Bijlage 1 Beheerplan wegen Geertruidenberg SWNL0270716.pdf
Tekst van het document
Rapport Projectnummer: 364326 Referentienummer: SWNL0270716 Datum: 04-01-2021
Beheerplan Wegen
Status
Opdrachtgever: Gemeente Geertruidenberg Postbus 10001 4940 GA RAAMDONKVEER
Sweco De Holle Bilt 22 3732 HM De Bilt Postbus 203 3730 AE De Bilt Nederland
T +31 88 811 66 00 www.sweco.nl
Sweco Nederland B.V. De Bilt Handelsregister 30129769 Statutair gevestigd te De Bilt
Frank Goedjaar Adviseur Assetmanagement Wegen M +31 6 53 76 79 86 Frank.goedjaar@sweco.nl
Verantwoording Titel
Beheerplan Wegen
Subtitel
Gemeente Geertruidenberg
Projectnummer
364326
Referentienummer
SWNL0270716
Revisie Datum
04-01-2021
Auteur
Gerard van Melsen
E-mailadres
Gecontroleerd door
Frank Goedjaar
Paraaf gecontroleerd
Goedgekeurd door
Peter van Ossenbruggen
Paraaf goedgekeurd
2 (27)
Inhoudsopgave 1
Inleiding .................................................................................................................. 5
1.1
Algemeen ................................................................................................................. 5
1.2
Doel beheerplan ...................................................................................................... 5
1.3
Wettelijk kader ......................................................................................................... 5
1.4
Uitgangspunten........................................................................................................ 6
2
Evaluatie beheerplan wegen 2015-2019 .............................................................. 7
2.1
Variant 1................................................................................................................... 7
2.2
Areaal op orde ......................................................................................................... 8
2.3
Kwaliteit gemonitord................................................................................................. 8
2.4
Beschikbare budgetten ............................................................................................ 9
3
Kaders voor het wegbeheer ............................................................................... 10
3.1
Inleiding .................................................................................................................. 10
3.2
Beleidskaders ........................................................................................................ 10
3.2.1
Omgaan met teerhoudend asfalt .........................................................................................10
3.2.2
Toepassen geluidreducerend asfalt ....................................................................................10
3.2.3
Toepassen van dunne deklagen in plaats van oppervlakbehandelingen ............................10
3.2.4
Uitvoeren aanliggend werk bij onderhoud en integraal onderhoud .....................................11
3.2.5
Beheren op één basisniveau...............................................................................................11
3.2.6
Langer thuis ........................................................................................................................ 11
3.2.7
Toepassen rode kleur bij onderhoud fietspaden .................................................................12
3.2.8
Klimaatadaptatie .................................................................................................................12
3.2.9
Onkruidwerende bestrating .................................................................................................12
4
Wegbeheer binnen de gemeente ....................................................................... 13
4.1
Wegbeheersystematiek ......................................................................................... 13
4.2
Wegbeheer in de gemeente Geertruidenberg ....................................................... 13
4.3
Externe factoren die invloed hebben op het wegbeheer........................................ 13
4.3.1
Infrastructurele projecten van de Rijksoverheid ..................................................................14
4.3.2
Werkzaamheden aan 150 en 380 kV net ............................................................................14
4.3.3
Energietransitie ...................................................................................................................14
4.4
Communicatie richting bewoners ........................................................................... 14
5
Omvang wegareaal .............................................................................................. 15
5.1
Areaal op orde ....................................................................................................... 15
5.2
Omvang areaal verhardingen ................................................................................ 15
5.3
Verloop van het areaal verhardingen ..................................................................... 16
5.4
Vervangingsverwachting verhardingen .................................................................. 16
6
Kwaliteit van de verhardingen............................................................................ 17
3 (27)
6.1
Kwaliteitsbeoordeling ............................................................................................. 17
6.2
Verloop van de kwaliteit van de verhardingen ....................................................... 18
6.3
Meldingen en claims .............................................................................................. 19
7
Financieel overzicht ............................................................................................ 21
7.1
