Jaarstukken 2024 20-05-2025 getekend door WHS-2
Tekst van het document
Ondertekening t.b.v. accountantsverklaring
Rob Brekelmans Gemeentesecretaris
Marian Witte Burgemeester
Raamsdonksveer, 10 juni 2025
Jaarstukken 2024
1
Inhoudsopgave Inhoudsopgave .......................................................................................................................2 Inleiding ...................................................................................................................................5 Voorwoord .............................................................................................................................5 Samenvatting ........................................................................................................................6 In één oogopslag ..................................................................................................................10 RIO (Rekening in een oogopslag) .......................................................................................10 Programma 1 Opgave Leefbaarheid ...................................................................................12 1.1 Programmaplan ............................................................................................................12 1.2 Ontwikkelingen ..............................................................................................................15 1.3 Beleidsindicatoren .........................................................................................................16 1.4 Risico's
..........................................................................................................................17 1.5 Investeringen ................................................................................................................18 1.6 Lasten en Baten per programma ..................................................................................18 Programma 2 Opgave Duurzaamheid .................................................................................20 2.1 Programmaplan ............................................................................................................20 2.2 Ontwikkelingen ..............................................................................................................24 2.3 Beleidsindicatoren .........................................................................................................26 2.4 Risico's ..........................................................................................................................28 2.5 Investeringen ................................................................................................................28 2.6 Lasten en Baten per programma ..................................................................................29 Programma 3 Opgave Mens en Zorg ..................................................................................30 3.1
Programmaplan ............................................................................................................30 3.2 Ontwikkelingen ..............................................................................................................38 3.3 Beleidsindicatoren .........................................................................................................40 3.4 Risico's ..........................................................................................................................42 3.5 Investeringen ................................................................................................................43 3.6 Lasten en Baten per programma ..................................................................................43 Programma 4 Opgave Wonen .............................................................................................46 4.1 Programmaplan ............................................................................................................46 4.2 Ontwikkelingen ..............................................................................................................48 4.3 Beleidsindicatoren .........................................................................................................48 4.4 Risico's
..........................................................................................................................49 4.5 Investeringen ................................................................................................................50 4.6 Lasten en Baten per programma ..................................................................................50 Programma 5 Opgave Economie en Toerisme ..................................................................51 2
5.1 Programmaplan ............................................................................................................51 5.2 Ontwikkelingen ..............................................................................................................52 5.3 Beleidsindicatoren .........................................................................................................52 5.4 Risico's ..........................................................................................................................53 5.5 Investeringen ................................................................................................................53 5.6 Lasten en Baten per programma ..................................................................................53 Programma 6 Opgave Bestuur en Dienstverlening ...........................................................55 6.1 Programmaplan ............................................................................................................55 6.2 Ontwikkelingen ..............................................................................................................56 6.3 Beleidsindicatoren .........................................................................................................57 6.4 Risico's
..........................................................................................................................58 6.5 Investeringen ................................................................................................................58 6.6 Lasten en Baten per programma ..................................................................................58 Programma 7 Opgave Financiën en Organisatie ...............................................................60 7.1 Programmaplan ............................................................................................................60 7.2 Ontwikkelingen ..............................................................................................................61 7.3 Beleidsindicatoren .........................................................................................................61 7.4 Risico's ..........................................................................................................................63 7.5 Investeringen ................................................................................................................64 7.6 Laten en Baten per programma ....................................................................................64 Paragrafen
.............................................................................................................................66 Paragraaf A - Lokale heffingen ...........................................................................................66 Paragraaf B - Weerstandsvermogen en risicobeheersing ..................................................74 Paragraaf C - Onderhoud kapitaalgoederen .......................................................................80 Paragraaf D - Financiering ..................................................................................................85 Paragraaf E - Bedrijfsvoering ..............................................................................................87 Paragraaf F - Verbonden partijen .......................................................................................92 Paragraaf G - Grondbeleid ..................................................................................................95 Paragraaf H - Wet open overheid (Woo) ............................................................................96 Paragraaf I - Donge oevers .................................................................................................97 Jaarrekening .........................................................................................................................99 Grondslagen voor waardering en
resultaatbepaling ...........................................................99 Balans ...............................................................................................................................104 Overzicht baten en lasten 2024 ........................................................................................123 Toelichting op het overzicht baten en lasten .....................................................................125 P1 Opgave Leefbaarheid ..............................................................................................125 P2 Opgave Duurzaamheid ............................................................................................131 P3 Opgave Mens en Zorg .............................................................................................135 3
P4 Opgave Wonen ........................................................................................................149 P5 Economie en Toerisme ............................................................................................152 P6 Opgave Bestuur en Dienstverlening ........................................................................156 P7 Opgave Financiën en Organisatie ...........................................................................159 Overzicht baten en lasten per taakveld .............................................................................168 Overzicht baten en lasten per taakveld naar programma .................................................172 Overzicht budgetoverhevelingen naar 2025 .....................................................................177 Programma taakveld baten en lasten ...............................................................................178 Rechtmatigheidsverklaring ................................................................................................180 SISA verantwoordingsinformatie specifieke uitkeringen ...................................................182
4
Inleiding Voorwoord Met genoegen bieden wij u het jaarverslag en de jaarrekening van de gemeente Geertruidenberg over het boekjaar 2024 aan. Hierin geven wij een uitgebreide verantwoording van ons beleid, de behaalde resultaten en de financiële positie van onze gemeente toelichten. Het afgelopen jaar stond in het teken van zowel grote uitdagingen als belangrijke mijlpalen. Nadat we in 2023 onze inwoners, ondernemers en maatschappelijke partners hebben betrokken bij het vormgeven van onze doelen en het bepalen van onze koers, hebben we daar in 2024 verder vorm en inhoud aan gegeven door middel van onze programmatische aanpak. Nederlandse gemeenten staan onder toenemende druk door structurele financiële uitdagingen. De stijgende kosten in het sociaal domein, zoals jeugdzorg en Wmo-voorzieningen, blijven een zware wissel trekken op onze begroting. Tegelijkertijd kampen we met onzekerheden rondom toekomstige rijksbijdragen en de zogenoemde "ravijnjaren" vanaf 2026. Ook stijgende loonkosten, inflatie en energielasten hebben hun weerslag gehad op onze financiële huishouding. Het boekjaar 2024 sluiten we af met een negatief saldo van € 369.000. Na overheveling van budgetten (€ 246.000) loopt dit verder op naar ruim € 615.000. Op een begroting van ruim € 88 miljoen is dit nadelige resultaat nog geen 0,7% van de totale begroting. In 2024 is er overschrijding op de overhead ontstaan.
Deze overschrijding is enerzijds het gevolg van meerdere langdurige ziektes en zwangerschappen van collega’s op cruciale posities binnen de organisatie. Daarnaast hadden we te maken met een groot aantal vacatures in sleutelrollen die, ondanks herhaaldelijke pogingen om deze te vervullen, niet op reguliere wijze konden worden ingevuld. Voor deze functies was het noodzakelijk om in te huren. Bovendien hebben we in 2024 extra inzet moeten leveren en specifieke expertise moeten aantrekken voor een aantal prioriteiten uit de begroting 2024 en het collegeprogramma. Dit betrof onder andere de overgang van WOZ en Belastingen naar Samenwerkingsverband Vastgoedinformatie Heffing en Waardebepaling, dossiers zoals Powerport en Jeugd en het vervolgen van de organisatieontwikkeling die extra aandacht vereisten. Samenvattend willen we benadrukken dat de gemaakte overschrijding heeft bijgedragen aan de behaalde resultaten op de inhoudelijke dossiers in 2024, zoals beschreven in ons jaarverslag. De extra inzet en ingehuurde expertise waren essentieel voor het realiseren van deze resultaten. In 2024 heeft de gemeente Geertruidenberg ondanks de uitdagingen een aantal belangrijke projecten succesvol afgerond.
