Bijlage 1A - Ontwerptafel-Werkspoor1-Technischeverdieping-2A

milieucontouren, zonering, geluid gericht op het realiseren van solitaire projecten) leidt weliswaar tot de belangrijke doelstelling om bedrijvigheid op HiM te elektrificeren maar levert slechts een beperkte bijdrage aan de nationale ambities (suboptimaal effect van nationale investeringen) en vraagt bovendien alsnog om leefbaarheidsinvesteringen. Aandachtspunten: • Sinds de jaren ‘60 heeft de regio Moerdijk altijd nationale belangen gediend, met de meeste groei voortgekomen uit eerdere investeringen. • Investeringen in energie-infrastructuur werken als hefboom voor verdere economische groei en infrastructuurontwikkeling. • Een nieuwe energie-infrastructuur, zoals een 380 kV-station, is de katalysator van het cascade-effect van ruimtebeslag en economische activiteiten. • De aantrekkingskracht van energie-infrastructuur ligt in de schaarste ervan, waardoor nieuwe bedrijven zich hier willen vestigen. • Meer energie-infra trekt bedrijven aan, wat nieuwe uitdagingen creëert rond geluid en milieu. • Elke nieuwe infrastructuurinvestering leidt tot extra ruimtebeslag en bijkomende investeringen.

Ad 3. Voorbij de compensatieplanologie: fundamentele, structurele oplossingen, blik buiten de gebaande paden De huidige benadering van economische en ruimtelijke ontwikkeling binnen de sectoren energie, industrie en infrastructuur is gefocust op het opvullen van gaten of tekortkomingen binnen de huidige structuur, in plaats van het ontwikkelen van duurzame en structurele oplossingen. Deze benadering is ontoereikend. Om verder te komen, moeten we erkennen dat groei in elke sector nieuwe eisen stelt en randvoorwaarden creëert. Dit vereist een strategische visie die verder kijkt dan de huidige grenzen en een aanpak die buiten het bestaande systeem durft te denken. Bevindingen • De huidige compensatieplanologie is onvoldoende om de groei en leefbaarheid in balans te houden. • Structurele oplossingen moeten de wisselwerking tussen economische groei, infrastructuur en leefbaarheid integreren. • Deze integratie is essentieel om te voorkomen dat de uitdagingen enkel worden doorgeschoven naar andere aspecten van de leefomgeving. Aandachtspunten • De groei binnen deze sectoren zet druk op de leefbaarheid en vraagt om structurele oplossingen. • De schoenlepelbenadering levert slechts

29

• •

• •

beperkte groei op en vereist nog steeds leefbaarheidsinvesteringen. Vooruitdenken betekent een structurele aanpak in plaats van ad-hoc oplossingen. Uitbreidingen buiten de hekken vragen om grootschalige investeringen en leefbaarheidscompensatie. Realisatie van het 380 kV-station dwingt rijk, provincie en gemeente tot gezamenlijke keuzes. Er zijn fundamentele beslissingen nodig over de ruimteclaims die verder reiken dan enkel compensatie. Er is noodzaak aan een duidelijke kwalitatieve koers voor de bewoners van de Powerport regio Moerdijk die de leefbaarheid en brede welvaart in het gebied vergroot.

Ad 4. Rijk-regio herziening voor integraal toekomstperspectief 4A. Kritische keuzes in profielbepaling Een helder en breed gedragen integraal toekomstperspectief voor de Powerport regio Moerdijk ontbreekt vooralsnog, wat effectieve samenwerking bemoeilijkt. Een gezamenlijke visie die verder gaat dan lokale belangen is noodzakelijk. De regio moet fundamentele keuzes maken over haar toekomstige profiel. Het vereist strategische beslissingen over hoe de regio zijn eigen economische groei wil vormgeven, rekening houdend met beperkingen van ruimte en

