Bijlage 1 TAM-omgevingsplan Hoofdstuk 22c De Waailanden te Raamsdonk totaal
Tekst van het document
Na de overstromingen van de 15 e eeuw is de huidige kern van Raamsdonk ontstaan op een dekzandrug . Het perceel K5679 in het noordelijke deel van het plangebied ligt op deze dekzandrug, en lag mogelijk al snel binnen de historische kern en is in ieder geval sinds het begin van de 19e eeuw bebouwd, mogelijk al eerder. Binnen dit deel van het plangebied geldt daarom een hoge archeologische verwachting voor de Nieuwe tijd, in het bijzonder voor sporen en resten van een historisch erf. De overige delen van het plangebied liggen waarschijnlijk op de flank van de dekzandrug naar het beekdal van de Donge. Hier is in de 15 e eeuw overstromingsgronden op het veen afgezet en daarna ontgonnen . Deze terreindelen zijn lang in agrarisch gebruik geweest. Enkel binnen het westelijke deel zijn in 2e helft van de 20 e eeuw enkele stallen en (mest)bakken gebouwd, welke recent gesloopt zijn. Er geldt daarom een middelhoge tot lage archeologische verwachting voor de Nieuwe tijd. Deze archeologische waarden worden vanaf het maaiveld in de overstromingsgronden verwacht. Organische resten en metaal zullen door de natte en zuurstofloze condities over het algemeen goed zijn geconserveerd.27 Resten ouder dan de 15 e eeuw zijn bovendien afgedekt door recentere overstromingsafzettingen en buiten het bereik van moderne landbouwactiviteiten gebleven.
Bodemverstoring Dat een gebied een middelhoge of hoge archeologische verwachting heeft, betekent niet dat eventuele aanwezige archeologische resten behoudenswaardig zijn. De waarde van archeologische vindplaatsen wordt grotendeels bepaald door de mate waarin grondsporen dan wel vondsten in situ bewaard zijn gebleven. Het noordelijke deel plangebied is momenteel bebouwd. Langs de westelijke rand van het plangebied stonden enkele stallen die recent gesloopt zijn. De rest van het plangebied is in agrarisch gebruik. Door ploegen, bouw- en sloop activiteiten kunnen eventueel aanwezige archeologische waarden, die vanaf het maaiveld worden verwacht, mogelijk verloren zijn gegaan. 26 Louwe Kooijmans et al., 2005. 27 Kars & Smit, 2003. 25965.002 versie 1 17 / 23 2.9 Conclusie bureauonderzoek Doel van het bureauonderzoek i s een antwoord te vinden op de vraag wat de gespecificeerde archeologische verwachting voor het plangebied is. Hieruit blijkt dat er binnen het perceel K5679 in het noordelijke d eel van het plangebied een hoge archeologische verwachting geldt voor de perioden (Late) Paleolithicum en Mesolithicum en Nieuwe tijd in de dekzandafzettingen die waarschijnlijk op circa 100 à 130 cm -mv aanwezig zijn. De overige delen van het plangebied waren waarschijnlijk te nat voor menselijke activ iteiten en vanaf het Neolithicum bedekt geraakt onder het veen.
Deze gronden zijn in de Late -Middeleeuwen ontgonnen, maar tijdens verschillende overstromingen in de 15 e eeuw bedekt geraakt onder overstromingsafzettingen. Na de nieuwe ontginningen zijn deze gronden voornamelijk in agrarisch gebruik geweest. Enkel in het westelijke deel van het plangebied zijn er in de tweede helft van de 20 e eeuw enkele stallen en (mest)bakken gebouwd. Deze zijn recent gesloopt. Binnen deze delen van het plangebied geldt een middelhoge tot lage archeologische verwachting voor de perioden (Late) Paleolithicum en Mesolithicum en Nieuwe tijd. Gezien de in dit bureauonderzoek opgestelde archeologische verwachting is binnen het plangebied vervolgonderzoek noodzakelijk om deze te toetsen. Het vervolgonderzoek kan het beste worden uitgevoerd in de vorm van een inventariserend veldonderzoek, verkennende fase, door middel van boringen. Verspreid in het plangebied dienen boringen te worden gezet met als doel om inzicht te krijgen in de toestand van het bodemprofiel. Ook dient gekeken te worden naar de aanwezigheid van mogelijke vegetatie- en/of cultuurlagen, die zichtbaar zijn als bodemverkleuringen. Door middel van het verkennend booronderzoek dient te worden vastgesteld of er binnen het plangebied archeologische resten in situ te verwachten zijn.
3 | INVENTARISEREND VELDONDERZOEK 3.1 | Doelstelling en onderzoeksvragen Het | inventariserend | veldonderzoek | (IVO-overig, | verkennende | fase) | heeft | tot | doel | de | gespecificeerde archeologische verwachting aan te vullen en te toetsen door middel van boringen. Het veldonderzoek heeft tot doel antwoorden te vinden op wat de bodemopbouw is binnen het plangebied. Ook dient te worden vastgesteld wat | de | gevolgen | zijn van | het | in | het | plangebied | aangetroffen | bodemprofiel | voor | de | gespecificeerde archeologische | verwachting. | Het | perceel | K5679 | zal | niet | worden | onderzocht | tijdens | dit | verkennend booronderzoek omdat binnen de huidige ontwikkelingsplannen geen | bodemverstorende ingrepen zullen plaatsvinden. Op basis van de resultaten van dit onderzoek kan daarom geen | conclusie getrokken worden over de bodemopbouw | binnen het perceel K5679. Ook kan de gespecificeerde archeologische verwachting uit het bureauonderzoek voor dit perceel niet worden getoetst. 3.2 | Methoden Het inventariserend veldonderzoek is uitgevoerd in de vorm van een verkennend booronderzoek, | onder certificaat op grond van | de BRL SIKB 4000 | (KNA, versie 4.1, | 19‑02‑2018) | en | Kwaliteitsnorm Nederlandse Archeologie | (KNA, | versie | 4.1, | 19‑02‑2018 | protocol | 4003), | specificatie | VS03.
| Voor | het | inventariserend veldonderzoek is op 27 november 2024 door E. Steijsiger (KNA Prospector) een Plan van aanpak (PvA) opgesteld. Het veldwerk is uitgevoerd op 3 december 2024. De boringen zijn verspreid binnen het plangebied gezet. Bij het zetten van de boringen is rekening gehouden met de aanwezige verhardingen. In totaal zijn er met behulp van een edelmanboor (diameter 10 cm) 14 boringen tot maximaal 2.00 m -mv gezet (zie kaart 17). De boringen zijn lithologisch volgens de Archeologische Standaard Boorbeschrijvingsmethode beschreven.28 De boringen zijn met meetlinten ingemeten (x | - en y-waarden). Van alle boringen is de maaiveldhoogte afgeleid van het Actueel Hoogtebestand Nederland (AHN). Aan de hand van het opgeboorde materiaal is beoordeeld | in hoeverre er sprake is van een gaaf bodemprofiel. Ook | is gekeken naar de aanwezigheid van mogelijke vegetatie | - en/of cultuurlagen, die zichtbaar zijn als bodemverkleuringen. Het opgeboorde materiaal is in het veld door middel van versnijden/verkruimelen geïnspecteerd op het voorkomen van archeologische indic | atoren, zoals fragmenten vuursteen, aardewerk, houtskool, verbrand leem en bot. 28 Bosch, 2005. 25965.002 versie 1 | 18 / 23 3.3 | Resultaten Geologie en bodem De resultaten van de boringen zijn opgenomen in de vorm van boorstaten en worden in bijlage 5 weergegeven.
Uit deze boorprofielen blijkt dat de bodemopbouw binnen het weiland (boringen 4 t/m 8 en 10 t/m 14) anders is dan binnen het voormalige erf waar tot recent de stallen en (mest)bakken stonden (boringen 1, 2, 3 en 9). Deze hoofdlijnen worden hieronder apart beschreven. Hoofdlijnen bodemopbouw Weiland De hoofdlijnen van de bodemopbouw binnen het weiland kunnen als volgt worden weergegeven: Tabel 3.1 | Hoofdlijn bodemopbouw weiland Diepte | Samenstelling | Interpretatie Maaiveld tot 30 à 55 Sterk humeuze, sterk zandige klei met een zwart kleur | Overstromingsafzettingen. cm -mv Tot 70 à 140 cm -mv | Veen met een zwarte tot bruine kleur. | Hollandveen. | Bovenaan | volledig | veraard, onder circa 1 m -mv half veraard. Tot onderkant boor | Zwak tot matig siltig, matig fijn tot matig grof zand met een (licht) Dekzandafzettingen. Bevat binnen boring 12 grijze kleur. | in de top een glieddelaag. De | bodemopbouw | binnen | het | weiland | bestaat | uit | 3 | lithologische | lagen. | Bovenaan | zijn | de overstromingsafzettingen uit de 15e eeuw aanwezig, bestaande uit sterk humeuze, sterk zandige klei. Hierin is een moderne bouwvoor aanwezig. Binnen sommige boringen zijn er fragmenten roodbakkend baksteen aangetroffen. Deze zijn hier waarschijnlijk tijdens bemesting in de overstromingsafzettingen terecht gekomen.
