Bijlage 1 TAM-omgevingsplan Hoofdstuk 22c De Waailanden te Raamsdonk totaal
Tekst van het document
-0.850 | 24.879 | -0.600 | 16.832 | 0.075 -0.950 | 25.096 | -0.600 | 16.830 | 0.056 -1.050 | 25.313 | -0.600 | 16.828 | 0.037 -1.150 | 25.529 | -0.600 | 16.825 | 0.018 -1.200 | 25.637 | -0.600 | 16.823 | 0.008 -1.200 | 25.637 | -0.600 | 16.823 | 0.008 -2.200 | 34.710 | -0.600 | 16.706 | 0.005 -3.100 | 42.699 | -0.600 | 16.424 | 0.003 -4.100 | 51.388 | -0.600 | 15.923 | 0.001 5/16/2025 | Raamsdonk | Page 5 D-Settlement 23.2 Depth | Effective | Hydraulic | Loading | Settlement Stress | head [m] | [kPa] | [m] | [kPa] | [m] -5.000 | 59.099 | -0.600 | 15.363 | 0.000 3.3 Results for Vertical 3 (X = 25.00 m; Z = 0.00 m) Depth | Effective | Hydraulic | Loading | Settlement Stress | head [m] | [kPa] | [m] | [kPa] | [m] -0.150 | 14.251 | -0.150 | 14.250 | 0.160 -0.250 | 16.050 | -0.250 | 14.250 | 0.148 -0.300 | 16.950 | -0.300 | 14.250 | 0.143 -0.325 | 17.400 | -0.325 | 14.250 | 0.141 -0.350 | 17.850 | -0.350 | 14.250 | 0.139 -0.450 | 19.650 | -0.450 | 14.250 | 0.133 -0.500 | 20.455 | -0.500 | 14.156 | 0.130 -0.500 | 20.455 | -0.500 | 14.156 | 0.130 -0.550 | 20.565 | -0.550 | 13.665 | 0.120 -0.600 | 20.674 | -0.600 | 13.175 | 0.110 -0.650 | 20.783 | -0.600 | 13.175 | 0.102 -0.750 | 21.002 | -0.600 | 13.174 | 0.084 -0.850 | 21.220 | -0.600 | 13.174 | 0.066 -0.950 | 21.439 | -0.600 | 13.173 | 0.049 -1.050 | 21.657 | -0.600 | 13.172 | 0.032 -1.150 | 21.874 | -0.600 | 13.170 | 0.015 -1.200
| 21.983 | -0.600 | 13.169 | 0.007 -1.200 | 21.983 | -0.600 | 13.169 | 0.007 -2.200 | 31.110 | -0.600 | 13.106 | 0.004 -3.100 | 39.233 | -0.600 | 12.958 | 0.002 -4.100 | 48.160 | -0.600 | 12.695 | 0.001 -5.000 | 56.137 | -0.600 | 12.401 | 0.000 3.4 Results for Vertical 4 (X = 40.00 m; Z = 0.00 m) Depth | Effective | Hydraulic | Loading | Settlement Stress | head [m] | [kPa] | [m] | [kPa] | [m] -0.150 | 0.001 | -0.150 | 0.000 | 0.033 -0.250 | 1.800 | -0.250 | 0.000 | 0.032 -0.300 | 2.700 | -0.300 | 0.000 | 0.031 -0.325 | 3.150 | -0.325 | 0.000 | 0.031 -0.350 | 3.600 | -0.350 | 0.000 | 0.031 -0.450 | 5.400 | -0.450 | 0.000 | 0.030 -0.500 | 6.300 | -0.500 | 0.000 | 0.029 -0.500 | 6.300 | -0.500 | 0.000 | 0.029 -0.550 | 6.900 | -0.550 | 0.000 | 0.027 -0.600 | 7.265 | -0.600 | -0.235 | 0.025 -0.650 | 7.374 | -0.600 | -0.235 | 0.023 -0.750 | 7.593 | -0.600 | -0.235 | 0.019 -0.850 | 7.812 | -0.600 | -0.235 | 0.014 -0.950 | 8.031 | -0.600 | -0.235 | 0.010 -1.050 | 8.250 | -0.600 | -0.235 | 0.006 -1.150 | 8.469 | -0.600 | -0.235 | 0.002 -1.200 | 8.579 | -0.600 | -0.235 | 0.000 -1.200 | 8.579 | -0.600 | -0.235 | 0.000 -2.200 | 17.772 | -0.600 | -0.232 | 0.000 5/16/2025 | Raamsdonk | Page 6 D-Settlement 23.2 Depth | Effective | Hydraulic | Loading | Settlement Stress | head [m] | [kPa] | [m] | [kPa] | [m] -3.100 | 26.055 | -0.600 | -0.220 | 0.000 -4.100 | 35.273 | -0.600 | -0.192 | 0.000
-5.000 | 43.590 | -0.600 | -0.146 | 0.000 5/16/2025 | Raamsdonk | Page 7 D-Settlement 23.2 4 Settlements 4.1 Settlements Vertical | X co-ordinate | Z co-ordinate | Surface level | Settlement number | [m] | [m] | [m] | [m] 1 | 7.50 | 0.00 | -0.15 | 0.033 2 | 15.00 | 0.00 | -0.15 | 0.179 3 | 25.00 | 0.00 | -0.15 | 0.160 4 | 40.00 | 0.00 | -0.15 | 0.033 4.2 Residual Times Vertical | Time | Settlement | Part of final | Residual number | settlement | settlements [days] | [m] | [%] | [m] 1 | 90 | 0.011 | 32.270 | 0.022 180 | 0.014 | 41.762 | 0.019 270 | 0.016 | 47.469 | 0.017 365 | 0.017 | 51.801 | 0.016 1100 | 0.022 | 67.748 | 0.011 1825 | 0.025 | 75.136 | 0.008 10000 | 0.033 | 100.000 | 0.000 2 | 90 | 0.154 | 85.901 | 0.025 180 | 0.158 | 88.250 | 0.021 270 | 0.160 | 89.523 | 0.019 365 | 0.162 | 90.443 | 0.017 1100 | 0.168 | 93.692 | 0.011 1825 | 0.170 | 95.152 | 0.009 10000 | 0.179 | 100.000 | 0.000 3 | 90 | 0.135 | 84.344 | 0.025 180 | 0.139 | 86.921 | 0.021 270 | 0.141 | 88.329 | 0.019 365 | 0.143 | 89.351 | 0.017 1100 | 0.149 | 92.967 | 0.011 1825 | 0.151 | 94.594 | 0.009 10000 | 0.160 | 100.000 | 0.000 4 | 90 | 0.010 | 31.513 | 0.022 180 | 0.013 | 41.099 | 0.019 270 | 0.015 | 46.867 | 0.017 365 | 0.017 | 51.246 | 0.016 1100 | 0.022 | 67.374 | 0.011 1825 | 0.024 | 74.847 | 0.008 10000 | 0.033 | 100.000 | 0.000 End of Report 5/16/2025 | Raamsdonk | Page 8
bestemmingsplan TAM-omgevingsplan Hoofdstuk 22c De Waailanden te Raamsdonk Bijlage 14 Archeologisch onderzoek bestemmingsplan "TAM-omgevingsplan Hoofdstuk 22c De Waailanden te Raamsdonk" (vastgesteld) 773 RAPPORTAGE archeologisch bureau- en verkennend booronderzoek Cornelis Oomestraat te Raamsdonk, gemeente Geertruidenberg Econsultancy Archeologisch Rapport 1 Versie 1 betreft een rapport waarvan geen beoordeling van de bevoegde overheid is ontvangen, bij versie 2 is het rapport wel beoordeeld door de bevoegde overheid. 2 Vrijgave In onze rapportages wordt niet gewerkt met handtekeningen en/of parafen. Conform protocol en eisen uit het kwaliteitssysteem wordt het rapport aantoonbaar vrijgegeven. Rapportage archeologisch bureau- en verkennend booronderzoek Cornelis Oomestraat te Raamsdonk, gemeente Geertruidenberg Opdrachtgever PartnersRO Ceresstraat 13 4811 CA Breda Rapportnummer 25965.002 Versienummer1 1 Datum 14 januari 2025 Opsteller2 De heer E. Steijsiger, MSc Kwaliteitscontrole De heer drs. A.H. Schutte Econsultancy Archeologisch Rapport KWALITEITSZORG Econsultancy is onder meer gecertificeerd voor protocollen 4001, 4002, 4003 en 4004 van de BRL SIKB 4000. Verder is Econsultancy lid van de Nederlandse Vereniging van Archeologische Opgravingsbedrijven (NVAO). De leden van de NVAO bieden kwalitatief hoogstaand archeologisch onderzoek.