Vervangingswaarde ............................................................................................... 21
7.2
Benodigd budget .................................................................................................... 21
7.3
Directe kosten onderhoud verhardingen ................................................................ 22
7.3.1
Onderhoud verhardingen ....................................................................................................22
7.3.2
Klein onderhoud ..................................................................................................................22
7.3.3
Onderhoud halfverhardingen ..............................................................................................22
7.3.4
Verwerkingskosten teerhoudend asfalt ...............................................................................23
7.3.5
Wegmarkeringen.................................................................................................................23
7.3.6
Onderhoud bermen .............................................................................................................23
7.3.7
Toepassen dunne deklagen ................................................................................................ 23
7.3.8
Toepassen geluidreducerende deklagen ............................................................................23
7.4
Indirecte kosten onderhoud verhardingen ............................................................. 24
7.4.1
Bijhouden wegbeheersysteem en weginspectie .................................................................24
7.4.2
Onderzoek en advisering ....................................................................................................24
7.5
Personele capaciteit .............................................................................................. 24
7.6
Investeringskosten ................................................................................................. 25
8
Conclusie en aanbevelingen .............................................................................. 26
8.1
Areaal .................................................................................................................... 26
8.2
Kwaliteit.................................................................................................................. 26
8.3
Financieel .............................................................................................................. 26
8.4
Aanbeveling ........................................................................................................... 27
8.4.1
Voorrang asfaltverhardingen ...............................................................................................27
8.5
Wegenfonds ........................................................................................................... 27
Bijlage 1
Wettelijk kader
Bijlage 2
Wegbeheer
Bijlage 3
Relatie technische staat en IBOR-kwaliteitsniveau
Bijlage 4
Grafische weergave van de kwaliteit
4 (27)
1
Inleiding
1.1 Algemeen De gemeente Geertruidenberg heeft aan Sweco Nederland B.V. opdracht gegeven voor het opstellen van het beheerplan voor de wegverhardingen voor de periode 2020-2025, met een financiële doorrekening tot 2031. Dit beheerplan is opgesteld aan de hand van de CROW1-systematiek voor wegbeheer, zoals die is beschreven in CROW-publicatie 147, uitgave 2019. Hierbij is gebruik gemaakt van de door Sweco ontwikkelde wegbeheerprogrammatuur Obsurv, die op de CROW-systematiek is gebaseerd. 1.2 Doel beheerplan De gemeenteraad en het college inzicht geven in de benodigde onderhoudsbudgetten, op een financieel transparante wijze, op grond van artikel 12 BBV (Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten). Voor het beheer van de openbare ruimte is het gebruiken van een systematiek wettelijk verplicht. Het doel van dit plan is inzicht geven in de kwaliteit en de benodigde onderhoudsbudgetten voor het beheer van de verhardingen in beheer bij de gemeente Geertruidenberg. Met het vaststellen van het 'Beheerplan wegen' wordt bereikt dat: · De verantwoordelijkheid voor de kwaliteit van de verhardingen op de juiste plaats komt te liggen: ° Het bestuur in staat wordt gesteld de kwaliteit van de wegen te beïnvloeden en de consequenties van hun keuzes te overzien. ° Het bestuur zich ervan bewust is dat zij de middelen beschikbaar stelt en daarmee de beheerorganisatie faciliteert.
° De noodzaak om de beschikbaar gestelde middelen zo doelmatig en doeltreffend mogelijk in te zetten groot is. ° De beheerorganisatie houvast heeft voor de concrete uitvoering van het beheer. ° De rolverdeling van alle betrokken partijen duidelijk en helder is vastgelegd. Dit beheerplan is opgesteld voor een periode van vijf jaar, met een financiële doorrekening tot tien jaar. Beheer is echter een dynamisch werkgebied dat regelmatig aan verandering onderhevig is. Om op deze ontwikkelingen in te kunnen spelen moet het beheerbeleid periodiek geëvalueerd worden en daar waar nodig worden bijgesteld. 1.3 Wettelijk kader Als wegbeheerder heeft de gemeente Geertruidenberg de wettelijke taak om goed rentmeesterschap uit te voeren op de wegverhardingen die de gemeente in beheer heeft. Het beheer komt onder andere in de volgende wetten aan de orde. De Grondwet Volgens artikel 21 van de Grondwet is de zorg van de overheid gericht op de bewoonbaarheid van het land en de bescherming en verbetering van het leefmilieu. Het beheer van de openbare ruimte past in dit grondwetsartikel en van oudsher wordt de zorg voor een goede infrastructuur dan ook als een taak van de overheid gezien. De Wegenwet Volgens de Wegenwet moet de wegbeheerder zorgen dat de binnen zijn gebied liggende wegen in goede staat verkeren.