Deze projecten weerspiegelen onze inzet op het gebied van infrastructuur, duurzaamheid en sociale cohesie: Renovatie van sportvelden en oplevering sporthal: Bij VV Raamsdonk en HMC zijn de sportvelden verbeterd. Bovendien is Sporthal Parkzicht in 2024 opgeleverd. Dit heeft de sportinfrastructuur in de gemeente versterkt. Fietspaden en verkeersveiligheid: Diverse verbeteringen aan fietspaden en verkeersveiligheidsmaatregelen zijn gerealiseerd. Dit draagt bij aan een veilige en duurzame mobiliteit binnen de gemeente. Huis van de Wijk in De Schelf: Dit nieuwe centrum is geopend om wijkgericht werken te bevorderen en sociale cohesie te versterken. Het biedt een plek voor ontmoeting en ondersteuning binnen de gemeenschap.
5
Jeugdbeleid en veiligheid: Er is structureel integraal overleg rondom jeugd en het programma "Opgroeien in een Kansrijke Omgeving" (OKO) is succesvol gestart met als doel alcohol- en drugsgebruik onder jongeren te verminderen. Zorg- en veiligheid: De communicatie over het meldpunt crisiszorg richting de inwoners hebben we nieuw leven ingeblazen. Bovendien hebben we diverse casussen op het vlak van woonoverlast integraal en succesvol opgepakt. Start bouw Integraal Kindcentrum: Voor de scholen Wilsdonck en de Vonder is gestart met de nieuwbouw van het Integraal Kindcentrum in Raamsdonksveer. Vergroening van tuinen: In samenwerking met Thuisvester is een project uitgevoerd om gemeenschappelijke tuinen bij appartementencomplexen te vergroenen. Dit draagt bij aan duurzaamheid en leefbaarheid in de gemeente. Overgang uitvoering WOZ en BAG taken naar de GR SVHW: In 2024 zijn de voorbereidingen getroffen voor een soepele overgang van de uitvoering van de WOZ en BAG werkzaamheden per 1-1-2025. Deelname aan de GR SVHW draagt bij aan de kwaliteit, professionaliteit en continuïteit van deze taken. Omgevingswet: Verordeningen zijn gewijzigd en ingetrokken n.a.v. de inwerkingtreding van de omgevingswet. Verder is er een uitgangspuntennotitie omgevingsplan deeluitwerking Dombosch vastgesteld.
Bestemmingsplannen en startnotities: In 2024 hebben we een aantal bestemmingsplannen (Hooipolder, Raadhuisstraat / Regentenstraat, Centraleweg en Veerse Dok) en startnotities (Schonckplein, Keizersdijk / Hoofdstraat, Kerstraat en Achter de Hoeven) met een positief resultaat in de gemeenteraad behandeld. Dit draagt bij aan de ruimtelijke ontwikkelingen in de gemeente. Gelet op het sombere toekomstperspectief voor de komende jaren, blijft financiële behoedzaamheid cruciaal. Deze behoedzaamheid is gebaseerd op verschillende argumenten: • Het ravijn vanaf 2026 vergt naar de huidige inzichten nog een enorme inspanning om te komen tot een structureel sluitende begroting. • De oorlog in Oekraïne duurt voort. • De opvang van asielzoekers zal ook voor onze gemeente een uitdaging zijn. • De (financiële) risico's zijn aanzienlijk toegenomen, inclusief renteschommelingen en looneisen bij salarissen in combinatie met stijgende prijzen van voedsel, energie en grondstoffen. De uitdagingen waarmee we als gemeente worden geconfronteerd, vragen om blijvende aandacht voor innovatie, samenwerking en efficiëntie. Tegelijkertijd zullen we scherp blijven sturen op onze financiën om de impact van toekomstige bezuinigingen te minimaliseren. Leeswijzer In het jaarverslag is per programma in hoofdstuk x.1 het programmaplan opgenomen.
Dit zijn ‘witte’ teksten die 1-op-1 zijn overgenomen uit de begroting 2024. Taal technische aspecten en de hoofdstuknummering in die teksten zijn vastgesteld in de begroting 2024 en daarom niet gecorrigeerd. Eventuele verwijzingen die in die teksten zijn opgenomen verwijzen naar onderdelen uit de begroting 2024. In de grijze blokken is de toelichting opgenomen over wat in 2024 is bereikt.
Samenvatting Financiële resultaten op hoofdlijnen Hieronder geven wij de financiële resultaten van 2024 op hoofdlijnen weer. Voor een uitgebreide toelichting verwijzen wij u naar de toelichting bij de programma’s, zoals opgenomen in het
6
jaarverslaggedeelte en naar de toelichting op de financiële afwijkingen, zoals opgenomen in het jaarrekeninggedeelte. De inhoudelijke inrichting van het jaarverslag volgt de inrichting en structuur van de begroting 2024. Dat wil zeggen dat de verantwoording gebaseerd is op de programma's zoals die in de begroting 2024 waren begroot. Teneinde aansluiting te blijven houden met de vastgestelde begroting zijn er in de begrotingsteksten geen aanpassingen gedaan. Evenals voorgaande jaren zijn de bedragen, daar waar mogelijk, afgerond op duizendtallen. Hierdoor ontstaat in sommige tabellen een afrondingsverschil. Het resultaat van 2024 dient de worden gepresenteerd in 2 onderdelen, te weten de verantwoording van de reguliere bedrijfsvoering en de verantwoording van het saldo van alle mutaties in de reserves. Begroting 2024 (na V/N wijziging)
Resultaat (bedragen zijn x € 1000)
2024
V/N
Saldo van baten en lasten
5.652
V
5.370
V
Stortingen en onttrekkingen reserves (mutaties)
6.021
N
5.370
N
369
N
0
V
Resultaat
De jaarrekening 2024 sluit met een tekort van € 369.000. Dit tekort is exclusief bedragen die in 2024 zijn overgehouden en waarvan de uitwerking en betaling in 2025 zal plaatsvinden. Er is namelijk altijd een aantal uitgavenposten waarover in 2024 reeds is besloten c.q. een bestelling is geplaatst, maar waarmee op basis van de voorschriften (levering heeft nog niet plaatsgevonden) geen rekening gehouden mag worden bij de bepaling van het zuivere jaarrekeningsaldo op 31 december 2024. De overhevelingen vallen in beginsel buiten het zuivere jaarrekeningsaldo en dienen in 2025 wederom beschikbaar gesteld te worden. Het gaat hier om een totaalbedrag van € 246.000. Bij het raadsbesluit stellen we voor deze middelen te bestemmen voor de verschillende doelen. Feitelijk is het jaarrekeningresultaat daarmee € 615.000 negatief. Het resultaat is het saldo van een veelheid van (veelal incidentele) afwijkingen ten opzichte van de begroting 2024. In de onderstaande tabel worden een aantal significante afwijkingen, niet uitputtend, genoemd die mede hebben geleid tot het jaarrekeningresultaat. In het jaarrekeninggedeelte van deze jaarstukken, is per programma, op detailniveau een toelichting opgenomen van de afwijkingen > € 25.000 van zowel de baten als de lasten. *PR= programma / TV= taakveld
Bedrag
V/N
Overhevelingen naar 2025
V/N
Plantsoenen en Parken
315
V
157
N
0.10
Leefbaarheid
177
N
122
N
2
7.4
VTH Taken
137
V
0
N
3
6.1
Mens en Zorg
127
V
75
N
PR
TV
Omschrijving *bedragen zijn x 1000
1
5.7
1
7
3
6.1
Inburgering en statushouders
113
N
0
N
3
6.1
Noodopvang vluchtelingen
153
V
0
N
3
6.3
PW Inkomen
273
N
0
N
3
6.3
Bijzondere bijstand
119
N
0
N
3
6.71b
WMO Begeleiding
207
V
0
N
3
6.72c
Jeugdhulp
343
N
0
N
3
7.1
Mens en Zorg
176
V
96
N
6
0.1
