Presentatie rapport 'Onder spanning'

‘ONDER SPANNING’ Presentatie van het tweede rapport van de Rekenkamer Geertruidenberg De Raad Luistert | 28 augustus 2025

Onderzoeksmethode Startfase Deskresearch Interviews Groepsinterview met de raad Rapportage hoor en wederhoor

Interviews: • Voormalig griffier • Drie beleidsmedewerkers gemeente Geertruidenberg • Portefeuillehouder energietransitie binnen College B&W • Coördinator RES West-Brabant • Vertegenwoordigers Powerport Moerdijk • Beleidsmedewerker Energie Provincie Noord-Brabant

Door middel van een beschrijving van de rol van de gemeenteraad bij de energietransitie in de gemeente Geertruidenberg het beter in positie brengen van de raad ten aanzien van de vaststelling en uitvoering van het beleid gericht op de energietransitie

Doelstelling Onderzoek beslaat de periode januari 2020 – januari 2025

Raadsbesluit Leefbaarheidsambitie Geertruidenberg (10 april 2025)

Recente ontwikkelingen

Film: Impact converterstation en energieprojecten Geertruidenberg Participatie-avonden (18 en 23 juni) Startbijeenkomst Participatie Amervisie (27 augustus 2025) Richtinggevende afspraken tijdens Bestuurlijk Overleg Leefomgeving (10 juni 2025)

Centrale vraag: Welke sturings- en controlemogelijkheden heeft de raad van Geertruidenberg ingezet en kan hij inzetten bij de energietransitie en hoe effectief zijn deze op de verschillende bestuurlijke niveaus waarop deze spelen?’

Wat is energietransitie? De overgang van het gebruik van fossiele energie zoals aardgas, steenkool en aardolie naar het gebruik van energie uit hernieuwbare bronnen zoals zon, wind, en water

Afbakening: drie elementen binnen de energietransitie in onderzoek Duurzaam opwekken van elektriciteit en energieinfrastructuur

Energiebesparing

Warmtetransitie

Klimaatadaptatie Biodiversiteit Andere elementen buiten beschouwing

Circulariteit Duurzame mobiliteit

Deelvragen uitgewerkt naar onderwerp Speelveld

Betrokkenheid van de raad

Effectiviteit

Onbenutte sturings- en controlemogelijkheden

Speelveld (hoofdstuk 2) Wat is het speelveld rond de energietransitie waarbinnen de sturings- en controlemogelijkheden van de raad zich bevinden en wie is waarvoor verantwoordelijk? Waar en in welke rol is de gemeente tot op heden zelf vertegenwoordigd?

Bevindingen: Er zijn verschillende (vele) actoren per onderdeel van de energietransitie (bijlage 1) en de rol van de raad is daarin wisselend Onduidelijke rol van de raad bij: Duidelijk rol van de raad bij: • RES (tabel 2.1) • lokale initiatieven voor opwekken elektriciteit (tabel 2.2), energiebesparing (tabel 2.5) en warmtetransitie (tabel 2.6)

• Energie-infrastructuur (tabel 2.4)

Betrokkenheid (hoofdstuk 3) • Hoe ziet invulling van de rol door de raad eruit? • Welke doelen en ambities zijn vastgesteld? • Op welke wijze is de raad geïnformeerd over de voortgang? • Wat zijn de (kwalitatieve) oordelen en percepties van de raad over de sturings- en controlemogelijkheden?

Tijdslijnen De deelvragen bij dit onderwerp worden beantwoord door allereerst in een tijdslijn per element inzichtelijk te maken welke soort informatie aan de raad ter beschikking is gesteld en welke besluiten zijn genomen.

