel zal vervolgens leiden tot een aanbeveling tot een eventueel vervolgonderzoek.
1 SRE Milieudienst (Omgevingsdienst Zuidoost Brabant) 2012, Bijlage 12: Archeologische beleidskaart Gemeente Geldrop-Mierlo (2021 versie via QGIS) (Geraadpleegd via https://atlas.odzob.nl). 2 www.omgevingswet.overheid.nl AM26236 Pagina | 8 Plangebied Het plangebied ligt op de hoek van de Mierloseweg en de Johan Peijnenburgweg, in de bebouwde kom van Geldrop. Momenteel is het plangebied in gebruik als bedrijfsgebouw (De Bleekvelden 30) met parkeerplaats en drie woonhuizen/winkels (Mierloseweg 22, 24 en 26) met bijbehorende verharding (asfalt) en groenstroken (Figuur 3). In het noordwesten wordt het plangebied begrensd door de Mierloseweg en bebouwing daaraan (Mierlosewe g 28-36), in het noordoosten door de weg De Bleekvelden, in het zuidoosten door bebouwing (sportcentrum Harks) en in het zuidwesten door de Johan Peijnenburgweg. Figuur 1. Ontwerpschets van de beoogde nieuwe situatie. Er zullen drie nieuwbouw appartementsgebouwen komen in het zuidwestelijke deel (geel weergegeven bouwvlak). Er zullen ook de nodige groenvoorzieningen aangebracht worden. Het plangebied is weergegeven met het rode kader. Tekening d.d. 14 februari 2025 (Bron: Aangeleverd door de opdrachtgever). Figuur 2. Dwarsdoorsnedes van de beoogde nieuwe situatie. Het vloerniveau van de kelderverdieping ligt 2,5 meter beneden maaiveld. Tekening d.d. 14 februari 2025 (Bron: Aangeleverd door de opdrachtgever).
AM26236 Pagina | 9 Figuur 3. Luchtfoto van het plangebied. Het plangebied is weergegeven met het rode kader (Bron: Luchtfoto Actueel Ortho 8cm RGB).
AM26236 Pagina | 10 2. WERKWIJZE 2.1 Inleiding Bij het uitvoeren van het bureauonderzoek is gebruik gemaakt van verschillende bronnen. Deze bronnen geven inzicht in bekende, of te verwachten archeologische resten binnen het onderzoeksgebied. Daarnaast zijn deze bronnen van belang voor het opstellen van de landschapsgenese. Archeologische bronnen • Archeologische Monumentenkaart (AMK) • Archeologisch Informatiesysteem (Archis3) • Archeologische Beleidskaart van de gemeente Geldrop-Mierlo (2012) • Specifieke lokale informatie (heemkundekring, amateurarcheologen) Bodem- en geomorfologische kaarten • Geologische kaart van Nederland (2021) • Geomorfologische kaart (Alterra, uit Archis3) • Bodemkaart (Alterra) • Actueel Hoogtebestand Nederland (AHN5) • Kaart Fysisch Landschap Gemeente Geldrop-Mierlo (2012) Historische kaarten • Historische kaart van Verhees (1794) • Historisch kadastraal minuutplan (1800-1832) • Historische topografische en militaire kaarten (1830 tot 1978) • Moderne topografische kaart (tot 2025) De bovenstaande bronnen worden aangevuld door mogelijke informatie afkomstig van lokale archeologische verenigingen en werkgroepen. De overige aanvullende informatie is terug te vinden in de literatuurlijst.
De Heemkundekring 'De Heerlijkheid Heeze-Leende-Zesgehuchten', is op 27 mei 2026 per e-mail gecontacteerd met de vraag om aanvullende informatie betreffende het plangebied. Tot op heden is hierop nog geen reactie ontvangen. AM26236 Pagina | 11 3. BUREAUONDERZOEK 3.1 Landschappelijke situatie – geologie en geomorfologie Het plangebied ligt in het zuidelijke zandgebied van Nederland. De ondergrond wordt doorsneden door een aantal zuidoost - noordwest georiënteerde breuken, die de Centrale slenk en de Peelhorst begrenzen. Het plangebied ligt in het dalingsgebied van de Roerdalslenk. Op de Peelhorst komen zand en grindbodems voor die zijn af gedekt met een dun pakket dekzand van de Formatie van Boxtel.3 Binnen de Roerdalslenk is het zandpakket vaak meer 15 meter dik, in sommige gevallen zelfs 45 meter. De oudere afzettingen zijn als gevolg van tektonische bodemdaling tot grote diepte weggezakt. Het dekzand is gevormd tijdens de laatste ijstijd (Weichselien; circa 115.000 – 11.700 jaar geleden), aan het eind van het Pleistoceen. Het huidige landschap is in die periode voor een groot deel gevormd. Er ontstond een steeds kouder en droger klimaat.4 In deze periode (circa 115.000 – 11.700 jaar geleden) breidde het landijs zich sterk uit in Europa. Gedurende het grootste deel van het Weichselien was de bodem bevroren.
Tijdens perioden dat er sprake was van dooi, werd door sneeuwsmelt- en regenwater ve el sediment verspoeld, waarbij fluvioperiglaciale afzettingen zijn gevormd en dalen ontstonden. Dit is van belang gezien ook de beekdalbodems van het Roerdalslenk, waarbinnen het plangebied zich bevindt, veelal in deze periode tot stand beginnen te komen. Tijdens warmere perioden werd de grote hoeveelheid smeltwater afgevoerd via de (jonge) beekdalen en namen hierbij veel voorgaand sediment mee en zetten het verder in de rivierloop weer af. De fluvioperiglaciale afzettingen zijn zeer divers in textuur. Ze b estaan uit fijn en grof zand, soms met grind, leemlagen en plantenresten en worden tot de Formatie van Boxtel gerekend.5 Deze afzettingen zijn in het plangebied in de diepere ondergrond aanwezig. In de koudste en droogste perioden van het Weichselien, me t name tijdens het Laat -Pleniglaciaal (circa 26.000 – 14.700 jaar geleden) en in sommige perioden van het Laat -Glaciaal (circa 1 4.700 – 11.700 jaar geleden), is de vegetatie grotendeels verdwenen, waardoor op grote schaal verstuiving optrad. De rivierafzettingen en de fluvioperiglaciale afzettingen raakten bedekt met dekzand.6 Dit dekzand is kalkloos, fijnkorrelig (150 – 210 μm) en arm aan grind. Het dekzand wordt tot het Laagpakket van Wierden van de Formatie van Boxtel gerekend.