Bestuur
326
N
0
N
7
0.3
Grondexploitatie algemene dienst
147
N
0
N
7
0.4
Overhead
1.405
N
0
N
7
0.4
Treasury
288
V
0
N
7
0.61
OZB Woningen
230
V
0
N
7
0.10
Bedrijfsvoering
360
N
204
V
0 -
-
van de afwijkingen < € 100.000 Jaarrekeningresultaat uit reguliere bedrijfsvoering
0
1.261
V
0
N
369
N
246
N
Het totaal van de afwijkingen bedraagt € 369.000 nadeel. Het resultaat bestaat, op hoofdlijnen, uit een structureel nadeel van € 318.000 en een incidenteel nadeel van € 51.000. In hoeverre het structurele nadeel doorwerkt in de begroting 2025 - 2028 valt nu nog niet te zeggen. Dit zal bij de Voorjaarsnota 2025 worden beoordeeld. RESULTAATBESTEMMINGEN (bedragen zijn x € 1000) Omschrijving
Bedrag
V/N
Jaarrekeningresultaat uit reguliere bedrijfsvoering
369
N
Overhevelingen - resultaatbestemming
246
N
Jaarrekeningresultaat na overhevelingen - resultaatbestemming
615
N
De specificatie van de resultaatbestemmingen inclusief de toelichting daarop, treft u aan in het jaarrekeninggedeelte. Risico’s versus interne beheersing In de jaarstukken wordt in de programma’s een toelichting opgenomen op de belangrijkste risico’s, waaronder de top 10 risico’s, zoals opgenomen in de paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing. Hierbij wordt tevens aangegeven welke risico’s zich hebben voorgedaan in 2024 en welke beheersmaatregelen het college daartoe heeft genomen. De risico’s, die zijn opgenomen in de top 10 van de paragraaf Weerstandsvermogen, zijn voorzien van een cijfer. Dit cijfer correspondeert met het cijfer in de top 10. Investeringen Per programma wordt de voortgang van, de in begroting 2024 opgenomen nieuwe investeringen gepresenteerd. Zo kan ook beoordeeld worden wat we niet hebben gerealiseerd ten opzichte van wat er begroot was. Een toelichting over de voortgang van de investeringen die eerder dan 2024
8
beschikbaar zijn gesteld is opgenomen in het jaarrekeninggedeelte. In beginsel leidt een vertraagde uitvoering van voorgenomen investeringen tot een incidenteel voordeel op de begrote kapitaallasten van 2025. De eventuele voordelige effecten zullen bij de Voorjaarsnota 2025 worden meegenomen.
9
In één oogopslag RIO (Rekening in een oogopslag) Uitgaven 2024 gemeente Geertruidenberg
Inkomsten 2024 gemeente Geertruidenberg
10
11
Programma 1 Opgave Leefbaarheid 1.1 Programmaplan Omschrijving (toelichting) 1.3 Aanpak 1.3.1 Programmalijnen Voor alle inspanningen vanuit het programma geldt dat sprake is van een (door)ontwikkeling die leidt tot maatschappelijk effect. Per jaar wordt daarbij de beoogde verzameling van inspanningen met de bijbehorende effecten geëvalueerd. De programmalijnen worden gevormd door het samenspel tussen de 6 strategische doelen en de 6 veranderprocessen. Dit leidt tot onderstaande samenvatting van inspanningen resultaten. Strategische doelstellingen: 1. Sociale cohesie 2. Participatie en eigenaarschap 3. Openbare ruimte 4. Veiligheid 5. Mobiliteit 6. Vergroening 1. Integraal wijkgericht samenwerken -> Strategisch doel 1, 2, 3, 4, 5, 6 De focus in dit veranderproces ligt op het anders organiseren van het Wijkgericht SAMENwerken. De bevinding is dat dit een succesvol initiatief is, maar dat het in essentie een vrij smalle insteek heeft (initiatieven in de openbare ruimte), terwijl op de wijktafels een breed scala aan onderwerpen langskomt. Het is waardevol om ook de andere wijkgerichte initiatieven te verbinden aan Wijkgericht SAMENwerken om zo nog beter aan te sluiten op de leefwereld van de inwoners. Waardevolle toevoegingen daarbij zijn het datagericht werken en het inzoomen op buurtniveau.
Met datagericht werken worden analyses rijker doordat objectieve cijfers worden gekoppeld aan bestaande lokale informatie. Door in te zoomen op buurtniveau kan beter worden aangesloten op bestaande variaties in de openbare ruimte. Nr.
Inspanningen
Resultaat
1a
Datagericht werken
Objectieve informatie als basis voor wijkgericht werken.
1b
Verbreden van wijkgericht samenwerken
Verschillende initiatieven komen samen onder één vlag.
1c
De wijken én de buurten centraal stellen
Vanuit de wijken nader inzoomen op de differentiatie in de buurten.
1d
Als één gemeente communiceren
Duidelijkheid voor bewoners op alle onderwerpen in de openbare ruimte.
1e
Kracht van bestaande initiatieven gebruiken
Continuïteit bij initiatieven die goed lopen.
1a. Er wordt objectieve informatie gearchiveerd en relevante data geanalyseerd voor het beoordelen van de behaalde (programma)doelen en het opstellen van doelstellingen in het jaarplan 2025. 1b. Door medewerkers van andere teams te betrekken bij initiatieven en hen te enthousiasmeren om te participeren in projecten is de integrale samenwerking verbeterd. Daarnaast is er vaker contact gelegd met samenwerkingspartners in de wijk en buurt. Ook op regionaal niveau wordt er samengewerkt aan het wijkgericht werken. 1c. De actualiteiten per buurt zijn in beeld en er is contact met bewonerscomités en spilpersonen in wijk en buurt. 1d. Vanuit het cluster buitenruimte wordt er eenduidig gecommuniceerd en integraal afgestemd. 1e. Er is regelmatig contact inwoners en bewonerscomités. Daarnaast weten inwoners steeds vaker het team wijkgericht SAMENwerken te vinden. Aan het eind van het jaar heeft bijvoorbeeld elke inwoner die zich heeft ingezet voor zijn/haar buurt een persoonlijk kaartje ontvangen met een kleine attentie.
12
2. De buurt in -> Strategisch doel 1, 2, 3, 4, 5, 6 Aan de voorkant in contact komen met buurtbewoners biedt allerlei voordelen voor zowel de inwoners als de gemeente. Door te buurten in de buurt ontstaat wederzijds begrip voor behoeftes en keuzes. Op verschillende vlakken zijn wij als gemeente al structureel aanwezig in de buurten, maar de inwoners ontgaat dit vaak. Door hier een actieplan voor op te stellen en eenduidig te communiceren over de buurtagenda gaat een structurele samenwerking tussen de inwoners en de gemeente ontstaan. De gemeente heeft 4 wijken en 17 buurten, door elke buurt 2x per jaar 1 week in het zonnetje te zetten kan hier vanuit alle wijkgerichte opgaven in de gemeente op worden aangehaakt. Vanuit de beheerders en wijkvoormannen wordt al gewerkt met onderhoudscycli in deze buurten, hier wordt op aangehaakt. Tegelijkertijd biedt dit een haakje om de Geertruidenberg App opnieuw te positioneren als enige ingang voor officiële meldingen. Nr.
Inspanningen
Resultaat
2a
Datagericht werken
Objectieve informatie als basis in elke buurt.
2b
Buurtagenda voor ‘Buurten in de buurt’
Heel het jaar zichtbaar in de buurt vanuit verschillende thema’s tegelijk.
2c
Op alle onderwerpen van de openbare ruimte in contact met bewoners
Wederzijdse toename van kennis over en vertrouwen in de openbare ruimte.
2d
Één ingang meldingen openbare ruimte
Duidelijkheid voor bewoners. Lagere werkdruk gemeente.