Zonder aansprakelijkheid te scheppen doet deze wet een beroep op de maatschappelijke plicht van de beheerder om op te treden als goed
1 CROW is het nationale kennisplatform voor infrastructuur, verkeer, vervoer en openbare ruimte.
5 (27)
rentmeester. Daarbij wordt de beheerder verplicht om voorzieningen regelmatig en duurzaam te onderhouden. De Wegenverkeerswet De Wegenverkeerswet 1994 verwacht dat de wegbeheerder streeft naar maatregelen die de veiligheid van de weggebruiker en de functionaliteit van de wegen waarborgen. In bijlage 2 wordt verder ingegaan op het wettelijke kader. 1.4 Uitgangspunten De prijzen waarmee de berekeningen zijn uitgevoerd zijn gebaseerd op GWW-kosten.nl van BIM Media B.V. met prijspeil 2020.
6 (27)
2
Evaluatie beheerplan wegen 2015-2019
In eind 2014 heeft de Raad kennis genomen van het rapport ‘Beheerplan wegen 20152019’. Op basis van het beheerplan wegen 2015-2019 is het volgende besloten: 1. Kennis te nemen van het rapport Beheerplan wegen 2015-2019. 2. Het beheerplan wegen in 2019 te herzien voor de periode 2020-2024. (Plan is door vertraging tot stand gekomen.) 3. Het huidige onderhoudsniveau te handhaven, variant 1 (zie paragraaf 2.1). 4. Een Voorziening Onderhoud Wegen te vormen (waarbij alle financiële effecten worden gemuteerd via de voorziening). Hieronder staat de tekst van de betreffende variant 1 uit het raadsbesluit. 2.1 Variant 1 Omschrijving: Met het huidige budget alle verhardingen op het huidige kwaliteitsniveau C (matig) beheren. Kosten: Uitvoeren van deze variant heeft geen financiële consequenties voor de begroting. Past binnen de bestaande budgetten. Voor het uitvoeren van beheer en onderhoud, reconstructies en herinrichtingen is het hier genoemde bedrag onvoldoende. Via de kadernota en begroting worden voor reconstructies en herinrichtingen dan ook extra middelen gevraagd. Dit gebeurt nu ook met onder andere de herinrichting en reconstructie van het centrum in Raamsdonksveer en weg reconstructies als de Centraleweg (evaluatie punt 1.). Effect: We grijpen in op het moment dat de kwaliteit van onderkant niveau C naar niveau D overgaat.
Er zijn dan dusdanige gebreken, dat hierdoor schade aan voertuigen en ongevallen kan ontstaan. Er kan nieuw achterstallig onderhoud ontstaan dat volgens de BBV (besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten) niet is toegestaan. Het weerstandsvermogen van de gemeente Geertruidenberg is echter voldoende om ad-hoc extra middelen beschikbaar te stellen voor groot onderhoud (Beheerplan wegen par. 7.5 risico's). Het huidige achterstallig onderhoud wordt de komende jaren teruggedrongen. We geven prioriteit aan wegen met achterstallig onderhoud. Bij wegen met uitsluitend aanliggende landbouwpercelen wordt minimaal onderhoud uitgevoerd. De asfaltverharding van deze wegen wordt niet hersteld en veranderd langzaam in een halfverharding. Hierdoor is er bij deze wegen geen sprake meer van achterstallig onderhoud. Met borden wordt aangeduid dat deze alleen voor landbouwverkeer bestemd zijn. Hiervoor dient een verkeersbesluit genomen te worden. Het gaat hier om de Kilweg, Zuideindsedijk, Dwarsweg, laatste gedeelte Standhazensedijk en laatste gedeelte Kloosterweg (evaluatie punt 2). Voordelen: Tegen minimale beheersbare kosten wordt wegonderhoud uitgevoerd. Nadelen: Wegonderhoud wordt onvoorspelbaar, waardoor er risico is op het ad-hoc maken van hogere kosten. De onderhoudsmaatregelen worden ingrijpender en daardoor duurder. Achterstallig onderhoud kan toenemen.