Het reliëf dat tijdens de dekzandafzetting is ontstaan, wordt gekenmerkt door vlaktes met depressies en dekzandruggen of dekzandkoppen. Het klimaat werd tijdens het Holoceen warmer en vochtiger. Door het warmere klimaat smolten de in het Weichselien gevormde ijskappen en steeg de relatieve zeespiegel snel. Het dekzand werd door de toenemende vegetatie vastgelegd en de beken sneden zich in. Hierbij volgden ze de natuurlijke laagten, zoals de eerder gevormde dalen. De beekafzettingen worden tot het Laagpakket van Singraven van de For matie van Boxtel gerekend. In de beekdalen werd ook veen gevormd, dat tot de Formatie van Nieuwkoop wordt gerekend. Vanuit de beekdalen heeft de veenvorming zich uitgebreid over de omgeving. 7 Tegenwoordig zijn in het landschap nog maar weinig sporen van het veen zichtbaar, want het veen is door ontginning en langdurig gebruik van de bodem verdwenen/geoxideerd. Over de voormalige loop van de Kleine Dommel gedurende het Holoceen is nog relatief weinig bekend. 3 Rensink e.a. 2019, 69. 4 Berendsen 2008, 183; Stouthamer, Cohen en Hoek 2015, 205. 5 Berendsen 2008, 189. 6 Berendsen 2004, 190. 7 Berendsen 2005, 34; Stouthamer, Cohen en Hoek 2015, 285.
AM26236 Pagina | 12 Een verkennend archeologisch booronderzoek uitgevoerd door RAAP (2017) ten noorden van het plangebied stelde aan de hand van dateringen van gevonden veenpakketten vast dat de Kleine Dommel gedurende de overgang van het laat neolithicum/vroege bronstijd langs het plangebied aanwezig was. Verdere onderzoek en naar de loop van de Kleine Dommel nabij Eindhoven, alsook andere beken in Zuid -Nederland, stelde vast dat beken in Zuid -Nederland over het algemeen zeer actieve fasen kenden gedurende het Holoceen.8 Als gevolg van ontbossingen door menselijke activiteiten heeft vanaf het neolithicum opnieuw verstuiving plaatsgevonden van het dekzand. Systematische ontbossingen vanaf de (late) middeleeuwen heeft grootschalige verstuivingen veroorzaakt. Hierdoor ontstonden landduinen. Deze stuifzanden worden tot het Laagp akket van Kootwijk van de Formatie van Boxtel gerekend en worden gekenmerkt als reliëfrijke zones in het landschap. Op circa 1, 25 km ten zuidoosten van het plangebied zijn dergelijke lage landduinen aanwezig. Volgens de oppervlakte geologiekaart9 bevindt het plangebied zich op de grens van twee geologische vlakken. In het oostelijke deel komen dekzand en overige periglaciale afzettingen (code BX4) voor behorende tot het Laagpakket van Wierden en de Formatie van Boxtel.
In het westelijke deel beekafzettingen (code BX2) behorende tot het Laagpakket van Singraven. Boringen binnen Dinoloket 10 lijken dit beeld te bevestigen. Een boring (identificatienummer B51G1612 ), gezet op circa 350 meter ten noorden van het plangebied , toont verschillende zandlagen behorende tot het Laagpakket van Wierden en de Formatie van Boxtel. Een andere boring (identificatienummer B51G1510) op circa 40 meter ten zuiden van het plangebied toont dan weer zandlagen met daartussen een dun veenpakket van 50 centimeter dik (vanaf 80 centimeter beneden maaiveld) behorende tot het Laagpakket van Singraven. Volgens de Geomorfologische kaart (Bijlage 4)11 is het plangebied vanwege de ligging in de bebouwde kom van Geldrop niet gekarteerd. Gezien de ligging van nabijgelegen geomorfologische eenheden (circa 40-90 meter ten noorden van het plangebied) ligt het plangebied met hoge waarschijnlijkheid op de grens van een beekdalbodem met meanderruggen en geulen (code 22R46) en aan het begin van de glooiing van de beek dalzijde (code 3H42). De nabijheid van de huidige loop van de Kleine Dommel, circa 90 meter ten westen, versterkt dit beeld. Op de kaart fysisch landschap van de gemeente Geldrop-Mierlo (Figuur 4)12 is te zien dat het plangebied gesitueerd is op lage zandgronden, gelegen tussen het beekdal ten westen en de dekzandrug ten oosten.
Op het kaartbeeld van het Actueel Hoogtebestand Nederland (AHN5, Bijlage 6)13 is duidelijk de invloed van het beekdal te zien binnen het reliëf. Ten oosten van het plangebied zijn de hoger gelegen dekzandruggen te zien terwijl ten westen de loop van de Kleine Dommel zorgt voor de laagste hoogtewaarde in de omgeving. Het zuidwestelijke deel van he t plangebied ligt hoogstwaarschijnlijk binnen het beekdal, het noordoostelijke op de glooiing van het beekdal. Dit komt ook naar voren binnen de maaiveldhoogtes waarbij het maaiveld globaal oploopt van zuidwest naar noordoostelijke richting. De maaiveldhoo gte varieert tussen de 16,90 meter en de 19,10 meter +NAP. 8 Van Dijk 2017, 25. 9 Geologische overzichtskaart van Nederland, 2021. 10 www.dinoloket.nl, identificatienummers B51G1510 en B51G1612. 11 Alterra 2025. 12 SRE Milieudienst (Omgevingsdienst Zuidoost Brabant) 2012, Bijlage 10.1: Fysisch landschap Gemeente Geldrop -Mierlo (Geraadpleegd via https://atlas.odzob.nl). 13 www.ahn.nl AM26236 Pagina | 13 Figuur 4. Kaart Fysisch Landschap van de gemeente Geldrop-Mierlo. Het plangebied is weergegeven met het rode kader (Bron: SRE Milieudienst 2013/2021). 3.2 Landschappelijke situatie - bodem Op de bodemkaart (Bijlage 5)14 is het plangebied vanwege de ligging in de bebouwde kom van Geldrop niet gekarteerd.
Gezien de vermoedelijke ligging van het plangebied in de beekdalbodem van de Dommel of beekdalglooiing worden in het plangebied vlierveengronden op zand zonder humuspodzol beginnend ondieper dan 1,20 meter (code Vz) of hoge zwarte enkeerdgronden in leemarm en zwak lemig fijn zand (code zEZ21) verwacht. Vlierveengronden (code Vz-II) Vlierveengronden worden geclassificeerd als rauwveengronden waarbinnen geen bodemvorming heeft plaatsgevonden. Ze worden voornamelijk aangetroffen op niet afgegraven hoogveengebieden, waartoe onder andere De Peel behoort. Bij vlierveengronden ligt onder het toppakket een C -horizont van veen tot circa 80 centimeter beneden het maaiveld, onder dit veenpakket ligt een dekzandlaag. 14 Alterra 2024.