Het lidmaatschap is een waarborg voor kwaliteit en betrouwbaarheid. Oo k is Econsultancy aangesloten bij de Vereniging van Ondernemers in Archeologie (VOiA). De VOiA behartigt de belangen van meer dan 100 bedrijven in alle takken van de archeologie. CERTIFICERING Econsultancy werkt volgens een dynamisch kwaliteits- en milieusysteem, zoals beschreven in het kwaliteits- en milieuhand-boek. Ons kwaliteits - en milieusysteem is gecertificeerd volgens de eisen in de NEN -EN-ISO 9001 en NEN-EN-ISO 14001. Daarnaast staat veilig werken bij Econsultancy voorop en zijn we gecertificeerd voor VCA*. BETROUWBAARHEID Dit onderzoek is op zorgvuldige wijze uitgevoerd, conform de toepasselijke en van kracht zijnde regelgeving. Een booronderzoek wordt in het algemeen uitgevoerd door het steekproefsgewijs onderzoeken van de bodem, waardoor het, op basis van de resultaten van een booronderzoek, onmogelijk is garanties af te geven ten aanzien van de aan - of afwezigheid van archeologische waarden. In dit kader dient ook opgemerkt te worden dat geraadpleegde bronnen niet altijd zonder fouten en volledig zijn. Daar Econsultancy v oor het verkrijgen van historische informatie afhankelijk is van deze bronnen, kan Econsultancy niet instaan voor de juistheid en volledigheid van deze informatie.
Al onze rapportages worden opgesteld conform de ‘Handreiking omgaan met AVG in bodemonderzoeken’ opgesteld door de VKB (29 juni 2022). Hiermee voldoet de rapportage aan de eisen die de wet, NEN en KNA protocollen ons stellen en wordt tevens voldaan aan de AVG. Hierbij wordt opgemerkt dat wetgeving, waaronder wettelijke eisen uit de Erfgoedwet, prevaleert boven de AVG. In het kader van de AVG dient, voorafgaand aan publicatie of bij uitlevering aan derden, bijlagen met kadastrale uittreksels en namen van opdrachtgevers, door de publicerende instantie, verwijderd dan wel zwart gelakt te worden. RECHTEN © Econsultancy bv, Foto’s en tekeningen: Econsultancy bv, tenzij anders vermeld. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen, of enige andere manier, zonder voorafgaan de schriftelijke toestemming van de rechthebbende. Econsultancy aanvaardt geen aansprakelijkheid voor eventuele schade voortvloeiend uit de toepassing van de adviezen of het gebruik van de resultaten van dit onderzoek.
ISSN: 2210-8777 (Analoog rapport) ISSN: 2210-8785 (Digitaal rapport E-depot) INHOUDSOPGAVE ADMINISTRATIEVE GEGEVENS PLANGEBIED SAMENVATTING 1 INLEIDING .................................................................................................................................................. 1 2 BUREAUONDERZOEK ................................................................................................................................. 2 2.1 Doelstelling en onderzoeksvragen ................................................................................................. 2 2.2 Methoden ...................................................................................................................................... 2 2.3 Afbakening en huidige situatie van het plangebied ....................................................................... 3 2.4 Toekomstige situatie ...................................................................................................................... 4 2.5 Aardwetenschappelijke gegevens .................................................................................................. 4 2.6 Archeologische waarden ................................................................................................................
9 2.7 Beschrijving van het historische gebruik ...................................................................................... 11 2.8 Gespecificeerd archeologisch verwachtingsmodel ...................................................................... 15 2.9 Conclusie bureauonderzoek ......................................................................................................... 17 3 INVENTARISEREND VELDONDERZOEK ..................................................................................................... 18 3.1 Doelstelling en onderzoeksvragen ............................................................................................... 18 3.2 Methoden .................................................................................................................................... 18 3.3 Resultaten .................................................................................................................................... 19 4 CONCLUSIE EN ADVIES ............................................................................................................................
22 LITERATUUR BRONNEN KAARTEN BIJLAGEN TABELLEN Tabel 2.1 | Aardwetenschappelijke gegevens plangebied Tabel 2.2 | Grondwatertrappenindeling Tabel 2.3 | Geraadpleegd historisch kaartmateriaal Tabel 2.5 | Gespecificeerde archeologische verwachting Tabel 3.1 | Hoofdlijn bodemopbouw weiland Tabel 3.2 | Hoofdlijn bodemopbouw erf FIGUREN Figuur 2.1 maximale omvang veengebied (roze) en aangelegde turfvaarten (rood). KAARTEN Kaart 1. | Het plangebied op de topografische kaart (1:25.000) Kaart 2. | Het plangebied op de kadastrale kaart Kaart 3. | Het plangebied op een luchtfoto uit 2023 Kaart 4. | Het plangebied op de gemeentelijke beleidskaart Kaart 5. | Het plangebied op de Geomorfologische kaart 1: 50.000 van Nederland Kaart 6. | Het plangebied op paleogeografische kaarten Kaart 7. | Het plangebied op het actueel hoogtebestand (AHN4) Kaart 8. | Het plangebied op de bodemkaart Kaart 9. | Archeologische waarden en onderzoeken rondom het plangebied Kaart 10. | Het plangebied op de kadastrale minuutkaart uit 1811-1832 Kaart 11. | Het plangebied op de militaire topografische kaart uit 1870 Kaart 12. | Het plangebied op de militaire topografische kaart uit 1900 Kaart 13. | Het plangebied op de militaire topografische kaart uit 1940 Kaart 14. | Het plangebied op de topografische kaart uit 1962 Kaart 15. | Het plangebied op de topografische kaart uit 1970 Kaart 16.
| Het plangebied op de topografische kaart uit 1990 Kaart 17. | Boorpuntenkaart Kaart 18. | Resultaten van het booronderzoek BIJLAGEN Bijlage 1. | Overzicht geologische en archeologische tijdvakken Bijlage 2. | Onderzoeksmeldingen Bijlage 3. | Bewoningsgeschiedenis van Nederland Bijlage 4. | AMZ-cyclus Bijlage 5. | Boorstaten ADMINISTRATIEVE GEGEVENS PLANGEBIED Projectcode | 25965.002 Opdrachtgever | PartnersRO Toponiem | Cornelis Oomestraat Plaats | Raamsdonk Gemeente | Geertruidenberg Provincie | Noord-Brabant Kadastrale gegevens | Kadastrale gemeente Raamsdonk, sectie G: percelen 2637 en 3246 en sectie K: percelen 3102, 4799, 4800, 5680 Omvang plangebied | circa 22.000 m2 Kaartblad | 44G (1:25.000) Centrumcoördinaten (X/Y) | 121.772/410.852 Archeoregio NOaA | 14: Zeeuws kleigebied Bevoegde overheid | Gemeente Geertruiden Vrijheidstraat 2 4641 DX Raamsdonksveer T: 14 0162 E:info@geertruidenberg.nl Deskundige namens de bevoegde overheid | Monumentenhuis Brabant Almystraat 14 5601 PA, Oisterwijk T: 085-0410140 E: info@monumentenhuisbrabant.nl Uitvoeringsperiode | November/December 2024 Uitvoerder | Econsultancy, De heer E.
Steijsiger, MSc (KNA Prospector Ma) Onderzoeksmelding ARCHIS3 | 5665727100 Beheer en plaats documentatie | Econsultancy en op termijn het provinciaal depot 25965.002 versie 1 SAMENVATTING Econsultancy heeft in opdracht van PartnersRO in november en december 2024 een archeologisch bureauonderzoek en een inventariserend veldonderzoek (IVO, verkennende fase ) door middel van boringen uitgevoerd. Het plangebied is gelegen aan de Cornelis Oomestraat te Raamsdonk in de gemeente Geertruidenberg. In het plangebied zullen nieuwbouw woningen, een gymzaal en waterberging worden gerealiseerd. De bestaande bebouwing in het kadastrale perceel K5679 blijft bestaan. Voor de ontwikkeling is een omgevingsvergunning nodig. Bij de aanvraag van deze vergunning is gebleken dat voor het plangebied een archeologische onderzoeksplicht geldt. Het archeologisch onderzoek is noodzakelijk om vast te stellen of er archeologische waarden aanwezig kunnen zijn binnen het plangebied en om te bepalen of deze door d e voorgenomen bodemingrepen kunnen worden aangetast. De onderzoeksplicht vloeit voort uit het Verdrag van Malta (1992), de Wet algemene bepalingen omgevingsrecht (Wabo, 2010) en de Erfgoedwet (2016). Doel van het bureauonderzoek is een antwoord te vinden op de vraag wat de gespecificeerde archeologische verwachting voor het plangebied is.
