Programma Stedelijk Water 2024-2028
Tekst van het document
Programma Stedelijk Water 2024-2028
Inhoudsopgave 1. Samenvatting ........................................................................................................................................4 2. Inleiding ................................................................................................................................................5 2.1 Het vroegere GRP krijgt een nieuwe vorm.........................................................................................5 2.2 Zorgplichten ......................................................................................................................................6 2.3 Omgevingsvisie .................................................................................................................................6 2.4 Omgevingsplan .................................................................................................................................7 2.5 Totstandkoming ................................................................................................................................7 2.6 Geldigheidsduur ................................................................................................................................7 2.8 Leeswijzer .........................................................................................................................................7 3.
Stand van zaken....................................................................................................................................8 3.1 Terugblik .............................................................................................................................................8 3.2 Ons areaal ........................................................................................................................................ 11 4. Werken aan de toekomst ................................................................................................................... 13 4.1 Doel .................................................................................................................................................. 13 4.2 Strategie klimaatadaptatie .............................................................................................................. 13 4.3 Thema’s ........................................................................................................................................... 13 4.4 Speerpunten..................................................................................................................................... 14 5. Gezondheid, leefbaarheid en bereikbaarheid .....................................................................................
16 5.1 Volksgezondheid en afvalwater ....................................................................................................... 16 5.2 Gezondheid in de fysieke leefomgeving .......................................................................................... 16 5.3 Milieu (waterkwaliteit) ..................................................................................................................... 16 5.4 Groene omgeving............................................................................................................................. 17 5.5 Bereikbaarheid ................................................................................................................................. 17 5.6 Activiteiten en benodigde middelen ................................................................................................ 17 6. Duurzaamheid .................................................................................................................................... 18 6.1 Energie ............................................................................................................................................. 18 6.2 Klimaatverandering ..........................................................................................................................
19 6.3 Strategie klimaatadaptatie .............................................................................................................. 20 6.4 Uitvoeringsagenda 2022-2025......................................................................................................... 21 6.5 Terugdringen van wateroverlast ...................................................................................................... 22 6.6 Verantwoordelijkheid ....................................................................................................................... 23 6.7 Verminderen gevolgen van droogte ................................................................................................. 24 6.8 Verminderen gevolgen van hitte ...................................................................................................... 25 6.9 Activiteiten en benodigde middelen ................................................................................................ 26 7. Wonen, werken en recreatie ............................................................................................................... 27 7.1 Woningbouwopgave ........................................................................................................................
27 7.2 Gebiedsgerichte ontwikkeling en realisatie ..................................................................................... 27 7.3 Duurzame bedrijventerrein............................................................................................................... 28 7.4 Agrarische sector ............................................................................................................................ 28 7.5 Recreatie en toerisme ...................................................................................................................... 28 7.6 Activiteiten en benodigde middelen ................................................................................................ 28 8. Participatie en krachtige netwerken .................................................................................................. 29 8.1 Een verbindende rol ......................................................................................................................... 29 8.2 Samenwerking in de waterketen ...................................................................................................... 29 8.3 Waterloket........................................................................................................................................
29 8.4 Participatie ....................................................................................................................................... 29 8.5 Klimaatsubsidie ............................................................................................................................... 29 8.6 Communicatie ................................................................................................................................. 30 8.8 Activiteiten en benodigde middelen ................................................................................................ 30 2 Programma Stedelijk Water 2024-2028
9. Beheer ................................................................................................................................................ 31 9.1 Beheervisie ...................................................................................................................................... 31 9.2 Reguliere beheer- en onderhoudsactiviteiten .................................................................................. 33 9.3 Planvorming en onderzoeken .......................................................................................................... 34 9.4 Investeringen ................................................................................................................................... 35 10. Bedrijfsvoering ................................................................................................................................. 37 11. Financiële middelen ......................................................................................................................... 38 11.1 Uitgangspunten ............................................................................................................................. 38 11.2 Uitgaven .........................................................................................................................................
38 11.3 Scenario’s ...................................................................................................................................... 40 11.4 Ontwikkeling rioolheffing ............................................................................................................... 41 11.5 Saldo tariefegalisatievoorziening .................................................................................................. 41 11.6 Samenvatting resultaten ................................................................................................................ 42 11.7 Conclusie ....................................................................................................................................... 43 Bijlage 1 Resultaten scenario’s .............................................................................................................. 44 Bijlage 2 Kostdekkingsplan.................................................................................................................... 47 Bijlage 3 Reactie Waterschap Brabantse Delta ..................................................................................... 48 Bijlage 4 Begrippenlijst .......................................................................................................................... 49
3 Programma Stedelijk Water Geertruidenberg 2024-2028
1. Samenvatting Gemeenten hebben drie watertaken. Ze zijn in de eerste plaats verantwoordelijk voor de inzameling en transport van afvalwater. Ook heeft de gemeente een zorgtaak voor hemelwater en grondwater. Tot nu toe beschreef gemeente Geertruidenberg in een Gemeentelijk Rioleringsplan (GRP) hoe het die taken invult. Voor de komende jaren is een Programma Stedelijk Water opgesteld. Dat past beter bij de brede taken op watergebied en sluit meer aan op het integraal beheer van de openbare ruimte. Daarnaast sluit het Programma Stedelijk Water aan bij Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie (DPRA). Het doel is om in 2050 Nederland en de gemeente Geertruidenberg klimaatrobuust te hebben ingericht. Gemeente Geertruidenberg heeft in de afgelopen planperiode extra aandacht gegeven aan de thema’s klimaatverandering en samenwerking. Dat gebeurde door invulling te geven aan het landelijk vastgestelde DPRA. Dit is in de afgelopen planperiode in samenwerking met de gemeente Drimmelen opgepakt. Doel van het DPRA-proces is om gezamenlijk een breed gedragen klimaatstrategie te ontwikkelen voor beide gemeenten, waarbij we naast het effect van extreme neerslag op het beheergebied ook aandacht hebben gegeven aan de andere DPRA-thema’s: hittestress, droogte en overstromingen.
In de bijbehorende uitvoeringsagenda is beschreven wat de gemeente de komende jaren concreet gaat doen op het gebied van klimaatadaptatie. In de afgelopen planperiode is veel aandacht besteed aan het afkoppelen van hemelwater van de bestaande gemengde riolering. Hiermee voorkomen we dat relatief schoon hemelwater tijdens buien naar de zuivering wordt afgevoerd en verminderen we ook de aantal overstorten naar het oppervlaktewater. Deze werkzaamheden hebben we integraal laten uitvoeren door te combineren met reguliere rioolvervangingen en herinrichtingen. Het Programma Stedelijk Water loopt van 2024 tot en met 2028. In deze periode gaat de nieuwe Omgevingswet in. Het Programma Stedelijk Water sluit aan bij de brede maatschappelijke thema’s en bij de doelen en ambities van de Omgevingsvisie. Er is daarom gekozen om de Omgevingswet alvast als leidraad te nemen voor het nieuwe programma, samen met de ambities uit de vastgestelde omgevingsvisie van de gemeente Geertruidenberg. Het Programma Stedelijk Water draagt in meer of mindere mate bij aan 11 maatschappelijke thema’s uit de Omgevingsvisie: Energie Bereikbaarheid Gezondheid Recreatie en toerisme Wonen Voorzieningen Werken en ondernemen Agrarische sector Milieu Groene Omgeving Klimaat De focus ligt op een verdere optimalisatie van het stedelijk watersysteem.
De manier waarop de gemeente dit wil bereiken is vertaald in zes speerpunten: Klimaatadaptief in 2050 Kaderrichtlijn water Water en bodem sturend Wijkgerichte aanpak Participatie Samenwerken Goed rioolbeheer kost geld. Inwoners en bedrijven betalen daarvoor rioolheffing. Daarom kiest de gemeente voor doelmatig beheer (repareren/renoveren in plaats van vervangen), een integrale aanpak van onderhoud en vervanging, samenwerking en voorlichting. Zo houden we de kosten beheersbaar en hoeft de rioolheffing slechts beperkt te stijgen, terwijl Geertruidenberg toch toekomstbestendig is ingericht.