2e
Werkwijze integreren in bestaande werkprocessen
Eigenaarschap bij betrokken medewerkers in openbare ruimte
2a. We hebben objectieve informatie op buurtniveau in beeld gebracht. Het dashboard bevat informatie over adressen, participatie, sociale basis, eigenaarschap, typologie, programmalijnen e.d. 2b. We zijn het hele jaar wekelijks zichtbaar aanwezig geweest in de buurt. Elke week een andere buurt om vragen te beantwoorden, situaties te bekijken en eigenaarschap en initiatieven aan te moedigen. 2c. Vanuit het project samen sterk in uw buurt is er wekelijks contact geweest met inwoners over meldingen. De meldingen zijn op locatie bekeken en het gesprek aangegaan met inwoners. 2d. Het meldingssysteem is ingevoerd. 2e. De betrokken teams vanuit buitenruimte hebben de buurtgerichte werkwijze omarmd en geïntegreerd in hun werkzaamheden.
3. Meerjarige duurzame inrichting openbare ruimte -> Strategisch doel 3, 5, 6 Het is een lang gekoesterde wens om meer in controle te zijn voor de lange termijn inrichting van de openbare ruimte. Landelijk gezien wordt dit geborgd door de volgende producten: DIOR (Duurzame Inrichting Openbare Ruimte), LIOR (Leidraad Inrichting Openbare Ruimte) en DUOR (Duurzaam Uitvoeringsprogramma Openbare Ruimte). In het programma wordt hier de komende periode veel inzet op gepleegd. Waarbij DIOR en LIOR de voorlopers zijn van het UIOR. Eerst moeten immers keuzes gemaakt worden over de gewenste inrichting van de openbare ruimte voordat dit invulling krijgt in een uitvoeringsprogramma. Uiteindelijk leidt dit tot heldere beleidsmatige keuzes, een leidraad o.b.v. het beleid voor werkzaamheden door aannemers en een meerjarig uitvoeringsprogramma voor interne werkzaamheden voor de komende decennia. Nr.
Inspanningen
Resultaat
3a
Opstellen en vaststellen van DIOR
Integraal beleidskader voor duurzame inrichting van de openbare ruimte.
3b
Opstellen en vaststellen van LIOR
Inrichtingseisen aan de openbare ruimte aan de hand van een leidraad.
3c
Opstellen en vaststellen van DUOR
Meerjarig uitvoeringsprogramma voor de openbare ruimte.
3.a In maart 2025 wordt het DIOR aan de gemeenteraad voorgelegd. DIOR omvat het completeren van het integrale beleidskader alsmede het middels een scenariostudie, heroverwegen van het kwaliteitsniveau. 3.b Gekoppeld aan het DIOR wordt in 2025 ook de Leidraad openbare ruimte (LIOR) gecompleteerd en in productie genomen. Het LIOR is een webbased applicatie waar alle eisen (van beleid tot en met bestek) worden voorgeschreven 3.c Er komt geen separaat uitvoeringsprogramma, de duurzame programmering van de Openbare Ruimte landt zoals te doen gebruikelijk elk jaar
13
in de Investeringsraming. Het is wel de bedoeling om de voorspelbaarheid te vergroten en voor deze IR een doorkijk te geven over meerdere jaren.
4. Duurzame koppelkansen projecten -> Strategisch doel 2, 3, 5, 6 Met de duurzame inrichting van de openbare ruimte is de (integrale) inhoud van de projecten in de openbare ruimte geborgd. Tot die tijd is aandacht gevraagd voor de projecten op de kortere termijn. De behoefte bestaat om meer in control te komen en verschillende doelstellingen meer in samenhang te benaderen. Dit krijgt vorm door vanuit een uniform format te werken waarin de werkvoorraad van projecten is weergegeven, inclusief bijbehorende koppelkansen. Om dit in de praktijk goed te laten verlopen is professionalisering nodig van het projectmatig werken. Daarnaast zijn er vernieuwde (integrale) werkprocessen nodig. Nr.
Inspanningen
Resultaat
4a
Format voor de werkvoorraad van projecten
Eenduidig overzicht waarin de status van alle civiele projecten zijn weergegeven.
4b
Koppelkansen (duurzame en regulier) benutten in projecten
Structureel borgen van koppelkansen bij nieuwe projecten.
4c
Werkproces civiele projecten en gebiedsontwikkelingen
Eenduidige werkwijze bij projecten en voor de afstemming tussen clusters.
4d
Projectmatig werken professionaliseren
Werken vanuit formats voor eenduidigheid en duidelijkheid.
We krijgen steeds beter grip op onze projecten. De doorontwikkeling van projectmatig werken is nog in volle gang.
5. Veiligheid in de openbare ruimte -> Strategisch doel 3, 4 De focus van het programma Leefbaarheid ligt op buiten; de openbare ruimte. Dit geldt ook voor veiligheid. Daarbij zijn enkele aspecten die voor veiligheid in de gemeente het meest in het oog springen. Hier wordt de focus op gelegd, om daarmee ruimte te scheppen voor verbetering op deze aspecten, naast de vele operationele werkzaamheden die van toepassing zijn voor het borgen van veiligheid. Het betreft beleving, jeugdproblematiek en fysieke inrichting. Allemaal in relatie tot de openbare ruimte. Nr.
Inspanningen
Resultaat
5a
Datagedreven werken
Inzicht in de objectieve en subjectieve veiligheidsbeleving van inwoners.
5b
Interne samenwerking voor jeugdoverlast- en criminaliteit
Elkaars energie en inzet benutten door verschillende perspectieven aan elkaar te koppelen.
5c
Aansluiten bij het Buurten in de buurt
Veiligheidsissues in de buurt komen stelselmatig boven water.
Veiligheid in de openbare ruimte in kaart
Informatie over de meest voorname knelpunten op het gebied van veiligheid in de openbare ruimte.
5d
Zoals in het Integraal Veiligheidsbeleid 2023-2027 benoemd staat, wordt er jaarlijks een focusblad integrale veiligheid opgesteld. In de evaluatie van het focusblad 2024 is uitgebreid terug te lezen wat team Openbare Orde en Veiligheid (OOV) in 2024 heeft uitgevoerd. Een aantal voorbeelden: - Jeugd en veiligheid: structureel overleg rondom jeugd en veiligheid en voorlichtingen m.b.t. alcohol- en drugsgebruik. - High Impact Crimes: Prikactie en voetjesactie in samenwerking met politie en communicatie rondom babbeltrucs. - Ondermijning: Opstellen van een districtelijk uitvoeringsplan cybercrime, BIT actie uitgevoerd, lokale bestuurlijke controle, uitwerken en vaststellen van het uitvoeringsplan mensenhandel. - Zorg- en Veiligheid: Inzet op samenwerking met meldpunt crisiszorg, communicatie over het meldpunt crisiszorg naar inwoners, diverse woonoverlast casussen, trainingen radicalisering en extremisme. - Crisisbeheersing: het opleiden en trainen van (nieuwe) crisismedewerkers en het College van B&W. - Overige onderwerpen: plan van aanpak jaarwisseling, opvang van asielzoekers en vluchtelingen.
6. Datagedreven werken -> Strategisch doel 1, 2, 3, 4, 5, 6 De wens om meer datagedreven te werken komt terug in alle strategische doelstellingen, programmalijnen en maatschappelijke effecten. Met het datagedreven werken ontstaat, naast de praktische inspanningen, een objectiever beeld van de effecten die worden nagestreefd. Aan de voorkant helpt het om de behoeften beter te kunnen duiden, maar het is ook helpend in de analyses
14
van specifieke inspanningen. Daarmee worden inspanningen doelmatiger en is de ruggengraat van de monitoring van het programma. We zijn in toenemende mate bezig met datagedreven werken, zoals Samen sterk in uw buurt.
1.2 Ontwikkelingen In onderstaande tabel staan de begrote mutaties en de werkelijkheid t.o.v. voorgaande begrotingen/de kadernota. Voor detailinformatie verwijzen we naar het jaarrekening gedeelte. Pr.