Dit wordt uitgevoerd door middel van het verwerven van informatie, aan de hand van bestaande bronnen, over bekende en verwachte archeologische waarden. Het inventariserend veldonderzoek (IVO-overig, verkennende fase ) heeft tot doel de in het bureauonderzoek opgestelde gespecificeerde archeologische verwachting aan te vullen en te toetsen door middel van boringen. Het veldonderzoek heeft tot doel antwoorden te vinden op wat de bodemopbouw is binnen het plangebied en wat de gevolgen zijn van het in het plangebied aangetroffen bodemprofiel voor de gespecificeerde archeologische verwachting. Met de resultaten van het archeologisch onderzoek kan worde n vastgesteld of binnen het plangebied archeologische waarden aan wezig (kunnen) zijn en of vervolgonderzoek dan wel planaanpassing noodzakelijk is. Gespecificeerde archeologische verwachting bureauonderzoek Het bureauonderzoek toonde aan dat er binnen het perceel K5679 in het noordelijke deel van het plangebied een hoge archeologische verwachting geldt voor de perioden (Late) Paleolithicum en Mesolithicum en Nieuwe tijd. De overige delen van het plangebied waren mogelijk te nat voor menselijke activiteiten en vanaf het Neolithicum bedekt geraakt onder het veen. Deze gronden zijn in de Late Middeleeuwen ontgonnen, maar tijdens verschillende overstromingen in de 15 e eeuw bedekt geraakt onder overstromingsafzettingen.
Na de nieuwe ontginningen zijn deze gronden voornamelijk in agra risch gebruik geweest. Enkel in het westelijke deel van het plangebied zijn er in de tweede helft van de 20 e eeuw enkele stallen en (mest)bakken gebouwd. Deze zijn recent gesloopt. Binnen deze lager gelegen delen van het plangebied geldt een middelhoge tot lage archeologische verwachting voor de perioden (Late) Paleolithicum en Mesolithicum en Nieuwe tijd. 25965.002 versie 1 Resultaten inventariserend veldonderzoek Uit het verkennend booronderzoek is gebleken dat de bodemopbouw binnen het weiland in het oostelijke deel van het plangebied inderdaad bestaat uit overstromingsgronden, op veen, op dekzand. In de top van deze intacte dekzandafzettingen heeft in het verleden geen bodemvorming plaatsgevonden. Het westelijke deel van het plangebied, waar tot recent enkele stallen en (mest)bakken lagen, is de bovenkant van de bodemopbouw voornamelijk verstoord aanwezig. In het noordelijke gedeelte reiken deze verstoringen tot circa 180 cm -mv, dit diep in de dekzandafzettingen. In het centrale en zuidelijke deel van het voormalige erf reiken de verstoringen tot circa 50 à 60 cm -mv, tot in het veen. Onder het veen zijn de dekzandafzettingen nog intact aanwezige en bevatten (de onderkant van) een intacte veldpodzolgrond.
Aangezien de top van de dekzandafzettingen ongeveer een meter hoger ligt dat binnen het weiland, kan geconcludeerd worden dat het erf op een dekzandrug is gelegen. Conclusie Vanwege de aangetroffen bodemopbouw in het weiland en het gebrek van een bodem in de top de dekzandafzettingen, blijft de lage archeologische verwachting vanuit het bureauonderzoek hier gelden. Op basis van de aanwezige verstoringen in het noordelijke gedeelte van het voormalige erf kan worden gesteld dat de mogelijke aanwezige archeologie, niet meer intact is. Ook hier geldt een lage archeologische waarden. Binnen het centrale en zuidelijke gede elte van het erf geldt voor de (deels) intacte veldpodzolgronden een hoge archeologische verwachting voor de peri oden (Late) Paleolithicum en Mesolithicum. Binnen het perceel K5679 is geen verkennend booronderzoek uitgevoerd. Hier blijft de hoge archeologische verwachting voor de perioden (Late) Paleolithicum, Mesolithicum en Nieuwe tijd gelden. Advies Op grond van hoge archeologische verwachting is een archeologisch vervolgonderzoek noodzakelijk. Binnen het centrale en zuidelijke gedeelte van het voormalige erf kan het vervolgonderzoek het beste worden uitgevoerd in de vorm van een karterend en waarderend proefsleuvenonderzoek .
Bij een proefsleuvenonderzoek dienen verspreid over het plangebied sleuven gegraven te worden met als doel om eventuele archeologische waarden te karteren en waarderen. Voor dit onderzoek dient een door de bevoegde overheid goedgekeurd Programma van Eisen te zijn opgesteld waarin is vastgelegd waaraan het onderzoek moet voldoen. In de huidige ontwikkelingsplannen gaan geen bodemverstorende werkzaamheden plaatsvinden in het perceel K5679 en worden de mogelijke aanwezige archeologische waarden niet bedreigd. Mochten hier in de toekomst wel bodemverstorende werkzaamheden gaan plaatsvinden, zal er eerst een verkennend booronderzoek uitgevoerd moeten worden om de gespecificeerde archeologische verwachting uit het bureauonderzoek te toetsen. Bovenstaand advies is van Econsultancy. Er is, op grond van de gebruikte onderzoeksmethode, geprobeerd een zo gefundeerd mogelijk advies te geven. Over de aan- of afwezigheid van archeologische sporen of resten in het plangebied kan nooit volledig uitsluitsel worden gegeven. Aan dit advies kunnen geen rechten worden ontleend. De resultaten van dit onderzoek zullen eerst moeten worden beoordeeld door de bevoegde overheid (gemeente Geertruidenberg), die vervolgens het advies over neemt of niet.
25965.002 versie 1 Als het plangebied nu of in de toekomst door de gemeente Geertruidenberg wordt vrijgegeven voor bodemroerende werkzaamheden, dan blijft er, conform artikel 5.10 van de Erfgoedwet uit juli 2016 , een meldingsplicht bestaan. Eventuele archeologische resten die bij werkzaamheden worden aangetroffen, moeten worden gemeld bij het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap , c.q. de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed. Het is verder raadzaam om ook de gemeente Geertruidenberg op de hoogte te stellen. 25965.002 versie 1 1 / 23 1 INLEIDING Econsultancy heeft in opdracht van PartnersRO een archeologisch onderzoek uitgevoerd voor een plangebied aan de Cornelis Oomestraat in Raamsdonk, gemeente Geertruidenberg. De initiatiefnemer heeft voornemens binnen het plangebied woningen, een gymzaal en waterberging te realiseren. De bebouwing op het adres Kerkstaat 35 (het perceel K5679) blijft bestaan. Voor de ontwikkeling is een omgevingsvergunning nodig. Bij de aanvraag van deze vergunning zal blijken dat voor het plangebied een archeologische onderzoeksplicht geldt. Het archeologisch onderzoek is noodzakelijk om vast te stellen of er archeologische waarden aanwezig kunnen zijn binnen het plangebied en om te bepalen of deze door de voorgenomen bodeming repen kunnen worden aangetast.
De onderzoeksplicht vloeit voort uit het Verdrag van Malta (1992), de Wet algemene bepalingen omgevingsrecht (Wabo, 2010) e n de Erfgoedwet (2016). Het archeologisch onderzoek bestaat uit een bureauonderzoek (hoofdstuk 2) dat binnen het gehele plangebied wordt uitgevoerd en een inventariserend veldonderzoek (IVO-overig, verkennende fase ) door middel van boringen (hoofdstuk 3). Er is geen verkennend booronderzoek uitgevoerd nabij de bestaande bebouwing op het perceel K5679 omdat hier geen graafwerkzaamheden worden uitgevoerd. Op basis van de resultaten van het onderzoek wordt een advies gegeven of vervolgstappen noodzakelijk zijn (hoofdstuk 4). Het archeologisch on derzoek is uitgevoerd in november/december door de heer E. Steijsiger, MSc (KNA Prospector Ma). Het rapport is gecontroleerd door de heer drs. A.H. Schutte (Senior KNA Archeoloog). 25965.002 versie 1 2 / 23 2 BUREAUONDERZOEK 2.1 Doelstelling en onderzoeksvragen Het doel van het bureauonderzoek is het opstellen van een gespecificeerde archeologische verwachting voor het plangebied. Hiervoor wordt een inventarisatie gemaakt van bekende aardwetenschappelijke, archeologische en (cultuur)historische gegevens. Aan de hand van deze inventarisatie wordt het gespecificeerd archeologisch verwachtingsmodel opgesteld.