4 Programma Stedelijk Water 2024-2028
2. Inleiding Stedelijk water is het totaal aan water dat vrijkomt in de stedelijke omgeving: huishoudelijk- en industriële afvalwater, hemelwater en grondwater. Het Programma Stedelijk Water is een beleidsplan dat op hoofdlijnen weergeeft hoe de gemeente Geertruidenberg haar drie zorgplichten voor afval-, hemel- en grondwater invult. In het Programma Stedelijk Water legt de gemeente vast wat ze wil bereiken. Ook wordt daarin vastgelegd welke taken en verantwoordelijkheden gemeente, bewoners, bedrijven en andere overheden ten aanzien van de drie zorgplichten hebben. Het Programma Stedelijk Water beschrijft ook het beleid om doelen en ambities uit de omgevingsvisie te realiseren en geeft invulling aan twee van de vier thema’s vanuit het Deltaprogramma Ruimtelijke Adaptatie (DPRA). Dit betreft de thema’s wateroverlast en droogte. Hitte en overstroming vallen buiten de scope van het Programma Stedelijk Water. De kosten voor het uitvoeren van haar gemeentelijke watertaken mogen conform Wet Milieubeheer (artikel 4.22) ten laste worden gebracht aan de rioolheffing.
2.1
Het vroegere GRP krijgt een nieuwe vorm
Het Programma Stedelijk Water is breder dan het traditionele Gemeentelijke Rioleringsplan (GRP). Voor deze bredere aanpak is gekozen, om alvast voor te sorteren op de invoering van de Omgevingswet. In de Wet milieubeheer (artikel 4.22) is opgenomen dat gemeenten een GRP moeten hebben, met regels voor de fysieke leefomgeving op het beleidsterrein water. Het Programma Stedelijk Water geeft invulling aan deze verplichting door de verplichte inhoud van het GRP integraal op te nemen. Een belangrijk onderdeel van het Programma Stedelijk Water is dus de verplichte inhoud van het GRP, maar nu in een nieuw jasje. Water en de Omgevingswet De Omgevingswet bundelt en moderniseert alle wetten voor de leefomgeving in één nieuwe wet. Vanaf 1 januari 2024 treedt de nieuwe wet in werking. Het doel van de wet is om alle onderdelen van de fysieke leefomgeving met elkaar in samenhang te brengen. Met ruimte om lokale initiatieven mogelijk te maken en oplossingen op maat te creëren. In de Omgevingsvisie leggen gemeenten de lijnen voor de lange termijn vast. De doelen die in de Omgevingsvisie staan, worden geconcretiseerd in programma’s. Een programma is een flexibel, veelal thematisch beleidsinstrument om invloed uit te oefenen op de fysieke leefomgeving. Een programma verbindt verschillende sectorale belangen. Denk bijvoorbeeld aan de gebieden mobiliteit, water, groen, milieu en duurzaamheid.
Een programma heeft een beleidsmatige kant en een uitvoerende kant. In het programma staan concrete maatregelen genoemd en er is aangegeven hoe normen of gebiedsgerichte doelstellingen gehaald worden. Het programma heeft een zelfbindend karakter. Dit betekent dat alleen het vaststellend bestuursorgaan zelf gebonden is om het plan tot uitvoering te brengen. Door dit zelfbindende karakter is er geen bezwaar en beroep mogelijk. Wel is inspraak mogelijk, zodat de kwaliteit van de voorbereiding is geborgd. Uiteindelijk leiden de gemeentelijke Omgevingsvisie en de verschillende programma’s samen tot één Omgevingsplan. De regels van het Omgevingsplan gelden voor iedereen. Inwoners, bedrijven en overheidsinstanties moeten zich bij het uitvoeren van activiteiten in de fysieke leefomgeving aan de regels van het Omgevingsplan houden. De gemeente is bevoegd voor toezicht op- en handhaving van de regels in het Omgevingsplan. Het Omgevingsplan gaat hierbij uit van een evenwichtige toedeling van functies. Als onderdeel van de Omgevingswet krijgt ook het thema water een plek in het Omgevingsplan. Denk hierbij aan waterkwaliteit, waterhoeveelheid (waterkwantiteit) en waterveiligheid.
5 Programma Stedelijk Water Geertruidenberg 2024-2028
2.2
Zorgplichten
Het beschermen van de volksgezondheid is het primaire doel van de riolering. Door het inzamelen, transporteren en zuiveren van het (huishoudelijke) afvalwater voorkomen we dat mensen in aanraking komen met ziektekiemen die in het afvalwater zitten. Sinds in Nederland met de aanleg van riolering is gestart, zijn nagenoeg alle (afval)water gerelateerde ziekten uit ons land verdwenen. De zorg voor het beschermen van de volksgezondheid is wettelijk vastgelegd. Gemeenten hebben drie zorgplichten vanuit de Wet milieubeheer en de Waterwet: Wet milieubeheer: o zorgplicht afvalwater (artikel 4.22): voor inzameling en transport van stedelijk afvalwater (huishoudelijk afvalwater of een mengsel daarvan met bedrijfsafvalwater, afvloeiend hemelwater, grondwater of ander afvalwater) Waterwet: o zorgplicht hemelwater (artikel 3.5): voor doelmatig inzameling en verwerking van afvloeiend hemelwater (regenwater, hagel, sneeuw, en dergelijke) o zorgplicht grondwater (artikel 3.6): voor het in het openbaar gemeentelijke gebied treffen van doelmatige maatregelen om structurele nadelige gevolgen van de grondwaterstand voor de aan de grond gegeven bestemming zoveel mogelijk te voorkomen of te beperken. Naast dat de gemeentelijke zorgplichten uit de Waterwet hebben perceeleigenaren ook een eigen verantwoordelijkheid ten aanzien van hemel- en grondwater.
Perceelseigenaren zijn primair verantwoordelijk voor het inzamelen en afvoeren van het hemelwater wat op het particuliere perceel valt. Perceeleigenaren zorgen ook zelf voor dat het overtollige grondwater afgevoerd wordt en kelders waterdicht zijn. De (afval)watervoorzieningen in de gemeente Geertruidenberg zijn goed geborgd. Ze voldoen in hoge mate aan de geldende richtlijnen. In dit Programma Stedelijk Water staat hoe wij aan de zorgplichten blijven voldoen, welke kosten daarmee zijn gemoeid en welke inzet van financiële en personele middelen nodig is. Samen vormt dat de juridische basis voor de rioolheffing. De onderbouwing van de hoogte van de rioolheffing is een belangrijke uitkomst van dit plan. Naast de drie zorgplichten gaan we in het Programma Stedelijk Water ook in op thema’s zoals leefbaarheid, veiligheid, duurzaamheid en participatie.
2.3
Omgevingsvisie
In de Omgevingsvisie van Gemeente Geertruidenberg (“Samen de ruimte máken!”) zijn opgaven, kernwaarden, ambities en thema’s benoemd. Deze zijn gebruikt als basis voor het Programma Stedelijk Water. We hebben de opgaven, kernwaarden, ambities en thema’s samengevat in een aantal maatschappelijke thema’s, die we vervolgens gebruikt hebben als titel voor de hoofdstukken en de paragrafen. De maatschappelijke thema’s zijn o.a.: Energie Bereikbaarheid Gezondheid Recreatie en toerisme Wonen Voorzieningen Werken en ondernemen Agrarische sector Milieu Groene Omgeving Klimaat
6 Programma Stedelijk Water 2024-2028
Ambities zijn o.a.: Toekomstbestendige en groene gemeente Ondernemende gemeente Gezonde en veilige gemeente Levendige gemeente
2.4
Omgevingsplan
Eén van de uitgangspunten van de Omgevingswet is dat decentrale overheden alle betreffende regels over de leefomgeving bijeenbrengen in één gebiedsdekkende regeling. Voor de gemeente is dit het Omgevingsplan. In dit Programma Stedelijk Water zijn een aantal tekstkaders opgenomen. Deze kaders vormen te zijner tijd de water-input voor het Omgevingsplan dat nog komen gaat.