AM26236 Pagina | 14 Hoge zwarte enkeerdgronden (code zEZ21-V) Bij enkeerdgronden is sprake van een eerdlaag of plaggendek. Dit (plaggen)dek is ontstaan doordat in sommige gevallen al vanaf de late middeleeuwen op grote schaal het systeem van potstalbemesting werd toegepast. Om de grond vruchtbaarder te maken, werden plaggen met de mest van het vee vermengd en op de akkers uitgespreid. In de l oop der tijd is hierdoor een plaggendek op de oorspronkelijke bodem ontstaan. De totale dikte van het plaggendek is bij de enkeerdgronden meer dan 50 cm. De bouwvoor (Aap-horizont) is grijsbruin tot zwart van kleur. Hieronder liggen oudere niveaus/ (sub)lagen van het eerddek (Aa-horizont), die meestal wat lichter van kleur zijn. Dergelijke cultuurdekken kunnen een beschermende werking hebben voor de potentieel aanwezige archeologische lagen. De hoge enkeerdgronden betreffen de oudste opgehoogde gronden, die over het algemeen op de hogere dekzanden liggen. De lage enkeerdgronden werden pas later in gebruik genomen vanwege de lagere ligging in het beekdal. Door de hogere grondwaterstand was de sterke ophoging met plaggen niet alleen noodzakelijk voor de bemes ting maar ook om de nattere gronden toegankelijk te maken. De kans bestaat dat er onder het plaggendek nog (een restant van) het oorspronkelijke wordt bodemprofiel wordt aangetroffen.
Dit hoeft echter niet zo te zijn zoals vaker blijkt bij archeologisch on derzoek in bijvoorbeeld het oosten van Brabant. Indien sprake is geweest van een snelle ophoging, dan zou men onder het plaggendek nog een intacte A-horizont kunnen vinden. Deze laag onderscheidt zich door een hoger humusgehalte en een meer donkere kleur. Echter, door verploeging zijn vaak de oorspronkelijke A- en E-horizont meestal reeds opgenomen in het plaggendek. Indien de oorspronkelijke bodem bestaat uit een podzolbodem kunnen op een dieper niveau nog (restanten van) een B- en/of BC- horizont voorkomen. Grondwatertrap De mogelijk aanwezige gronden worden gekenmerkt door een gemiddeld lage grondwaterstand, te weten grondwatertrap (GWT) II en VI. Dit zijn de gemiddelde grondwaterstanden die op de bodemkaart staan aangegeven. Dit betekent dat bij GWT II de gemiddeld hoogste grondwaterstand ondieper dan 40 centimeter beneden maaiveld ligt. De gemiddeld laagste grondwaterstand ligt tussen de 50 en 80 centimeter beneden maaiveld. Bij GWT V ligt de gemiddeld hoogste grondwaterstand ondieper dan 40 centimeter en de gemiddeld laagste grondwaterstand dieper dan 120 centimeter beneden maaiveld. Deze lage grondwaterstand zorgt voor slechte bewaringsomstandigheden voor eventuele organische resten.
3.3 Bewoningsgeschiedenis – historisch overzicht De bestudeerde en beschikbare bronnen hebben het volgende beeld kunnen schetsen over de geschiedenis van Geldrop. Het plangebied bevindt zich direct ten noordoosten van de historische kern van Geldrop en circa 270 meter ten oosten van kasteel Geldrop. De eerste schriftelijke vermelding van Geldrop als “G(h)eldorp” stamt uit de laat 13e eeuw. De naam Geldrop zou mogelijk zijn afgeleid van ‘Gelders dorp’ en verwijst hiermee naar de vroegere invloedsfeer van het hertogdom Gelre op het dorp. Een andere theorie is de verwijzing naar het ‘dorp’ van de persoonsnaam Gel(le). 15 Nog een andere ve rklaring is dat de naam in verband wordt gebracht met gelde of gelt ‘onvruchtbaar’, als in onvruchtbaar land.16 15 www.bhic.nl 16 Van Berkel en Samplonius 2006, 146. AM26236 Pagina | 15 Het is natuurlijk mogelijk dat de nederzetting al bestond vóór deze eerste vermelding. Er zijn namelijk meerdere vondsten bekend van bewoningssporen uit de vroege en late ijzertijd aan de westelijke kant van de Kleine Dommel, voornamelijk in de gehuchten Zesgehuchten en Genoenshuis. Het gaat hierbij om zowel nederzettings- alsook funeraire sporen.17 Gedurende de late middeleeuwen vormden de heerl ijkheid en nederzetting Geldrop samen met Hoog Geldrop één parochie.
Geldrop vormde een heerlijkheid van de heren van Geldrop dat weer onder bestuurlijke invloed stond van het hertogdom Gelre, hoewel het binnen Brabants gebied lag. Hoog Geldrop viel onder de jurisdictie van de heerlijkheid Heeze, Leende en Zesgehuchten. In 1462 werd de heerlijkheid Geldrop verkocht aan Philips van Horne, heer van de heerlijkheid Heeze, Leende en Zesgehuchten.18 Hiermee kwam Geldrop onder invloed van de Meierij van ’s-Hertogenbosch te staan. Dit bleef zo totdat aan het einde van de 18e eeuw de heerlijkheid werd verkocht en in 1810 afgeschaft onder de Franse heerschappij. Een van de prominente gebouwen van Geldrop, het kasteel, heeft zijn eerste benoeming binnen de archieven in de tweede helft van de 14 e eeuw. Hierbij werden de eerste bewoners (Philip en Jan van Geldrop) genoemd evenals de vermelding dat zij het kasteel rond 1350, voor zover bekend, hebben gebouwd.19 Rond eind 14e – begin 15e eeuw werd er ook een watermolen gebouwd in het centrum van Geldrop (net ten zuidwesten van het huidig plangebied). Deze molen gevestigd boven de Kleine Dommel diende in eerste instantie voor de productie van koren en olie. In d e 19e eeuw werd hij ook gebruikt als volmolen. Deze laatste functie is niet opzienbarend gezien Geldrop bekend stond om zijn textielindustrie in de 19e en 20e eeuw.