2.2 Methoden Het archeologisch onderzoek is uitgevoerd onder certificaat op grond van de BRL SIKB 4000 (KNA, versie 4.1, 19‑02‑2018) en volgens de eisen en normen zoals aangegeven in de Kwaliteitsnorm Nederlandse Archeologie (KNA, versie 4.1, 19‑02‑2018, protocol 4002), die is vastgesteld door het Centraal College van Deskundigen (CCvD) Archeologie en is ondergebracht bij het SIKB te Gouda. Voor de uitvoering van het bureauonderzoek gelden de specificaties LS01, LS02, LS03, LS04 en LS05. De resultaten van dit onderzoek worden in dit rapport weergegeven volgens specificatie LS06.3 Binnen dit onderzoek zijn de volgende werkzaamheden verricht: • afbakening van het plangebied en vaststellen van de consequenties van het mogelijk toekomstige gebruik (LS01); • beschrijving van de huidige en toekomstige situatie (LS02); • beschrijving van de historische situatie en mogelijke verstoringen (LS03); • beschrijving van bekende archeologische en historische waarden en aardwetenschappelijke gegevens (LS04); • opstellen van een gespecificeerde verwachting (LS05).
Bij het uitvoeren van deze werkzaamheden zijn de volgende bronnen geraadpleegd: • het Archeologische Informatie Systeem (ARCHIS); • de Archeologische Monumenten Kaart (AMK); • geologische kaarten, geomorfologische kaarten en bodemkaarten; • de centrale toegangspoort tot Data en Informatie van de Nederlandse Ondergrond (DINOLoket); • literatuur en historisch kaartmateriaal; • bouwhistorische gegevens; • een recente topografische kaart; • recente luchtfoto’s; 3 SIKB. 25965.002 versie 1 3 / 23 • het Actueel Hoogtebestand Nederland (AHN4); • de Cultuurhistorische Waardenkaart (CHW) van de provincie Noord-Brabant; • de archeologische verwachtingskaarten van de gemeente Geertruidenberg; • plaatselijke (amateur-)archeoloog c.q. heemkundevereniging. 2.3 Afbakening en huidige situatie van het plangebied Afbakening plan- en onderzoeksgebied Het plangebied is het gebied waarvoor een wijziging van het omgevingsplan wordt voorbereid . Het onderzoeksgebied is het gebied waarbinnen voor het bureauonderzoek relevante informatie wordt verzameld. Dit is het gebied in een straal van circa 500 m rondom het plangebied. Het gehele plangebied ligt aan de Cornelis Oomestraat, aan de rand van de bebouwde kom van Raamsdonk, in de gemeente Geertruidenberg (zie kaart 1) en heeft een oppervlak van circa 2,3 ha.
Het maaiveld ligt volgens het Actueel Hoogtebestand van Nederland (AHN 4) rond 0,4 m NAP en de centrumcoördinaten van het plangebied zijn X: 121.772 en Y: 410.852. Het gehele plangebied is kadastraal bekend als gemeente Raamsdonk, sectie G: percelen 2637 en 3246 en sectie K: percelen 3102, 4799, 4800, 5679, 5680. Het bureauonderzoek wordt binnen het gehele plangebied uitgevoerd. Er zal geen verkennend booronderzoek worden uitgevoerd binnen het perceel K5679 omdat de bestaande bebouwing binnen dit perceel blijft bestaan en de bodemopbouw niet verstoord gaat worden (zie kaart 2). Huidige situatie Voor het bureauonderzoek is het van belang de huidige situatie te onderzoeken. Landgebruik en bebouwing kunnen van invloed zijn op de archeologische verwachting. Hiervoor is gebruik gemaakt van de meest recente gegevens. Langs de Kerkstraat staat momenteel binnen het perceel K5679 het woonhuis en stal van nummer 35. Ten zuiden van deze bebouwing ligt een boerenerf waar tot recent enkele stallen en (mest)bakken stonden. Op de meest recente luchtfoto uit 2023 zijn deze stallen en (mest)bakken nog aanwezig (zie kaart 3). Momenteel ligt dit terreindeel braak. De overige delen van het plangebied zijn momenteel in gebruik als weiland. Vigerend beleid Sinds 1 juli 2016 is de Erfgoedwet van kracht. Het doel van deze wet is te voorkomen dat archeologische waarden uit het verleden verloren gaan.
In deze wet zijn de gemeenten verantwoordelijk voor het beheer van het bodemarchief binnen hun grondgebied. Voor een goed beheer van dit bodemarchief gebruikt de gemeente een archeologische beleidskaart. De archeologische beleidskaart geeft een gemeentebreed overzicht van bekende en te verwachten archeologische waarden. De kaart maakt inzichtelijk waar en bij welke ruimtelijke ingrepen een archeologisch onderzoek verplicht is en wordt als toetsingskader gebruikt voor ruimtelijke procedures. Het plangebied valt binnen het ‘Parapluplan Archeologie’ (vastgesteld op 11 februari 2021 ). Volgens dit bestemmingsplan heeft het plangebied een dubbelbestemming Waarde Archeologie 4 en 6 . Bij gebieden met meerdere archeologische waardes wordt de hoogste aangehouden voor het hele plangebied. In de gebieden met Waarde Archeologie 4 dient bij planvorming en voorafgaand aan vergunningverlening bij bodemingrepen 25965.002 versie 1 4 / 23 groter dan 100 m 2 en dieper dan 50 cm reiken er vroegtijdig een inventariserend archeologisch onderzoek te worden uitgevoerd.4 De dubbelbestemming is afgeleid van de archeologische verwachtingskaart van de gemeente Geertruidenberg en de bijbehorende beleidsnota. Volgens de beleidskaart (zie kaart 4) liggen de noordelijke en westelijke delen van het plangebied in een zone met een hoge archeologische verwachting.
Het oostelijke deel van het plangebied ligt in een zone met een lage archeologische verwachting. 5 Milieuhygiënische situatie Te gelijker tijd met het archeologisch bureauonderzoek is er voor het plangebied een milieuhygiënisch bodemonderzoek uitgevoerd door Econsultancy. Op basis van dit onderzoek is er geen rede n voor nader milieuhygiënisch bodemonderzoek. 2.4 Toekomstige situatie Het toekomstige gebruik/inrichting van het plangebied kan gevolgen hebben op het in -/ex-situ behoud van de archeologische waarde. In het plangebied is nieuwbouw van meerdere woningen, een gymzaal en waterberging gepland. De woningaantal en -types staat nog niet vast. De bestaande bebouwing binnen het perceel K5679 zal blijven bestaan. Het oppervlak en de diepte van verstoring ten behoeve van de nieuwbouw is onbekend. De geplande werkzaamheden kunnen tot gevolg hebben dat eventueel aanwezige archeologische waarden worden verstoord. 2.5 Aardwetenschappelijke gegevens Het landschap heeft altijd een belangrijke rol gespeeld in het nederzettingspatroon. Bij onderzoek naar archeologische sporen in een bepaald gebied is het van groot belang te weten hoe het landschap er in het verleden heeft uitgezien. Men kan meer te weten komen over dit landschap door de geologische opbouw, de bodem en de hydrologie van een gebied te bestuderen. 4 Portaal voor Ruimtelijke Plannen. 5Gemeente Geertruidenberg, 2017.
25965.002 versie 1 5 / 23 De volgende aardwetenschappelijke gegevens zijn bekend van het plangebied: Tabel 2.1 Aardwetenschappelijke gegevens plangebied Type gegevens Gegevensomschrijving Geologie6 Noorden: Formatie van Boxtel, Wierden Laagpakket Zuiden: Formatie van Walcheren, Laagpakket van Wormer op Hollandveen van Formatie van Nieuwkoop Geomorfologie7 Noorden: niet gekarteerd vanwege ligging bebouwde kom, waarschijnlijk dekzandrug (B53). Zuiden: vlakte van ten dele verspoelde dekzanden (M53). Bodem8 Noorden: niet gekarteerd vanwege ligging bebouwde kom , waarschijnlijk veldpodzolgronden bestaande uit leemarm en zwak lemig fijn zand (Hn21). Zuiden: Waardveengronden met zand beginnend ondieper dan 1,2 m (KVz) Grondwatertrap III Landschappelijke ontwikkeling9 In de omgeving van het plangebied hebben de belangrijkste landschappelijke ontwikkelingen plaatsgevonden in de laatste ijstijd van het Pleistoceen, het Weichselien (116.000 tot 11.560 jaar geleden) en het huidige geologische tijdperk het Holoceen (vanaf 11.560 jaar geleden). Weichselien Het Pleistoceen wordt afgesloten door het Weichselien glaciaal. Dit glaciaal was minder koud dan voorgaande glacialen met als gevolg dat het Scandinavische landijs Nederland niet bereikte.