De oorzaak is het minder voorspelbare gedrag van de wegen bij beheren op niveau C (evaluatie punt 3).
7 (27)
Met name voor de doorgaande 50 km routes en industrieterreinen binnen onze gemeente lopen we een risico op slechte bereikbaarheid van woningen en bedrijven. De kans op imago schade voor de gemeente neemt hierdoor toe. Vooruit plannen en integraal werken is moeilijker tot haast onmogelijk. Dit leidt ook tot kapitaalvernietiging bij andere disciplines in de openbare ruimte zoals de riolering en nutsbedrijven. (evaluatie punt 4.) Evaluatie: 1. Afgelopen periode zijn voor de volgende wegen extra middelen beschikbaar gesteld voor beperkte aanpassingen: Zandheuvel, Klimopstraat, Laurierstraat, Wingerdstraat en Breetweerlaan. Voor de volgende wegen zijn middelen beschikbaar gesteld voor reconstructie: Centrumplan Raamsdonksveer (fase 1 t/m 4), Markt en omgeving bibliotheek Keizersdijk. Voor de volgende straten is besloten geen middelen beschikbaar te stellen: Stadsweg, Ravelijn, Kloosterweg (fietspad), Achterstedijk, Maasweg, Zijlweg, Statenlaan en Oosterhoutseweg (deel polderweg langs A27). Door het besluit geen aanvullende middelen voor rehabilitatie/reconstructie beschikbaar te stellen is hier alleen noodzaklijk onderhoud uitgevoerd of in voorbereiding. Hiermee bestaat het risico dat op korte termijn alsnog middelen nodig zijn voor rehabilitatie/reconstructie. Ook kunnen op deze manier de wegen niet worden omgebouwd naar de eisen zoals vastgelegd in het mobiliteitsplan. 2.
De Zuideindsedijk en Nieuweweg zijn omgevormd naar halfverharding. Omvorming was hier nodig in plaats van langzaam laten vervallen. In de oude constructie werd namelijk teerhoudend asfalt aangetroffen. Dit moet worden verwijderd en afgevoerd naar een verwerker. Ook bij de andere hier genoemde wegen dient teerhoudend asfalt te worden opgenomen en afgevoerd. 3. Er is in 2015 eenmalig een budget beschikbaar gesteld om achterstallig onderhoud weg te werken (€ 300.000). Afgelopen periode is er opnieuw achterstallig onderhoud ontstaan en nu in grotere mate. Het gaat om een bedrag van ca. € 1,2 miljoen. Oorzaak is het onvoorspelbare gedrag van wegen bij het gekozen lage onderhoudsniveau en het niet uitvoeren van geplande onderhoud. Het is zeker dat bij continueren van het lage onderhoudsniveau het achterstallig onderhoud blijft toenemen. 4. Integraal werken is moeilijker geworden. Door het beperkt beschikbaar stellen van aanvullende middelen bij werken aan de riolering zijn aanpassingen in het kader van het mobiliteitsplan slechts beperkt of niet mogelijk geweest. Dit leidt op een later tijdstip tot nieuwe investeringen om alsnog de juiste weginrichting aan te leggen. Ook leidt dit tot onnodig extra hinder bij bewoners en bedrijven.