Een van de bekendere fabrieken binnen Geldrop, Wollenstoffenfabriek van den Heuvel en Zoon (huidig Weverijmuseum Geldrop), was ook gevestigd op de oude locatie van deze molen en gebruikte deze nog voor een gedeelte van de 20e eeuw in de productie.20 De groei van de textielindustrie binnen Geldrop heeft ook invloed gehad op de directe omgeving va n het plangebied. De naam De Bleekvelden kan een verwijzing zijn naar het gebruik van dit gebied. In de omgeving van textielindustrie werden vaak grasvelden gebruikt om linnen te bleken, hieruit is hoogstwaarschijnlijk het toponiem De Bleekvelden ontstaan. Het is dan ook zeer goed mogelijk dat een deel van het plangebied (meerdere momenten) als een bleekveld gefungeerd kan hebben. Er zijn binnen het werk van Van Blankenstein enige gegevens bekend over oorlogsvernielingen in de Tweede Wereldoorlog. Er werd een tiental woningen vernield en circa honderd woningen (licht) beschadigd. 21 In de jaren 1943 en 1944 vonden vier vliegtuigcrashes plaats in Geldrop en omgeving.22 Ook de Explosievenkaart toont een aantal bomruimingen en vliegtuigcrashes in de bebouwde kom van Geldrop. 23 Door deze gebeurtenissen wordt het risico op het aantreffen van Niet -Gesprongen Explosieven (NGE) ingeschat als een hoge kans.
24 Het is niet bekend of binnen of in de onmiddellijke omgeving van het plangebied oorlog gerelateerde verwoestingen of crashes hebben plaatsgevonden. Dit is dus niet uit te sluiten. 17 Bazelmans e.a. 1990, 27; Rebergen 2011, 59. 18 www.kasteelgeldrop.nl 19 www.kasteelgeldrop.nl 20 www.molendatabase.nl 21 Van Blankenstein 2006, 104. 22 Auwerda en Grimm 2008, Verliesregisters 1943-44. 23 www.explosievenkaart.nl 24 www.reaseuro.nl/oorlogshandelingenkaart/ AM26236 Pagina | 16 3.4 Bewoningsgeschiedenis – archeologische waarden Op de leidende Archeologische Beleidskaart van de gemeente Geldrop-Mierlo (2012, Bijlage 3) ligt het plangebied in de zone Categorie 2 (Gebied van archeologische waarde). 25 Volgens de Archeologische verwachtingenkaart van de gemeente Geldrop - Mierlo ligt het plangebied in een Archeologisch waardevol gebied.26 In de omgeving van het plangebied (binnen een straal van 1 kilometer) zijn volgens de gegevens uit Archis3 één archeologisch monument en meerdere archeologische waarnemingen en onderzoeksmeldingen bekend (Bijlage 2 en Tabel 1). Monumentnummer 16.811 Het plangebied ligt binnen het AMK -terrein van de historische kern van Geldrop, een terrein van hoge archeologische waarde voor resten uit de late middeleeuwen en de nieuwe tijd.
Onderzoeksmelding binnen het plangebied Onderzoeksmelding 2088734100 In 2003 heeft RAAP Archeologisch Adviesbureau de toen geldende gemeentelijke verwachtings- en beleidsadvieskaart opgesteld voor de gemeente Geldrop Mierlo. Onderzoeks- en vondstmelding in de omgeving van het plangebied Onderzoeks- melding Afstand Soort onderzoek Omschrijving 5456925100 Direct ten N van het plangebied IVO-O door Aeres Milieu in 2023 De bodemopbouw bestaat grotendeels uit een A-C bodemprofiel. Hieruit blijkt dat het grootste deel van het plangebied in een natte omgeving ligt. Echter, in het noordoostelijk deel van het plangebied is een (deels) intact bodemprofiel aangetroffen. Op basis hiervan kan worden gesteld dat het plangebied op een gradiëntzone ligt. Hierdoor is de kans groot dat in het plangebied archeologische resten in de ondergrond kunnen worden aangetroffen . De in het vooronderzoek op gestelde archeologische verwachting ((middel)hoog voor laat -paleolithicum – nieuwe tijd) blijft dan ook gehandhaafd. Er werd een karterend booronderzoek en/of een proefsleuvenonderzoek geadviseerd. 5444297100 Direct ten Z van het plangebied IVO-O door Aeres Milieu in 2023 Er is sprake van een zogenaamd A -C profiel, waarbij de bovenste 180 tot 240 cm van het plangebied bestaat uit een (sub)recentelijk opgebracht puinhoudend zandpakket.
Deze zal zijn aangebracht om het plangebied, oorspronkelijk gelegen in h et beekdal van de Dommel, geschikt te maken voor agrarische doeleinden en later ten behoeve van het gebruik als bedrijfsruimte en parkeerplaats. Onder de (sub)recente antropogeen opgebrachte zandpakketten bevindt zich een veenlaag. Er is nergens sprake van een oude A -horizont. Deze veenlaag heeft zich onder erg natte omstandigheden gevormd. Gezien de erg natte omstandigheden en de slechte ontwatering binnen het hele plangebied zal het plangebied nooit aantrekkelijk zijn geweest voor bewoning. Er werd geen vervolgonderzoek geadviseerd. 25 SRE Milieudienst (Omgevingsdienst Zuidoost Brabant) 2012, Bijlage 12: Archeologische beleidskaart Gemeente Geldrop -Mierlo (Geraadpleegd via https://atlas.odzob.nl). 26 SRE Milieudienst (Omgevingsdienst Zuidoost Brabant) 2012, Bijlage 11: Archeologische verwachtingen Gemeente Geldrop -Mierlo (Geraadpleegd via https://atlas.odzob.nl). AM26236 Onderzoeks- | Afstand | Soort | Omschrijving melding | onderzoek 4557225100 | Circa | 20 m ten | IVO-P door | Bij een grootschalig proefsleuvenonderzoek zijn paalkuilen, kuilen, greppels en een N | van | het | RAAP | karrenspoor aangetroffen. De greppels lopen | evenwijdig aan greppels die op historisch plangebied | Archeologisch | kaartmateriaal zijn weergegeven.
Adviesbureau | Zeer | waarschijnlijk | waren | er | ook | ontwateringsgreppels | aanwezig | die | het in 2017 | landbouwgebied direct ten oosten van de Kleine Dommel ontwaterde. De greppels en paalkuilen dateren uit de | late middeleeuwen en nieuwe tijd. Dit wordt ondersteund door vondstmateriaal en C14 | -dateringen. De kuilen zijn voornamelijk oude leem/ zandwinningskuilen. Het karrenspoor loopt evenwijdig met een 20 | e-eeuwse weg. Omdat er geen concrete vindplaats is aangetr | offen is het plangebied vrijgegeven. Binnen het plangebied zijn gooreerdgronden aangetroffen. Op een natuurlijk A | -C profiel is een dun esdek aanwezig. 5038965100 | Circa 40 m ten | IVO-O door | De bodem is diepgaand verstoord, mogelijk als gevolg van egalisatiewerkzaamheden N | van | het | Aeres Milieu in | voorafgaand aan de bouw van de voormalige steenfabriek in het begin van de vorige plangebied | 2021 | eeuw nabij het plangebied. Echter, gezien de scherpe overgang van A | -horizont en C horizont kunnen er nog archeologische resten worden aangetroffen. Er werd een proefsleuvenonderzoek geadviseerd. 2103280100 | Circa 50 m ten | IVO-O door | Uit het booronderzoek blijkt dat het gebied bestaat uit een | ophogingspakket met Z | van | het | RAAP | daaronder zeer natte (veen)bodems. Het plangebied werd dan ook geïnterpreteerd als plangebied | Archeologisch | te nat voor bewoning en/of begraving.