Wel was het tijdens het Midden Weichselien, ook wel bekend als het Pleniglaciaal (73.000 – 15.500 jaar geleden) dermate koud dat er nagenoeg geen vegetatie aanwezig was in Nederland en het landschap veranderde in een periglaciaal poolwoestijn. In dit landschap lag er los zand aan het maaiveld waar de wind vrij spel op had. Hierdoor zijn grote delen van Nederland verstoven en bedekt geraakt door dekzand. Dit dekzand, bekend als het Oude Dekzand, bestaat uit lemig fijn zand. Binnen Brabant zijn er in deze periode ook fijnzandige lee mlagen afgezet die bekend staan als het Brabantleem. Het Weichselien eindigde met een korte en koude Jonge Dryas (12.850 – 11.560 jaar geleden). In deze periode vond er wederom veel zandverstuivingen plaats. Dit zand, het Jonge Dekzand, is leemarmer, beter gesorteerd en bevat minder gelaagdheid dan het oude dekzand. Voornamelijk tijdens het Jonge Dryas is er veel reliëf ontstaan met een afwisseling van hoge dekzandruggen en lage dekzandwelvingen of -vlaktes. Zowel het Oude als het Jonge dekzand behoord tot het Laagpakket van Wierden van de Formatie van Boxtel. Het Raamsdonk ligt op een kleine dekzandrug dat zich vanaf Raamsdonkveer uitstrekt tot Kaatsheuvel waar het aansloot op een groot dekzand complex. Het plangebied, gelegen aan de rand van Raamsdonk, ligt ook op de overgang van de hoger gelegen dekzandrug naar een lager gelegen dekzandwelvingen.
6 De Mulder et al., 2003. 7 NGR/Wageningen Environmental Research (2019). 8 NGR/Wageningen Environmental Research (2018). 9 STIBOKA, 1990/Leenders, 2013/Daru-Schoemann et al., 1993 25965.002 versie 1 6 / 23 Holoceen Na het Weichselien, trad het huidige geologische tijdperk het Holoceen aan. Dit tijdperk wordt gekenmerkt met aanhoudende hoge temperaturen en een toename van neerslag. Het landijs van het Weichselien smolt af waardoor de zeespiegel steeg. De kustlijn, dat aan het begin van het Holoceen nog ten westen van het Nauw van Calais lag, bewoog geleidelijk naar de huidige kustlijnen. Samen met de toename aan neerslag, steeg het grondwater en vernatte het landschap. In het Pleistocene landschap ontstonden er meerdere beken die het overtollige water afvoeren. Door deze beken zijn er meerdere beekdalen in het dekzandlandschap gelseten. De Donge is een van deze beken die het water vanaf de grensstreek tussen Alphen en Baarle -Nassau afvoert naar de Maas toe. Een deel van de loop van de Donge is op circa 600 meter ten zuiden van het plangebied aanwezig. Dankzij de vernatting van het landschap, ontwikkelde er een veenkussen achter de kustlijn. Vanaf circa 3.800 v. Chr. in het Midden Neolithicum begon ook de eerste veengroei in de beekdalen in het Pleistocene dekzandlandschap.
In andere lagere delen binnen dekzandlandschap ontstond er door hoge grondwaterstanden voedselarme (oligotrofe) hoogveenkussens. Het veen bereidde zich met de loop van de tijd langzaam uit tot in de Vroege Middeleeuwen wanneer grote delen van het Pleistocene landschap bedekt was onder het veen. De flanken van de dekzandrug van Raamsdonk is tussen 3.850 en 2.750 v. Chr. bedekt geraakt onder het veen ( zie kaart 6D). Rond 800 n. Chr. had het veen de maximale omvang ; het veengebied in de kustvlaktes stond via de beekdalen in verbinding met het veen op het dekzandgebied. In deze periode staken alleen de hogere delen van het landschap als eilanden boven het veen uit , zoals de dekzandrug van Raamsdonk (zie figuur 2.1). Lang was alleen op deze hogere delen van het landschap bewoning mogelijk. Het veen wordt gerekend tot het Hollandveen van de Formatie van Nieuwkoop. Het plangebied is waarschijnlijk (deels) bedekt geraakt onder het veen. Vanaf de 10 e en 11e eeuw n. Chr. werden grote delen van het Hollands en Brabants veengebieden ontgonnen en afgegraven voor de turfwinning. De regio van Raamsdonk is waarschijnlijk pas vanaf de 12e eeuw ontgonnen. Doordat het klei en veen droogkwamen te liggen, klin kte deze in. Hierdoor, en door de turfwinningen, daalde het maaiveld en werd het steeds lastiger om de lager gelegen gebieden te beschermen tegen het water .
Uiteindelijk vonden er in de 15e eeuw n . Chr. meerdere grote overstromingen plaats, waaronder de st. Elizabethvloed van 1421. Door deze vloed overstroomde een groot gebied, ongeveer vanaf het huidige Dordrecht tot en met Heusden . Waar het oostelijke deel van het overstroomde gebied weer ingepolderd kon worden, was het westelijke deel geheel verloren. Hier ligt tegenwoordig het Biesbosch . In de Brabantse beekdalen werden door de overstromingen van de 15e eeuw delen van het veen geërodeerd en sedimenteerde er zoetwatergetijdenafzettingen. Deze kleiige en zandige afzettingen behoren tot het laagpakket van Walcheren van de Formatie van Naaldwijk. Deze afzettingen worden aan het maaiveld verwacht binnen het plangebied. DINO Het Dinoloket 10 is de centrale toegangspoort tot Data en Informatie van de Nederlandse Ondergrond (DINO). Het DINO-systeem is de centrale opslagplaats voor geowetenschappelijke gegevens over de diepe en ondiepe ondergrond van Nederland. Het archief omvat diepe en ondiepe boringen, grondwatergegevens, sonderingen, geo-elektrische metingen, resultaten van geol ogische, geochemische en geomechanische monsteranalyses, boorgatmetingen en seismische gegevens. De site wordt beheerd door TNO. 10 Dinoloket. 25965.002 versie 1 7 / 23 In het Dinoloket zijn enkele boringen bestudeerd.
Boor B44G0038 gezet in het huidige centrum van Raamsdonk, circa 350 meter ten noordoosten van het plangebied, laat zien dat de bodemopbouw op de dekzandrug voor ongeveer 3,50 meter uit de Pleistocene dekzandafzettingen van de Formatie van Boxtel. Boor B44G 0118, gezet op de flank van de dekzandrug gezet, circa 700 meter ten noordwesten van het plangebied, bestaat tot circa 90 cm -mv uit overstromingsafzettingen uit de 15e eeuw. De bovenkant van deze afzettingen bestaat uit kleiig zand, terwijl de onderkant uit zandige klei bestaan. Deze overstromingsgronden liggen op een veenlaag van circa 30 cm dik. Hieronder komen de dekzandafzettigen voor. Figuur 2.1 maximale omvang veengebied (roze) en aangelegde turfvaarten (rood). Bron: Leenders, 2013.
25965.002 versie 1 8 / 23 Geomorfologie en Actueel Hoogtebestand Nederland (AHN) De geomorfologische kaart van Nederland geeft de mate van reliëf en de vormen die in het landschap te onderscheiden zijn weer. Het Actueel Hoogtebestand Nederland 11 vormt een belangrijke aanvullende informatiebron voor de landschapsanalyse. Dit met behulp van laseraltimetrie verkregen digitale bestand vormt een gedetailleerd beeld van het huidige reliëf in het plangebied. Volgens de geomorfologische kaart ligt het plangebied binnen een vlakte van ten dele verspoelde dekzand (zie kaart 5). Deze vlakte ligt op de overgang van de dekzandrug van Raamsdonk naar het beekdal van de Donge. Deze overgang is goed zichtbaar op het AHN. Het maaiveld binnen de dekzandrug ligt ongeveer op 1,25 m Nap, en loopt op de flank al snel af naar ongeveer 0 meter NAP. In het beekdal ligt het maaiveld ongeveer op -1 m NAP (zie kaart 7). Ook in het plangebied is er een verschil zichtbaar in maaiveld hoogte. Binnen het erf , gelegen in het westelijke deel van het plangebied, loopt het maaiveld vanaf de Kerkstraat van circa 1,8 m NAP naar het zuiden toe af tot circa 0,6 m NAP. Binnen het weiland ligt het maaiveld rond 0 m NAP. Bodemkunde Het noordelijke helft van het plangebied is niet gekarteerd omdat dit deel, volgens de Bodemkaart van Nederland (1:50.000), binnen de bebouwde kom van Raamsdonk bevindt.