2.2 Areaal op orde Om het areaal verhardingen in beheer bij de gemeente goed inzichtelijk te maken, wordt gebruik gemaakt van het wegbeheerprogramma Obsurv. In dit beheerprogramma zijn van de aanwezige verhardingen de exacte locatie en de beheergegevens vastgelegd, zoals soort verharding, de functie van de verharding en hoe zwaar deze belast wordt. 2.3 Kwaliteit gemonitord Om zicht te houden op de onderhoudstoestand van de verhardingen laat de gemeente twee jaarlijks alle verhardingen inspecteren door de visuele weginspectie, zoals vastgelegd in Publicatie 146 van Stichting CROW. Daarnaast voert de gemeente op basis van lokale kennis jaarlijks een schouw uit van het gehele verhardingsareaal. Ook worden analyses gemaakt van de binnengekomen meldingen en klachten. Meldingen kunnen rechtstreeks bij de gemeente gemaakt worden of met behulp van de zogenaamde ‘BuitenBeterApp’ doorgegeven worden.
8 (27)
2.4 Beschikbare budgetten Voor het beheer van de wegen is op dit moment een budget van € 775.000 beschikbaar. Dit budget is maar gedeeltelijk beschikbaar voor het daadwerkelijke onderhoud aan de verhardingen. In tabel 2-1 is weergegeven hoe het beschikbare budget is opgebouwd. Tabel 2-1
Beschikbare onderhoudsbudget wegen
Omschrijving Onderhoudskosten Groot en klein Overig onderhoud en beheer Markeringen Inspectie wegen en inventarisatie Onderhoud bermen Kabels en leiding Plankosten Voorbereiden plannen
Budget (€) 670.000 25.000 18.000 15.000 8.000 39.000
9 (27)
3
Kaders voor het wegbeheer
3.1 Inleiding De gemeente Geertruidenberg heeft haar specifieke beleidsaspecten voor wegen samengevoegd met het beheerplan wegen. In de volgende paragrafen worden de voor het wegbeheer van belang zijnde beleidskaders beschreven. 3.2 Beleidskaders De gemeente Geertruidenberg heeft haar specifieke beleidsaspecten voor wegen samengevoegd met het beheerplan wegen. In de hierna volgende subparagrafen worden de beleidspunten benoemd. 3.2.1 Omgaan met teerhoudend asfalt Sinds 2001 is het in Nederland verboden om teerhoudend asfalt toe te passen of te verwerken. In het verleden zijn echter veelvuldig teerhoudende producten in de wegenbouw toegepast. Vooral teerhoudende oppervlakbehandelingen zijn in het verleden veel angebracht. Vanuit de overheid is het beleid erop gericht om teerhoudend asfalt uit de keten te halen. Dit betekent dat bij onderhoud het bestaande teerhoudende asfalt verwijderd dient te worden. De gemeente Geertruidenberg volgt dit beleid voor zover dit maatschappelijk financieel verantwoord is. In sommige gevallen zijn de kosten voor de verwerking van teerhoudend asfalt dermate hoog, dat het beter is om het bestaande asfalt te laten liggen en een andere onderhoudsmaatregel toe te passen. Wanneer onderhoud wordt uitgevoerd aan asfaltwegen, vindt eerst teeronderzoek plaats.
Wanneer bekend is of en waar zich teerhoudende asfaltlagen bevinden, wordt een passende onderhoudsmaatregel gezocht. Hierbij wordt het teerhoudende asfalt zoveel mogelijk verwijderd, voor zover dit kostentechnisch verantwoord is. In hoofdstuk 7 zijn de financiële consequenties aangegeven. 3.2.2 Toepassen geluidreducerend asfalt Het effect van geluidreducerend asfalt op omgevingslawaai is groot. Met sommige types dunne geluidreducerende deklaag (DGD) zijn flinke reducties van het geluid haalbaar ten opzichte van de referentiedeklaag van dicht asfaltbeton. Dit is wel afhankelijk van de snelheid van het verkeer en het aandeel vrachtverkeer. Toepassing van geluidreducerende deklagen is vooral effectief op doorgaande wegen waar de gemiddelde rijsnelheid relatief hoog (vanaf 70 km/uur) ligt. Naast dat de aanlegkosten van een DGD hoger zijn dan van een standaard asfaltdeklaag, liggen ook de onderhoudskosten hoger. Dit komt door een kortere levensduur van een DGD en meer onderhoud dan bij een standaard asfaltdeklaag. Verder hebben scherpe bochten, bomen/struiken, kruisingen/verkeersregelinstallaties en vrachtverkeer een ongunstig effect op de levensduur van geluidreducerende deklagen. Indien in een DGD schade ontstaat in de vorm van rafeling (steenverlies), is het effect van de geluidreductie verdwenen.