Vanaf circa 30 à 55 | tot 70 à 140 cm -mv bestaat de bodemopbouw uit Hollandveen. | De bovenkant van deze veenlaag is | volledig veraard aanwezig. Vanaf circa 100 cm | -mv is het veen half veraard aanwezig door de aanwezigheid van grondwater. De onderste lithologische laag bestaat uit zwak tot matig siltig, matig fijn tot matig grof dekzand. In boring 12 is in de top van deze dekzandafzettingen een glieddelaag ontwikkeld door de uitspoeling van humuszuren uit de bovenliggende | veenlaag. | Verder | zijn | er | binnen | dit | deel | van | het | plangebied | geen | aanwijzingen | voor bodemvorming aangetroffen in het dekzand. 25965.002 versie 1 | 19 / 23 Hoofdlijnen bodemopbouw Erf De hoofdlijnen van de bodemopbouw binnen het erf kunnen als volgt worden weergegeven: Tabel 3.2 | Hoofdlijn bodemopbouw erf Diepte | Samenstelling | Interpretatie Maaiveld tot 50 à 180 | Verstoorde lagen bestaande uit verschillende texturen: | Verstoorde lagen bestaande uit ophogings- cm -mv | - Sterk humeus, zwak tot matig siltig, matig fijn tot matig grof | lagen, | bouwzand | en | verstoorde zand met een zwarte kleur; | overstromingsafzettingen. | Bevat | vaak - Zwak silitig, matig fijn zand met een grijze kleur; | fragmenten baksteen. - Matig humeus, sterk zandige klei met een zwarte kleur; - Zwak siltige klei met een grijze kleur Tot 70 à 90 cm -mv | Veen met een zwarte kleur. | Hollandveen.
| Volledig | veraard. | Alleen aanwezig in boringen 3 en 9. Tot onderkant boor | Zwak tot matig siltig, matig fijn zand met een zwarte, bruine en | Dekzandafzettingen. (licht) grijze kleur. De bovenkant van de bodemopbouw binnen het erf is recentelijk verstoord. Binnen boringen 3 en 9, gezet in het zuidelijke deel van het erf, bestaan deze verstoringen uit vergraven overstromingsafzettingen en reiken tot een diepte van 50 à 60 cm -mv. Daaronder ligt een volledig veraard veenpakket tot circa 70 à 90 cm -mv. Hieronder bestaat de bodemopbouw uit matig siltig, matig fijn dekzand. Binnen deze twee boringen is er een intacte veldpodzolgrond aangetroffen in de top van de dekzandafzettingen, met een A-, B-, BC-, en C-horizonten. Binnen boring 2, gezet in het noordelijke deel van het plangebied, is de bovenste 90 cm verstoord aanwezig. Deze verstoringen bestaan uit vergraven sterk humeus, matig zwak silitg matig fijn zand en bouwzand. Ook zijn er fragmenten baksteen opgenomen in de verstoringen. De verstoringen liggen direct op matig siltig, matig fijn intact dekzand. Binnen deze boring is de een B-horizont van een veldpodzolgrond aangetroffen, de bovenkant van de oorspronkelijke bodemopbouw is opgenomen in de verstoringen. Binnen boring 1 bestaat de bodemopbouw tot 180 cm -mv uit vergraven sterk humeus, matig zwak silitg matig fijn zand.
Hieronder liggen dekzandafzettingen, een mogelijke aanwezige veldpodzolgrond is waarschijnlijk geheel opgenomen in de verstoringen. Dekzandreliëf Binnen het erf ligt de top van de intacte dekzandafzettingen op ongeveer 0 à -0,2 m NAP, terwijl de top van de dekzandafzettingen binnen het weiland op ongeveer -0,7 à -1,3 m NAP ligt. Hieruit blijkt dat er onder het erf is dus een dekzandrug aanwezig. Hier lag, voor de ontwikkeling van het veen, het grondwater laag genoeg dat er een veldpodzolgrond kon ontwikkelen, waarvan nog restanten zijn aangetroffen in het bodemonderzoek. Het gebrek aan bodemvorming in de top van de dekzandafzettingen binnen het weiland, laat zien dat dit gebied, voor de ontwikkeling van het veen, al zeer nat was. 25965.002 versie 1 | 20 / 23 25965.002 versie 1 21 / 23 Archeologische indicatoren In geen van de boringen zijn archeologische indicatoren waargenomen. Het gaat hier echter om een verkennend booronderzoek, dat zich richt op de bodemopbouw en mogelijke bodemverstoringen die de archeologische trefkans kunnen beïnvloeden en niet zo zeer op het onderzoeken op de aanwezigheid van archeologische vondsten en/of sporen.
25965.002 versie 1 22 / 23 4 CONCLUSIE EN ADVIES Het bureauonderzoek toonde aan dat er binnen het perceel K5679 in het noordelijke de el van het plangebied een hoge archeologische verwachting geldt voor de perioden (Late) Paleolithicum en Mesolithicum en Nieuwe tijd. De overige delen van het plangebied waren mogelijk te nat voor menselijke activiteiten en vanaf het Neolithicum bedekt geraakt onder het veen. Deze gronden zijn in de Late Middeleeuwen ontgonnen, maar tijdens verschillende overstromingen in de 15 e eeuw bedekt geraakt onder overstromingsafzetti ngen. Na de nieuwe ontginningen zijn deze gronden voornamelijk in agrarisch gebruik geweest. Enkel in het westelijke deel van het plangebied zijn er in de tweede helft van de 20 e eeuw enkele stallen en (mest)bakken gebouwd. Deze zijn recent gesloopt. Binnen deze lager gelegen delen van het plangebied geldt een middelhoge tot lage archeologische verwachting voor de perioden (Late) Paleolithicum en Mesolithicum en Nieuwe tijd. Uit het verkennend booronderzoek is gebleken dat de bodemopbouw binnen het weiland in het oostelijke deel van het plangebied inderdaad bestaat uit overstromingsgronden , op veen , op dekzand. In de top van deze intacte dekzandafzettingen heeft in het verleden geen bodemvorming plaatsgevonden.
Dit wijst erop dat dit gebied inderdaad lang te nat is geweest voor bodemvormende processen, ook voor de ontwikkeling van het veen. De archeologische verwachting kan hier daarom worden bijgesteld naar laag voor alle perioden. Omdat hier geen archeologische waarden meer worden verwacht, wordt geadviseerd hier geen vervolgonderzoek te laten uitvoeren en dit deel van het plangebied vrij te geven voor de geplande werkzaamheden. Het westelijke deel van het plangebied, waar tot recent enkele stallen en (mest)bakken lagen, is de bovenkant van de bodemopbouw voornamelijk verstoord aanwezig. In het noordelijke gedeelte reiken deze verstoringen tot circa 180 cm -mv, dit diep in de dekzandafzettingen. Mogelijke aanwezige archeologische waarden zijn hier niet meer in situ aanwezig. Daarom kan de archeologische verwachting hier worden bijgesteld naar laag voor alle perioden. In het centrale en zuidelijke deel van het erf reiken de verstoringen tot circa 50 à 60 cm -mv, tot in het veen. Onder het veen zijn de dekzandafzettingen nog intact aanwezige en bevatten (de onderkant van) een intacte veldpodzolgrond. Aangezien de top van de dekzandafzettingen ongeveer een meter hoger ligt dat binnen het weiland, kan geconcludeerd worden dat het erf op een dekzandrug is gelegen.
Dit deel van het plangebied was, voor de ontwikkeling van het veen, droog genoeg dat er een veldpodzolgrond in kon ontwikkelen en waarschijnlijk ook voor menselijk gebruik. Daarom geldt binnen dit deel van het plangebied nog een hoge archeologische verwachting voor de perioden (Late) Paleolithicum en Mesolithicum. Aangezien de bovenkant van de bodemopbouw verstoord aanwezig is en geldt er een lage archeologische verwachting voor de Nieuwe tijd. Daarom is er binnen dit deel van het plangebied een vervolgonderzoek noodzakelijk om deze archeologische verwachting te toetsen. Het vervolgonderzoek kan het beste worden uitgevoerd in de vorm van een karterend en waarderend proefsleuvenonderzoek. Bij een proefsleuvenonderzoek dienen verspreid over het plangebied sleuven gegraven te worden met als doel om eventuele archeologische waarden te karteren en waarderen. Voor dit onderzoek dient een door de bevoegde overheid goedgekeurd Programma van Eisen te zijn opgesteld waarin is vastgelegd waaraan het onderzoek moet voldoen. 25965.002 versie 1 23 / 23 Er is geen verkennend booronderzoek uitgevoerd binnen het perceel K5679. De gespecificeerde archeologische verwachting uit het bureauonderzoek is hier niet getoetst en blijft daarom gelden .