Programmalijn
Omschrijving Programmalijn
P1
1.2
Gebiedsvisie amoveringslocaties 150 Kv
P1
1.3
Beschoeiing watergangen**
P1
1.5-1
Projectleider A27**
P1
1.5-2
P1 P1
Begroting V/N mutatie 2024
Werkelijk V/N mutatie 2024
0
-
0
-
60.000
N
0
-
110.000
N
110.000
N
Parkeerbeleid actualiseren**
55.000
N
64.000
N
1.5-3
Bebording waterwegen**
47.000
N
0
-
1.6-1
Beheercapaciteit*
80.000
N
80.000
N
P1
1.6-2
Actualisatie beheergegevens en databeheer openbare ruimte**
180.000
N
92.000
N
P1
Totaal
532.000
N
346.000
N
* Structurele uitgaven t.b.v. extra capaciteit ** Dekking uit Vrije Algemene Reserve Voor het programma Leefbaarheid zijn zeven ontwikkelingen voorzien. Het merendeel van de ontwikkelingen zijn eenmalige uitgaven voor 2024 die grotendeels worden gedekt uit de Vrije Algemene Reserve . De programmalijnen voor Leefbaarheid zijn sociale cohesie (1.1), participatie en eigenaarschap (1.2), openbare ruimte (1.3), veiligheid (1.4), mobiliteit (1.5) en vergroening (1.6). De meeste ontwikkelingen zijn van toepassing voor mobiliteit en vergroening.
Toelichting op de tabel ontwikkelingen P1.3 Beschoeiing watergangen: Inventariseren van status gemeentelijke beschoeiingen langs watergangen, met bijbehorend handelingsperspectief. In 2024 is een aanvang gemaakt met het in kaart brengen van de binnen de gemeente aanwezige beschoeiingen. Deze werkzaamheden lopen meerjarig.
P1.5-1 Projectleider A27: Externe capaciteit voor het project van de A27. De ingehuurde projectleider bewaakt en borgt de verkeerskundige belangen van de gemeente Geertruidenberg binnen het project van Rijkswaterstaat.
P1.5-2 Parkeren:
15
Opvolging van motie waarbij door de Raad is besloten dat het parkeerbeleid in 2024 geactualiseerd wordt. In 2024 zijn we gestart met het opstellen van een nieuw parkeerbeleid, dat we in 2025 afronden.
P1.5-3 Bebording waterwegen: Eenmalig op orde brengen van de vaarwegbebording langs de Donge. In 2024 is gestart met het inventariseren van de bebording en de staat daarvan. Naar aanleiding van de inventarisatie is het nodig gebleken om enkele borden permanent te verwijderen, en andere toe te voegen. Het concept verkeersbesluit te water hiertoe heeft ter inzage gelegen.
P1.6-1 Beheercapaciteit: Om de ambities meer houvast te geven is structureel extra beheercapaciteit nodig. Door het verzamelen, organiseren en openen van data en daarmee productiviteit, efficiëntie en besluitvorming te verbeteren van alles in de openbare ruimte. Zoals beoogd, heeft deze structurele formatieruimte bijgedragen aan het op sterkte brengen van de totale capaciteit voor het beheer van de openbare ruimte.
P1.6-2 Beheergegevens en databeheer: Van de openbare ruimte zijn nog niet alle beheergegevens op orde in Geertruidenberg en Raamsdonksveer, na een geslaagde pilot in 2022/2023 is dit wel het geval in Raamsdonk. Continuering van de pilot en afronding van het totale areaal. Het betreft hier data over "groen". Inmiddels zijn ook de data in de andere kernen volledig op orde.
1.3 Beleidsindicatoren Hoe gaan we dat meten? Onderstaande tabel is geactualiseerd op basis van de begrotingswijziging van het collegeakkoord. De wijzigingen hebben relatie met de aangescherpte maatschappelijke effecten bij de strategische doelen. Voor de meeste beleidsindicatoren is het streven de het cijfer, het aantal of het % stijgt. Voor een enkele is daling het gewenste effect op de langere termijn. Strategisch doel 1.
2.
16
Beleidsindicatoren
Verbeteren van de sociale cohesie -
Verhogen inzet en eigenaarschap
Begroting Jaarrekening 2024 2024
% tevredenheid over thuis voelen in de gemeente
79,8%
**
-
% tevredenheid in klaar staan voor elkaar
58,9%
**
-
Aantal wijkbudgetten aangevraagd (t.b.v. buurtactiviteiten)
9
28
-
Aantal burgerinitiatieven
22
60
-
Aantal acties vanuit de wijktafels
39
*
-
Aantal bewonerscomités
33
40
-
Cijfer betrekken en samenwerken
5.9
**
-
Aantal onderhoudsovereenkomsten met inwoners
15
*
-
Aantal meldingen ideeën wijk & buurt
12
39
-
Aantal participatieve projecten
*
*
3. Verbeteren fysieke aspecten openbare ruimte
4.
5.
Verhogen veiligheid
Verbeteren bereikbaarheid
-
Cijfer zorg voor woon- en leefomgeving
6.6
**
-
% tevredenheid in schoon en netjes
54,8%
**
-
Aantal meldingen afval
381
1.295***
-
% tevredenheid over geen dingen kapot in openbare ruimte
69,1%
**
Aantal meldingen civiel openbare ruimte (wegen, riolering, groen, verlichting, voorzieningen)
2.779
2.745
-
Aantal duurzame koppelkansen benut
*
*
-
% tevredenheid in veilig in de buurt
89%
**
-
% tevredenheid in van overlast buurtbewoners
67%
**
-
Aantal initiatieven voor veilige fysieke inrichting
*
*
-
Aantal meldingen handhaving en overlast (totaal)
1.522
1.774
-
% tevredenheid in verkeersveiligheid
72%
**
*
80
Aantal verkeersongevallen (binnen onze gemeente en waar wij wegbeheerder van zijn)
6.
Stimulering vergroening
-
Aantal meldingen verkeersveiligheid
125
122
-
Aantal meldingen parkeer- en verkeersoverlast
593
731
-
% tevredenheid in genoeg groen
66,5%
**
-
% tevredenheid in onderhoud van groen
49,9%
**
-
Aantal meldingen groen
1.001
1.379
-
Aantal bomen
*
14.260
-
m2 aan areaal groen
*
874.393
* Zaken waar data nu nog ontbreekt, maar dit nader wordt onderzocht. ** Als gevolg van een eerdere bezuinigingsmaatregel neemt de gemeente Geertruidenberg niet jaarlijks, maar tweejaarlijks deel aan waarstaatjegemeente.nl. *** Diftar + beleidswijzigingen zorgen voor toename (het nieuwe inzamelen, luiercontainers bij kinderdagverblijven, toegangscontrole milieustraat) alsmede vervanging van mini containers GFT+e en restafval.
Wettelijke beleidsindicatoren Omschrijving (toelichting) Voor programma 1 zijn geen beleidsindicatoren voorgeschreven.
1.4 Risico's Het grootste risico voor het programma Leefbaarheid is de personele kwetsbaarheid van de opgaves. Meestal is één persoon hiervoor verantwoordelijk. Uitval of verloop heeft dan ook directe gevolgen voor de haalbaarheid van de doelen. De kans in het verlengde hiervan is dat met het programma een structuur en doelgerichtheid ontstaat, waardoor het werk duidelijker en samenhangender wordt. Uiteindelijk ligt de focus op de openbare ruimte en moet de focus echt liggen op een betere fysieke leefomgeving voor de inwoners.
17
Het grootste risico voor het programma Leefbaarheid is de personele kwetsbaarheid van de opgaves. Meestal is één persoon hiervoor verantwoordelijk en uitval of verloop heeft dan ook directe gevolgen voor de haalbaarheid van de doelen.