In de praktijk is de geluidhinder dan juist hoger dan bij een standaard asfaltdeklaag. Sweco adviseert het toepassen van geluidreducerend asfalt alleen waar dit vanwege de Wet Geluidhinder absoluut noodzakelijk is. In alle andere gevallen gaat de voorkeur uit naar standaard deklagen, bijvoorbeeld steenmastiekasfalt (SMA). 3.2.3 Toepassen van dunne deklagen in plaats van oppervlakbehandelingen Eén van de mogelijke maatregelen voor onderhoud aan asfaltverhardingen is het aanbrengen van een oppervlakbehandeling over de bestaande asfaltconstructie. Het
10 (27)
aanbrengen van een oppervlakbehandeling heeft een aantal nadelen. Te denken valt aan een toename van het contactgeluid tussen band en wegdek en het veroorzaken van flinke verwondingen bij een valpartij van een fietser of skeeler. De gemeente geeft er dan ook de voorkeur aan om geen oppervlakbehandelingen toe te passen. In plaats daarvan wordt daar waar mogelijk een dunne deklaag toegepast. Op bepaalde plaatsen kan hier om landschappelijke of constructieve redenen van worden afgeweken. Hierbij kan worden gedacht aan bijvoorbeeld de toeristische Dongeroute en wandelpaden rond De Veste. Een dunne deklaag is weliswaar duurder dan een oppervlakbehandeling, maar geeft een veel hoger comfort voor de weggebruiker en gaat in de regel langer mee. Dit betekent dat het eerstvolgende onderhoud pas later plaats hoeft te vinden. Bij oppervlakbehandelingen bedraagt de tijd tussen aanbrengen en opnieuw onderhoud plegen ongeveer 7 tot 10 jaar. Bij dunne deklagen is dit tussen de 10 en 14 jaar. In hoofdstuk 7 zijn de financiële consequenties aangegeven. 3.2.4 Uitvoeren aanliggend werk bij onderhoud en integraal onderhoud Onderhoud aan verhardingen vindt normaal gesproken plaats op basis van technische noodzaak. Vaak zijn er, naast het te onderhouden weggedeelte, aanliggende weggedeelten die technisch nog niet aan onderhoud toe zijn, maar toch onderhouden worden.
Daarnaast vinden er jaarlijks rioolreconstructies plaats, waarbij tevens aanliggende onderdelen worden onderhouden. De reden hiervoor is dat de extra investering en overlast voor de omgeving relatief gering is, aangezien er toch al onderhoud wordt uitgevoerd nabij de locatie van dergelijke weggedeelten. Gedacht kan worden aan in- en uitritten, voetpaden en dergelijke. Aangezien vooraf nooit exact aangegeven kan worden om welke hoeveelheid aanliggend werk het gaat, wordt hiervoor op basis van ervaring van de gemeente Geertruidenberg een aanname gedaan. In hoofdstuk 7 zijn de financiële consequenties aangegeven. 3.2.5 Beheren op één basisniveau De benodigde kosten voor regulier groot onderhoud aan verhardingen worden bepaald aan de hand van de in Nederland algemeen geaccepteerde CROW-systematiek voor wegbeheer. De basis hiervan zijn richtlijnen die aangeven in welke mate bepaalde schades voor mogen komen voordat onderhoud noodzakelijk is. Binnen de systematiek is het echter ook mogelijk om deze richtlijnen strenger te maken zodat er minder schade toegestaan wordt. De noodzakelijke onderhoudskosten worden hiermee uiteraard hoger. Zoals beschreven in paragraaf 2.1 beheert de gemeente de verhardingen op onderkant C/D-niveau. We grijpen in bij de verwachte overgang naar C-niveau onvoldoende (kwalificatie obsurv).