Binnen de huidige ontwikkelingsplannen gaan hier geen bodemverstorende werkzaamheden plaatsvinden en worden de mogelijke aanwezige archeologische waarden niet bedreigt. Mochten er in de toekomst wel bodemverstorende werkzaamheden plaatsvinden, zal er eerst een verkennend booronderzoek uitgevoerd moeten worden om de gespecificeerde archeologische verwachting uit het bureauonderzoek te toetsen. Bovenstaand advies is van Econsultancy. Er is, op grond van de gebruikte onderzoeksmethode, geprobeerd een zo gefundeerd mogelijk advies te geven. Over de aan- of afwezigheid van archeologische sporen of resten in het plangebied kan nooit volledig uitsluitsel worden gegeven. Aan dit advies kunnen geen rechten worden ontleend. De resultaten van dit onderzoek zullen eerst moeten worden beoordeeld door de bevoegde overheid (gemeente Geertruidenberg), die vervolgens het advies over neemt of niet. Als het plangebied nu of in de toekomst door de gemeente Geertruidenberg wordt vrijgegeven voor bodemroerende werkzaamheden, dan blijft er, volgens artikel 5.10 van de Erfgoedwet uit juli 2016 , een meldingsplicht bestaan. Eventuele archeologische resten die bij werkzaamheden worden aangetroffen moeten worden gemeld bij het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap , c.q. de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed.
Het is verder raadzaam om ook de gemeente Geertruidenberg op de hoogte te stellen. 25965.002 versie 1 1 / 4 LITERATUUR Amersfoort, H. & P.H. Kamphuis, 1990: Mei 1940. De strijd op Nederlands grondgebied. ‘s- Gravenhage. Bakker, H. de & J. Schelling, 1989: Systeem van bodemclassificatie voor Nederland De hogere niveaus. Wageningen. Bosch, J.H.A., 2005: Archeologische Standaard Boorbeschrijvingsmethode, Versie 5.2. Utrecht (TNO-rapport, NITG 05-043-A). Gemeente Geertruidenberg, 2017: Geactualiseerde archeologische verwachtingskaart gemeente Geertruidenberg. Jong, L. de, 1969-1994: Het Koninkrijk der Nederlanden in de Tweede Wereldoorlog. ‘s- Gravenhage. Kars, H. & A. Smit (red.), 2003: Handleiding Fysiek Behoud Archeologisch Erfgoed. Degradatie mechanismen in sporen en materialen. Monitoring van de conditie van het bodemarchief. Amsterdam (Geoarchaeological and Bioarchaeological Studies, 1). Klep C. & B. Schoenmaker, 1995: De Bevrijding Van Nederland 1944-1945 - Oorlog op de flank. Den Haag. Leenders, K.A.H.W., 2013: Turfvaarten, een geactualiseerde verkenning. Den Haag. Locher, W.P. & H. de Bakker, 1990: Bodemkunde van Nederland. Deel 1: Algemene bodemkunde. Malmberg, Den Bosch. Locher, W.P. & H. de Bakker, 1990: Bodemkunde van Nederland. Deel 2: Bodemgeografie. Malmberg, Den Bosch. Louwe Kooijmans,. L.P., P.W. van den Broeke, H. Fokkens & A.
van Gijn (red.), 2005: Nederland in de prehistorie. Uitgeverij Bert Bakker, Amsterdam. Normalisatie-Instituut, Nederlands, 2020: NEN-EN-ISO 14688 -1:2019+NEN 8990:2020 nl : Geotechnisch onderzoek en beproeving - Identificatie en classificatie van grond - Deel 1: Identificatie en beschrijving. Delft. Opmeer, P., 2007: Stedendriehoek. Portret van een eigentijdse regio met een rijk verleden. Walburgpers Zutphen. Stichting voor Bodemkartering, 1972: Bodemkaart van Nederland, schaal 1:50.000, blad 44 Oost, Oosterhout. Tol, A.J., J.W.H.P. Verhagen & M. Verbruggen, 2012: Leidraad inventariserend veldonderzoek. Deel: karterend booronderzoek, versie 2.0. Gouda (SIKB uitgave). 25965.002 versie 1 2 / 4 Vos, P.C., 2015: Origin of the Dutch Coastal Landscape; Long-term landscape evolution of the Netherlands during the Holocene, described and visualized in national, regional and local palaeogeographical map series. Utrecht. Vos, P. & S. de Vries, 2013: 2e generatie palaeogeografische kaarten van Nederland (versie 2.0). Utrecht (Deltares). Vos, P., M. Meulen, H. van Weerts, J. Bazelman, B. Hoogendoorn & M. van der Meulen, 2018: Atlas van Nederland in het Holoceen. Landschap en bewoning vanaf de laatste ijstijd tot nu. Amsterdam: Prometheus. Zwanenburg G.J., 1990: En nooit was het stil - Kroniek van een luchtoorlog. Emmen.
BRONNEN Archeologisch informatiesysteem Archis3, Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE), Amersfoort, december 2024. https://archis.cultureelerfgoed.nl Beeldbank Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; internetsite, december 2024 http://www.beeldbank.cultureelerfgoed.nl Bodemloket, internetsite, december 2024. http://www.bodemloket.nl Brabant.nl; internetsite, december 2024. https://noord- brabant.maps.arcgis.com/apps/webappviewer/index.html?id=1dab0b45b3234fffa8090a4bc8ae06f8 Brabants Historisch Informatiecentrum; internetsite, december 2024. http://www.bhic.nl Cultuurhistorische Waardenkaart van de Provincie Noord-Brabant; internetsite, december 2024. http://www.brabant.nl/kaarten.aspx Data Archiving and Networked Services DANS-Easy; internetsite, december 2024. https://easy.dans.knaw.nl/ui/home Dinoloket; internetsite, december 2024. http://www.dinoloket.nl/ Indicatieve kaart Militair Erfgoed; internetsite, december 2024. http://www.ikme.nl/ Kadaster, Basisregistratie Adressen en Gebouwen (BAG); internetsite, december 2024. https://www.nationaalgeoregister.nl/geonetwork/srv/dut/catalog.search#/metadata/1c0dcc64 | -91aa-4d44- a9e3-54355556f5e7. Kadaster, Basisregistratie Kadaster (BRK); internetsite, december 2024. https://www.nationaalgeoregister.nl/geonetwork/srv/dut/catalog.search#/metadata/ff9315c8 | -f25a-4d01- 9245-5cf058314ebf.
Kadaster, Basisregistratie Topografie (BRT) (2021) ‘TOP25raster’; internetsite, december 2024. https://www.nationaalgeoregister.nl/geonetwork/srv/api/records/44061dee | -c6cf-4a94-8513-7370867ad32e. Kadaster, Landelijke Voorziening Beeldmateriaal (2021); internetsite, december 2024. https://www.nationaalgeoregister.nl/geonetwork/srv/dut/catalog.search#/metadata/c82a783a | -9a58-4761- a809-b4c5d90dcd35. NGR/Wageningen Environmental Research (2018), ‘BRO - | Bodemkaart van Nederland 1:50.000’ internetsite, december 2024. https://nationaalgeoregister.nl/geonetwork/srv/dut/catalog.search;jsessionid=11F26FB095C4D0E1D6AC7C8A 4B52D94D#/metadata/ed960299-a147-4c1a-bc57-41ff83a2264f. NGR/Wageningen Environmental Research (2019) | BRO | - Geomorfologische Kaart van Nederland 1:50:000, internetsite, december 2024. https://nationaalgeoregister.nl/geonetwork/srv/dut/catalog.search#/metadata/459231d0-7379-4f26-a444- 7616e1d888f0. Openbasiskaart.nl, internetsite, december 2024. https://www.openbasiskaart.nl/ Portaal voor ruimtelijke plannen; internetsite, december 2024. http://www.ruimtelijkeplannen.nl/web-roo/roo/ Publieke Dienstverlening Op de Kaart (PDOK); internetsite, december 2024. https://pdokviewer.pdok.nl PDOK/Rijkswaterstaat (2023) ‘Actueel Hoogtebestand Nederland (AHN) WCS’; internetsite, december 2024.