2.5
Totstandkoming
Bij het tot stand komen van het Programma Stedelijk Water is er afstemming geweest tussen de gemeente en het Waterschap Brabantse Delta. Vóór vaststelling door de gemeenteraad is het concept van het Programma Stedelijk Water officieel voor commentaar gezonden naar het genoemde waterschap. Het waterschap is verantwoordelijk voor de verdere afhandeling en opvang van vuilwater (waterzuivering) en oppervlaktewater. Zij heeft dus een belang bij goed stedelijk waterbeheer. Het Programma Stedelijk Water heeft immers de status van een “Gemeentelijk Rioleringsplan”. De reactie van het waterschap is te vinden in bijlage 3.
2.6
Geldigheidsduur
De gemeente stelt zelf de geldigheidsduur van het Programma Stedelijk Water vast. De geldigheidsduur is vijf jaar: van 2024 tot en met 2028. Alle genoemde bedragen zijn op prijspeil 1 januari 2023. Evaluatie van de voortgang en eventuele tussentijdse bijstelling van het Programma Stedelijk Water vindt plaats als er zich grote veranderingen voordoen. De verwachting is dat de huidige crisis (met name t.a.v. stikstof) vertragingen bij de bouw van woningen en wegen opleveren en daarmee ook bij de uitvoering van de taken die we gepland hebben voor de komende vijf jaar in dit Programma Stedelijk Water. Desalniettemin is het voornemen het plan zo optimaal mogelijk uit te voeren.
2.8
Leeswijzer
Het Programma Stedelijk Water heeft een andere opbouw dan het traditionele GRP. De wettelijk vereiste inhoud staat er echter allemaal in. Als eerst is het huidig beheer geëvalueerd, maar we richten ons vooral op de toekomst. Het Programma Stedelijk Water sluit aan bij de brede maatschappelijke thema’s en bij de doelen en ambities van de omgevingsvisie. In het Programma Stedelijk Water is beschreven hoe de gemeente Geertruidenberg vanuit het beleidsveld water bijdraagt aan de thema’s en de acties bij de ambities invulling geeft. De regels voor de fysieke leefomgeving die vanuit het beleidsveld water gelden, detailgegevens en de financiële onderbouwingen zijn uitgebreid terug te vinden in de bijlagen.
Vaktaal Het Programma Stedelijk Water is een gemeentelijk plan waar de gemeenteraad zich over moet uitspreken. Het is echter niet alleen voor de politiek geschreven, maar ook voor afstemming en overleg met de vakinhoudelijke mensen van bijvoorbeeld onze buurgemeenten en het waterschap. Dit heeft tot gevolg dat in dit document vaktaal wordt gebruikt. Er is daarom een uitgebreide begrippenlijst opgenomen in bijlage 4.
7 Programma Stedelijk Water Geertruidenberg 2024-2028
3. Stand van zaken 3.1 Terugblik De gemeente Geertruidenberg presteert goed op het beleidsveld water. De gemeente voldoet aan de waterzorgplichten. Ook de voorzieningen voldoen aan de eisen en richtlijnen. Het personeel en de organisatie is toegesneden op de taken en het huidige takenpakket. Het onderhoud en de vervanging houdt het bestaande stedelijk watersysteem in stand en de financiële middelen dekken de kosten voor de gemeentelijke watertaken. De kwaliteit van het gemeentelijke areaal is prima in orde en op orde.
Figuur 3.1 Overzichtskaart totale rioolstelsel gemeente Geertruidenberg De werkwijze is nuchter, pragmatisch, eerlijk, doelmatig en doortastend. We clusteren werkzaamheden in het openbare gebied zoveel mogelijk om overlast voor omwonenden en gebruikers van de openbare ruimte te beperken. Regelmatig zitten de collega’s van wegen, groen, riolering bij elkaar om de korte- en langetermijnplanningen op elkaar af te stemmen en meekoppelkansen te verzilveren. De lijnen tussen het bestuur en de ambtenaren zijn kort en typeren zich door een open dialoog. Daarbij wordt gezocht naar de beste balans tussen politiek, beleid, ontwikkeling en beheer. We werken het beste als we samen eenzelfde doel nastreven. Participatie met onze inwoners is dan ook een standaard onderdeel van onze werkwijze. Afgelopen periode heeft de gemeentelijke organisatie veel uitdagingen gehad op het gebied van voldoende personele inzet. Door uitval van personeel als gevolg van ziekteverzuim en quarantaineregelingen door met name Covid-19. Mede door deze uitval zijn bepaalde activiteiten niet gerealiseerd en is er vertraging opgetreden in lopende trajecten. Door personele wisselingen en pensionering dreigt veel gebiedskennis verloren te gaan. In dit hoofdstuk is uiteen gezet wat er in de afgelopen beheerperiode 2018-2023 is uitgevoerd en waarom bepaalde activiteiten niet zijn uitgevoerd.
8 Programma Stedelijk Water 2024-2028
Beheer en onderhoud riolering In de afgelopen beheerperiode is een grote stap gezet in de inspectie van onze riolen. Ruim 45% van de riolering van de gemeente Geertruidenberg is nu 40 jaar en ouder (of onbekend). We moeten daarom nauwlettend in de gaten houden of de riolen blijven werken. Zo kunnen we op tijd onderhoud, renovaties of vervanging uitvoeren. Door de inspecties kunnen we dit soms slim combineren met andere werkzaamheden waarvoor een weg wordt opengelegd of maken we gebruik van slimme technieken, zoals relinen. Afgelopen periode zijn de volgende activiteiten uitgevoerd: circa 88 km riolering is geïnspecteerd; circa 125 stuks inwendige reparaties werden uitgevoerd; circa 210 meter riolering gerelined (naar aanleiding van rioolinspecties); circa 7,5 km nieuwe riolering is aangelegd. Activiteiten GRP 2018-2022 Op basis van het aflopende GRP is een lijst opgemaakt met de activiteiten die zouden worden uitgevoerd in de beheerperiode. In onderstaand overzicht is terug te lezen welke activiteiten zijn uitgevoerd, welke activiteiten nog lopen en welke activiteiten niet gerealiseerd zijn, inclusief een toelichting. Kern Geertruidenberg
Activiteit
Status
Opmerking
Zoutmanstraat e.o.
Gemengd
Niet gerealiseerd Niet gerealiseerd Lopend
Volgt na afstemming met renovatiewoningen Volgt na afstemming met renovatiewoningen Opnieuw ingepland voor 2024 Vervallen
Gescheiden
Niet gerealiseerd Gerealiseerd
Afkoppelen
Gerealiseerd
-
Gescheiden
Lopend
Afkoppelen
Lopend
Uitvoering in 2026 i.v.m. geplande werkzaamheden Brabant Water Zie opmerking Ravelijn 2
Gescheiden
Lopend
Zie opmerking Ravelijn 2
Afkoppelen Statenlaan
Gemengd Afkoppelen
Raveleijn 1, Stadsweg e.o. Ravelijn 2
Ravelijn 3
-
Afkoppelen
Lopend
Zie opmerking Ravelijn 2
Oude Stadsweg
Gemengd
Lopend
Opnieuw ingepland voor 2024
EmmawegCommandeurstraat Waalstraat-Schuttersveld
Niet gerealiseerd Gerealiseerd
Afhankelijk onderzoek blauwalg
Pieter van IJpelaarstraat
BBB en vergroten leiding ontw.zwembad en school Onderhoud
Gerealiseerd
-
Gouveneurslaan
Onderhoud
-
Gerealiseerd
-
Maatregelen blauwalg
Gerealiseerd
Onderzoek is afgerond. Er is een stappenplan “de routekaart” opgesteld en maatregelen t.p.v. De Veste zijn uitgevoerd.
