Bijlage 3 Stresstest Geertruidenberg

Doordat bij de landbouw de meest dure teelten een donkere kleur hebben gekregen, zijn de gebieden met een hogere schade gemakkelijk te herkennen. Met uitdroging van de bodem gaat het specifiek om het bovenste deel van de bodem, vlak onder het oppervlak. Daar bevinden zich de wortels van planten en halen planten hun vocht vandaan om te leven. Dit deel van de bodem wordt daarom ook wel de wortelzone genoemd. De snelheid en diepte waarmee de wortelzone uitdroogt hangt af van verschillende processen in de bodem en van de bodemsamenstelling. In het Nationaal Hydrologisch Instrumentarium, dat via de landelijke klimaateffectenatlas beschikbaar is, zijn voor het hele land complexe modelberekeningen uitgevoerd om dit in beeld te brengen. Deze gegevens zijn in de klimaatatlas gebruikt.

28 182536 RAP20190325

25-3-19

Het buitengebied: landbouw en natuur Toename van vochttekort in de bovenste bodemlaag

Legenda Glastuinbouw Boom- en sierteelt Fruitteelt Land- tuin- en overige landbouw Natuur

0

2.5

5 km

Klimaatatlas werkeenheid 4

Kaart 6a-1/2 Waterketen: overstroming Op regionale schaal is de belangrijkste bedreiging voor de waterketen het uitvallen van hoofdrioleringsgemalen die het rioolwater van een gemeente (of een aanzienlijk deel van een gemeente) afvoeren naar een rioolwaterzuiveringsinstallatie (rwzi). Daardoor komt de afvoer van rioolwater in gevaar of ontstaan er in het buitengebied door overstort van rioolwater grote milieuproblemen met gezondheidsrisico’s voor mens en dier. Ook de uitval van een rwzi door overstroming kan dergelijke grote gevolgen hebben, soms voor meerdere gemeenten tegelijkertijd. In tegenstelling tot een ‘normale’ storing kan dergelijke uitval dagen zo niet langer aanhouden. De gebruikte gegevens zijn afkomstig van de waterschappen. Overstromingen die een risico vormen kennen twee verschillende oorzaken. De eerste oorzaak is een dijkdoorbraak langs de hoofdrivieren –primaire waterkeringen- of langs de regionale rivieren –regionale waterkeringen- (kaart 6a-1). Het gebied dat bij een dijkdoorbraak onder water kan lopen, is op kaart aangegeven. De tweede oorzaak is dat waterlopen bij hevige buien buiten hun oevers kunnen treden en ontstaat er wateroverlast (kaart 6a-2). De gebieden die bij de hoogste norm onder kunnen lopen staan op kaart. De kaart laat deze gebieden zien bij het toekomstige klimaat, dus niet in de huidige situatie.

Deze gegevens komen van de periodieke toetsing op wateroverlast van de waterschappen. De gebruikte gegevens zijn verkregen uit: ▪ Waterdieptes: klimaateffectatlas (1a-1) ▪ Overstromingscontouren regionale wateren waterschap Brabantse Delta (1a-2) ▪ Gegevens waterketen: waterschappen / klimaateffectatlas 2017.

29 182536 RAP20190325

25-3-19

Klimaatatlas werkeenheid 4

Kaart 6a-3/4 Waterketen: wateroverlast Op regionale schaal is de belangrijkste bedreiging voor de waterketen het uitvallen van hoofdrioleringsgemalen die het rioolwater van een gemeente (of een aanzienlijk deel van een gemeente) afvoeren naar een rioolwaterzuiveringsinstallatie (rwzi). Daardoor komt de afvoer van rioolwater in gevaar of ontstaan er in het buitengebied door overstort van rioolwater grote milieuproblemen met gezondheidsrisico’s voor mens en dier. Ook de uitval van een rwzi door overstroming kan dergelijke grote gevolgen hebben, soms voor meerdere gemeenten tegelijkertijd. In tegenstelling tot een ‘normale’ storing kan dergelijke uitval dagen zo niet langer aanhouden. De gebruikte gegevens zijn afkomstig van de waterschappen. De gebruikte gegevens zijn verkregen uit: ▪ Waterdieptes: - Tygron berekeningen 60 mm in 1 uur - Tygron berekeningen 160 mm in 2 uur ▪ Gegevens waterketen: waterschappen / klimaateffectatlas 2017. ▪ De inundatie van de hoofdwegen is berekend aan de hand van de waterdiepte en de locatie van de A- en N-wegen.