1.5 Investeringen In de onderstaande tabel wordt op hoofdlijnen een toelichting gegeven op de investeringen zoals opgenomen in het investeringsplan 2024 of in het boekjaar 2024 separaat door de gemeenteraad zijn besloten. In het jaarrekeninggedeelte is de detailinformatie van alle lopende investeringen opgenomen. Kredietomschrijving
Toelichting
Reconstructie Namer e.o. - Wegen
Project reconstructie Namer e.o. start met de uitvoering in maart 2025. De werkzaamheden duren ongeveer één jaar.
Herinrichting parkeerplaats Ganzewiel*
Dit project is afgerond in 2025.
Herinrichting Mr. Simon Buijsstraat - Wegen
Dit project is de uitvoering gereed. De nieuwe bestrating zit nu in de onderhoudstermijn van 6 maanden.
Reconstructie Kruising Stationsweg - Gasthuisstraat Plantsoen, Kadernota 24
Dit project is na besluit van uw raad in de tijd naar achteren geschoven en de daarmee vrijgekomen investering is ingezet voor de aanpassing van de kruising Maasdijk Collegeweg. Dat project is in 2024 opgestart, oplevering is in 2025.
Reconstructie kruising Stadsweg - Mauritsweg, "Kadernota snelheidsremmende maatregelen"
Dit project is in 2024 gerealiseerd.
Buitengebied Raamsdonk (A27)
De werkzaamheden van de Zijlweg-Maasweg-Hooiweg zijn gereed. De uitvoering van de AchtersteDijk en de Aanwassenweg start 10 maart 2025.
Snoekweg (Dombosch)
Deze werkzaamheden zijn gereed. Het werk zit nu in het onderhoudstermijn van 6 maanden.
Reconstructie Namer e.o. - Groen
Groen wordt aangelegd na realiseren nieuw riool en bestrating .
Herinrichting Mr. Simon Buijsstraat - Groen
Deze werkzaamheden zijn gereed. De beplanting heeft een onderhoudstermijn van twee jaar door de aannemer. Dit is inclusief inboet.
Houten brug Commandeurstraat
Deze brug is in november 2024 vervangen.
Houten brug Koningspark
Deze brug is in november 2024 in productie gegaan en wordt in april 2025 geplaatst.
Investeringen tbv tractie wegen, straten en pleinen Fuso werkbus vp-156-h
Aanbesteding doorlopen en voertuig geleverd.
Fuso werkbus vv-881-x
Aanbesteding wordt 2025 opgestart.
Fuso werkbus vv-218-x
Aanbesteding gegund levering 2025.
Fuso werkbus vv-219-x
Aanbesteding gegund levering 2025.
Shovel
Aanbesteding gegund levering 2025.
Investeringen t.b.v. openbare verlichting OV: armaturen 2024
In 2024 zijn we gestart met het vervangen van 700 LED armaturen, Q2 2025 wordt dit afgerond.
OV: lichtmasten 2024
In 2024 zijn we gestart met het vervangen van 250 lichtmasten, Q2 2025 wordt afgerond.
1.6 Lasten en Baten per programma Lasten en Baten In onderstaande tabel zijn, overeenkomstig de BBV voorschriften en gespecificeerd per taakveld, de lasten en baten van het programma opgenomen. Als gevolg van de weergave in een veelvoud van € 1.000 kunnen er in de tabel afrondingsverschillen zitten.
18
Programma 1 Leefbaarheid
(bedragen x € 1.000)
LASTEN TV
Omschrijving
1.2 Openbare orde en veiligheid 2.1 Verkeer en vervoer 2.2 Parkeren
Jaarrekening Begroting 2024 Begroting 2024 Jaarrekening Verschil V/N 2023 Primitief Na wijziging 2024 153
240
245
242
-3 V
3.768
3.386
3.583
4.125
541 N
1
61
6
2
-4 V
2.4 Economische havens en waterwegen
267
253
274
188
-85 V
5.3 Cultuurpresentatie, cultuurproductie en cultuurparticipatie
31
42
54
52
-2 V
5.5 Cultureel erfgoed
69
49
55
53
-2 V
2.107
2.447
2.735
2.547
-189 V
6.396
6.478
6.952
7.209
257 N
5.7 Openbaar groen en (openlucht) recreatie Programma 1 Leefbaarheid BATEN TV
Omschrijving
1.2 Openbare orde en veiligheid 2.1 Verkeer en vervoer
Jaarrekening Begroting 2024 Begroting 2024 Jaarrekening Verschil V/N 2023 Primitief Na wijziging 2024 3
0
0
0
0
981
295
437
952
-515 V
-
2.2 Parkeren
0
5
5
0
5 N
2.4 Economische havens en waterwegen
19
18
20
28
-8 V
5.3 Cultuurpresentatie, cultuurproductie en cultuurparticipatie
0
0
0
0
0
-
5.5 Cultureel erfgoed
7
0
7
7
0
-
5.7 Openbaar groen en (openlucht) recreatie
15
14
14
15
-1 V
1.025
332
483
1.002
-519 V
Programma 1 Leefbaarheid Totaal van bestemming TV
Omschrijving
Jaarrekening Begroting 2024 Begroting 2024 Jaarrekening Verschil V/N 2023 Primitief Na wijziging 2024
0.10 Mutaties reserves Lasten
5
5
2.825
2.820
-5 V
0.10 Mutaties reserves Baten
113
452
452
269
183 N
-108
-447
2.373
2.551
178 N
Programma 1 Leefbaarheid - Bestemming Totaal resultaat Omschrijving
Jaarrekening Begroting 2024 Begroting 2024 Jaarrekening Verschil V/N 2023 Primitief Na wijziging 2024
Totaal Lasten
6.396
6.478
6.952
7.209
257 N
Totaal Baten
1.025
332
483
1.002
-519 V
Totaal Reserves
-108
-447
2.373
2.551
178 N
Saldo Programma 1 Leefbaarheid
5.263
5.699
8.842
8.758
-84 V
19
Programma 2 Opgave Duurzaamheid 2.1 Programmaplan Omschrijving (toelichting) 2.3 Aanpak De transitie naar een toekomstbestendige en duurzame gemeente kenmerkt zich door onzekerheden en is per definitie niet te vangen in een blauwdruk of vastomlijnd stappenplan. Geertruidenberg is, net als andere gemeenten, volop aan het leren en experimenteren hoe zij haar duurzame doelen gaat realiseren. We gaan zo doelmatig mogelijk aan de slag, maar we weten ook dat een transitie niet lineair verloopt. Dit programma geeft aan wat er nodig is om dat iteratieve proces van een transitie aan te gaan, met de kennis van vandaag. Het houdt rekening met ontwikkelingen, onzekerheden en afhankelijkheden van andere partijen. Het gaat uit van de lokale sterktes van Geertruidenberg en focust op wat wij nu kunnen en moeten doen om de transitie naar een duurzame gemeente te versnellen. We richten ons op de maatregelen en activiteiten die de meeste impact hebben. En kijken wat we op korte termijn kunnen doen om de transitie naar een duurzame gemeente op lange termijn zo gemakkelijk mogelijk te laten verlopen. 2.3.1 Programmalijnen 1. Energietransitie De energietransitie bestaat op hoofdlijnen uit twee onderdelen: de omschakeling van fossiele brandstoffen naar duurzame energiebronnen en het verminderen van onze energiebehoefte.