Het zuidelijke deel van het plangebied is gekarteerd als een waardveengronden binnen 1,20 meter gelegen op zand. Deze gronden zijn veengronden die zijn afgedekt met een dunne (zandige) kleidek van ma ximaal 40 cm dik . Binnen het plangebied komen de dekzandafzettingen binnen 1,20 cm diepte voor. Nabij het plangebied worden de meeste gronden de overgang van de dekzandrug naar het beekdal gekarteerd als deze waardveengronden of als moerige eerdgronden met een (zandige) kleidek en een moerige tussenlaag op zand. Deze moerige eerdgronden bevatten een bevattten een humeuze, (zandige) kleidek van circa 10 tot 20 cm dik. De moerige (venige) tussenlaag is ongeveer 20 tot 35 cm dik en bestaat voornamelijk uit sterk verweerd veen. De onderkant van de bodemopbouw bestaat uit het dekzand. Waarschijnlijk komen deze twee bodems in het gehele plangebied voor (zie kaart 8). Grondwatertrap Grondwatertrappen zijn een indicatie voor de diepte van de grondwaterstand en de seizoensfluctuatie daarvan. Het grondwaterpeil is een indicatie voor de conservering van metalen en organische resten ; hoe beter de ontwatering, hoe slechter de conservering. De grondwatertrappenindeling is gebaseerd op de gemiddeld hoogste (GHG) en de gemiddeld laagste grondwaterstand (GLG). Hiermee worden de winter - en zomergrondwaterstanden gekarakteriseerd in een jaar met een gemiddelde neerslag en verdamping.
In stedelijk gebied zijn geen grondwatertrappen bepaald. Deze worden als ‘witte vlekken’ op de Bodemkaart van Nederland (1:50.000) weergegeven. Tabel 2.2 geeft een overzicht van de klassengrenzen die worden aangehouden bij de indeling van de grondwatertrappen. De trappen worden vastgesteld op een schaal van I tot VII van respectievelijk extreem nat tot extreem droog. Bij sommige grondwatertrappen is een * weergegeve n: het gaat hier om tussenliggende grondwatertrappen die een drogere variant vertegenwoordigen. 11 PDOK/Rijkswaterstaat (2023) ‘Actueel Hoogtebestand Nederland (AHN) WCS. Tabel 2.2 | Grondwatertrappenindeling12 Grondwatertra | I | II' | III' | IV | V' | VI | VII" | VIII p GHG (cm -mv) | - | <40 | <40 | >40 | <40 | 40-80 | >80 | > 140 GLG (cm -mv) | <50 | 50-80 | 80-120 | 80-120 | >120 | >120 | >120 | - ') Bij deze grondwatertrappen wordt een droger deel onderscheiden ") Een met een * achter de code als onderverdeling aangegeven "zeer droog deel" heeft een GHG dieper dan 140 cm beneden maaiveld Het plangebied bevindt zich in een gebied dat wordt gekenmerkt met een grondwatertrap III. 13 De conservering van metalen en organische resten zal in het plangebied, vanwege de grondwaterstand, | goed zijn.
2.6 | Archeologische waarden 2.6.1 | AMK-terreinen, onderzoeksmeldingen en vondsmeldingen Om inzicht te krijgen in bekende archeologische waarden in de omgeving van het plangebied is het van belang de | bekende | archeologische | waarden | (al | dan | niet | volledig | onderzocht) | te | beschrijven. | Een | belangrijke informatiebron is het landelijke ARCHeologisch Informatie Systeem (ARCHIS), de online database van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed.14 | Deze database bevat onder meer informatie over | archeologische onderzoeken, | vondstmeldingen | en | archeologische monumentterreinen | . In kaart | 9 zijn de archeologische waarden en onderzoeken in de omgeving van het plangebied weer gegeven. Voor het onderzoek wordt vooralsnog gekeken naar de waarden binnen een straal van | 500 | m rondom het plangebied. | Aangezien de gemeentelijke | beleidskaart | een | hoger | detailniveau | heeft | dan | de | landelijke | IKAW | (Indicatieve | Kaart Archeologische Waarde) is de IKAW voor het onderzoek niet geraadpleegd. AMK-terreinen De Archeologische Monumentenkaart (AMK) bevat een overzicht van archeologische monumenten/terreinen in Nederland. De terreinen zijn beoordeeld op verschillende criteria (kwaliteit, zeldzaamheid, | representativiteit, ensemblewaarde en belevingswaarde).
Op grond daarvan zijn deze ingedeeld in vier categorieën; terreinen met archeologische waarde, een hoge archeologische waarde, een zeer hoge archeologische waarde of een zeer hoge archeologische waarde met een beschermde status. Het plangebied ligt niet binnen een AMK-terrein. Binnen het onderzoeksgebied liggen geen AMK-terreinen (zie kaart 9). 15 12 Locher & De Bakker, 1990. 13 BRO Grondwaterspiegeldiepte Model, NGR/WER, 2021. 14 Archeologisch informatiesysteem Archis3, Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE), Amersfoort 15 Archeologisch informatiesysteem Archis3, Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE), Amersfoort 25965.002 versie 1 | 9 / 23 Onderzoeksmeldingen en bijbehorende vondsten Binnen het onderzoeksgebied zijn in de afgelopen jaren door verschillende archeologische bedrijven en instellingen | in totaal | negen | archeologische onderzoeken uitgevoerd | (zie bijlage | 2 en kaart | 9). Er worden verschillende typen archeologische onderzoeken onderscheiden. Voor ons onderzoek zijn met name de archeologische | veldonderzoeken | van | belang, | dus | de | booronderzoeken, | proefsleuvenonderzoeken, archeologische begeleidingen en opgravingen. Als er tijdens archeologisch onderzoek vondsten worden gedaan, dan kunnen er één of meerdere vondstlocaties worden geregistreerd.
In 2008 is er een archeologisch verkennend booronderzoek uitgevoerd in het noordelijke deel van het plangebied. 16 uit dit onderzoek blijkt dat de bodemopbouw binnen het noordelijke gedeelte van het plangebied bestaat uit matig silitg, zwak tot matig zandig kleipakket tot circa 30 à 80 cm diepte. | Daaronder is een veenlaag aanwezig tot ongeveer 100 tot 130 cm -mv. De onderkant van de bodemopbouw bestaat uit zwak tot matig silitg, matig fijn zand. Tijdens dit onderzoek is één boring net achter de bebouwing aan de Kerkstraat 37 gezet. Hier is tussen 60 en 110 cm -mv een kleipakket aanwezig waarin | een scherf roodbakkend aardewerk is aangetroffen. Waarschijnlijk betreft dit een opgebracht pakket van een huisterp. Behalve deze scherf aardewerk, zijn er geen aanwijzingen aangetroffen voor de aanwezigheid van een archeologische vindplaats. Hoewel er binnen het onderzoeksgebied vier onderzoeken zijn die hebben geleid tot het vinden van archeologische waarden, zijn deze archeologische waarden niet als | behoudingswaardig | beoordeeld. | De aangetroffen archeologische waarden dateren voornamelijk uit de Nieuw tijd en zijn gerelateerd aan de percelering of bewoning. De enige vondsten die mogelijk uit de Late Middeleeuwen dateren, zijn aangetroffen in een overstromingsafzettingen uit de 15e eeuw.
Deze vondsten lagen hier waarschijnlijk niet in situ maar zijn tijdens de overstromingen in de 15e eeuw hier terecht gekomen.17 Losse vondstmeldingen In ARCHIS staan alle bekende archeologische | vondstmeldingen | geregistreerd | die zijn aangetroffen buiten archeologische | onderzoeken. | Binnen | zowel | het | plangebied | als | het | onderzoeksgebied | zijn geen | losse vondstmeldingen geregistreerd (zie kaart 9).18 2.6.2 | Andere bronnen Cultuurhistorische Waardenkaart Provincie Noord | -Brabant In de CHW-kaart van de provincie Noord-Brabant19 heeft de provincie het | ‘provinciaal belang’ aangeduid. Dit belang bestaat uit 21 cultuurhistorische en 16 archeologische landschappen. In de 21 cultuurhistorische landschappen | heeft | de | provincie | verschillende | cultuurhistorische | vlakken | gedefinieerd. | Van | al | deze landschappen en vlakken zijn beknopte beschrijvingen gemaakt. De 16 archeologische landschappen hebben tot doel om het bodemarchief in de bewuste gebieden duurzaam en in samenhang te behouden. Het plangebied 16 ARCHIS zaaknummer: 2214883100 17 Archeologisch informatiesysteem Archis3, Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE), Amersfoort 18 Archeologisch informatiesysteem Archis3, Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE), Amersfoort 19 Brabant.nl.