Watergang overstorten noord
Lopend
Gedeeltelijk uitgevoerd, verdere actie ligt bij Waterschap
Kern Raamsdonksveer
Activiteit
Status
Opmerking
Essenboom
Reparatie
Gerealiseerd
-
Breetweerlaan
Putten
Gerealiseerd
9
Programma Stedelijk Water Geertruidenberg 2024-2028
Kern Raamsdonksveer
Activiteit
Status
Opmerking
Haven
Gescheiden
Gerealiseerd
-
Landonk
Waterberging
Gerealiseerd
-
Namer e.o.
Gemengd
Lopend
In voorbereiding
Afkoppelen
Lopend
In voorbereiding
Gemengd
Lopend
In voorbereiding
Afkoppelen
Lopend
In voorbereiding
Gemengd
Ingepland voor 2028
Griendsteeg e.o. Ranonkelstraat e.o.
Wingerdstraat
Vervangen
Niet gerealiseerd Niet gerealiseerd Gerealiseerd
Zwanensteeg, Rijtselaan e.o. Valeriaanstraat
Vervangen
Gerealiseerd
-
Vergroten
Ottergeerde
Overstort
Niet gerealiseerd Gerealiseerd
Technisch niet mogelijk i.v.m. geringe diepte rioolleiding -
Ramgatseweg e.o.
Overstort
Gerealiseerd
-
Zalmweg
Overstort en koppelen
Lopend
Prunusstraat
Gerealiseerd
Prunusstraat
Overstort en koppelen Afkoppelen
Afhankelijk van de uitkomst gezamenlijk onderzoek met waterschap om VGS om te bouwen naar GS -
Gerealiseerd
-
Zandheuvel
Vergroten
Gerealiseerd
-
Burg.Krijgsmangeerde
Koppelen
Gerealiseerd
-
Baksweer-Breetweerlaan
Koppelen
Gerealiseerd
-
Onvermoeidelaan
Koppelen
n.n.b.
Simon Vestdijkstraat
Vergroten
Beethovenlaan Beethovenlaan
Verplaatsen overstort Vergroten
Lijnbaan parkeerplaats
Afkoppelen kolken
Niet gerealiseerd Niet gerealiseerd Niet gerealiseerd Niet gerealiseerd Gerealiseerd
Diepsteeg
Afkoppelen
n.n.b.
Het Spant Kern Raamsdonk
Overstort Activiteit
Niet gerealiseerd Gerealiseerd Status
Past. Bruijnenstraat
Vergroten
Niet gerealiseerd
Heemraadsingel
Vergroten
Niet gerealiseerd
Stationstraat
Koppelen
Niet gerealiseerd
Regentenstraat e.o.
Afkoppelen bovengronds
Gerealiseerd
Technisch nog niet noodzakelijk, kijken voor koppel mogelijkheden in de toekomst Technisch nog niet noodzakelijk, kijken voor koppel mogelijkheden in de toekomst Technisch nog niet noodzakelijk, kijken voor koppel mogelijkheden in de toekomst -
Afkoppelen
Ingepland voor 2028 -
Valt buiten scope huidige werkzaamheden vervallen Valt buiten scope huidige werkzaamheden -
Opmerking
10 Programma Stedelijk Water 2024-2028
Conclusie Voor de planperiode 2017 t/m 2023 (uit het vGRP+ 2017-2022) waren 40 activiteiten gepland. Ondanks Covid-19 en personele wisselingen zijn 22 van deze activiteiten gerealiseerd. Negen geplande activiteiten zijn niet uitgevoerd, zes daarvan worden nu voorbereidt en in 2024 gerealiseerd. Drie activiteiten in de kern Raamsdonk zijn uitgesteld, omdat deze technisch niet direct noodzakelijk zijn en op een later tijdstip, gecombineerd met andere werkzaamheden (integraal) uitgevoerd gaan worden. Vijf activiteiten zijn afhankelijk van werkzaamheden van derden en zijn daarom niet uitgevoerd en in de tijd naar achteren geschoven. De verwachting is dat deze werkzaamheden binnen de planperiode van het Programma Stedelijk Water 2024-2028 zijn gerealiseerd. Eén activiteit is vervallen, omdat het technisch niet mogelijk is deze leiding te vergroten. De gerealiseerde activiteiten hebben ervoor gezorgd dat gemeente Geertruidenberg weer een stapje toekomstbestendiger is geworden en meer inzichten heeft in de te nemen vervolgstappen.
3.2 Ons areaal Hieronder volgt een korte beschrijving van de bestaande voorzieningen voor het reguleren van hemelwater, grondwater en afvalwater die bij gemeente Geertruidenberg in beheer zijn. De grafieken, diagrammen en tabel in deze paragraaf geven een samenvatting van de gegevens die in onze beheersystemen zitten. Het beheersysteem bevat alle benodigde detailgegevens van de watervoorzieningen die de gemeente beheert. Deze gegevens houden we up-to-date. Ze vormen de basis voor de analyses. Object Omvang Vrijvervalriolering 84,1 - Gemengde riolering 25,7 - Vuilwater riolering - Hemelwaterriolering (incl. verbeterd 30,8 gescheiden) 2,1 - Overig (incl. drainage) Totaal 142,7 Gemalen, pompunits, persleidingen en drukriolering Gemalen (gemengd/DWA) 21 Gemalen (HWA) 16 Gemalen (drainage) 3 Pompunits drukriolering 76 Drukrioolpersleidingen 14,9 Persleidingen 8,7 Overstorten / uitlaten en randvoorzieningen Overstorten (gemengd/DWA) 34 Randvoorzieningen (BBB/BBL) 8 Uitlaatconstructies 824 Tabel 3.1 Overzicht totale areaal gemeente Geertruidenberg
Eenheid km km km km km stuks stuks stuks stuks km km stuks stuks stuks
In figuur 3.2 is per leidingtype gevisualiseerd hoe oud de betreffende leidingen zijn circa 40% van de leidingen is jonger dan 30 jaar, 15% is 30-40 jaar oud, 39% is 40-60 jaar oud, 3% is ouder dan 60 jaar en 3% is niet bekend. In Geertruidenberg hanteren we een technische levensduur van 60 jaar. Afgelopen 20 jaar is bij herinrichtingen van wijken het bestaande stelsel gerenoveerd en/of vervangen. Ook is hemelwater afgekoppeld van het gemengde stelsel door de aanleg van een aanvullend hemelwaterriool.
11 Programma Stedelijk Water Geertruidenberg 2024-2028
35 30
Lengte (km)
25
Vuilwaterriool Transportrioolleiding
20 15 10
Randvoorziening Persleiding Overstortleiding Hemelwaterriool
5 0
Gemengd riool Drukleiding Drain
Figuur 3.2 Totale lengte aan leidingen versus ouderdom In figuur 3.3 is een overzicht weergegeven van de totale lengte leiding per type die de gemeente Geertruidenberg beheert.
90 80
Lengte (km)
70 60 50 40 30 20 10 0
Figuur 3.3 Totale lengte leidingen per type Aansluitingen De afvalwaterzorgplicht geldt voor het hele beheergebied van de gemeente. In onze gemeente zijn er 10.633 aansluitingen van percelen op het rioolstelsel. Van deze aansluitingen zijn 817 niet-woningen, die in de rioolheffing worden aangeslagen. Ongerioleerde panden Binnen de gemeente zijn twee panden waarvan bekend is dat zij niet op de riolering aangesloten zijn. Hiervoor is een ontheffing verleend. Van twee panden is niet bekend of deze op de riolering aangesloten zijn of dat deze gebruik maken van een alternatieve voorziening voor het verwerken van afvalwater. Dit wordt in de komende planperiode verder uitgezocht. Vijf panden zijn voorzien van een zogenaamde Individuele Behandeling van Afvalwater (IBA).