Deze twee onderdelen zijn allebei een grote uitdaging, maar hangen wel nauw met elkaar samen. We behandelen ze daarom onder één programmalijn, maar werken wel aparte doelen en projecten uit. Naar een toekomstbestendig energiesysteem De omschakeling van fossiele brandstoffen naar duurzame energiebronnen bestaat uit een aantal stappen: - Het duurzaam opwekken van energie, bijvoorbeeld met zonnepanelen; - Het aanpassen van de huidige energie infrastructuur naar een toekomstbestendige infrastructuur, waaronder de uitfasering van aardgas; - Het opslaan van energie om de ongelijktijdigheid van vraag en aanbod te kunnen regelen. Afgelopen jaren hebben we in Geertruidenberg al hard gewerkt om dit mogelijk te maken. Er liggen steeds meer zonnepanelen op onze daken en op het water, daarnaast hebben we in de regio nieuwe plannen gemaakt voor de energietransitie in de RES 1.0. Komend jaar werken we toe naar de RES 2.0 waarin we alle ontwikkelingen op gebied van elektriciteit en warmte meenemen. In de uitvoering van de energietransitie lopen we tegen een aantal complexe knelpunten aan. Het belangrijkste probleem is netcongestie in de regio. De opgave om energieneutraal te worden is daardoor een stuk moeilijker geworden. Dat betekent dat we niet alleen met ambitie, maar ook met realisme moeten kijken naar de energietransitie. Grootschalige duurzame energie opwek is op dit moment moeilijk.
Geertruidenberg zet daarom in op het mogelijk maken van de elektriciteitsinfrastructuur, die door het Amerknooppunt van landelijk belang is. Daarnaast kan de gemeente het ondanks de beperkingen op het elektriciteitsnet, al wel in beleid schetsen onder welke voorwaarden grootschalige opwek en opslag mogelijk is. Zo spelen we in op de situatie waarbij de knelpunten op het elektriciteitsnet opgelost zijn. Kortom: komende jaren bouwen we hard aan het energiesysteem van de toekomst en maken we de weg vrij om onze duurzame energie opwek vanaf 2027 enorm op te schalen. 20
Energie besparen in de gebouwde omgeving De meest duurzame energie is energie die je niet gebruikt. Daarom zetten we fors in op energiebesparing. Het grootste deel van deze besparing realiseren we door het isoleren van woningen en bedrijfsgebouwen. Op het gebied van warmte is de doelstelling duidelijk: uiterlijk in 2050 worden alle gebouwen in de gemeente duurzaam verwarmd zonder fossiel gas. Een ambitieuze opgave, want het merendeel van de gebouwen gebruikt op dit moment nog aardgas voor ruimteverwarming, warm water, koken, of voor bedrijfsprocessen. Als regisseur van de warmtetransitie jaagt de gemeente de komende jaren verdere stappen aan naar een toekomstbestendige gebouwvoorraad. Dat betekent isoleren en besparen, zowel gemeente breed als gebiedsgericht via buurtuitvoeringsplannen, en de overstap naar aardgasvrije warmtealternatieven faciliteren. Uitgangspunt daarbij is dat maatregelen die worden genomen en het alternatief voor aardgas technisch en financieel haalbaar is voor alle inwoners en ondernemers. Voor de slechter geïsoleerde woningen zetten we een lokale isolatiesubsidie op, zodat we een flinke slag kunnen maken. Ook gaan we door met het verduurzamen van ons eigen gemeentelijk vastgoed, zodat wij als gemeente het goede voorbeeld geven.
In de besparingsopgave trekken we samen op met onze realisatiepartners om plannen en ambities goed op elkaar af te stemmen en geen kans voor verduurzaming onbenut te laten.
De wijkuitvoeringsplannen zijn een verdieping op de Transitievisie Warmte. Dit houdt in dat buurt voor buurt, in de periode tot 2050, van het gas af gaat d.m.v. deze plannen. Voor iedere buurt moet een wijkuitvoeringsplan geschreven worden en daarmee is in 2023 een start gemaakt. Momenteel liggen de wijkuitvoeringsplannen stil, doordat landelijke netcongestie en de ontwikkelingen rondom het Amernet de voortgang belemmeren. Lokale stimulatie energiebesparing vind plaats via vrijwillige energiecoaches, energieloketten, duurzaamheidsleningen en doelgroepspecifieke isolatiesubsidie en praktische hulp vanuit energiefixers.
2. Duurzame Mobiliteit Om te komen tot een fossielvrije gemeente moeten we ook werken aan andere manier van vervoer. Duurzame mobiliteit kan grofweg opgeknipt worden in twee delen: deel- & openbaar vervoer en infrastructuur. Onder deel- en openbaar vervoer valt alles van de bus tot deelfietsen en –auto’s. En onder infrastructuur valt alles van fietspaden tot oplaadinfrastructuur. De meest duurzame mobiliteit is geen mobiliteit, of in ieder geval die vorm waarvoor je geen motorvoertuig nodig hebt. Daarom zetten we ten eerste in op verplaatsingen met de personenauto verminderen, door fietsen, openbaar vervoer en wandelen aantrekkelijker te maken. We inventariseren de knelpunten, pakken deze aan en verbeteren onze fietsinfrastructuur waar mogelijk. Dit alles komt terug in het gemeentelijke mobiliteitsplan. Daarnaast stimuleren we openbaar vervoer en deelvervoer, het liefst zo snel mogelijk fossielvrij. Hierdoor worden
21
verplaatsingen efficiënter, omdat we meer mensen met minder voertuigen van A naar B kunnen brengen. De autoverplaatsingen die vervolgens nog nodig zijn, maken we zo duurzaam mogelijk door duurzaam rijden te faciliteren en stimuleren. Afgelopen jaren hebben we in Nederland een enorme groei aan elektrische auto’s gezien. Ook in Geertruidenberg verwachten we een verdere toename van het aandeel elektrisch rijders. Dit willen wij stimuleren en zeker niet afremmen door een beperkt aanbod laadpalen in de publieke ruimte. We bewegen mee met de vraag naar reguliere laadpalen; we plaatsen bij aanvragen van bewoners en hanteren daarin de ladder van laden. Als we zien dat het aanbod achter blijft bij de vraag plaatsen we ook proactief, dus zonder bewonersaanvraag, extra laadpunten. Bovendien stimuleren we aankomende jaren ondernemers in onze gemeente om over te stappen op duurzame mobiliteit – bijvoorbeeld door hun eigen wagenpark te verduurzamen. We geven het goede voorbeeld en pakken in de komende jaren ook ons eigen wagenpark aan.
Het aantal openbare laadpalen in de openbare ruimte is gegroeid tot 94 laadpalen met 188 laadpunten. Tevens is samen met de provincie een nieuwe laadpaalconcessie verleend voor de verdere uitbreiding van openbare laadpalen. Daarnaast zijn knelpunten in de wandelroutes en fietsroutes aangepakt. Zo is er een voetgangersoversteekplaats gerealiseerd in de Oude Stadsweg en hebben we met onze inwoners een ontwerp gemaakt voor de loop- en fietsroute over de Markt in Geertruidenberg.
3. Circulaire Economie We verbruiken momenteel veel meer grondstoffen dan onze planeet beschikbaar heeft, daarnaast blijft de behoefte naar grondstoffen groeien. De huidige onbalans in grondstoffenverbruik is niet oneindig vol te houden. Daarom werkt Nederland toe naar een volledig circulaire economie in 2050, met als tussendoel 50% minder verbruik van primaire grondstoffen in 2030. In een circulaire economie worden materialen en producten die nu nog als afval worden gezien, hergebruikt. Zo hebben we minder of geen nieuwe grondstoffen nodig. De nationale doelen en maatregelen zijn vastgelegd in het Nationale Programma Circulaire Economie. De opgave om van een lineaire naar een circulaire economie te komen, is een enorme uitdaging. We gaan naar een economisch systeem van gesloten kringlopen, waarin grondstoffen, onderdelen en producten hun waarde zo min mogelijk verliezen. Dit doen we door in bestaande productieprocessen efficiënter gebruik te maken van grondstoffen, en als nieuwe grondstoffen nodig zijn, deze zoveel mogelijk duurzaam en hernieuwbaar te produceren. Bovendien is het belangrijk productiemethodes te ontwikkelen op basis van circulair ontwerp. Deze efficiënte en duurzame inzet van grondstoffen is noodzakelijk om de klimaatdoelen te halen. In Geertruidenberg passen we ons afvalbeleid aan: we gaan meer en efficiënter afval scheiden.