25965.002 versie 1 | 10 / 23 25965.002 versie 1 11 / 23 ligt in het cultuurhistorisch gebied van de Langestraat en niet in een archeologisch landschap. Direct ten westen van het plangebied ligt het cultuurhistorisch waardevol gebied van de Veenontginning bij Raamsdonk. Het landschap van de Langestraat ligt op een noordwaarts afhellende dekzandvlakte met veenresten waar de dorpenreeks van Baardwijk tot Raamsdonk op ligt, alsmede de zuidelijker gelegen veenontginningen van ’s - Gravenmoer, Dongen en westelijk Loon op Zand. De veengebieden ten noorden van de Langestraat zijn in de Late Middeleeuwen ontgonnen vanaf de oeverwallen van Oude Maas. Als gevolg van bodemdaling door inklinking werden de gronden nabij de ontginningsbasis te nat en werden bewoners gedwongen naar het zuiden te verplaatsen. Uiteindelijk ‘scho ven’ gehele dorpen naar het zuiden op naar de achterkade van de oude ontginningen. Door de overstromingen in de 15e eeuw werd veel verwoest. De dorpen Raamsdonk en Waalwijk gingen verloren . In het erg laag gelegen oudste cultuurland ontstond een zoetwatergetijdengeul, de Gantel, tegenwoordig het Oude Maasje. Uiteindelijke slibde de geul dicht en konden de boeren vanaf het zuiden de oude gronden weer noordwaarts ontginnen. Tijdens deze ontgingen werden veel van de oude sloten opnieuw gegraven waardoor en reconstrueerde de oude percelering en eigendomsverhoudingen.
Ook de turfwinning ging door waardo or veel van het veen geheel of gedeeltelijk is afgegraven. Om het turf te vervoeren werden turfvaarten aangelegd. Vanwege de lage ligging van het landsch ap, werd er voornamelijk vee gehouden. De bloeiende rundveehouderij leverde veel leer . In de 18 e eeuw ontwikkelde in de Langestraat een leer- en schoenindustrie. De Veenontginning bij Raamsdonk is een middeleeuwse veenontginning aan de noordkant van de Donge. Door de wisselwerking tussen bebouwing en agrarische percelering is het slagenlandschap herkenbaar aanwezig. Vanwege de loop van de Donge had het ontginningsblok geen rechthoekige vorm, maar de vorm van een naar het zuiden smaller wordend trapezium. Daarom werden de percelen naar het zuiden toe ook steeds smaller (gérende percelen). Het gebied is ontgonnen vanuit het noorden, maar door de vernatting van het vee ngebied ligt bebouwing op de uitloper van de donk van Raamsdonk. Hier liggen nu de buurtschappen De Bergen en Het Broek. Ten zuiden van de buurtschappen loopt de percelering dood op de dijk van de Donge en op een doorgaande sloot, de oude melkhaven van Raa msdonk. Aan de noordzijde liggen de spoordijk van de Langstraatspoorlijn (het Halvezolenlijntje) en een bosperceel met een voormalige begraafplaats. Het gebied maakte vanaf 1700 als inundatiegebied deel uit van de Zuiderwaterlinie.
Wetenschappelijke publicaties, archieven en provinciaal archeologisch depot In het kader van dit bureauonderzoek zijn geen wetenschappelijke publicaties geraadpleegd, aangezien er geen relevante publicaties gevonden zijn. Er heeft in het kader van dit bureauonderzoek geen archiefonderzoek plaats gevonden, aangezien verwacht werd dat dit voor dit plangebied geen meerwaarde zou hebben. 2.7 Beschrijving van het historische gebruik In het plangebied kunnen naast archeologische sporen ook historische relicten voorkomen die nog in het landschap zichtbaar zijn. Het gaat hierbij om historisch geografische relicten zoals nederzettingsvormen en wegen- en kavelpatronen. Veel van deze bewaard gebleven historische geografi e geeft door de herverkavelingen in de tweede helft van de 20 e eeuw een incompleet beeld van het historisch landschap. Historische kaarten van vóór de herverkaveling zijn een goede aanvulling op het huidige incomplete beeld. 25965.002 versie 1 12 / 23 Korte bewoningsgeschiedenis van Raamsdonk In deze paragraaf wordt een bespreking van de bewoningsgeschiedenis van de streek gegeven. Een algemene ontwikkeling van de bewoningsgeschiedenis van Nederland wordt weergegeven in bijlage 3. Raamsdonk is ontstaan uit veenontginningen in 12e en 13e eeuw n. Chr.
Deze veenontginningen begonnen vanaf de zuidelijke oeverwal van de Oude Maas , in deze periode ten noorden van de huidige Bergsche Maas. Haaks op de ontginningsbasis werden lange sloten gegraven. Aan de achter- en zijkanten van de ontginningen werden kades opgeworpen om de nieuwe gronden te beschermen tegen hoog water. Hierdoor ontstonden smalle, langgerekte percelen. De bewoningslint lag op de oeverwal. Deze oudste ontginningen kende recht van vrije opstrek, wat inhoudt dat de boeren zelf hun percelen het veen in mochten verlengen. Sommige percelen waren 5 kilometer lang. Door inklinking van het veen klei, daalde het maaiveld op de plaatsen waar het meest intensief geboerd werd, namelijk dicht bij de boerderijen. De gebieden werden met de loop van de tijd te nat voor bewoning, waardoor de boerderijen, en uiteindelijk het gehele dorp, naar het zuiden, naar de achterkade verhuisde. Raamsdonk is in de loop van de geschiedenis enkele keren verplaatst. Al in de 13e eeuw stonden de boerderijen aan de achterkade, de Achterste Dijk. In de tweede helft van de 13e eeuw werd hier de kerk gebouwd, waarvan de toren nog bewaard is gebleven. Later is het dorp, dat bestond uit houten boerderijen, opnieuw naar het zuiden verplaatst, ditmaal naar de huidige locatie op de dekzandrug.
De stenen kerk bleef op de Achterste Dijk staan, en ligt ongeveer 1 km ten noorden van de huidige bebouwingslint. Door de overstromingen in de 15 e eeuw functioneerde de Achterste Dijk kort als een zeedijk. De gronden ten noorden van deze dijk kwamen in een zoetwatergetijdengebied te liggen, en raakte bedekt onder nieuwe afzettingen. Na het terugtrekken van het water, werden deze gronden opnieuw ontgonnen, ditmaal vanaf het zuiden. Tijdens de ontginningen werd het oude sloten opnieuw gegraven en werd het oude landschap gereconstrueerd. Het ontstaan van de veenvaart langs de Donge en de grootschalige turfwinning in deze regio kunnen nog niet juist gedateerd worden. In 1288 werd het Brabantse heerlijkheid Dongen gevormd, waarbij ook grote veengebieden in leen werd gegeven. Na 1288 volgde ook enkele uitgiften door de graaf van Holland die aansloten op diens ook toen gevormde ambachten van het huidige ’s -Gravenmoer. In 1335 gaf de graaf toestemming om een nieuwe vaart te graven vanaf ’s-Gravenmoer naar het noorden toe. Waarschijnlijk is deze ’s-Gravenmoer Vaart naast de loop van de Donge gegraven , maar zorgde de overstromingen van de 15 e eeuw ervoor dat de oude loop van de Donge werd verlaten en de rivier door de vaart is gaan stromen. Hierdoor kreeg de oude vaart enkele meanderbochten aan de westelijke zijde.
Waarschijnlijk is de ’s-Gravenmoer Vaart tot 1900 gebruikt voor de afvoer van turf. Vanaf de Donge /’s-Gravenmoer Vaart lag tot 1970 een watergang naar de Melkhaven, waar tegenwoordig de straat Oude Melkhaven is gelegen, direct ten oosten van het plangebied. In 1970 is deze haven gedempt voor woningbouw. Historisch kaartmateriaal De situatie van het plangebied is op verschillende historische kaarten als volgt: Tabel 2.3 | Geraadpleegd historisch kaartmateriaal Bron | Periode | Kaartblad | Schaal | Omschrijving plangebied | Bijzonderheden/directe omgeving Kadastrale minuut20 | 1811-1832 | 1:2.500 | Het noordelijke gedeelte van | De lintbebouwing volgt het plangebied lig binnen de | ongeveer de loop van de lintbebouwing, en bevat twee | huidige Kerk- en gebouwen. De rest van het | Bergenstraat. Ongeveer 100 plangebied is in agrarisch | meter ten noordoosten van gebruik. | het plangebied ligt de Melkhaven. Militaire topografische kaart | 21 | 1870 | 1:25.000 | Geen significante | Geen significante veranderingen | veranderingen Militaire topografische kaart | 1900 | 1:25.000 | Geen significante | De huidige St. Bavokerk is veranderingen | aanwezig op ongeveer de huidige locatie. De spoorlijn tussen Raamdonkveer en s’- Hertogenbosch is aanwezig, circa op 250 meter ten noordoosten van het plangebied.