https://service.pdok.nl/rws/ahn/wcs/v1_0?SERVICE=WCS&request=GetCapabilities SIKB; internetsite, december 2024. https://www.sikb.nl Topotijdreis: 200 jaar topografische kaarten; internetsite, december 2024. 25965.002 versie 1 | 3 / 4 25965.002 versie 1 4 / 4 https://www.topotijdreis.nl Turfdatabank; internetsite, december 2024. http://geoloket.provincieantwerpen.be/HTML5_251_NL/?viewer=extern&LayerTheme=12&extent=371183.10 34793,6619826.820527,643298.9241744,6793491.748791,102100 KAARTEN Kaart 1. Het plangebied op de topografische kaart (1:25.000)
Kaart 2. Het plangebied op de kadastrale kaart
Kaart 3. Het plangebied op een luchtfoto uit 2023
Kaart 4. Het plangebied op de gemeentelijke beleidskaart
Kaart 5. Het plangebied op de Geomorfologische kaart 1: 50.000 van Nederland
Kaart 6. Het plangebied op paleogeografische kaarten
Kaart 7. Het plangebied op het actueel hoogtebestand (AHN4)
Kaart 8. Het plangebied op de bodemkaart
Kaart 9. Archeologische waarden en onderzoeken rondom het plangebied
Kaart 10. Het plangebied op de kadastrale minuutkaart uit 1811-1832
Kaart 11. Het plangebied op de militaire topografische kaart uit 1870
Kaart 12. Het plangebied op de militaire topografische kaart uit 1900
Kaart 13. Het plangebied op de militaire topografische kaart uit 1940
Kaart 14. Het plangebied op de topografische kaart uit 1962
Kaart 15. Het plangebied op de topografische kaart uit 1970
Kaart 16. Het plangebied op de topografische kaart uit 1990
Kaart 17. Boorpuntenkaart
Kaart 18. Resultaten van het booronderzoek
BIJLAGEN Bijlage 1. Overzicht geologische en archeologische tijdvakken (koud) Pleniglaciaal Kreftenheye Formatie (warme periode) van Peelo Ouderdom in jaren Chronostratigrafie MIS Lithostratigrafie 11.755 12.745 13.675 14.025 15.700 29.000 50.000 75.000 115.000 130.000 370.000 410.000 475.000 850.000 2.600.000 Formaties: Naaldwijk Holoceen 1 (marien), Nieuwkoop (veen), Echteld (fluviatiel) Late Dryas (koud) Weichselien (warm) Formatie van Boxtel Formatie van Beegden Laat- (Laat- Glaciaal) 2 Formatie van Allerød Vroege Dryas Bølling (warm) Midden- Weichselien (Pleniglaciaal) Laat- Pleniglaciaal 3 Midden- Vroeg- Pleniglaciaal 4 Vroeg- W eichselien (Vroeg- Glaciaal) 5a 5b 5c 5d Eemien (warme periode) 5e Eem Saalien (ijstijd) 6 Formatie van Drente Formatie van Urk Holsteinien Elsterien (ijstijd) Formatie Cromerien (warme periode) Formatie van Sterksel Pre-Cromerien perioden 1500 450 0 12 800 2650 815 2000 3755 5000 4900 5300 7020 8000 hazelaar, eik, iep, 8240 9000 8800 10.150 11.755 12.745 10.800 13.675 11.800 14.025 12.000 15.700 35.000 toendra Chronostratigrafie voor Noordwest-Europa volgens Zagwijn (1974), Vandenberghe (1985) en De Mulder et al. (2003). Lithostratigrafie volgens De Mulder et al. (2003). Mariene isotoop stadium (MIS) volgens Bassinot et al. (1994). Atmosferische data volgens Stuiver et al. (1998).
Zuurstofisotoop calibratie (OxCal) versie 3.9 Bronk Ramsey (2003), toegepast op het Laat-Weichselien en het Holoceen. Archeologische periode-indeling en ouderdom volgens de Rijksdienst voor het Oudheidkundig Bodemonderzoek (ROB). Vegetatie bewerkt volgens Berendsen (2000). Pollenzones volgens P. Vos & P. Kiden (2005). Cal. jaren v/n Chr. 14C jaren Chronostratigrafie Pollen zones Vegetatie Archeologische 1950 0 Nieuwe tijd eik en hazelaar Vb2 Loofbos Subatlanticum overheersen Middeleeuwen koeler Vb1 haagbeuk Romeinse tijd vochtiger veel cultuurplanten Va rogge, boekweit, IJzertijd korenbloem Bronstijd Subboreaal koeler droger IVb Loofbos eik en hazelaar overheersen beuk>1% invloed landbouw (granen) IVa Neolithicum Mesolithicum Atlanticum warm vochtig III Loofbos eik, els en hazelaar overheersen in zuiden speelt linde een grote rol Boreaal warmer II den overheerst linde, es Preboreaal warmer I eerst berk en later den overheersend Laat-Paleolithicum Late Dryas LW III parklandschap Laat- Weichselien (Laat- Glaciaal) Allerød LW II dennen- en berkenbossen Vroege Dryas LW I open parklandschap 13.000 Bølling open vegetatie met kruiden en berkenbomen Midden- Weichselien (Pleniglaciaal) perioden met een poolwoestijn en perioden met een 75.000 115.000 130.000 300.000 Midden-Paleolithicum Vroeg- Weichselien (Vroeg- Glaciaal) perioden met bos en perioden met een subarctisch open landschap
Eemien (warme periode) loofbos Saalien (ijstijd) Vroeg-Paleolithicum Bijlage 2. | Onderzoeksmeldingen Booronderzoek | Zaaknummer: | Uitvoerder: | Datum: 2214883100 | Oranjewoud BV | 11-09-2008 Binnen het noordwestelijke deel van het plangebied Raamsdonk, gemeente Geertruidenberg X:121.218 / Y:411.380 Op basis van het uitgevoerde bureauonderzoek bleek het niet mogelijk de archeologische verwachting aan te scherpen anders dan een brede periode. Op basis van historische gegevens kunnen in ieder geval archeologische resten uit de Late Middeleeuwen en de Nieuwe tijd verwacht worden. Op basis van het booronderzoek bleken een aantal van de deelgebieden een afdekkend | kleidek | te | hebben | met | mogelijke | veenlagen. Er | waren echter | geen | aanwijzingen voor | eventueel archeologische interessante dan wel relevante bodemlagen. De overige plangebieden waren op een mogelijke dekzandkop gelegen waarbij er geen sprake meer was van een intact bodemprofiel anders dan AC-profielen. Geen vondsten aangetroffen of gemeld in ARCHIS Booronderzoek | Zaaknummer: | Uitvoerder: | Datum: 4616493100 | Aeres Milieu | 26-06-2018 160 meter ten noorden van het plangebied Raamsdonk, gemeente Geertruidenberg X:121.646 / Y:411.147 Op basis van het kaartbeeld van het AHN wordt duidelijk dat het plangebied vermoedelijk ligt op de flank van een dekzandrug.
Mits de bodem niet is verstoord als gevolg van overstromingen of het afgraven van veen en het in gebruik nemen als moestuin, kunnen in de top van het dekzandlandschap (het maaiveld in die periode) archeologische resten worden aangetroffen uit de periode | Laat | Paleolithicum tot en met het | Neolithicum. Gezien het feit dat binnen het plangebied mogelijk veen aanwezig is, bestaat de kans dat door veenafgraving de top van het dekzand is verstoord. Dit lijkt op basis van de bodemkaart en het AHN kaartbeeld echter niet het geval. Er is echter geen sprake van een gradiëntsituatie, omdat open water niet in de directe omgeving voorhanden is. De waterloop Donge ligt op circa 1 km ten zuiden van het onderzoeksgebied. Ook zijn geen vondsten bekend uit de periode Laat Paleolithicum of het Mesolithicum op korte afstand van het plangebied. Op basis hiervan geldt voor het plangebied een lage verwachting voor de periode Laat Paleolithicum tot en met het Mesolithicum. De bewoning in de regio van Raamsdonk concentreerde zich vermoedelijk vanaf het Mesolithicum en in ieder geval vanaf het Neolithicum, toen het gebied gevoelig werd voor overstromingen, voornamelijk op de hoger gelegen dekzandruggen die niet bedekt waren door veen, of op de oeverwallen langs de Maas. Het plangebied ligt lager (op de flank) en is mogelijk wel door veen bedekt.