infrastructuur en de eigen en gezamenlijke brede welvaartsuitdagingen. Bevindingen • Een duurzame toekomststrategie vereist een duidelijke profilering van de regio, waarbij keuzes gemaakt worden over de rol in de nationale energietransitie. • Het accommoderen van circulaire economie moet deel uitmaken van het toekomstbeeld van de regio. Aandachtspunten • Het profiel van de Powerport regio Moerdijk moet worden afgestemd op zowel de energietransitie als de bredere behoefte aan circulaire economie met meeweging van de brede welvaartsuitdagingen van gemeenten en in de context van regio WestBrabant en de provincie Noord-Brabant. • Havenstrategie 2050 (Provincie, gemeente en Havenbedrijf) en het gebiedsprofiel Powerport regio Moerdijk (beide nog op te stellen) moeten antwoord geven op vragen zoals de ambitie voor elektrificatie van huidige bedrijven, en de bijdrage aan de nationale ambities energietransitie en grondstoffentransitie. • De regio moet beslissen welke projecten prioritair zijn voor zowel lokale als nationale belangen.

4B. Rijk-regio samenwerking Een integraal toekomstperspectief vereist nauwe samenwerking tussen rijk en regio waarbij naast de rol in de nationale energietransitie en het accommoderen van circulaire economie ook de brede welvaartsuitdagingen in het gebied van de Powerport regio Moerdijk moeten meegenomen worden in het vinden van integrale oplossingen. Hierbij moet aandacht zijn voor betrokkenheid van de rijksoverheid bij andere domeinen dan alleen economie, energie en infrastructuur. Ten behoeve van de regionale brede welvaart moet niet langer het uitgangspunt zijn om alle vragen te faciliteren maar vanuit een toekomstvast profiel van het gebied te kiezen voor activiteiten (bedrijven, voorzieningen, infrastructuur) die bijdragen aan wat past bij dit gebied. Een duidelijk profiel en identiteit van Powerport regio Moerdijk is de basis voor die selectiviteit. Bevindingen: • In de Powerport regio Moerdijk is een grondige herziening van de samenwerking tussen rijk, provincie en regio nodig om een duurzaam toekomstperspectief te ontwikkelen. • Er is behoefte aan een integrale aanpak die economische groei, infrastructuur en leefbaarheid op elkaar afstemt.

30

Aandachtspunten • Samenwerking tussen rijk, provincie en regio is essentieel om doelen en middelen op elkaar af te stemmen. • Systemische veranderingen zijn nodig om de groei en uitdagingen in de regio effectief aan te pakken. • Brede welvaartsuitdagingen vereisen integrale oplossingen met betrokkenheid van de rijksoverheid ook op andere terreinen dan economie, energie-infrastructuur en ontsluiting, zoals onderwijs, zorg en welzijn.

31

De Powerport regio Moerdijk ligt grotendeels in

Klundert

overstromingsrisicovol gebied • Voor zowel het HiM als het Amergebied zullen maatregelen genomen moeten worden om overstromingsrisico’s te vorokomen.

Zevenbergen Zevenbergschen Hoek

Zelfversterkende economische cyclus leidt tot ruimteschaarste spiraal • Groei knoopwaarde zorgt voor groei ruimtevraag • Nabijgelegen vestingstadjes, dorpen en natuur zetten groeiruimte op slot)

32

Uit: Programma Energiehoofdstructuur (maart 2024)

33

Er vanuitgaande dat ...

... Is de conclusie: Het past niet!

•

•

• •

Alle projecten die input zijn geweest voor deze studie

De beoogde projecten om de nationale en provinciale ambities

daadwerkelijk in Powerport regio Moerdijk moeten landen;

(Nota Ruimte, PEH, Ruimtelijk Voorstel) voor energietransitie

Dat diezelfde projecten, zoals is geconstateerd, zich slecht lenen

en grondstoftransitie passen met geen mogelijkheid binnen de

voor ruimte intensivering;

bestaande grenzen van het HiM en Amergebied.