Naslagdocument

Perceptie raadsleden Daarnaast wordt het onderwerp betrokkenheid in kaart gebracht aan de hand van een groepsinterview met raadsleden. De volgende onderwerpen komen daarbij aan bod

• • • •

Rolverdeling Informatievoorziening Samenwerking met andere gemeenten Bereikte resultaten via moties

Bevindingen De raad heeft kaders en doelen gesteld door middel van: het vaststellen van diverse beleidsdocumenten; het aannemen van moties en amendementen, waaronder een motie voor het instellen van een raadswerkgroep (“Energiek Geertruidenberg”), waardoor de raad zichzelf beter in stelling kan brengen op het gebied van de energie-infrastructuur;

Er is geen sprake van (actieve) samenwerking tussen de raad en andere gemeenteraden in de regio Poging tot contact met raadsleden binnen de regio; Bezoek informatiebijeenkomsten door raadsleden; De raad bestaat grotendeels uit lokale partijen; minder eenvoudig om informele contacten in de regio te leggen langs de lijn van politieke partijen;

De raad vervult de controlerende rol met name door zich te laten informeren door het college en door schriftelijke vragen over uiteenlopende onderwerpen te stellen Informatie via bijeenkomsten en raadsbrieven, maar mist overzicht en consistentie bij vooral de energie-infrastructuur en warmtetransitie, Informatie over de RES wel als voldoende wordt ervaren

De raad zelf ervaart wisselende sturings- en controlemogelijkheden bij de energietransitie Meeste grip bij de RES, minste grip bij energie-infrastructuur

Effectiviteit (hoofdstuk 4) • Welke informatie (kwantitatieve en/of kwalitatieve gegevens) is beschikbaar voor de raad om de doeltreffendheid van de eigen inzet op de energietransitie te kunnen bepalen? • Welke doorwerking hebben de inspanningen van de raad bij de energietransitie gehad?

Inzicht in de effectiviteit van raadsinbreng en de doorwerking daarvan op beleid, inclusief lessen voor de toekomst.

Raadsinformatiebrieven informeren de raad over de voortgang van de energietransitie.

Bevindingen

Uit het raadsinformatiesysteem blijkt onvoldoende de stand van zaken van moties.

De meerderheid van de aangenomen moties heeft zich vertaald in aangepast beleid in de gemeente. Een amendement op concept-RES (Regionale RES West-Brabant 1.0 heeft invloed gehad op besluitvorming

Onbenutte sturings- en controlemogelijkheden Zijn er sturings- en controlemogelijkheden die tot op heden niet door de Raad zijn benut? 1. Sturing op inhoudelijke onderwerpen, inzichtelijk gemaakt per element Enige voorbeelden: Opwekken van duurzame energie en energie-infrastructuur: meepraten op landelijk niveau over de energie-infrastructuur (gemeente Borssele Energiebesparing: samenwerking met andere gemeenten in de regio om energiebesparing te stimuleren (gemeente Drechtsteden) Warmtetransitie: Energie Nederland heeft in 2020 lijst van good pratices gemaakt 2. Sturing op informatievoorziening Tips: 1. zorg voor een permanent dossier in het RIS 2. werk op basis van een stoplichtmodel 3. vaste rapportagemomenten 4. vraag een second opinion aan t.a.v. technische, juridische of financiële zaken

De energietransitie is complex, mede door landelijke projecten zoals de aanlanding van windenergie op zee

De raad organiseert zich actiever (o.a. via werkgroep en bindend adviesrecht), maar mist nog regionale positionering

CONCLUSIES

Informatievoorziening aan de raad blijft achter bij de snelle ontwikkelingen; overzicht en structuur ontbreken

Grote inzet op windenergie-infrastructuur leidt tot minder aandacht voor RES- en warmteprojecten

Regie en overzicht op nationaal niveau zijn cruciaal voor gemeentelijke invloed en besluitvorming

Verbeter informatiepositie: Richt permanent dossier & dashboard in Overweeg second opinions bij complexe dossiers

AANBEVELINGEN Versterk regionale samenwerking:

Start overleg met omliggende gemeenteraden Overweeg regionale klankbordgroep

Breid griffieformatie uit: Voor structurele ondersteuning en strategische advisering

Beweging Raadsbesluit Bergse Voorwaarden 28 geselecteerde projecten voor participatie Ontwikkeling van een programma Powerport Programmatische aanpak Powerport Apart dossier ‘Powerport’ binnen Raadsinformatiesysteem

Dank voor uw aandacht!