12 Programma Stedelijk Water 2024-2028
4. Werken aan de toekomst 4.1 Doel De gemeente Geertruidenberg conformeert zich met de visie aan de ambitie van het DPRA om in 2050 klimaatbestendig te zijn. Dit betekent dat de gevolgen van extreem weer dan dusdanig geminimaliseerd zijn en dat de maatschappelijke schade en ongemak acceptabel is conform het opgestelde beleid. Om dit te bereiken zijn er vijf sets aan doelstellingen opgesteld op basis van de vier klimaatthema’s en de benodigde verandering in de eigen organisatie: 1. In Geertruidenberg heb en houd je droge voeten 2. Een koele woonomgeving in 2050 3. Geertruidenberg bestand tegen extreme droogte 4. Gevolgen overstromingen worden beperkt 5. Een klimaatadaptieve organisatie Klimaatthema “Een Koele woonomgeving 2050” en “Gevolgen overstromingen worden beperkt” vallen beiden buiten de scope van het Programma Stedelijk Water, maar heeft wel een relatie met deze thema’s. Klimaatthema “Een Koele woonomgeving 2050” wordt opgenomen in het Programma Duurzaamheid en klimaatthema “Gevolgen overstromingen worden beperkt” komt terug in het Programma Leefbaarheid. Bescherming tegen overstromingsrisico is primair de taak van de Rijksoverheid en de waterschappen. Voor binnendijkse gebieden is het waterschap verantwoordelijk. Voor buitendijkse gebieden zijn Rijkswaterstaat en de gemeente zelf verantwoordelijk.
4.2 Strategie klimaatadaptatie Om invulling te geven aan de bovengenoemde vier doelstellingen is een Strategie klimaatadaptatie opgesteld. Hierin is een uitvoeringsagenda opgenomen wat in de periode 2022-2025 uitgevoerd moet worden. De benodigde personele en financiële middelen voor de water gerelateerde activiteiten zijn meegenomen in het Programma Stedelijk Water 2024-2028.
4.3 Thema’s Het Programma Stedelijk Water sluit aan bij de brede maatschappelijke thema’s en bij de doelen en ambities van de Omgevingsvisie. Het Programma Stedelijk Water beschrijft hoe de gemeente Geertruidenberg vanuit het beleidsveld water bijdraagt aan de thema’s, welke activiteiten en middelen nodig zijn om hier invulling aan te geven. Het Programma Stedelijk Water draagt bij aan de volgende maatschappelijke thema’s:
Energie Bereikbaarheid Gezondheid Recreatie en toerisme Wonen Voorzieningen Werk en ondernemen Agrarische sector Milieu Groene omgeving Klimaat
Hieronder vindt u een overzicht welke thema’s in welke hoofdstuk is uitgewerkt. Thema’s Gezondheid Milieu Groene omgeving Bereikbaarheid
Hoofdstuk Hoofdstuk 5: Gezondheid, leefbaarheid en bereikbaarheid
Hoofdstuk 6: Duurzaamheid
Energie Klimaat Wonen Werk en ondernemen Agrarische sector
Hoofdstuk 7: Wonen, werken en recreatie
13 Programma Stedelijk Water Geertruidenberg 2024-2028
Thema’s Recreatie en toerisme Voorzieningen
Hoofdstuk Hoofdstuk 8: Participatie en krachtige netwerken Hoofdstuk 9: Beheer en onderhoud
4.4 Speerpunten Naast de bijdrage die wij leveren aan de bovengenoemde maatschappelijke thema’s leggen we de focus op het verder optimaliseren van het stedelijk watersysteem om te zorgen dat Geertruidenberg in 2050 waterrobuust en klimaatbestendig is ingericht. Dit doen we door doelmatig beheer van het stedelijk watersysteem: data op orde, omgevingsbewust ontwerpen, werk-met-werk, kennisdelen, samenwerking tussen bewoners en overheid. De manier waarop we dit als gemeente willen bereiken is vertaald in zes speerpunten: 1. Klimaatadaptief in 2050 De ambitie is hoog: “In 2050 is de gemeente Geertruidenberg klimaatbestendig en waterrobuust ingericht: (bron: Strategie klimaatadaptatie, gemeente Geertruidenberg, 10 maart 2022). Het beeld wat we als gemeente voor ons zien is een groene, leefbare en duurzame buitenruimte. Bij extreme neerslag wordt het water via de riolering en over straat afgevoerd, zodat schade in woningen en bedrijven zoveel mogelijk wordt voorkomen en de mobiliteit zo min mogelijk wordt beperkt. Hulpdiensten moeten ook bij extreme neerslag iedereen kunnen bereiken. Door hemelwater langer vast te houden en in de bodem te laten infiltreren vullen we het grondwater op natuurlijke wijze aan. Hiermee beperken we de schade als gevolg van droogte. Ook inwoners kunnen hieraan bijdragen.
Dat kan bijvoorbeeld door de tegels in de tuin te vervangen door groen en door de regenpijp af te koppelen van het riool. Hierdoor wordt de druk op de riolering verlaagt en zal er minder vaak een overstort plaatsvinden. 2. Kaderrichtlijn Water De Kaderrichtlijn Water (KRW) is een Europese richtlijn die op 22 december 2000 van kracht is geworden. Doelstelling is het realiseren en behouden van chemisch schoon en ecologisch gezond oppervlaktewater en grondwater. De EU-lidstaten moeten deze ‘goede toestand’ uiterlijk in 2027 realiseren. Binnen de gemeente Geertruidenberg zijn de Donge en het Zuiderafwateringskanaal aangemerkt als KRW-waterlichaam waarvoor doelen zijn vastgelegd. Primair zijn de waterschappen verantwoordelijk voor de waterkwaliteit. Uiteraard vraagt dit ook om samenwerking met overige overheden, maatschappelijke organisaties en belanghebbenden. Als gemeente kunnen we bijdragen aan het realiseren van de doelstellingen door onder andere een goed functionerend rioolsysteem en het afkoppelen van hemelwater in het kader van klimaat adaptatie. Hiermee kunnen wij het aantal vuilwater overstorten op oppervlaktewateren terugdringen. 3. Water en bodem sturend De ruimte in de openbare ondergrond wordt steeds schaarser. De aanleg van warmtenetten, uitbreiding van het elektriciteitsnet en aanleg van data- en communicatiekabels vraagt om ook ondergrondse ruimte.
Ook klimaatmaatregelen zoals bijvoorbeeld aanleggen van hemelwaterleidingen (afkoppelen) en infiltratievoorzieningen. Op vrijdag 25 november 2022 heeft het ministerie van I&W een kamerbrief inzake Water en Bodem aan de Tweede Kamer gestuurd. In deze brief staan de vele aspecten van het gebruik van water en bodem genoemd en een aantal voorstellen met betrekking tot de ruimtelijke ordening en sturing daarvan. 4. Wijkgerichte aanpak We gaan in de komende planperiode werken volgens een wijk- en buurtgerichte aanpak. Dat betekent dat we de opgaven voor de openbare ruimte zo veel mogelijk per wijk of buurt bekijken. Dat doen we integraal. We kijken dus niet alleen naar de vervanging van het riool en het afkoppelen van hemelwater, maar ook bijvoorbeeld naar hoe we een buurt of wijken kunnen vergroenen of de biodiversiteit kunnen vergroten. Op die manier kunnen we de openbare ruimte in een wijk of buurt op de meest efficiënte manier verbeteren en beperken we overlast voor bewoners, omdat we werkzaamheden combineren. 5. Participatie We kijken verder dan het openbaar terrein alleen, want ook de inrichting van private terreinen heeft invloed op onze wateropgaven. Perceelseigenaren hebben een eigen verantwoordelijkheid met 14 Programma Stedelijk Water 2024-2028
betrekking tot het inzamelen, vasthouden en afvoeren van overtollige hemelwater en grondwater. We zetten daarom in op participatie met bewoners, ondernemers en andere eigenaren van private terreinen. Samen kunnen we komen tot nog betere gebiedsoplossingen en de impact van maatregelen vergroten. Als we bijvoorbeeld afkoppelen in het openbaar gebied, kunnen we waar mogelijk ook woningen afkoppelen. Onze ervaring is dat bewoners bereid zijn mee te werken aan het afkoppelen. 6. Samenwerken De wateropgaven die we hebben, stoppen niet bij de grenzen van onze gemeente. Daarom werken we samen in de werkeenheid We4Climate, bestaande uit de gemeenten Altena, Drimmelen, Geertruidenberg en Oosterhout en twee waterschappen: Brabantse Delta en Rivierenland. We kijken naar onze gezamenlijke toekomstige opgaven en werken scenario’s uit om tot een gedegen toekomstbestendig watersysteem te komen. Daarnaast willen we ook de samenwerking intensiveren met de veiligheidsregio, woningcorporaties, bedrijven en inwoners. De opgaven die ons te wachten staan zijn niet op te lossen in de openbare ruimte, maar vragen van alle grondbezitters binnen en buiten ons beheergebied de aandacht.