Op basis hiervan werd er geen vervolgonderzoek Adviesbureau | aanbevolen. in 2004 4634759100 | Circa 200 m ten | IVO-P door | Het bodempofiel is in het noordwestelijk deel van het plangebied nog deels intact. NO | van | het | VUhbs | Hier | is | onder | een | antropogene A-horizont | een | natuurlijke | B- | en | BC | horizont plangebied | archeologie in | aangetroffen. Op de overige locaties ligt de eerdlaag direct op de | natuurlijke C- 2018 | horizont. Er zijn tijdens het onderzoek enkele archeologische sporen aangetroffen, waarvan enkele zijn geïnterpreteerd als paalgaten van een spieker uit de brons | - of ijzertijd. De andere sporen werden gedateerd als uit de late middeleeuwen en | /of nieuwe tijd. Archeologisch vondstmateriaal was maar zeer gering aanwezig tijdens het onderzoek en bestond uit laatmiddeleeuws aardewerk uit het esdek. Na het onderzoek werd het plangebied vrijgegeven. 4747179100 | Circa 300 m ten | AB door Sweco | Tijdens het onderzoek is bevonden dat de bodem tot in de C | -horizont verstoord is, er ZO | van | het | in 2019 | zijn ook geen archeologische vondsten aangetroffen. Tijdens het veldwerk zijn geen plangebied | archeologische vondsten aangetroffen. Het gebied is na het onderzoe | k vrijgegeven.
5265505100 | Circa 350 m ten | IVO-O door | Uit het booronderzoek blijkt dat op de beekafzettingen een dikke humeuze cultuurlaag ZW | van | het | Transect in | met veel bouwpuin ligt. Deze cultuurlaag wordt gerelateerd aan de bewoning van het plangebied | 2022 | gebied (historische kern) gedurende de late middeleeuwen en nieuwe tijd. Boring 1 stuitte op vast bouwpuin op een hoogte van 110 cm onder maaiveld. Mogelijk wijst dit op | intacte | muur- | en | funderingsresten | binnen | het | gebied. | Er | werd | een proefsleuvenonderzoek geadviseerd. 4938785100 | Circa 680 m ten | IVO-P door | Over vrijwel het gehele plangebied is de bodem verstoord, mogelijk al vanaf de jaren N | van | het | Transect in | ’60 van de vorige eeuw. In het noordoostelijke deel is er een (deels) onverstoord plangebied | 2017 | bodemgedeelte | aangetroffen. | Binnen | dit | onverstoorde | gedeelte | is | een | weg aangetroffen met karrensporen. Pagina | | 17 AM26236 Onderzoeks- | Afstand | Soort | Omschrijving melding | onderzoek De weg is gedateerd rond het begin nieuwe tijd, mogelijk late middeleeuwen. Het gebied is na het onderzoek archeologisch vrijgegeven. 5323882100 | Circa 740 m ten | IVO-P door | Tijdens het veldwerk is bevonden dat de bodem in het plangebied is afgetopt en NO | van | het | RAAP | geëgaliseerd tot in de C-horizont.
Er zijn geen archeologisch relevante sporen plangebied | Archeologisch | aangetroffen en ook geen vondsten. Er werd geen vervolgonderzoek geadviseerd. Adviesbureau in 2023 4547910100 | Circa 780 m ten | IVO-P door | Uit het proefsleuvenonderzoek bleek dat binnen het plangebied geen archeologische ZO | van | het | VUhbs | vondsten zijn gedaan. Dit wordt toegerekend aan de sterke verstoring van de bodem plangebied | archeologie in | tijdens bouwwerkzaamheden in de 20e eeuw. Er is geen vervolgonderzoek aanbevolen. 2017 2128634100 | Circa 500 m ten | IVO-P door | Tijdens het proefsleuvenonderzoek werden archeologische vondsten aangetroffen uit Z | van | het | Archaeological | de late middeleeuwen tot en met de nieuwe tijd. Het gaat hierbij om aardewerk: plangebied | Research en | bouwmateriaal, pijpaarde, roodbakkend aardewerk en steengoed, metaal: voornamelijk Consultancy in | spijkers, maar ook twee koperen uit de 17e eeuw en een muntgewicht uit de midden 2006 | 15e – laat 16e eeuw en leer: vermoedelijk leren fragmenten van twee schoenen. Door het snel opkomende grondwater werd het documenteren van archeologisch relevante profielen bemoeilijkt. Bij verdere werkzaamheden binnen het plangebied werd een vervolgonderzoek in de vorm van een archeologische opgraving geadviseerd.
2231260100 | Circa 600 m ten | IVO-P door | Tijdens het onderzoek is er binnen het noordoostelijk, westelijk en zuidoostelijk ZW | van | het | BAAC in 2009 | gedeelte een tamelijk onverstoorde bodem aangetroffen. Verder zijn er binnen de plangebied | proefsleuven waterputten aangetroffen en hoge concentraties van vondstmateriaal. Vanwege deze redenen werd een vervolgonderzoek in de vorm van een vlak dekkende opgraving geadviseerd. 5805995001 | Circa 300 m ten | IVO-P door | Er zijn 21 archeologische sporen aangetroffen, voornamelijk paalkuilen (13) en ZW | van | het | Archeologisch | greppels (7), alsmede één kuil. De greppels zijn grotendeels oost-west georiënteerd en plangebied | Onderzoek | lijken te hebben gediend voor afwatering. Eén greppel (S18) bevatte een fragment Leiden in 2025 | Pingsdorf-aardewerk (900–1200), wat mogelijk duidt op een middeleeuwse oorsprong. Het terrein is weinig behoudenswaardig, er werd geen vervolgonderzoek geadviseerd. Tabel 1. Overzicht van Archismeldingen binnen een straal van 1 km rond het plangebied. In de directe omgeving van het plangebied zijn een aantal archeologische onderzoeken uitgevoerd. Hieruit blijkt dat met name uit de periode vanaf de late middeleeuwen meerdere vondsten en sporen zijn aangetroffen. Circa 200 meter ten noordoosten van het plangebied | werden paalgaten van een spieker uit de brons- of ijzertijd aangetroffen.