Er zijn diverse overstromingen bekend in het gebied rond Raamsdonk (Sint- Elizabethsvloeden), deze hebben mogelijk eventuele archeologische resten verspoeld. Als deze overstromingen echter geen sterke verspoelende werking hebben uitgeoefend op het plangebied, is vanuit landschappelijk oogpunt de kans aanwezig dat er archeologische resten uit deze periode aanwezig zijn. Uit deze periode zijn geen of amper vondsten of waarnemingen bekend in de omgeving. Op basis hiervan geldt voor het plangebied een middelhoge verwachting voor deze periode. Het plangebied omvat diverse percelen die oorspronkelijk deel hebben uitgemaakt van een stroken perceleringssysteem. Het plangebied ligt direct ten noorden van een tweede rij achterkaden. Dit gebied was reeds in de 13 | e eeuw bewoond en ontgonnen. Hierbij werden nattere en lager gelegen zones als weiland gebuikt, de hogere zones als woongrond met bouwland. Conform het minuutplan waren de percelen als weiland in gebruik vanaf de 19 | e eeuw. Dit ondersteund de lagere ligging op de flank van de dekzandrug. Het plangebied is tevens onbebouwd gebleven. Enkele vondsten en sporen uit de Late Middeleeuwen en Nieuwe tijd zijn bekend uit de directe omgeving van het plangebied. Op basis van deze gegevens geldt voor het plangebied een hoge verwachting voor nederzettings- en bebouwingsresten uit periode Late Middeleeuwen en Nieuwe tijd.
Resten worden verwacht vanaf het maaiveld. Op basis van het uitgevoerde verkennend booronderzoek kan worden gesteld dat de bodemopbouw binnen het plangebied bestaat uit een intacte veldpodzol met een A/E | -, B-, B/C en C- horizont. Hierboven ligt een leempakket dat als overstromingspakket is geïnterpreteerd. Deze laag heeft een beschermende werking op de onderliggende bodem. Geheel bovenop ligt een recent opge | bracht pakket van 20 tot 50 cm dik. Eventueel aanwezige archeologische resten kunnen in situ worden aangetroffen in de A | -horizont of in de daaronder gelegen lagen. Geen vondsten aangetroffen of gemeld in ARCHIS Proefsleuvenonderzoek | Zaaknummer: | Uitvoerder: | Datum: 4658857100 | Transect | 04-01-2019 160 meter ten noorden van het plangebied Raamsdonk, gemeente Geertruidenberg X:121.640 / Y:411.146 Tijdens het archeologisch proefsleuvenonderzoek zijn vijf werkputten aangelegd in de top van de natuurlijke ondergrond. Hierin zijn geen archeologische sporen gevonden, enkel een recent paalspoor en een recente greppel. Daarmee is geconcludeerd dat het plangebied geen behoudenswaardige, archeologische waarden bevat.
Geen vondsten aangetroffen of gemeld in ARCHIS Sporen Begin datering Eind datering 1 paalgat/paalkuil Nieuwe tijd Laat Nieuwe tijd Laat Geen complexen aangetroffen of gemeld in ARCHIS Booronderzoek Zaaknummer: 2190583100 Uitvoerder: Becker en Van de Graaf Datum: 12-03-2008 300 meter ten noorden van het plangebied Molenstraat te Raamsdonk, gemeente Geertruidenberg X:121.909 / Y:411.296 Geen resultaten bekend binnen ARCHIS. Geen vondsten aangetroffen of gemeld in ARCHIS Proefsleuvenonderzoek Zaaknummer: 2220706100 Uitvoerder: Becker en Van de Graaf Datum: 27-10-2008 300 meter ten noorden van het plangebied Molenstraat te Raamsdonk, gemeente Geertruidenberg X:121.909 / Y:411.295 In opdracht heeft archeologisch onderzoeksbureau Becker & Van de Graaf bv van 24 tot en met 27 november 2008 een Inventariserend Veldonderzoek (IVO) d.m.v. proefsleuven uitgevoerd aan de Molenstraat in Raamsdonk gemeente Geertruidenberg. De aanleiding voor dit onderzoek is de bouw van woningen. Hierbij zal de bodem door graafwerkzaamheden worden verstoord tot een diepte van maximaal 2,0 m beneden maaiveld, waardoor er een kans aanwezig is dat eventueel aanwezige archeologische waarden verstoord dan wel vernietigd zullen worden . De leiding van het veldwerk lag in de handen van drs. E. Hoven, senior archeoloog en Ulrich Ocklenburg MA, veldarcheoloog.
Er werden vier proefsleuven van 4 x 50 m onderzocht die regelmatig verdeeld in het plangebied lagen. Alleen in proefsleuf 4 in het oosten van het terrein zijn vijf sporen die uit de 18 e/19e eeuw dateren aangetroffen. De sporen ; twee afvalkuilen, twee paalkuilen en een sloot hangen samen met de boerderij Molenstraat 45. In de andere proefsleuven zijn geen sporen aangetroffen. - Op basis van de resultaten wordt door Becker & Van de Graaf geen vervolgonderzoek geadviseerd. Vondsten Begin datering Eind datering 1 fragment houten/houtkolen houtskool Nieuwe tijd Nieuwe tijd 2 fragmenten bot Nieuwe tijd Nieuwe tijd 3 fragmenten glas Nieuwe tijd Nieuwe tijd 4 fragmenten keramisch steengoed Nieuwe tijd Vroeg Nieuwe tijd Midden 15 fragmenten keramisch roodbakkend geglazuurd aardewerk Nieuwe tijd Vroeg Nieuwe tijd Laat 1 fragment keramisch pijp Nieuwe tijd Midden Nieuwe tijd Midden 2 fragmenten keramisch porselein Nieuwe tijd Midden Nieuwe tijd Midden 3 fragmenten keramisch Faience Nieuwe tijd Midden Nieuwe tijd Midden 5 fragmenten keramisch witbakkend geglazuurd aardewerk Nieuwe tijd Midden Nieuwe tijd Midden 27 fragmenten keramisch roodbakkend geglazuurd: kom Nieuwe tijd Midden Nieuwe tijd Midden 3 fragmenten keramisch tegel Nieuwe tijd Laat Nieuwe tijd Laat Sporen Begin datering Eind datering 2 afvalkuilen Nieuwe tijd Nieuwe tijd 2 greppels/sloten Nieuwe tijd Nieuwe tijd 2
paalgaten/paalkuilen Nieuwe tijd Nieuwe tijd Complexen Begin datering Eind datering 6 Niet opgehoogde, individuele huisplaats Nieuwe tijd Nieuwe tijd 1 Niet opgehoogde, individuele huisplaats Nieuwe tijd Vroeg Nieuwe tijd Midden 1 Niet opgehoogde, individuele huisplaats Nieuwe tijd Vroeg Nieuwe tijd Laat 5 Niet opgehoogde, individuele huisplaats Nieuwe tijd Midden Nieuwe tijd Midden 1 Niet opgehoogde, individuele huisplaats Nieuwe tijd Laat Nieuwe tijd Laat Booronderzoek | Zaaknummer: | Uitvoerder: | Datum: 5125675100 | Transect | 19-10-2021 330 meter ten noordwesten van het plangebied Raamsdonk, gemeente Geertruidenberg X:121.459 / Y:411.216 Tijdens het veldonderzoek is dekzand aangetroffen op een diepte tussen 80 en 140 cm -Mv (0,6 á 1,3 - m -NAP). In vier van de zes boringen is sprake van een intacte podzolbodem. In de overige twee boringen is het dekzand afgetopt tot in de B- en BC-horizont. Er zijn geen indicatoren aangetroffen in het dekzand die wijzen op de aanwezigheid van een vindplaats. Het dekzand is afgedekt met een veenlaag (met uitzondering van boring 6) en een pakket overstromingsklei die is gevormd als gevolg van overstromingen gedurende de Late Middeleeuwen.
Het baksteen, houtskool en fragment aardewerk wat in deze kleilaag is aangetroffen is naar verwachting door verspoeling in het plangebied terecht gekomen en daarom niet te relateren aan de aanwezigheid van archeologisch | e resten in het plangebied. Gezien het ontbreken van archeologische indicatoren kan de archeologische verwachting in het plangebied naar beneden worden bijgesteld. Vondsten | Begin datering | Eind datering 2 fragmenten aardewerken gebruiksvoorwerp | Late Middeleeuwen | Nieuwe tijd 1 fragment dierlijk bot | onbekend | onbekend Booronderzoek | Zaaknummer: | Uitvoerder: | Datum: 4931097100 | Transect | 18-12-2020 400 meter ten noorden van het plangebied Raamsdonk, gemeente Geertruidenberg X:121.886 / Y:411.348 Geen resultaten bekend binnen ARCHIS. Geen vondsten aangetroffen of gemeld in ARCHIS Proefsleuvenonderzoek | Zaaknummer: | Uitvoerder: | Datum: 4958638100 | Transect | 01-03-2021 400 meter ten noorden van het plangebied Raamsdonk, gemeente Geertruidenberg X:121.886 / Y:411.348 In het plangebied zijn drie proefsleuven aangelegd van 10 bij 4 meter (120 m2in totaal). In de werkputten is het vlak aangelegd in de C-horizont van het dekzand. Tijdens het proefsleuvenonderzoek zijn zes archeologische grondsporen aangetroffen. De sporen bevonden zich in de top van het dekzand en bestaan uit greppels en kuilen. Er zijn geen vondsten aangetroffen.