15 Programma Stedelijk Water Geertruidenberg 2024-2028
5. Gezondheid, leefbaarheid en bereikbaarheid De maatschappij is een netwerk dat wij samen vormen, met alle sociale componenten. Techniek is hierbij ondersteunend. Techniek zorgt voor een aantal basisfuncties. We vinden het vanzelfsprekend dat alles goed functioneert en zorgt voor comfort. Heel prettig dat we ons geen zorgen hoeven maken of er wel water uit de kraan stroomt. Ook fijn dat het water weer wegloopt als we het gebruikt hebben. Onder de douche, in de keuken, de wasmachine of het toilet, maar ook op straat. Voor de leefbaarheid zijn goede voorzieningen voor afvalwater, regenwater, oppervlaktewater en grondwater onmisbaar. De aanleg van riolering heeft bijvoorbeeld een enorme bijdrage geleverd aan het verbeteren van de volksgezondheid. Het inzamelen en afvoeren van afvalwater is een kerntaak van de gemeente. Bij ingrepen in openbaar gebied (bijvoorbeeld rioolvervangingen) wordt samen met de andere beleidsvelden, bijvoorbeeld verkeer, wegen en groen, nagegaan hoe integraal kan worden bijgedragen aan het verbeteren van de gezondheid, leefbaarheid, bereikbaarheid en veiligheid van onze fysieke leefomgeving.
5.1 Volksgezondheid en afvalwater De gemeentelijke afvalwaterzorgplicht komt voort uit de wens om een duurzame bescherming van de volksgezondheid te waarborgen. Riolering en schoon drinkwater leveren daaraan een hele grote bijdrage. Vroeger waren er regelmatig epidemieën van cholera, tyfus en builenpest. Door beschikbaarheid van schoon drinkwater en door aanleg van riolering is de hygiëne sterk verbeterd en de gemiddelde leeftijd met tientallen jaren omhooggegaan. Riolering zit onder de grond en is dus ook niet direct zichtbaar voor onze inwoners. Meldingen van wateroverlast of verstoppingen worden snel verholpen. Het is zo vanzelfsprekend dat het altijd goed functioneert, dat vrijwel niemand meer stilstaat bij het belang ervan. Wat men niet beseft is dat een grote inspanning vergt om alles in stand te houden en voor te bereiden voor de toekomst. De Nederlandse gemeenten besteden jaarlijks anderhalf miljard euro aan stedelijk waterbeheer. En daar komen de investeringen door particulieren, bedrijven en waterschappen nog bij. In het Programma Stedelijk Water laten we zien welke inspanning nodig is om in de gemeente Geertruidenberg de riolering op het gewenste kwaliteitsniveau te houden en hoe we anticiperen op toekomstige ontwikkeling.
5.2 Gezondheid in de fysieke leefomgeving Druk op openbare ruimte neemt verder toe. Leefomgeving moet gezond en veilig worden ingericht, ook voor kwetsbare groepen. Anders bewegen, meer thuiswerken vraagt aanpassingen in onze leefomgeving. We kunnen dus gezondheidswinst boeken door bij de inrichting van de fysieke omgeving rekening te houden met aspecten als beweegvriendelijkheid, speelgelegenheid, duurzame mobiliteit en recreatiegroen, die gezondheid in positieve zin bevordert. Water in de leefomgeving is goed voor onze gezondheid en we voelen er ons prettig bij. Onderzoek laat zien dat mensen die in de buurt van water wonen, of uitzicht hebben op water, over het algemeen gezonder zijn. Ook ervaren zij minder psychische problemen en voelen zich tevredener over hun leven vergeleken met mensen die hier niet wonen. Daarnaast zijn goede voorzieningen voor afvalwater, regenwater, oppervlaktewater en grondwater onmisbaar. De watervoorzieningen in gemeente Geertruidenberg zijn goed geborgd. Zij voldoen in hoge mate aan de geldende richtlijnen. We helpen graag bij het beantwoorden van vragen voor het verduurzamen van de waterhuishouding en het klimaatbestendiger maken van het eigen terrein.
5.3 Milieu (waterkwaliteit) We zien toe op het tegengaan van foutaansluitingen, zoals vuilwaterlozingen op regenwaterafvoer, regenwater op drukriolering en vuilwaterriolering. We hebben in alle nieuwbouwwijken na of er foutaansluitingen aanwezig zijn. Alle nieuwbouwwijken met gescheiden riolering die vanaf het jaar 2000 zijn gebouwd hebben we onderzocht. De foutaansluitingen die zijn aangetroffen, zijn allemaal verholpen. Dit doen we bij alle nieuwbouwwijken. Door hemelwater van het gemengde stelsel af te koppelen ontlasten we het gemengde stelsel en reduceren we het aantal vuilwater overstortingen wat de waterkwaliteit verbetert en de risico’s op bijvoorbeeld blauwalg afneemt.
16 Programma Stedelijk Water 2024-2028
Ons afvalwater wordt gezuiverd door het waterschap Brabantse Delta. Bij calamiteiten op de afvalwaterzuivering (en in het afvalwatertransportsysteem naar de afvalwaterzuiveringen toe) is het waterschap de partij die de calamiteiten aanpakt. De gemeente en het waterschap zijn beiden verantwoordelijk voor de kwaliteit van het oppervlaktewater. De gemeente is verantwoordelijk voor de watergangen, die in eigendom zijn van de gemeente. Het waterschap is verantwoordelijk voor de watergangen, die in eigendom zijn van het waterschap. Zij zijn de aangewezen partij bij zaken, zoals olieverontreiniging en vissterfte door zuurstofloosheid. De drinkwatervoorziening valt niet onder de gemeente en het waterschap. Het drinkwater is een taak van de drinkwaterbedrijven. In onze gemeente is dit drinkwaterbedrijf Brabant Water NV.
5.4 Groene omgeving Groen en water dragen bij aan een gezonde leefomgeving. We willen een duurzame en toekomstbestendige leefomgeving realiseren met aandacht voor de ruimtelijke kwaliteit, waarin er een goede balans is tussen veel groen, een schone leefomgeving, wateropvang en kansen. Dat betekent ook dat gemeente en particulieren moeten samenwerken. Dieren en planten houden zich namelijk niet aan eigendomsgrenzen en verbindingen zijn voor een gezonde biodiversiteit vaak juist noodzakelijk. In het belang van de bij en andere dieren en planten is samenwerken van belang. Bij herinrichtingsprojecten gaan we als gemeente samen met de inwoners hiermee aan de slag. Bij rioolvervanging en herinrichting van openbaar gebied zetten we in op het afkoppelen van verhard oppervlak en het vasthouden van schoon regenwater in wadi’s of groenstroken. Waar het kan en doelmatig is realiseren we nieuw groen in combinatie met waterberging. Bomen spelen een grote rol tegen hittestress. Groene daken draagt bij aan waterberging, beleving en duurzaamheid. Vergroten van de biodiversiteit, bijvoorbeeld door middel van bloemen, kruiden en nestkasten, zorgt meer voor soortenrijkdom. Om dit te kunnen borgen toetst de gemeente Geertruidenberg plannen voor bouwen of gebiedsontwikkelingen aan verschillende kaders.