Topografische kaart | 1962 | 1:25.000 | Bebouwing in het noordelijke | Uitbreiding van bebouwde deel van het plangebied is | kom van Raamsdonk. De van omvang veranderd. | Melkhaven is gedempt. Verder geen significante veranderingen. Topografische kaart | 1990 | 1:25.000 | Bebouwing in het noordelijke | Verdere uitbreiding deel van het plangebied is | bebouwde kom Raamsdonk van omvang veranderd. Verder geen significante veranderingen. Op basis van het beschikbare gedetailleerde historische kaartmateriaal | (zie tabel 2.3) | blijkt dat het perceel K5679, aan het huidige adres Kerkstraat 35 in ieder geval sinds de 19e eeuw bebouwd is. Deze bebouwing is in de tweede helft van de 20e eeuw twee keer van omvang veranderd. Het zuidelijke deel van het plangebied is in ieder geval vanaf de 19e eeuw tot heden in agrarisch gebruik. Aan het einde van de 20 | e eeuw zijn de stallen gerealiseerd. Ten oosten van het plangebied lag tot het midden van de 20e eeuw de Melkhaven dat via kanalen aansloot op de Donge. In het midden van de 20e eeuw is deze haven gedempt, en zijn er huizen gebouwd | (zie kaarten 10 tot en met 16). 20 Beeldbank Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed. 21 Kadaster Topotijdreis (bron voor deze kaart en de hierop volgende kaarten in deze tabel).
25965.002 versie 1 | 13 / 23 25965.002 versie 1 14 / 23 Bouwhistorische gegevens Bij de Regionaal Archief Tilburg is het bouwdossier van gemeente Geertruidenberg geraadpleegd. De oorspronkelijke bouwtekeningen van het woonhuis op het adres Kerkstraat 35 zijn niet aanwezig in dit archief . De aanwezige bouwdossiers in het archief gaan terug tot 1905, het woonhuis is hiervoor gerealiseerd. Wel zijn de bouwtekeningen van de twee stallen beschikbaar. Hieruit blijk dat de oostelijke stal in 1961 is gebouwd en tot 75 cm -mv is gefundeerd. De westelijke stal is in 1985 is gebouwd, tot 100 cm -mv gefundeerd en gedeeltelijk onderkelderd is tot 240 cm -mv. Bij het raadplegen van de Basisregistratie Adressen en Gebouwen (BAG) van de bestaande bebouwing blijkt dat het woonhuis op Kerstraat 35 oorspronkelijk in 1895 gebouwd is. De oostelijke stal is in 1958 gebouwd en de westelijke stal in 1961. De oorspronkelijke bouwjaren van de stallen komen niet overeen met de jaartallen van de beschikbare bouwtekeningen. 22 Tweede Wereldoorlog Om vast te stellen of mogelijke archeologische waarden uit de Tweede Wereldoorlog in het plangebied aanwezig zijn, is een aantal publicaties geraadpleegd. 23 Het raadplegen van deze bronnen geeft geen redenen om aan te nemen dat er archeologische waarden uit de Tweede Wereldoorlog in het plangebied te verwachten zijn.
Turfdatabank Bij de provincie Antwerpen is een website beschikbaar die de veenwinningsgebieden in kaart heeft gebracht voor heel het gebied tussen Antwerpen - Turnhout - Geertruidenberg - Westmaas en Willemstad. De website maakt deel uit van een internationaal project waaraan de provincies Antwerpen en Noord-Brabant deelnemen. Op de website zijn diverse kaartlagen te raadplagen zoals de veenkaart, de moerconcessies (wanneer een gebied afgegraven werd), de turfvaarten, de zoutketen en de verdronken oorden. Volgens de Turfdatabank-kaart is het zuidelijke deel van het plangebied in het verleden bedekt geraakt onder het veen. Het noordelijke gedeelte van het plangebied waar tegenwoordig het erf is gelegen, was volgens de Turfdatabank -kaart nooit bedekt onder het veen. .24 Historische Vereniging Raamsdonk Voor aanvullende informatie is contact gezocht met de plaatselijke Historische vereniging Raamsdonk, maar dit heeft binnen het tijdsbestek van de uitvoering van dit onderzoek geen aanvullende informatie opgeleverd. 22 Kadaster, Basisregistratie Adressen en Gebouwen (BAG). 23 Amersfoort & Kamphuis, 1990/Indicatieve kaart Militair Erfgoed/Jong, 1969 – 1994/ Klep & Schoenmaker, 1995/Ruimingskaart/VEO Bommenkaart/Zwanenburg, 1990/Luchtfoto’s RAF. 24 Turfdatabank.
2.8 | Gespecificeerd archeologisch verwachtingsmodel Op grond van de gegevens uit het bureauonderzoek is de volgende gespecificeerde archeologische verwachting opgesteld: Tabel 2.4 | Gespecificeerde archeologische verwachting Archeologische periode | Gespecificeerde verwachting | Te verwachten complextype/resten | Relatieve diepte t.o.v. het maaiveld (Laat) Paleolithicum en | Indien dekzandrug aanwezig: | Kampementen, vuursteenstrooiïngen | In de top van de dekzandafzettingen, Mesolithicum | hoog | en vuurstenen gebruiksvoorwerpen. | vanaf circa 100 à 130 cm -mv. Anders: middelhoog Neolithicum tot en met | Laag | Akkerlaag en/of nederzettingssporen, | In de veen afzettingen tussen Late Middeleeuwen | grafvelden, rituele plaatsen: kleine | 30 à 80 tot 100 à 130 cm -mv. fragmenten aardewerk, natuursteen en vuurstenen gebruiksvoorwerpen, houtskool en gebruiksvoorwerpen. Nieuwe tijd | Binnen het perceel K5679: | Bewoningssporen van een | Binnen het perceel K5679: direct hoog | (boeren)erf: kleine fragmenten | onder maaiveld en in Elders: middelhoog tot laag | aardewerk, metaalresten, glasresten, | dekzandafzettingen. houtskool, botresten, organische | Elders: direct onder maaiveld en in 15e resten en gebruiksvoorwerpen. | eeuwse overstromingsafzettingen, tot circa 30 à 80 cm -mv.
De | bodemopbouw | bestaat | binnen | het | plangebied | waarschijnlijk | uit | drie | verschillende | sedimentaire oorsprongen. De onderkant bestaat | vanaf ongeveer 100 à 130 cm | -mv | uit dekzandafzettingen uit het Weichselien. Daarboven komt een veenpakket voor dat vanaf het Neolithicum tot in de Late Middeleeuwen is ontwikkeld. De bovenkant van de bodemopbouw opbouw bestaat tot circa 30 à 80 cm -mv uit zandige of kleiige overstromingsafzettingen uit de 15e eeuw. Door archeologisch onderzoek is er een goed beeld van waar de | jagers en | verzamelaars hun tijdelijke kampementen vestigden. De jagers en | verzamelaars waren afhankelijk van een aantal ecologische factoren, zoals het voedselaanbod en de aanwezigheid van grondstoffen in de omgeving van de locatie. Ze leefden van de jacht, visserij en het verzamelen van onder andere noten, vruchten en wortels. Dit soort voedsel was met name te vinden op het overgangsgebied van hoge en droge gronden naar lage en natte gronden, de gradiëntzone, en dichtbij water, zoals vennen en beken. Op dit soort locaties was ook drinkwater bereikbaar.25 Het noordelijke deel van het | plangebied, gelegen op | de | dekzandrug | van Raamsdonk, lag in deze perioden | binnen | een gradiëntzone. Hiermee | vormde het in principe een geschikte tijdelijke vestigingslocatie voor de jagers | - verzamelaars uit het (Late) Paleolithicum en Mesolithicum.
Desondanks zijn in het onderzoeksgebied er (nog) geen archeologische waarden uit deze periode aangetroffen. Er geldt wel een hoge archeologische verwachting voor deze periode, mogelijke aanwezige archeologische waarden worden in de top van het dekzand verwacht, op circa 100 tot 130 cm -mv. De rest van het plangebied ligt waarschijnlijk niet op | de dekzandrug, en was mogelijk 25 Louwe Kooijmans et al., 2005. 25965.002 versie 1 | 15 / 23 25965.002 versie 1 16 / 23 te nat. Daarom geldt hier een middelhoge archeologische verwachting voor het ( Late-) Paleolithicum en Mesolithicum. Voor de landbouwers zijn andere factoren van belang bij de locatiekeuze. Vanaf het Neolithicum ging men zich vestigen op één locatie. Om te kunnen blijven wonen op één plek werd het kunnen uitvoeren van landbouw een belangrijke factor. Voor akkerbouw is on der andere een vruchtbare bodem en een goede afwatering van belang.26 Vanaf het Neolithicum lag het plangebied in een natte omgeving en raakte het bedekt onder het veen. Pas in de Late Middeleeuwen is het plangebied vanaf de dekzandrug ontgonnen. Er geldt daarom een lage archeologische verwachting voor de perioden Neolithicum tot en met de Late Middeleeuwen. Mochten er wel archeologische waarden aanwezig zijn uit deze perioden, zijn ze in het veenpakket aanwezig.