De | greppels lijken perceelsgreppels te betreffen. De sporen dateren uit de Nieuwe tijd. Eén kuil betreft mogelijk een oudere paalkuil. Dit spoor heeft verder geen context en is niet nader te dateren. De sporen kunnen beschouwd worden als vindplaats uit de Nieuwe tijd. De bodemopbouw in het plangebied is grotendeels intact. De sporen zijn goed bewaard gebleven. Geen vondsten aangetroffen of gemeld in ARCHIS Sporen | Begin datering | Eind datering 2 kuilen | Nieuwe tijd | Nieuwe tijd 4 greppels/sloten | Nieuwe tijd | Nieuwe tijd 1 natuurlijk grondspoor | onbekend | onbekend Geen complexen aangetroffen of gemeld in ARCHIS Bureauonderzoek | Zaaknummer: | Uitvoerder: | Datum: 5632581100 | Transect | 20-08-2024 440 meter ten noorden van het plangebied Raamsdonk, gemeente Geertruidenberg X:121.930 / Y:411.418 Geen resultaten bekend binnen ARCHIS. Bijlage 3. Bewoningsgeschiedenis van Nederland Als aanvullende informatie wordt hieronder een algemene ontwikkeling van de bewonings geschiedenis van Nederland weergegeven. Paleolithicum (tot circa 8800 v. Chr.) De vroegste bewoningssporen in Nederland uit deze periode dateren uit de voorlaatste ijstijd, circa 300.000- 130.000 jaar geleden. Waarschijnlijk hebben in de koudste fasen van de ijstijden in Nederland geen mensen geleefd. Daarentegen was bewoning in de warmere perioden wel mogelijk.
De mensen die hier toen leefden trokken als jagers/vissers/verzamelaars rond in kleine groepen en maakten gebruik van tijdelijke kampementen. Veranderingen in het klimaat zorgden voor een veranderende flora en fauna. Tijdens de koude perioden bestond het groot wild onder meer uit rendieren, mammoeten, paarden en steppewisenten. Vooral op paarden en rendieren werd in het Laat -Paleolithicum intensief jacht gemaakt. Tijdens de warmere perioden werd er onder andere op herten, wilde zwijnen en oerossen gejaagd. Mesolithicum (circa 8800-4900 v. Chr.) Rond de overgang van het Pleistoceen naar het Holoceen (circa 9000 v. Chr.) verbeterde het klimaat voor een langdurige periode. De gemiddelde temperatuur steeg, waardoor de variatie in flora en fauna (o.a. bosontwikkeling) toenam. De mens kreeg nu de mogelijkheid om meer gevarieerd te eten: vruchten en andere eetbare gewassen stonden nu vaker op het menu. Doordat de temperatuur steeg, trok het groot wild (met name rendieren) naar het noorden, en maakte plaats voor meer territorium gebonden klein wild, vogels en vissen. Door deze veranderende leefomstandigheden werd de jachttechniek aangepast. De vuursteen bewerkingstechniek hield met deze ontwikkeling gelijke tred. Er werden kleine vuursteenspitsen vervaardigd die als pijl- en harpoenpunt werden gebruikt.
Met de stijging van de temperatuur begon het landijs te smelten en de zeespiegel te stijgen. Het tot dan toe droge Noordzee -Bekken kwam onder water te staan. De groepen jagers/vissers/verzamelaars wisselden nog wel van locatie maar exploiteerden kleinere gebieden. In het voorjaar viste men in de rivieren, tijdens de zomer leefde men voornamelijk langs de kust, waar naast vis en schaaldieren ook zeehonden als voedselbron dienden. In de herfst verzamelde men noten en vruchten, terwijl in de winter op onder meer pelsdieren werd gejaagd. Neolithicum (circa 5300-2000 v. Chr.) Aan het begin van deze periode gingen het jagen, vissen en verzamelen een steeds minder belangrijke rol spelen. Men ging nu zelf cultuurgewassen telen en dieren houden bij het kamp. Uit vondsten valt af te leiden dat het om twee groepen mensen gaat, enerzi jds kolonisten met een vrijwel agrarische levenswijze, anderzijds om de autochtone mesolithische bevolking die een half agrarische levensstijl erop na gaat houden. Deze verandering ging gepaard met enkele technologische en sociale vernieuwingen zoals: het wonen op een vaste plek in een huis, het gebruik van vaatwerk van (gebakken) klei en de introductie van geslepen stenen dissels en bijlen. De bevolking groeide nu gestaag, mede door de productie van overschotten.
Uit het Neolithicum zijn verschillende nu nog zichtbare grafmonumenten bekend, te weten grafkelders, hunebedden en graf heuvels. Bronstijd (circa 2000-800 v. Chr.) Het begin van dit tijdvak valt samen met het eerste gebruik van bronzen voorwerpen zoals bijlen. Vuurstenen werktuigen bleven, zij het minder, in gebruik. Het aardewerk uit deze periode is over het algemeen tamelijk zeldzaam. Vuursteenmateriaal uit de Bronstijd is meestal niet goed te onderscheiden van dat uit andere perioden. Lange tijd bleven bronzen voorwerpen zeer schaars binnen Nederlands grondgebied. Door het van nature ontbreken van de benodigde grondstoffen moest het brons worden geïmporteerd en ont stonden er handelscontacten over langere afstanden. Eén en ander had wel tot gevolg dat er binnen de bevolking grotere verschillen ontstonden door verschillen op basis van bezit. De grafheuveltraditie, die tijdens het Neolithicum haar intrede deed, werd in eerste instantie voortgezet, maar rond 1200 v. Chr. vervangen door begravingen in urnenvelden. Het gaat hier om ingegraven urnen met crematieresten waar overheen kleine heuveltjes werden opgeworpen, omgeven door een greppel. Een Kopertijd voorafgaand aan de Bronstijd wordt in Noordwest - Europa niet onderscheiden, in tegenstelling tot bij voorbeeld het Middellandse Zeegebied. Wel zijn uit het Laat - Neolithicum koperen voorwerpen bekend.
IJzertijd (circa 800-12 v. Chr.) In deze periode werden voor het eerst ijzeren voorwerpen vervaardigd. Voor de productie van werktuigen en wapens werd brons vervangen door ijzer. Er ontstond een inheemse ijzerproductie. Het gebruik van vuursteen voor het vervaardigen van werktuigen duurde nog in beperkte mate voort. Ten opzichte van de Bronstijd traden er in de aardewerktraditie geen radicale veranderingen op. Evenals in het Neolithicum en de Bronstijd woonden de mensen in verspreid liggende hoeven ('Einzelhöfe') of in nederzettingen besta ande uit maar enkele huizen; deze werden in een beperkt gebied nogal eens verplaatst. Op de hogere zandgronden ontstonden uitgebreide omwalde akkercomplexen (raatakkers). Opvallend zijn de verschillen in materiële welstand (bezit van metalen voorwerpen), die mogelijk op sociale ongelijkheid duiden. In de zogenaamde vorstengraven uit Zuid Nederland, met daarin luxe, geïmporteerde bijgaven, zijn vermoedelijk lokale of regionale autoriteiten begraven. De meeste begravingen vonden nog immer plaats in urnenve lden. Tijdens de IJzertijd werd het Friese kustgebied gekoloniseerd en ontstonden de eerste terpen. Romeinse tijd (circa 12 v. Chr. - 450 n. Chr.) Met de komst van de Romeinen eindigt de prehistorie en begint de geschreven geschiedenis.