Bij het toetsen houdt de gemeente rekening met de biodiversiteit en wettelijke afspraken zoals zijn vastgelegd in de Natuurbeschermingswet.
5.5 Bereikbaarheid Goede bereikbaarheid van gebouwen met vitale functies in de kernen is belangrijk. We zetten ons daarom in voor in dat doorgaande wegen, routes van hulpdiensten en het openbare gebied bij ziekenhuizen, scholen, bejaardenhuizen en dergelijke redelijkerwijs gevrijwaard blijft van water op straat en overstromingen vanuit het oppervlaktewater. Binnen projecten ligt de focus op de samenwerking met de collega’s van verkeer, wegen en groen om tot een integrale aanpak te komen waarin ruimte is voor water, groen en infrastructuur. Hierdoor ontstaan krachtige blauwe, groene en grijze netwerken.
5.6 Activiteiten en benodigde middelen In paragraaf 9.3 vindt u een overzicht van alle uit te voeren plannen en (onderzoeks)activiteiten, die in de komende planperiode worden uitgevoerd. Deze activiteiten geven invulling aan de bovengenoemde thema’s. Bepaalde activiteiten geven ook invulling aan meerdere thema’s. Naast een korte omschrijving van de activiteit vindt u ook in welke planjaar de activiteit wordt uitgevoerd en welke middelen hiervoor nodig zijn.
17 Programma Stedelijk Water Geertruidenberg 2024-2028
6. Duurzaamheid 6.1 Energie Europa wil in 2050 CO2-neutraal zijn. Dit doel is vastgelegd in een klimaatwet. Er is een ingrijpende transitie nodig om dit doel te bereiken. Denk bijvoorbeeld aan het grootschalig opwekken van duurzame energie door wind en zon en het aanscherpen van het CO2-emissiehandelssysteem (ETS). Maar ook aan kleinere bijdragen, zoals terugdringen van energieverbruik of het toepassen van duurzame materialen met een lagere CO2-footprint. Nederland heeft zich verbonden aan de Europese klimaatdoelen en werkt volop aan de energietransitie. De gemeente Geertruidenberg levert daar haar bijdrage aan, ook via het watersysteem. Hieronder beschrijven we hoe we dat doen. Energie en grondstoffen uit afvalwater Door afkoppelen voeren we steeds minder regenwater af naar de rioolwaterzuivering. Regenwater is immers schoon als het valt en we kunnen het prima gebruiken in ons (grond- en oppervlakte) watersysteem. Bovendien geldt: hoe geconcentreerder het afvalwater, hoe beter we het kunnen gebruiken om biogas van te maken of grondstoffen terug te winnen. Zo zetten we ons afval om in energie of grondstoffen. We hoeven daardoor minder fossiele brandstof (bijvoorbeeld aardgas) in te zetten en beperken daarmee de CO2-uitstoot. Energiebewust ontwerpen Bij het ontwerpen van watervoorzieningen houden we rekening met duurzaamheid.
We kiezen voor duurzame materialen waarbij we per project kijken welke nieuwe ontwikkelingen er zijn, zowel qua techniek als materiaal. Waar mogelijk kiezen we voor het materiaal met een zo klein mogelijke milieuimpact. We ontwerpen bovendien energiebewust. Zo kiezen we bij voorkeur voor watertransport onder vrij verval in plaats van transport via gemalen en persleidingen. Bij aanbestedingen wegen we duurzaamheid mee in onze keuze voor een uitvoerende partij. Dit doen we door eisen te stellen aan materiaalgebruik, het circulair inzetten van materialen die verwijderd worden, het aantal transportkilometers en duurzaam transport. Ook wordt er gekeken naar de bedrijfsvoering van de uitvoerende partij. Energievoorziening en - besparing De gemalen, randvoorzieningen en minigemalen voorzien we van groene stroom. Bij het onderhouden en vervangen van gemalen en pompen kijken we hoe we energie kunnen besparen. Ook besteden we aandacht aan de levensduur, storingsgevoeligheid en noodzakelijke capaciteit van voorzieningen. De komende planperiode gaan we onderzoeken hoe we energiezuinige pompen kunnen toepassen, bijvoorbeeld in combinatie met zonnepanelen die de benodigde stroom voor de pompen op duurzame wijze opwekken. Ruimte in de ondergrond en bovengrond Het inpassen van de voorzieningen en systemen die nodig zijn voor de energietransitie vergt aandacht.
In stedelijk gebied is de beschikbare ruimte in de ondergrond beperkt. Er liggen namelijk al volop rioolbuizen, stroomkabels, waterleidingen en andere nutsvoorzieningen. Dat betekent dat we bij het uitbreiden van de capaciteit van systemen of het toevoegen van nieuwe voorzieningen onder de grond vooruit moeten denken en integraal moeten samenwerken. We pakken dat op bij onze waterwerkzaamheden in de openbare ruimte. Circulaire economie De ambitie is om op termijn energieneutraal, klimaatneutraal en circulair te werken aan het stedelijk watersysteem van de gemeente Geertruidenberg. Om circulair te werken, moeten we zo min mogelijk grondstoffen verspillen en de grondstoffenkringloop sluiten. Hierdoor neemt de CO2-uitstoot af en blijft de waarde van grondstoffen en producten langer behouden. We volgen nauwgezet de ontwikkelingen rondom materiaalpaspoorten. Dit biedt de mogelijkheid om vraag en aanbod van beschikbare grondstoffen (in tijd, locatie en kwaliteit) tussen verschillende partijen beter af te stemmen en te beoordelen. Doordat meer informatie wordt vastgelegd over bestaande materialen en constructies, wordt duidelijk hoe duurzaam deze zijn en welke CO2-voetafdruk ze hebben.