De booronderzoeken net ten noorden en ten zuiden van het plangebied hebben aangewezen dat de ondergrond bestaat uit een AC-bodemprofiel in een erg natte zone vlakbij of binnen het beekdal van de Kleine Dommel. Het plangebied ten zuiden was hierdoor opgehoogd met | een (sub)recentelijk opgebracht puinhoudend zandpakket. Pagina | | 18 AM26236 Pagina | 19 3.5 Bewoningsgeschiedenis – historisch kaartmateriaal In het kader van het bureauonderzoek is historisch kaartmateriaal bestudeerd. Op de oudst bestudeerde topografische kaart van Hendrik Verhees (1794, Figuur 5) staat het tracé van de huidige Mierloseweg ingetekend waarlangs ook enige bebouwing staat aangegeven. Mogelijk is zulke bebouwing aanwezig in het noordwesten van het plangebied. Gezien de niet erg nauwkeurige topografische weergave van de betreffende kaart is dit echter helemaal niet zeker. Mogelijk werd het plangebied gebruikt als bouwland. Verder is de kans groot dat de cirkel ten zuidwesten van het plangebied een representatie is van de watermolen van Geldrop die nog volop in gebruik moet zijn geweest. Op het minuutplan uit het begin van de 19 e eeuw27 is de situatie op kadastraal niveau te zien. Via de Beeldbank was het desbetreffende kaartblad (ten tijde van het onderzoek) helaas niet beschikbaar. Via de website Historische Geografie Brabant (Figuur 6)28 kon deze toch geraadpleegd worden.
Het plangebied is onbebouwd en ligt binnen enkele grotere percelen. Volgens de Oorspronkelijke Aanwijzende Tafels (OAT)29 behorende bij het minuutplan, zijn alle percelen als weiland (groen) en bouwland (geel) in gebruik. Ten noorden van het plangebied is opnieuw de Mierloseweg ingetekend. Ten noorden van deze weg is, ter hoogte van het plangebied, al meerdere bebouwing te zien. Op de hulpkaart uit 1914 (Figuur 7a) is voor de eerste keer met zekerheid bebouwing aanwezig. Het gebouw situeert zich in het noordwesten van het plangebied aan de Mierloseweg. Op de topografisc he kaarten is dit gebouw pas voor de eerste keer ingetekend in 1953. Opvallend is ook het grote gebouw zuidweste lijk grenzend aan het plangebied. Mogelijk ging het hier om een fabriekshal/opslaghal (eventueel binnen de textielindustrie), gezien de ligging langs de Kleine Dommel en de Mierloseweg. De rest van het plangebied is dan nog als weiland en bouwland in gebruik. Mogelijk was het plangebied (deels) in gebruik als een bleekveld samen met de opkomst van de textielindustrie in Geldrop. Op de hulpkaart uit 1958 krijgt het eerder vernoemde gebouw een kleine aanpassing waardoor het licht van vorm veranderd. Ten noordoosten hiervan verschijnen twee ni euwe gebouwen aan de Mierloseweg. Deze gebouwen zullen doorheen de jaren uitgebreid worden.
Op de historische kaart uit 1963 is het zuidoosten van het plangebied als weg in gebruik. In 1973 (Figuur 7b) verschijnt aan deze weg ook aan de oostzijde van de onderzoekslocatie een gebouw. Op de kaart uit 1984 is duidelijk de uitbreiding van de bewoning aan de westzijde van het plangebied zichtbaar. Het grote gebouw ten zuid westen van het plangebied is nu verdwenen. De Johan Peijnenburgweg is pas zichtbaar op de kaart uit 1999 en loopt ten zuidwesten van de onderzoekslocatie op de oude locatie van de mogelijke fabriekshal . Het plangebied heeft nu zijn huidige aanzien; het gebouw in het oosten is weer verdwenen en een groot deel van het plangebied wordt ingenomen door de winkel (Gamma) met parkeerplaats. 27 www.beeldbank.cultureelerfgoed.nl Gemeente Geldrop, sect ie A, blad 5. Minuutplans zijn de oorspronkelijke kadastrale kaarten die zijn vervaardigd vanaf 1811 en 1812 in navolging van de Fransen o.l. v. Napoleon Bonaparte. Het zijn grondbeschrijvingen (kadasters) van de gemeenten met hierop aangegeven de percelen, perceelnummers en gebouwen. 28 www.historischegeografiebrabant.nl 29 OAT = Oorspronkelijke Aanwijzende Tafel. Dit is een register uit 1832 waarin diverse gegevens in vermeld staan die betrekking hebben op de betreffende percelen, zoals de eigenaar, beroep en woonplaats, alsmede het grondgebruik en de oppervlakte. AM26236 Pagina | 20 Figuur 5.
Uitsnede van de topografische kaart van Verhees (1794). Het plangebied is bij benadering aangegeven met het rode kader (Bron: BHIC). Figuur 6. Uitsnede van het kadastraal minuutplan uit 1811-1832, met in het rood bij benadering het plangebied aangegeven (Bron: www.historischegeografiebrabant.nl).
AM26236 Pagina | 21 Figuur 7a. Uitsneden van historische kaarten uit de perioden 1953 en 1963 en hulpkaarten uit 1914 en 1958. Het plangebied is aangegeven met het rode kader (Bron: www.topotijdreis.nl; service10.kadaster.nl).
AM26236 Pagina | 22 Figuur 7b. Uitsneden van historische kaarten uit de perioden 1973, 1984 en 1999. Het plangebied is aangegeven met het rode kader (Bron: www.topotijdreis.nl).
AM26236 Pagina | 23 4. VERWACHTINGSMODEL Jager-verzamelaars uit het paleolithicum en mesolithicum hebben als woon - en verblijfplaats vaak voor d e flanken van hoger liggende terreingedeelten in het landschap gekozen. Bij voorkeur in de buurt van (open) water. Nabij gelegen watervoorzieningen waren belangrijk voor drinkwater en de aanwezige biodiversiteit. Dit vergemakkelijkt de jacht en het verzamelen van plantaardig voedsel. Op de geomorfologische kaart is het plangebied vanwege de ligging in bebouwd gebied niet gekarteerd. Gezien de ligging van het plangebied nabij de loop van de Kleine Dommel (op circa 60 meter ten zuidwesten) is het zeer waarschijnlijk dat het plangebied binnen het beekdal danwel de beekdalglooiing van de Kleine Dommel ligt. Dit wordt ook als zodanig aangegeven op de kaart Fysisch Landschap van de gemeente Geldrop -Mierlo. Overgangszones van nattere (beek)dalen naar hoger gelegen gebieden zijn uitermate geschikt als bewoningslocaties voor jager -verzamelaars. Het plangebied ligt relatief laag en direct op de overgang naar het lagergelegen beekdal. Men zal zich met name hebben gevestigd op de flanken van de hoger gelegen zandgronden aan weerszijden van het beekd al. Vuursteenvondsten zijn tot op heden alleen bekend binnen een wijdere omgeving.