Aangezien de schriftelijke bronnen slechts een zeer fragmentarisch beeld schetsen, is men toch nog in belangrijke mate aangewezen op de archeologie als informatiebron . Een tijd lang diende het Nederlandse rivierengebied als uitvalsbasis voor veldtochten in het noorden van Germanië. In 47 n. Chr. werd de Rijn definitief als Romeinse rijksgrens ingesteld. Ter controle en verdediging van deze zogenaamde 'limes' werden lan gs de Rijn, tot diep in Duitsland, 'castella' (militaire forten) gebouwd. De inheemse manier van leven handhaafde zich nog lange tijd. Wel werd, vooral na de opstand van de Bataven tegen de Romeinse overheersers in 69 -70 n. Chr. , de Romeinse invloed steeds duidelijker. In veel inheems - Romeinse nederzettingen was bijvoorbeeld, naast het eigen handgevormde aardewerk, Romeins importaardewerk in gebruik, dat op de draaischijf was vervaardigd. Er werden, vooral in Limburg, grootse vil la's (Romeinse herenboerderijen) gebouwd, hetzij nieuw gesticht, hetzij ontwikkeld vanuit een bestaande inheemse nederzetting. De Romeinen legden een voor die tijd al uitgebreide infrastructuur aan, waardoor het gebied steeds beter werd ontsloten. Op verschillende plaatsen ontstonden aanzienlijke nederzettingen, waarvan er enkele met een stedelijk karakter (zoals Nijmegen ). De inheemse bevolking, ten noorden van de Limes, werd niet zo sterk beïnvloed door de Romeinse aanwezigheid.
Er was wel sprake van handelscontacten en het uitwisselen van geschenken. In de tweede helft van de derde eeuw ontstond, onder meer door invallen van Ger maanse stammen, een instabiele situatie die met korte onderbrekingen voortduurde tot in de vijfde eeuw. Uiteindelijk leidde dit in het jaar 406 tot de definitieve ineenstorting van de grensverdediging langs de Rijn. Middeleeuwen (circa 450-1500 n. Chr.) Over de Vroege Middeleeuwen, vooral over het tijdvak 450 -600 n. Chr. , is relatief weinig bekend. Zowel historische bronnen als archeologische overblijfselen zijn schaars. De bevolkingsomvang was ten opzichte van de voorafgaande periode sterk afgenomen. De marktgerichte economie verdween en de mensen vielen terug op zelfvoorziening. De politieke macht was na het wegvallen van de Romeinse staatsorganisatie in handen gekomen van regionale en lokale hoofdlieden. Een gezaghebbende status was nu vooral gebaseerd op militair succes en materiële welstand. Deze instabiele periode wordt ook wel aangeduid als de 'tijd van de volksverhuizingen'. Vanaf de 10 e – 11e eeuw wordt een overheersende positie van de al dan niet adellijke grootgrondbezitters waargenomen. Dit vertaalt zich in nieuwe nederzettingsvormen als mottes, kastelen en versterkte hoeven.
In verband met de aanhoudende bevolkingsgroei, en mede dankzij gunstige klimatologische omstandigheden, werd een begin gemaakt met het ontginnen van woeste gronden als bos, heide en veen. Veel van de huidige dorpen en steden dateren uit deze periode. Door de aanleg van dijken en kaden werden laaggelege n gebieden beschermd tegen wateroverlast. De heersende rivaliteit tussen de vorsten leidde, in combinatie met een zwak centraal gezag, veelvuldig tot lokaal geweld, waarvan de bevolking vaak het slachtoffer werd. Door het aanleggen van burgen, schansen, landweren en wallen trachtte men zich te beveiligen. Nieuwe tijd (1500-heden) De Nieuwe tijd kenmerkt zich door een groot aantal veranderingen vooral op het gebied van mens- en wereldbeeld. Er is sprake van een Europese overzeese expansie wat leidt tot handelscontacten, handelskapitalisme en het begin van een wereldeconomie. Er ontstaat een nieuwe wetenschappelijke belangstelling die resulteert in vele uitvindingen. Deze uitvindingen vormen de motor van de industriële revolutie. Er ontstaat een nationale staat die centraal bestuurd wordt. Als gevolg van deze ontwikkelingen neemt het belang en de omvang van steden toe en neemt de macht van adel af. Het grootste deel van de bevolking is niet meer werkzaam en woonachtig op het platteland maar in de steden.
In verband met de aanhoudende bevolkingsgroei worden aan het eind van de 19 e tot het begin van de 20e eeuw op grote schaal woeste gronden gecultiveerd. Door de industriële revolutie komen steeds meer producten beschikbaar voor steeds meer mensen waardoor de welvaart stijgt. In de Nieuwe tijd vindt er eveneens een hernieuwde oriëntatie o p het erfgoed van de klassieke Oudheid plaats, wat zich tot in het begin van de 20 e eeuw uit in de kunsten. Bijlage 4. AMZ-cyclus Het AMZ-proces Archeologisch onderzoek in Nederland wordt in het algemeen uitgevoerd binnen het kader van de Archeologische Monumentenzorg (AMZ). Het gehele traject van de AMZ omvat een aantal stappen die elkaar kunnen opvolgen, afhankelijk van het resultaat van de voorgaande stappen. Om inhoudelijke, prijs - en planningstechnische redenen kan er soms voor gekozen worden om bepaalde stappen gelijktijdig uit te voeren. Bovendien kan, indien reeds voldoende gegevens bekend zijn, een stap worden overgeslagen. Elke stap eindig t met een rapport met daarin een advies voor de vervolgstappen. Na elke stap wordt er een besluit genomen door de bevoegde overheid, gemeente, provincie of de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, op basis van de resultaten van het archeologisch onderzoek. Indien na een bepaalde stap blijkt dat geen nader vervolgonderzoek nodig is, wordt het archeologisch onderzoek afgesloten.
Ook kan de bevoegde overheid besluiten dat een vindplaats van zo groot belang is, dat deze in situ behouden moet worden. Dan dienen de archeologische resten in de grond beschermd te worden door planaanpassing of planinpassing. Het begint met het bepalen van de onderzoeksplicht. Gemeentelijke, provinciale en landelijke archeologische waardenkaarten geven aan of het plangebied in een gebied ligt met een archeologische verwachting. Indien dit het geval is, dan zal er in het kader v an de planprocedure onderzoek verricht moeten worden om te bepalen of er archeologische waarden binnen het plangebied aanwezig zijn. Hiermee start de zogenaamde AMZ -cyclus (zie schema). De eerste fase: Bureauonderzoek Elk archeologisch onderzoek begint met een bureauonderzoek. Dit heeft tot doel het verwerven van informatie, aan de hand van bestaande bronnen, over bekende of verwachte archeologische waarden, binnen het plangebied om tot een gespecificeerd verwachtingsmo del te komen, op basis waarvan een beslissing genomen kan worden ten aanzien van een eventuele vervolgstap. De tweede fase: Inventariserend VeldOnderzoek (IVO) Het doel van een IVO is het aanvullen en toetsen van het gespecificeerde verwachtingsmodel.
Het IVO moet informatie geven over de aan - of afwezigheid, de aard, het karakter, de omvang, de datering, de gaafheid, de conservering en de inhoudelijke kwaliteit van de archeologische waarden. Inventariserend Veldonderzoek; Booronderzoek en Veldkartering Door een booronderzoek kan er een goede inschatting gemaakt worden van de kans op archeologische waarden (grondsporen en daarmee samenhangende voorwerpen). Bij het booronderzoek is een onderscheid aangebracht in een verkennende, karterende en waarderende fase. De verkennende fase heeft tot doel inzicht te krijgen in de vormeenheden van het landschap, voor zover deze van invloed zijn op de locatiekeuze. Op d eze manier worden kansarme zones uitgesloten en kansrijke zones geselecteerd voor de volgende fasen. T ijdens de karterende fase wordt het onderzoeksgebied systematisch onderzocht op de aanwezigheid van archeologische vondsten of sporen. De waarderende fase sluit aan op de karterende fase. Het waarnemingsnet kan verdicht worden om de horizontale begrenzing, ligging en omvang van archeologische vindplaatsen vast te stellen. Een veldkartering wordt uitgevoerd wanneer vondsten of sporen aan de oppervlakte worden verwacht en zichtbaar zijn op het moment dat het onderzoek uitgevoerd wordt. Dit type onderzoek bestaat uit het systematisch belopen van het maaiveld van het plangebied.
Inventariserend Veldonderzoek; Proefsleuven Als uit vooronderzoek blijkt dat binnen het plangebied archeologische resten aangetroffen kunnen worden kan de bevoegde overheid beslissen tot een proefsleuvenonderzoek. Proefsleuven zijn lange sleuven van minimaal twee tot vijf meter breed die worden aangelegd in de zones waar in de voorgaande onderzoeksfase aanwijzingen voor vindplaatsen zijn aangetroffen. De KNA schrijft voor dat bij een dergelijk onderzoek minimaal 5% van het te verstoren gebied onderzocht dient te worden. Variant archeologische begeleiding Als het vooronderzoek niet voldoende informatie heeft opgeleverd om de archeologische waarde van de archeologische resten te bepalen en indien proefsleuvenonderzoek door praktische redenen niet uitvoerbaar is, kan besloten worden tot proefsleuven variant archeologische begeleiding van de sloop- of graafwerkzaamheden. Dit betekent dat archeologen bij het graafwerk aanwezig zijn om het werk te volgen en eventuele resten te documenteren. Wanneer tijdens de werkzaamheden vondsten (van hoge archeologische waarde ) naar boven komen, die aanleiding geven tot nader onderzoek, kan alsnog besloten worden om tot een opgraving over te gaan.