Industrie, natuur en verstedelijkt landschap elkaar dermate dicht genaderd zijn dat stikstof-, milieu- en geluidsruimte vol zijn.

Er zijn structurele oplossingen nodig. Het huidige compensatiedenken volstaat niet om groei en leefbaarheid in balans te houden

Ruimtelijk voorstel Brabant: “De hub voor energie en circulaire economie in Zuid-Nederland.”

34

Ontwerptafel Powerport regio Moerdijk

6. Conclusie en advies voor het vervolg Powerport regio Moerdijk is vanwege zijn strategische ligging (tussen de havens van Rotterdam, Antwerpen en Zeeland), mogelijkheden (hoge milieucategorieën 5/6, die in Nederland schaars is) en uitgebreide transportnetwerken (weg, zeehaven, spoor, buis, energie) een sleutelzone voor Brabant en Nederland. Het havengebied functioneert als essentiële schakel in de economische en logistieke structuur, cruciaal voor zowel regionale als nationale ontwikkeling. Met name HiM biedt ruimte voor zware industrie (cat. 5 en 6) dat gebruik maakt van de multimodale ontsluiting, de energie-infrastructuur en het energieaanbod. Het Amergebied is met de RWE centrale en het 380kV hoogspanningsstations een belangrijke schakel in het nationale (elektriciteit) en regionale (elektriciteit en warmte) energienetwerk. Investeringen in energie-infrastructuur, zoals een 380 kV-station, leiden tot een zelfversterkende economische cyclus, waardoor de regio aantrekkelijker wordt voor nieuwe bedrijven. Dit resulteert in extra ruimtebeslag en een toenemende druk op de leefbaarheid. De bestaande contouren van het industriële gebied zijn niet voldoende om aan deze vraag te voldoen, waardoor keuzes moeten worden gemaakt over ruimteclaims. Structurele oplossingen en een integrale visie zijn noodzakelijk om de regio toekomstbestendig te maken.

Deze visie moet een balans vinden tussen economische groei, infrastructuurontwikkeling en leefbaarheid. Het

vraagt om nauwe samenwerking tussen rijk en regio om brede welvaartsuitdagingen effectief aan te pakken. Er van uitgaande dat: • alle projecten die input zijn geweest voor deze studie daadwerkelijk in Powerport regio Moerdijk moeten landen; • en dat diezelfde projecten, zoals is geconstateerd, zich slecht lenen voor intensief ruimtegebruik (bij type activiteiten zijn combineren van functies, stapelen van activiteiten vanuit veiligheid en techniek nauwelijks mogelijk) kan de volgende conclusie worden getrokken: Het past niet. De beoogde projecten om de nationale en provinciale ambities (Nota Ruimte, PEH, Ruimtelijk Voorstel) voor energietransitie en grondstoftransitie passen met geen mogelijkheid binnen de bestaande grenzen van het HiM en Amergebied. Er is een integrale visie nodig Op de bestaande voet doorgaan leidt tot suboptimaal vastlopen solitaire projecten. Omdat de energietransitie het resultaat is van een samenhangend pakket aan maatregelen en projecten moet er gestuurd worden op systeem ipv project. Dat vereist een samenhangende gebiedsgerichte aanpak waarin die systeemuitwerking plaats kan vinden in de context van een leefbare

omgeving. Dat vraagt een fundementeel en principaal standpunt uitgewerkt in een gebiedsgerichte aanpak over de verhouding tussen industrie en leefomgeving. Zonder een gedeelde gebiedsgerichte aanpak is er een groot risico dat deelopgaven slechts suboptimale resultaten bereiken. Dat is een gedeelde verantwoordelijkheid Samenhang en balans tussen grootschalige industrieontwikkeling en structurele leefbaarheidsinterventies, gedragen door een gezamenlijk commitment van rijk, provincie en gemeenten, is een voorwaarde voor een kansrijke uitwerking van de nationale ambities. Daar hoort een gedeelde verantwoordelijkheid, samenwerking en aanpak van rijk, provincie en gemeenten bij om ruimte te zoeken buiten de bestaande begrenzingen van het HIM en Amergebied (fase 2b van de technische verdieping, start juni). En daarom luidt het advies: Advies 1. Om te starten met de technische verkenning buiten de hekken en daarbij te richten op drie schaalniveaus: A. Nationaal: wat is het ruimteaanbod op de andere zeehavenclusters? Is er ruimte om projecten elders te realiseren? (Ministerie EZK start een onderzoek naar de ruimtebehoefte op de zeehavenclusters.