Vanwege deze redenen wordt een middelhoge verwachting toegekend voor vindplaatsen uit de periode laat paleolithicum tot en met het mesolithicum. Ook geldt er een middelhoge archeologische verwachting voor water gerelateerde off site resten. Vindplaatsen uit het vroeg -paleolithicum zijn in de Kempen nog niet gevonden. Vindplaatsen uit het midden - paleolithicum zijn erg zeldzaam, al is wel een vondst van een schrabber in Bergeijk bekend. Gelet op de geologische situatie en de diepte van bodemingrepen is de kans daarop klein. Eventueel aanwezige resten uit de periode laat -paleolithicum en mesolithicum worden onder de dunne humeuze Aap-horizont of eerdlaag verwacht en kunnen onder andere bestaan uit tijdelijke bewoningssporen, haardkuilen, vuursteenstrooiingen. Vanaf het (laat-)neolithicum ontstaan de eerste landbouwculturen die gekenmerkt worden door meer sedentaire nederzettingen. De nederzettingen worden gekenmerkt door (semi-)permanente woningen die soms diep in de grond gefundeerd waren. Vanaf deze perioden heeft men nog steeds een voorkeur voor hoger en droger gelegen gebieden. De ligging van het plangebied in een relatief laaggelegen gebied in de beekdalbodem en/of beekdalglo oiing van de Kleine Dommel zal voor latere landbouwende samenlevingen geen aantrekkelijke vestigingsplaats zijn geweest.
Men zal met name op de (centrale) delen van de nabijgelegen zandgronden hebben gevestigd. Vindplaatsen uit het neolithicum en uit de Ro meinse tijd zijn tot nu toe nog niet aangetroffen in de omgeving van het plangebied, er is wel een mogelijk spoor (spieker) aangetroffen te dateren in de brons - of ijzertijd (onderzoeksmelding 4634759100). De vindplaatsen in de omgeving bevinden zich binne n de hoger gelegen zandgronden. Voor het plangebied geldt een middelhoge verwachting voor zowel nederzettingsresten uit de periode neolithicum tot en met de ijzertijd als voor nederzettingsresten uit de Romeinse tijd en de vroege middeleeuwen. Ook geldt er een middelhoge archeologische verwachting voor off site resten. Te denken valt aan visfuiken, voorden, bruggen, rituele deposities. Resten worden onder de dunne humeuze A -horizont verwacht en kunnen onder andere bestaan uit cultuurlagen, paalkuilen/-gaten, afvalkuilen, fragmenten aardewerk, natuursteen, of gebruiksvoorwerpen. Het plangebied ligt aan de hoek van de Mierloseweg en de Johan Peijnenburgweg direct ten noordoosten van de historische kern van Geldrop. De Mierloseweg vormde een secundaire uitvalsweg vanuit de historische kern van Geldrop en loopt langs het kasteel van Geldrop richting Mierlo. Langs deze weg stonden op verschillende locaties bebouwing. Hoogstwaarschijnlijk gaat het om boerderijen.
Uit bestudering van historische kaarten lijkt het pl angebied eind 18 e eeuw grotendeels onbebouwd en in gebruik als bouwland en/of weiland. Mogelijks was er in het westen van het plangebied al bebouwing aanwezig. AM26236 Pagina | 24 Op de hulpkaart uit 1914 is voor de eerste keer met zekerheid bebouwing aanwezig. In de decennia die volgen komen er in het plangebied gebouwen bij, worden ze aangepast en verdwijnen sommigen ook weer. Het is vanwege de ligging langs een historische route niet uit te sluiten dat binnen het plangebied al eerder bebouwing aanwezig was, al dan niet bes taande uit bijgebouwen (schuur, stal) van de omringende bebouwing. Mogelijk was het plangebied (deels) in gebruik als een bleekveld samen met de opkomst van de textielindustrie in Geldrop. Zuidwestelijk grenzend a an het plangebied was mogelijk een fabriekshal/opslaghal aanwezig. Op basis van deze gegevens geldt voor het plangebied een hoge verwachting voor de periode late middeleeuwen en nieuwe tijd. Voor de Tweede Wereldoorlog geldt er op basis van de beschikbare informatie geen concrete verwachting. Archeologische resten worden vanaf het maaiveld verwacht en kunnen onder andere bestaan uit onder andere cultuurlagen, paalkuilen/ -gaten, afvalkuilen, gebruiksvoorwerpen van bijvoorbeeld natuursteen, fragmenten aardewerk en sporen van agrarische activiteiten.
Wat betreft de conservering en gaafheid van eventueel aanwezige archeologische resten kan het volgende gesteld worden: Mogelijk bevindt zich ter hoogte van het plangebied een eerddek. In dat geval zijn archeologische resten beschermd tegen latere invloeden. Over het algemeen kunnen (anorganische) vondsten en sporen onder zo’n dek in goede toestand worden aangetroffen. Mogelijke vuursteenvindplaatsen kunnen echter verstoord zijn geraakt bij de aanleg van het plaggendek en de eerste bewerking ervan. Hierdoor is vaak de top van de natuurlijk bodem opgenomen in het bovenliggende opgebrachte dek. Wat betreft eventueel aanwezige organische resten is het afhankelijk hoe diep het grondwater zit. Gezien de ligging van het plangebied binnen een bebouwd gebied kan er geen exacte grondwatertrap worden vastgesteld. Afgaande op de verwachte bodemsoorten binnen het plangebied, de hoge zwarte enkeerd- en vlierveengronden, kan worden uitgegaan van lage of hoge grondwaterstanden (GWT V of II). Grondwaterstand V wordt vaak gekenmerkt door een gemiddeld laag grondwaterniveau, organisch materiaal blijft hierbij vaak alleen bewaard binnen de diepere archeologische sporen zoals bijvoorbeeld water - en/of beerputten. Grondwaterstand II zorgt veelal voor gunstige bewaringsomstandigheden voor organisch materiaal.
Indien er geen eerddek aanwezig is binnen het plangebied is de kans groter dat het archeologische niveau reeds verstoord is. Periode Verwachting Verwachte kenmerken vindplaats Diepteligging sporen Vroeg-paleolithicum – midden-paleolithicum Laag Laag Resten van kampementen, fragmenten vuursteen, natuursteen, gebruiksvoorwerpen Off site resten, fragmenten vuursteen, gebruiksvoorwerpen Vanaf de mogelijk aanwezige eerdlaag tot in de natuurlijke ondergrond Laat-paleolithicum - mesolithicum Middelhoog Middelhoog Resten van kampementen, fragmenten vuursteen, natuursteen, gebruiksvoorwerpen Off site resten, fragmenten vuursteen, gebruiksvoorwerpen Vanaf de mogelijk aanwezige eerdlaag tot in de natuurlijke ondergrond (laat)-neolithicum – vroege middeleeuwen Middelhoog Middelhoog Nederzettingsresten, fragmenten aardewerk, natuursteen, gebruiksvoorwerpen Off site resten, fuiken, voorden, bruggen, rituele deposities, gebruiksvoorwerpen Vanaf de mogelijk aanwezige eerdlaag tot in de natuurlijke ondergrond Volle middeleeuwen – nieuwe tijd Hoog Cultuurlaag, funderingsresten, natuursteen, fragmenten aardewerk, gebruiksvoorwerpen, sporen van agrarische activiteiten, restanten wegen/paden Vanaf het maaiveld Tabel 2. Archeologische verwachting per periode.