Er wordt dus pas ingegrepen op het moment voor dat er achterstallig onderhoud is. Doordat de provincie Noord-Brabant geen niveau D accepteerd kan dit er toe leiden dat wij als gemeente onder toezicht van provincie komen te staan. De provincie ziet toe op goed rentmeesterschap door de gemeente op de kapitaalgoederen, waaronder wegen. De provincie voert extra controles uit op het achterstallige onderhoud bij wegen. 3.2.6 Langer thuis Nederland is momenteel aan het vergrijzen. Oorzaken hiervoor zijn de geboortegolf na de Tweede Wereldoorlog en de stijgende levensverwachting. Deze vergrijzing is ook binnen de gemeente Geertruidenberg te zien. Om deze steeds groter wordende groep ouderen zelfstandig en mobiel te houden, dienen hogere eisen gesteld te worden aan de kwaliteit van de verhardingen. Met name de vlakheid en bruikbaarheid van trottoirs zijn hierbij van belang. Bij de bruikbaarheid kan onder andere gedacht worden aan het verlagen van
11 (27)
trottoirbanden bij kruisingen. Verder kan de gemeente ervoor kiezen hogere eisen te stellen aan de begaanbaarheid (vlakheid) van de trottoirs, bijvoorbeeld door deze verhardingen op een hoger kwaliteitsniveau te onderhouden. 3.2.7 Toepassen rode kleur bij onderhoud fietspaden Fietspaden komen voor in zowel asfalt- als elementenverhardingen, en dan met name betontegels. De kleur van asfalt is in principe zwart, de kleur van betontegels is doorgaans grijs. Om verkeerstechnisch meer duidelijkheid te scheppen voor de weggebruiker, is de tendens in Nederland steeds meer om fietspaden de kleur rood te geven. Asfaltverhardingen kunnen in een rode kleur toegepast worden of er kan een rode coating aangebracht worden op bestaand asfalt. Betontegels zijn ook in een rode kleur verkrijgbaar. De gemeente Geertruidenberg heeft in het mobiliteitsplan beschreven bij voorkeur de fietser duidelijkheid te brengen door daar waar mogelijk een rode kleur voor fietspaden toe te passen. Praktisch houdt dat in dat wanneer er onderhoud uitgevoerd wordt aan fietspaden, deze zoveel mogelijk in een rode kleur aangepast worden. In het kader van deze rapportage zijn verder geen financiële consequenties bepaald van het toepassen van een rode kleur voor fietspaden. 3.2.8 Klimaatadaptatie Bij onderhoud, reconstructie en herinrichting wordt gekeken naar aanpassingen die passen in het kader van klimaatadaptatie.
We kunnen vanuit wegbeheer een bijdrage leveren in de strijd tegen hitte, wateroverlast en droogte. Het gaat hierbij om hittebestrijding, waterberging en waterbuffering. Te denken valt aan waterdoorlatende verhardingen, verhardingen met infiltratie onder het wegdek, het beperken van verhardingen, waterberging op straat enz. Van boven genoemde maatregelen is alleen de infiltratie onder het wegdek kosten verhogend. Infiltreren is echter op een beperkt aantal locaties mogelijk vanwege de veelal kleiachtige ondergrond. Ook draagt de gemeente bij, bij de aanleg van geveltuintjes en wordt geprobeert de inwoners hun eigen terrein te doen ontharden ’Tegel eruit, plantje erin’. De kosten van klimaatadaptieve maatregelen komen ten laste van de voorziening riolering. 3.2.9 Onkruidwerende bestrating Wat betreft de gemeentelijke verhardingen speelt de aanwezigheid van onkruid een belangrijke rol, vooral bij elementenverhardingen met beperkt of geen gemotoriseerd verkeer. Het onkruid geeft een onverzorgd beeld en kan tot schade aan de verhardingen leiden. Omdat het in Nederland niet meer toegestaan is chemische bestrijdingsmiddelen te gebruiken, is overgestapt op het verbranden of mechanisch verwijderen van het onkruid op de verhardingen. Bij het mechanisch verwijderen van het onkruid wordt veelal gebruik gemaakt van borstelmachines.