30 182536 RAP20190325

25-3-19

Waterketen Overstromingsdiepte bij 160 millimeter neerslag

Legenda RWZI's Rioolgemalen Rioolwatertransportleiding Waterdiepte (in meter): 0 0.1 0.2 0.3 0.4

0

2.5

5 km

Klimaatatlas werkeenheid 4

Kaart 6b Waterketen: waterschaarste Droogte en waterschaarste vormen op zichzelf geen risico voor rioolwaterzuiveringsinstallaties (rwzi’s) of rioolgemalen. Het is wel zo dat als er in een periode van droogte en waterschaarste de milieubelasting van een rwzi groter is dan normaal. Zeker op plaatsen waar het water wat de rwzi loost op dat moment de enige toevoer van ‘vers’ water is en er veel minder verdunning plaatsvindt dan normaal. Rioolgemalen lozen niets en zijn niet gevoelig voor waterschaarste en zijn daarom niet relevant en dus niet weergegeven op kaart. Voor de droogtegebieden is gebruik gemaakt van gegevens van de waterschappen. Gebieden waar geen water aangevoerd kan worden als er te weinig is, zijn minimaal aangeduid als ‘gevoelig voor watertekort’. Er zijn ook gebieden waar nu al regelmatig watertekort is en waar nu al regelmatig een onttrekkingsverbod voor oppervlaktewater moet worden afgekondigd door het waterschap. Dat zal in de toekomst alleen maar vaker voor gaan komen. Daarom zijn die gebieden op kaart als ‘zeer gevoelig voor watertekort’ aangemerkt. Ten opzichte van de kaart uit 2017 zijn de rijksmonumenten toegevoegd. Droogte kan leiden tot schade aan monumenten bijvoorbeeld door verzakkingen of extra wortelgroei.

31 182536 RAP20190325

25-3-19

Klimaatatlas werkeenheid 4

Kaart 7 Risico op bos- en natuurbranden Een grote bos- of natuurbrand kan nu al grote gevolgen hebben voor de regio. In de buurt van bossen en natuurgebieden liggen nutsvoorzieningen, verblijven mensen die tot de kwetsbare groepen horen, staan ziekenhuizen en liggen belangrijke wegen en spoorwegen. Sommige lopen direct gevaar door brand. Anderen ondervinden hinder door rookontwikkeling en de veiligheidsmaatregelen bij brand. Een grote bos- of natuurbrand kan dus grote impact hebben, zelfs op regionale schaal. West-Brabant is nu al gevoelig voor bosbranden. De regionale brandweer heeft daar actuele informatie over die betrokken is in de analyse. Door de toenemende droogteperioden, neemt het risico op brand alleen maar toe en dus ook het risico op de maatschappelijke gevolgen ervan. Op de kaart is ten eerste aangegeven voor welke gebieden een substantiële toename van het huidig risico verwacht mag worden ten opzichte van nu. Het is dus niet zo, dat bossen en natuurgebieden die niet op de kaart staan geen risico lopen, integendeel. Ten tweede is op de kaart aangegeven welke mogelijke blusvoorzieningen er in de omgeving mogelijk gebruikt kunnen worden. Dat zijn open water of beregeningsputten. De gegevens daarover komen uit het beheerregister van de waterschappen.

Natuurlijk zijn er ook nog andere opties zoals brandblusputten, maar daar zijn geen goede gegevens van beschikbaar omdat dit nooit centraal is bijgehouden. Ten derde is op de kaart aangegeven welke kwetsbaarheden in de omgeving van bossen en natuurgebieden door een brand getroffen kunnen worden. Dat zijn nutsvoorzieningen, risicovolle bedrijven met milieugevaarlijke stoffen, kwetsbare groepen mensen, objecten van hulpdiensten (waaronder ook vliegvelden voor hulpvluchten), en hoofdinfrastructuur (snelwegen, provinciale wegen en spoorwegen). Deze gegevens komen uit diverse landelijke databronnen zoals Basisregistratie Topografie (BRT), de nationale Risicokaart en de Imergis geodataset. Omdat er alleen in de gemeente Oosterhout een extra risico is van branden is in deze rapportage hier geen kaart voor opgenomen.

32 182536 RAP20190325

25-3-19