AM26236 Bodemverstoring Volgens de Verstoringenkaart van de gemeente Geldrop | -Mierlo (2012)30 is er binnen het plangebied sprake van verstoring. Het betreft volgens de legenda een ‘huis na 1980’ en slaat bijgevolg dan ook op de bouw van de bouwmarkt in de jaren 1990. Ook op de locaties van de huidige bebouwing en van die in het verleden zal het plangebied tot zekere diepte verstoord zijn geraakt.31 In de jaren 1960-1970 liep er ook bestrating door het zuidoostelijk deel van het plangebied. Ook de aanleg van de parkeerplaats bij de bouwmarkt zal voor verstoring hebben gezorgd. Mogelijk is er verder verstoring opgetreden als gevolg van het gebruik als akkerland (diepploegen) | . Op basis van de bouwtekeningen van de huidige bebouwing kan het volgende vastgesteld worden. Het gebouw met adres Mierloseweg 22 (Figuur 8) bezit een kelderverdieping tot 120 centimeter beneden peil (onderkant fundering). De twee woningen op de Mierloseweg 24-26 lijken niet onderkelderd | , de fundering loopt tot 65 centimeter beneden peil. Op | basis van een laaggeplaatst raam zichtbaar via Google Maps lijkt nummer 26 thans wel over een (kruip)kelder te bezitten. | De Gamma heeft geen kelderverdieping. | 32 Op basis van de KLIC-melding (uitgevoerd op 28 mei 2026) zijn binnen het plangebied enkele kabels/leidingen gegraven die voor een verstoring van de bodem kunnen hebben gezorgd.
Deze situeren zich vooral aan de randen van het plangebied in de buurt van de huidige bebouwing. Er wordt uitgegaan van een standaard diepteligging. Figuur 8. Doorsnede van het huis met adres Mierloseweg 22. 30 SRE | Milieudienst | (Omgevingsdienst | Zuidoost | Brabant) | 2012, Bijlage | 9: | Verstoringen | Gemeente | Geldrop-Mierlo | (Geraadpleegd | via https://atlas.odzob.nl). 31 www.rhc-eindhoven.nl; Er werden geen relevante bouwdossiers aangetroffen via het regionaal historisch centrum Eindhoven (rhce). 32 Bouwtekeningen aangeleverd door S. Olschewsky, medewerker gemeente Geldrop-Mierlo. Pagina | | 25 AM26236 Pagina | 26 5. AANBEVELINGEN Op basis van het uitgevoerd e bureauonderzoek geldt voor het plangebied een middelhoge verwachting voor zowel archeologische resten uit het laat-paleolithicum tot het mesolithicum als voor nederzettingsresten vanaf het neolithicum tot en met de vroege middeleeuwen. Voor off site resten uit deze perioden geldt eveneens een middelhoge archeologische verwachting. Voor de periode volle middeleeuwen – nieuwe tijd geldt er een hoge verwachting. Grote delen van het plangebied zullen echter dankzij de huidige bebouwing en die aanwezig in het v erleden verstoord zijn geraakt. Ook de aanleg van de parkeerplaats bij de bouwmarkt en de bestrating in de jaren 1960-1970 zullen ongetwijfeld voor verstoring hebben gezorgd.
Het archeologisch niveau kan beschermd zijn door historische (ophoog)lagen. Dit was het geval net ten zuiden van het plangebied waar de bovenste 180 tot 240 cm van het plangebied bestaat uit een (sub)recentelijk opgebracht puinhoudend zandpakket. Voor het plangebied wordt om bovenstaande redenen een archeologisch vervolgonderzoek noodzakelijk geacht. Dit kan plaatsvinden in de vorm van een verkennend booronderzoek om de intactheid van de bodem en de diepteligging van potentiële archeologische niveaus vast te stellen. Hiermee kan de ondergrond in kaart worden gebracht en de ouderdom (en dus de archeologische verwachting) worden toegespitst. De resultaten van dit onderzoek zijn getoetst door de bevoegde overheid ( gemeente Geldrop -Mierlo), die op basis van het uitgebrachte advies een besluit heeft genomen: ‘Het voorliggende rapport kan onze goedkeuring wegdragen. Het verslag wijst terecht op de hoge kans dat het plangebied Mierloseweg-Johan Peijnenburgweg te Geldrop een behoudenwaardige archeologische vindplaats kan herbergen. Wij onderschrijven het advies van de rapporteurs om een archeolo gisch vervolgonderzoek uit de voeren door middel van verkennende boringen. Het doel hiervan is het verkrijgen van inzicht in de intactheid van de bodem en de diepteligging va n potentiële archeologische niveaus.
Het verkennende booronderzoek dient te worden uitgevoerd door een bedrijf dat daartoe gecertificeerd is. Op basis van de uitkomsten van het archeologische vervolgonderzoek kan de gemeente in beginsel een besliss ing nemen over de behoudenswaardigheid van archeologische resten binnen het plangebied en eventueel overgaan tot maatregelen voor behoud in situ of het veiligstellen van de archeologische informatie door middel van vervolgonderzoek.’33 Wij willen de opdrachtgever erop wijzen dat dit selectieadvies nog niet betekent dat al bodemverstorende activiteiten of daarop voorbereidende activiteiten kunnen worden ondernomen. Het uitgevoerde onderzoek is verricht conform de gestelde eisen en gebruikelijke methoden. Het onderzoek is gericht op het inzichtelijk maken van de toestand van het aanwezige bodemarc hief. Hiermee kan de beschadiging dan wel vernietiging als gevolg van de voorgenomen verstoring van een mogelijk aanwezig bodemarchief tot een minimum worden beperkt. 33 Selectieadvies ODZOB (d.d. 15 juni 2026). AM26236 LITERATUURLIJST Auwerda, F./ P. Grimm, 2008: Verliesregister 1939-1945, Alle militaire vliegtuigverliezen in Nederland tijdens de Tweede Wereldoorlog | , Den Haag. Bakker, de, H., 1966: | ‘De subgroepen van het systeem van bodemclassificatie voor Nederland | ’, in Boor en spade: verspreide bijdragen tot de kennis van de bodem van Nederland | , Wageningen.