18 Programma Stedelijk Water 2024-2028
6.2 Klimaatverandering Het klimaat verandert. Dat merken we ook op het gebied van water. We krijgen vaker te maken met hevige zomerse buien die ervoor zorgen dat het reguliere watersysteem overbelast raakt. Langere periodes van droogte gaan ook vaker voorkomen volgens de klimaatscenario’s van het KNMI. We moeten ons aanpassen aan deze veranderingen en staan voor de opgave om de gevolgen van klimaatverandering te beheersen. Het Deltaprogramma Ruimtelijke Adaptatie (DPRA) geeft hiervoor handvatten. Deltaprogramma Ruimtelijke Adaptatie In het jaar 2018 is het Deltaplan Ruimtelijke Klimaat Adaptatie (DPRA) ondertekend door het Rijk, de Vereniging van Nederlandse Gemeenten, het Interprovinciaal Overleg en de Unie van Waterschappen. In dit Deltaplan hebben de partijen zich verbonden om vanaf het jaar 2020
klimaatadaptief te handelen. Doel is het stedelijk gebied in Nederland in het jaar 2050 klimaatbestendig, water- en hitterobuust ingericht te hebben.Het DPRA behandelt 4 thema’s: Wateroverlast; Droogte; Hitte; Overstroming. Thema hitte en overstromingen vallen buiten de scope van het Programma Stedelijk Water. Thema hitte wordt opgenomen in het Programma Duurzaamheid. Voor thema overstromingen wordt onderscheid gemaakt tussen binnendijkse en buitendijkse gebieden. Voor de binnendijkse gebieden is het waterschap verantwoordelijk. Voor buitendijkse gebieden is Rijkswaterstaat en de gemeente verantwoordelijk. Het DPRA is opgebouwd rond 7 ambities en 3 werkfasen: weten, willen en werken. Aanpak klimaatadaptatie Onze aanpak sluit aan bij de fasering van het DPRA. De fases ‘weten, willen, werken’ zijn vertaald in 4 stappen: Stap 1: Knelpunten in beeld Stap 2: Prioriteit vaststellen Stap 3: Oplossingsrichtingen bepalen Stap 4: Maatregelen uitvoeren 19 Programma Stedelijk Water Geertruidenberg 2024-2028
Via deze stappen hebben we een concreet maatregelenpakket vastgesteld en we voeren deze maatregelen de komende planperiode ook uit. Stap 1: Knelpunten in beeld De eerste stap op weg naar een klimaatbestendige inrichting is inzicht krijgen in de knelpunten voor vitale en kwetsbare functies. Hiervoor voeren we bijvoorbeeld periodiek een Systeemoverzicht Stedelijk Water (SSW) en monitoren we de grondwaterstanden. In het SSW voeren we ook stresstesten uit. Stap 2: Prioriteit vaststellen De volgende stap op weg naar klimaatadaptatie is het prioriteren van de knelpunten. Om deze afweging te kunnen maken, hebben we overleg gehad met andere vakdisciplines, sectoren en andere overheden (dit vormt de risicodialoog). Dit heeft een lijst met aandachtspunten en -locaties opgeleverd. Deze lijst bepaalt onze klimaatopgave voor de komende periode. Stap 3: Oplossingsrichtingen bepalen Om te bepalen welke oplossingsrichtingen kansrijk zijn in Geertruidenberg heeft de gemeente een onderzoek uitgevoerd naar de afkoppel- en infiltratiekansen. De onderzoeksresultaten zijn vertaald naar een afkoppel-/infiltratiekansenkaart. Op basis van deze kaart kan de gemeente bij toekomstige herinrichtingprojecten bepalen op welke wijze(n) zij het hemelwater kan verwerken. De maatregelen dienen nog wel middels een hydraulisch model (in een SSW) te worden getoetst op hun impact.
Stap 4: Maatregelen uitvoeren We voeren samen met onze partners maatregelen uit om de knelpunten te verminderen. Ook leveren we input in projecten van onze medeoverheden en projectontwikkelaars. Het principe hierachter is de adaptatiestrategie. We voeren maatregelen uit voor de volgende onderdelen: Afkoppelen; Terugdringen van wateroverlast; Verminderen gevolgen van droogte; Verminderen gevolgen van hitte. Het terugdringen van de gevolgen van overstromingen is een taak van de waterschappen en Rijkswaterstaat. Voor de buitendijkse gebieden is de gemeente samen met Rijkswaterstaat verantwoordelijk.
6.3 Strategie klimaatadaptatie In 2021-2022 hebben gemeenten Geertruidenberg en Drimmelen hun krachten gebundeld en gezamenlijk invulling gegeven aan het Deltaprogramma Ruimtelijke Adaptatie (DPRA). De vijf ambities zijn: hebben en houden van droge voeten; een koele woonomgeving in 2040; bestand tegen extreme droogte; de gevolgen van overstromingen beperken; een klimaatadaptieve organisatie. Ons gezamenlijke doel is om te komen tot: een breed gedragen klimaatadaptatiestrategie; een uitvoeringsagenda. We hebben voor ons gebied een breed gedragen klimaatstrategie ontwikkeld, waarbij we naast het effect van extreme neerslag op ons gebied ook aandacht hebben gegeven aan actuele thema’s als hittestress, droogte en zeespiegelstijging. In de bijbehorende uitvoeringsagenda hebben we beschreven wat de gemeente de komende jaren concreet gaat doen op het gebied van klimaatadaptatie.
Figuur 6.1 Strategie klimaatadaptatie gemeente Geertruidenberg
20 Programma Stedelijk Water 2024-2028
6.4 Uitvoeringsagenda 2022-2025 In 2022 is de Strategie Klimaatadaptatie voor de gemeente Geertruidenberg door de raad vastgesteld. In deze Strategie is een Uitvoeringsagenda opgesteld met daarin de benodigde activiteiten per ambitie. Voor riolering en water vloeien hier de volgende activiteiten uit die ten laste gebracht mogen worden van de rioolheffing.
Ambitie 1
Omschrijving In Geertruidenberg heb en hou je droge voeten
1
3
Geertruidenberg bestand tegen extreme droogte
3
Makkelijk toegankelijke verharde oppervlakken koppelen we af en infiltreren waar mogelijk in de bodem
Doel 1.3 Inzicht krijgen in het functioneren van het gehele watersysteem 1.4 Bewustzijn bij inwoners over de gezondheidsrisic o’s van water op straat 3.3 Onderzoek naar verzakkingen en de grondwaterstand
3.4 Goed inzicht krijgen van de mogelijkheden om lokaal water te infiltreren en inventarisatie van overbodige verhardingen en inventarisatie van de doorlatendheid van de bodem.
Inspanning Systeemoverzicht Stedelijk Water (SSW)
Planning 2026
Kosten 75.000
Jaarlijkse communicatie over risico’s van water op straat Onderzoek i.s.m. GGD Onderzoek en risico dialoog over verzakkingen en grondwaterstanden in Geertruidenberg centrum-zuid en Raamsdonk Opstellen afkoppelkansenkaart
Jaarlijks
1.000/jr.
2024
10.000
20242025
15.000
Onderzoek overbodige verhardingen
2024
Afgerond
20.000
Alle bedragen in € Tabel 6.2 Activiteiten uitvoeringsagenda 2022-2025 Naast de bovenstaande activiteiten worden in de komende planperiode nog een aantal aanvullende onderzoeksactiviteiten uitgevoerd. In tabel 6.3 vindt u een overzicht. Activiteiten Organiseren van incompany cursus voor het klimaat adaptief inrichten van de openbare ruimte
2024 15.000
2025 -
2026 -
2027 -
2028 -
Opstellen afweegnotitie afkoppelen hemelwater
40.000
40.000
-
-
-
Uitwerken van de keuze uit de afweegnotitie
-
50.000
-
-
Onderzoek risico gestuurd beheer
-
30.000
-
-
-
Alle bedragen in € Tabel 6.3 Aanvullende activiteiten uitvoeringsagenda 2024-2028 Organiseren van incompany cursus voor het klimaat adaptief inrichten van de openbare ruimte Gericht op de onderdelen wateroverlast, verdroging en hitte stress. Doelgroep: adviseurs, beheerders, projectleider van de afdelingen cluster Buitenruimte en RO-medewerkers.
21 Programma Stedelijk Water Geertruidenberg 2024-2028
Opstellen afweegnotitie afkoppelen hemelwater Dit onderzoek is gericht op welk neerslagscenario we ons doelmatig kunnen beschermen. Op basis van de mogelijkheden en de daaraan verbonden kosten kan een afweging gemaakt worden in de mate waarin Geertruidenberg zich wil en kan beschermen tegen de gevolgen van hevige neerslag. De afkoppel-/infiltratiekaart zal hierbij als basis dienen. Uitwerking van de keuze uit de afweegnotitie Dit is een technische uitwerking van de hierboven genoemde afweegnotitie, die als input dient voor toekomstige werkzaamheden in de openbare ruimte. Hierin zal aangegeven worden waar en op welke wijze hemelwater verwerkt kan worden (infiltreren, bufferen en gedoseerd afvoeren, gescheiden afvoeren, etc.). Onderzoek risicogestuurd beheer Bij risico gestuurd rioolbeheer wordt bij het beheer en onderhoud van het areaal gekeken naar de maatschappelijke impact bij het disfunctioneren van het rioolleidingen. Hierbij wordt gekeken naar de functie van de rioolleidingen en naar het risico en de gevolgen als deze leiding bezwijkt of verstopt raakt. Een rioolleiding, die onder een ontsluitingsweg bezwijkt, heeft grotere maatschappelijke gevolgen dan als dit gebeurt in een woonstraat.