De derde fase: Opgraven Indien de archeologische resten niet in situ bewaard kunnen blijven, maar wel van belang zijn voor de wetenschap, kan de bevoegde overheid besluiten over te gaan tot een opgraving. Het doel hiervan is volgens de KNA het documenteren van gegevens en het veiligstellen van materiaal van vindplaatsen om daarmee informatie te behouden, die van belang is voor kennisvorming over het verleden. Variant archeologische begeleiding Als het vooronderzoek niet voldoende informatie heeft opgeleverd om de archeologische waarde van de archeologische resten te bepalen, kan besloten worden tot een opgraving variant archeologische begeleiding van de sloop- of graafwerkzaamheden. Dit betekent dat archeologen bij het graafwerk aanwezig zijn om het werk te volgen en eventuele resten te documenteren. Wanneer tijdens de werkzaamheden vondsten (van hoge archeologische waarde ) naar boven komen, die aanleiding geven tot nader onderzoek, kan alsnog be sloten worden om tot een opgraving over te gaan.
Schema van de Archeologische Monumenten Zorg Vergunningaanvraag/ruimtelijke ontwikkeling ▼ Toetsing aan archeologisch beleid (Gemeente, Provincie, Rijk) ▼ Bureauonderzoek* (verzamelen gegevens en opstellen verwachtingsmodel) ▼ Besluit (door de bevoegde overheid op basis van resultaten) ▼ Inventariserend veldonderzoek* ▼ Verkennend veldonderzoek Door middel van: - terreininspectie - booronderzoek** ▼ ▼ ►**** Karterend veldonderzoek Door middel van: - oppervlaktekartering - booronderzoek** - proefsleuven*** ▼***** Besluit (door de bevoegde overheid op basis van resultaten) ▼ Bewezen of hoge kans op de aanwezigheid van archeologie ▼****** Waarderend veldonderzoek door middel van proefsleuven*** (variant begeleiding) ▼ Besluit (door de bevoegde overheid op basis van resultaten) ▼ Opgraven*** Verwijderen van de archeologische resten door archeologen (variant begeleiding) ▼ Beschermen Bescherming van de archeologie door planaanpassing ► ► ► ► Vergunningverlening indien geen onderzoek noodzakelijk wordt geacht. Bij geen of geringe kans op aanwezigheid van archeologie. Einde onderzoek, vrijgeven voor functie (eventueel met bouwkundige voorwaarden ). Ook kan besloten worden over te gaan op het begeleiden van de graafwerkzaamheden door archeologen.*** Bij geen of geringe kans op aanwezigheid van archeologie.
Einde onderzoek, vrijgeven voor functie (eventueel met bouwkundige voorwaarden ). Ook kan besloten worden over te gaan op het begeleiden van de graafwerkzaamheden door archeologen.*** Bij geen of geringe kans op aanwezigheid van archeologie, wel archeologische waarden aanwezig maar geen vervolgonderzoek noodzakelijk op grond van waardering. Einde onderzoek, vrijgeven voor functie (eventueel met bouwkundige voorwaarden). * Combinatie bureauonderzoek en IVO verkennende of karterende fase mogelijk, indien een PvA aanwezig is. ** Voorafgaand aan het booronderzoek dient een PvA worden opgesteld, toetsing door de bevoegde overheid. *** Voorafgaand aan het onderzoek dient een PvE en PvA te worden opgesteld, toetsing door de bevoegde overheid. **** Na een verkennend booronderzoek kan de bevoegde overheid besluiten dat een aanvullend karterend bureauonderzoek moet worden uitgevoerd. ***** Een combinatie van bureauonderzoek en IVO karterende en waarderende fase door middel van proefsleuven is mogelijk, indien een PvA en een goedgekeurd PvE aanwezig is en met instemming van de bevoegde overheid. ****** Een combinatie van bureauonderzoek en IVO karterende en waarderende fase door middel van proefsleuven of een IVO karterende en waarderende fase door middel van proefsleuven is mogelijk, indien een PvA en een goedgekeurd PvE aanwezig is en met instemming van de bevoegde overheid. Bijlage 5.
Boorstaten Legenda (conform NEN 5104) grind Grind, siltig Grind, zwak zandig Grind, matig zandig Grind, sterk zandig Grind, uiterst zandig zand Zand, kleiïg Zand, zwak siltig Zand, matig siltig Zand, sterk siltig Zand, uiterst siltig veen Veen, mineraalarm Veen, zwak kleiïg Veen, sterk kleiïg Veen, zwak zandig Veen, sterk zandig klei Klei, zwak siltig Klei, matig siltig Klei, sterk siltig Klei, uiterst siltig Klei, zwak zandig Klei, matig zandig Klei, sterk zandig leem Leem, zwak zandig Leem, sterk zandig overige toevoegingen zwak humeus matig humeus sterk humeus zwak grindig matig grindig sterk grindig geur geen geur zwakke geur matige geur sterke geur uiterste geur olie geen olie-water reactie zwakke olie-water reactie matige olie-water reactie sterke olie-water reactie uiterste olie-water reactie p.i.d.-waarde >0 >1 >10 >100 >1000 >10000 monsters geroerd monster ongeroerd monster volumering overig bijzonder bestanddeel Gemiddeld hoogste grondwaterstand grondwaterstand Gemiddeld laagste grondwaterstand slib water
bestemmingsplan TAM-omgevingsplan Hoofdstuk 22c De Waailanden te Raamsdonk Bijlage 15 Aanmeldnotitie m.e.r.-beoordeling bestemmingsplan "TAM-omgevingsplan Hoofdstuk 22c De Waailanden te Raamsdonk" (vastgesteld) 847 1 PartnersRO | Aanmeldnotitie m.e.r. -beoordeling De Waailanden te Raamsdonk 1 Inleiding 1.1 Aanleiding De gemeente Geertruidenberg is voornemens medewerking te verlenen aan de woningbouwontwikkeling De Waailanden in Raamsdonk. Het plan voorziet in het herontwikkelen van de gronden behorende bij het agrarisch bedrijf aan de Kerkstraat 35 in Raamsdonk tot woningbouwlocatie. Het initiatief voorziet in 44 woningen in verschillende typologieën en voor verschillende doelgroepen. Ook wordt voorzien in de verplaatsing van een gymzaal naar een locatie binnen het plangebied. Op basis van de geldende bestemmingsplannen die deel uitmaken van het (tijdelijk) Omgevingsplan gemeente Geertruidenberg geldt ter plaatse van het plangebied de bestemming ‘Agrarisch’. De beoogde woningbouwontwikkeling is op grond van het tijdelijk omgevingsplan niet mogelijk. Er dient een TAM-omgevingsplan in procedure te worden gebracht, waarin wordt aangetoond dat het initiatief op verschillende relevante onderdelen haalbaar is en dat er sprake is van een evenwichtige toedeling van functies aan locaties.
1.2 Plangebied Het plangebied bevindt zich aan de zuidzijde van de kern Raamsdonk, nabij het Kerkplein, direct grenzend aan de basisschool De Hoge Waai. Het plangebied grenst verder aan de bestaande woonpercelen aan de Cornelis Oomestraat. 1.3 Milieueffectrapportage De milieueffectrapportage is opgenomen in afdeling 16.4 van de Omgevingswet en hoofdstuk 11 en bijlage V bij het Omgevingsbesluit. Per project dient te worden besloten of er een m.e.r.-plicht geldt, of dat er aanvankelijk slechts een m.e.r.-beoordeling wordt gevraagd. In bijlage V van het Omgevingsbesluit zijn de projecten en de daarvoor vereiste besluiten opgenomen waarvoor een m.e.r.- beoordelingsplicht of een m.e.r.-plicht geldt. In kolom 1 van bijlage V zijn de categorieën van projecten aangeduid, waaronder een ‘stedelijk ontwikkelingsproject met inbegrip van de bouw van winkelcentra en parkeerterreinen’ (J11). Voor deze projectcategorie is er geen m.e.r.-plicht van toepassing, zoals vermeld in artikel 16.43, eerste lid, aanhef en onder a (kolom 2). Bij de aanleg, wijziging of uitbreiding van een ‘stedelijk ontwikkelingsproject’ geldt echter wel een m.e.r.-beoordelingsplicht (kolom 3). Dit houdt in dat de initiatiefnemer van een project mededeling dient te doen bij het bevoegd gezag. Onderhavig document betreft de mededeling.