Dat maakt het hergebruik en opwaarderen van ‘afval’ makkelijker. We gebruiken nieuwe normeringen, ontwikkelen een financiële prikkel, maar zetten ook zachte instrumenten in als
22
bewustwordingscampagnes. Daarnaast zetten we circulariteit centraal in ons inkoopbeleid en stimuleren we ondernemers in onze gemeenten gebruik te maken van elkaars afvalstromen.
Invoering financiële prikkel Er is besloten een financiële prikkel in te voeren op restafval per 1 januari 2025. Het jaar 2024 heeft dan ook in het teken gestaan van de voorbereidingen op de invoering van deze financiële prikkel. Dit nieuwe beleid is erop gericht om meer gescheiden afval in te zamelen en de kosten voor onze inwoners beheersbaar te houden. Communicatiecampagnes Ter voorbereiding op de invoering van de financiële prikkel zijn bewustwordingscampagnes uitgevoerd. Ook zijn er voorbereidingen getroffen voor de invoering van een nieuw burgerportaal voor afval en circulariteit.
4. Klimaatbestendigheid Naast bijdragen aan het beperken van klimaatverandering is er ook een noodzaak ontstaan om ons voor te bereiden op het nu al veranderende klimaat. We zien hier steeds meer praktijkvoorbeelden van in Nederland. Van snikhete zomers, tot overstromingen in Limburg. Vanuit het Nationaal Deltaprogramma en de Nationale Adaptatiestrategie komt Nederland in beweging om onze leefomgeving aan te passen aan veranderende weers- en landschapsomstandigheden. De grote uitdaging hierbij is dat de voordelen van klimaatadaptieve maatregelen niet altijd tot direct meetbare of monetair aantrekkelijke resultaten leiden. Dus hoewel de noodzaak voor klimaatadaptatie steeds groter wordt en de maatregelen vaak de leefomgeving verfraaien, is het altijd de vraag hoeveel maatregelen ‘genoeg’ zijn. De klimaatscenario’s van het KNMI leveren hierin elke ca. 10 jaar nieuwe inzichten over de mate van hevige regenval, stormen, hitte, droogte en kans op overstroming waar Nederland mee te maken krijgt. Om deze veranderende en meer extreme weersomstandigheden het hoofd te bieden, vergroenen we komende jaren onze gemeente. Meer groen zorgt voor verkoeling bij hitte en betere afwatering bij zware regen. We zorgen ook voor voldoende waterberging, dat weer helpt bij droogte. Bovendien zorgt meer groen ook voor een fijne ervaring van de publieke ruimte.
Daarbij is het wel belangrijk dat we onze ‘menselijke’ kijk op groen bijstellen. In plaats van alleen te kijken naar de esthetische waarde van groen (een mooi gemaaid grasveld, leuke bloemen), moet de functie van het groen centraal staan. Natuurlijke processen moeten weer leidend worden. Dat betekent bijvoorbeeld dat we geen planten meer aanplanten op esthetische waarde, maar dat we inheemse, streekeigen planten aanbrengen om het ecosysteem te herstellen. Ook bij het beheer van het groen wordt de functie van het groen centraal gesteld. We maken vergroening leidend in onze ruimtelijke inrichting en stellen een Duurzame Inrichting Openbare Ruimte (DIOR) op. Duurzame inrichting van onze gemeente biedt ook kansen om biodiversiteit in Geertruidenberg te herstellen. We maken dit expliciet in een soortenmanagement plan. Dit plan omvat een aanpak voor de gebouwgebonden soorten, maar ook een plan voor biodiversiteitsherstel. Het ecosysteem denken wordt daarin leidend. Tot we een DIOR hebben, pakken we geplande werkzaamheden aan als kans en kijken we waar we deze nu al kunnen verduurzamen.
23
Naast het opstellen van het DIOR, is ook het Omgevingsprogramma Groen vastgesteld in 2024. Hierin staat beschreven welke ambities we hebben op het gebied van vergroening. Op basis van de vier thema's 'versterken en verbinden van groen', 'biodiversiteit', 'klimaat', en 'gezondheid' zijn beleidsregels opgesteld waarmee we onze groenambities geconcretiseerd hebben.
2.2 Ontwikkelingen In onderstaande tabel staan de begrote mutaties en de werkelijkheid t.o.v. voorgaande begrotingen/de kadernota. Voor detailinformatie verwijzen we naar het jaarrekening gedeelte.
Pr.
Begroting V/N mutatie 2024
Werkelijk V/N mutatie 2024
Ontwikkelen energiesysteem van de toekomst
80.000
N
53.000
N
1.2
Opstellen en uitvoeren Wijkuitvoeringsplannen Warmtetransitie
30.000
N
24.000
N
P2
1.3
Permanente informatie- en bewustwordingscampagne
18.500
N
11.000
N
P2
1.4
Herijking duurzaamheidsprogramma
0
-
0
-
P2
2.1
Faciliteren deelmobiliteit*
0
-
7.000
N
P2
2.2
Investeren (fiets)oplaad infrastructuur
15.000
N
9.000
N
P2
3.1
Stimuleren circulariteit
15.000
N
26.000
N
P2
4.1
Opstellen DIOR**
0
-
60.000
N
P2
4.2
Herstel biodiversiteit en ecosysteem inclusief instandhouding
75.000
N
87.000
N
P2
Totaal
233.500
N
277.000
N
Programmalijn
Omschrijving Programmalijn
P2
1.1
P2
*€ 20.000 wordt gedekt uit de Vrije algemene reserve in 2024 en 2025 ** € 50.000 wordt gedekt uit de Vrije algemene reserve in 2024
Toelichting op de tabel ontwikkelingen 1.1 Ontwikkelen energiesysteem van de toekomst Eén van de belangrijkste pijlers van de energietransitie is het energiesysteem, oftewel alle elektriciteits- en warmtevoorzieningen. Geertruidenberg is en blijft een belangrijk knooppunt van beide voorzieningen. Op dit moment is er schaarste op het elektriciteitsnet. Om deze voorziening op korte termijn weer toegankelijk te maken en te houden voor de toekomst, zetten we sterk in een toekomstbestendig systeem. Onder andere TenneT en Enexis ondernemen veel initiatieven die in onze gemeente landen: om dit goed te kunnen begeleiden en inwoners op een goede manier te kunnen blijven voorzien van informatie, maken we €30.000,- per jaar vrij. In 2024 zetten we ons
24
samen met partners in om alle projecten ook ruimtelijk goed te laten landen, hier maken we eenmalig €50.000,- voor vrij. In 2024 hebben we een onderzoek naar de leefbaarheid laten uitvoeren en daaropvolgend een leefbaarheidsvisie en plan voor de kern Geertruidenberg laten opstellen. Daarnaast hebben we een consortium ingehuurd om onderzoek te doen en advies te geven rondom de energie infrastructuur in de regio samen met Moerdijk en Drimmelen.
1.2 Opzetten en uitvoeren Wijkuitvoeringsplannen Warmtetransitie De warmtetransitie stopt niet in 2024. Daarom begroten we vanaf 2024 jaarlijks €30.000,- voor het opstellen en uitvoeren van warmteplannen. Daarmee helpen we buurtgericht inwoners stap voor stap met het aardgasvrij maken van hun woning. De wijkuitvoeringsplannen zijn een verdieping op de Transitievisie Warmte. Dit houdt in dat we buurt voor buurt in de periode tot 2050 van het gas af gaan d.m.v. deze plannen. Voor iedere buurt moet een wijkuitvoeringsplan geschreven worden en daarmee is in 2023 een start gemaakt. Momenteel staan de wijkuitvoeringsplannen ‘on hold’ omdat de landelijke netcongestie en de ontwikkelingen rondom het Amernet van invloed zijn op deze plannen.