35

De Ontwerptafel Powerport regio Moerdijk moet betrokken worden bij dat onderzoek). Daarnaast is het raadzaam om op nationale schaal te onderzoeken welke strategische grondstoftransities je minimaal wilt faciliteren in belang van het bredere economische systeem in Nederland. En wat doe je dan waar? B. Regio West-Brabant: kunnen projecten verdeeld worden over een grotere regio? Dat kan via twee invalshoeken: 1. economische versterking van andere clusters in West-Brabant West en/of Stedelijke regio Breda Tilburg, en 2. kunnen onderdelen van de energieopgave middels de RES West Brabant worden gerealiseerd buiten Powerport regio Moerdijk? C. Binnen Powerport regio Moerdijk: een verkenning naar beschikbare of beschikbaar te maken ruimte binnen het Powerport gebied buiten de hekken, dat wil zeggen buiten bestaande fysieke mogelijkheden en voor handen zijnde milieugebruiks- en geluidsruimte op het Haven- en industrieterrein Moerdijk (HiM) en in het Amergebied. Deze studie moet inzicht geven in ruimteclaims, de impact op de leefomgeving, brede welvaart en noodzakelijke beleidsmaatregelen voor de verdere ontwikkeling van de Powerport-regio Moerdijk. Dit helpt bij het formuleren van een duidelijke strategische richting voor de regio, met het 380 kVstation als katalysator voor verdere duurzame groei.

Advies 2. Om parallel aan de technische verkenning buiten de hekken de samenwerking in aanloop naar de gebiedsgerichte uitwerking incl. participatie te formaliseren en uit te werken in een plan van aanpak. Dat betekent dat er duidelijke afspraken tussen rijk, provincie en gemeenten moeten worden gemaakt over rollen en verantwoordelijkheden, het te doorlopen proces en hoe partijen uit de regio (gemeenteraden, stakeholders, bedrijfsleven en burgers) worden betrokken bij de fase nadat de technische verkenning is voltooid. Ervaring leert dat het maken van deze afspraken tijd kost. Projecten lopen door en er is een grote behoefte aan duidelijkheid en betrokkenheid van bovengenoemde betrokkenen. Advies 3. Ontwikkel een investeringsstrategie gericht op een gebiedsgerichte aanpak in plaats van op projectfinanciering. Hierbij vragen 2 zaken aandacht: • 1) zicht krijgen op dekkingsmogelijkheden. • 2) zicht krijgen op een methode om van projectfinanciering tot gebiedsinvesteringen te komen.

36

37

En daarom luidt het advies: • • •

Te starten met de technische verkenning buiten de hekken en daarbij te richten op drie schaalniveaus: (A) nationaal; (B) regio West-Brabant; (C) binnen Powerport regio Moerdijk. Om parallel aan de technische verkenning buiten de hekken de samenwerking in aanloop naar de gebiedsgerichte uitwerking incl. participatie te formaliseren en uit te werken in een plan van aanpak. Ontwikkel een investeringsstrategie gericht op een gebiedsgerichte aanpak in plaats van op projectfinanciering.

38

(1) Nationaal: zeehavenclusters (2) Regionaal: SRBT, WBW

(3) Lokaal: Powerport regio Moerdijk

Technische verkenning “Buiten de hekken” op 3 schaalniveaus 39