Op moeilijk bereikbare plaatsen, zoals bijvoorbeeld middengeleiders, kan ervoor worden gekozen in plaats van een elementenverharding, een gesloten verharding (asfalt of beton) toe te passen. Doordat een gesloten verharding minder of zelfs geen voegen heeft, is de hoeveelheid onkruid minimaal. Wanneer een gesloten verharding niet mogelijk of gewenst is, kan onkruidwerend voegmiddel worden toegepast. Ook rond obstakels, zoals bijvoorbeeld lichtmasten, wordt onkruidwerend voegmiddel toe gepast. De meerkosten voor het toepassen van onkruidwerende maatregelen komen ten laste van het reguliere onderhoudsbudget.
12 (27)
4
Wegbeheer binnen de gemeente
4.1 Wegbeheersystematiek Het hoofddoel van wegbeheer als managementsysteem is informatie te verstrekken op netwerkniveau over het wegennet. De systematiek voor wegbeheer is beschreven in CROW-publicatie. Voor de theoretische achtergronden van de wegbeheersystematiek wordt verwezen naar bijlage 1 van dit rapport. Om claims zo veel mogelijk te beperken is het van belang om te beschikken over een goed functionerend inspectie-, onderhouds- en klachtenregistratieproces. De raakvlakken van wegbeheer met milieuwetgeving en wettelijk vastgelegde aspecten als risico- en schuldaansprakelijkheid zijn in bijlage 1 vermeld. 4.2 Wegbeheer in de gemeente Geertruidenberg Voor het beheer en onderhoud is het van belang om inzichtelijk te maken welk budget nodig is voor het in stand houden van het verhardingsareaal op het vastgestelde kwaliteitsniveau, zonder consensus te doen aan de technische kwaliteit en veiligheid van het gebruik van de verhardingen. Het creëren van balans tussen Prestaties- Risico’s en Kosten.
Belangrijk hierbij is het opstellen van een gezamenlijk doel dat gedragen wordt door alle geledingen heen, van de wethouder en het raadslid tot de onderhoudsmedewerker. Om een goed beeld te houden op het areaal verhardingen in beheer bij de gemeente, wordt gebruik gemaakt van het wegbeheerprogramma Obsurv. In dit beheerprogramma zijn van de aanwezige verhardingen de exacte arealen en de beheergegevens vastgelegd, zoals soort verharding, de functie van de verharding en hoe zwaar deze belast wordt. Om zicht te houden op de onderhoudstoestand van de verhardingen laat de gemeente één maal per twee jaar alle verhardingen inspecteren middels de visuele weginspectie zoals vastgelegd in Publicatie 146 van Stichting CROW. De projecten worden in- of extrern voorbereid, aanbesteed en vervolgens uitgevoerd door een aannemer. 4.3 Externe factoren die invloed hebben op het wegbeheer Bij het uitvoeren van wegbeheer zijn er ook externe factoren waar rekening mee gehouden dient te worden. Geplande werkzaamheden door een externe partij kunnen tot gevolg hebben dat uit te voeren onderhoud beter uitgesteld kan worden of dat een andere onderhoudsmaatregel gekozen dient te worden. Voor de komende jaren dient rekening gehouden te worden met de verbreding van de A27, werkzaamheden aan 150 en 380 kV net van Tennet en werkzaamheden in het kader van de energietransitie.
13 (27)
4.3.1 Infrastructurele projecten van de Rijksoverheid Het ministerie van Infrastructuur en Milieu werkt op dit moment aan het aanpakken van de files op de A27 door verbreding van deze weg en verbetering van het knooppunt Hooipolder. Op 20 december ondertekende minister Van Nieuwenhuizen het tracébesluit (TB) en het saneringsbesluit (SB) van het project A27 Houten – Hooipolder. Naar verwachting starten de werkzaamheden in 2023 en lopen volgens planning tot 2030. In het kader van dit project zullen een aantal verkeersstromen binnen de gemeente veranderen en hiermee ook de belasting op deze wegen. Verder zullen tijdens de uitvoering enkele wegen ook zwaarder belast worden ten gevolge van bouwverkeer en/of sluipverkeer. 4.3.2 Werkzaamheden aan 150 en 380 kV net Tennet verkabelt de komende jaren een deel van de 150 kV leiding richting Waalwijk. Gevolg is dat de bovengrondse hoogspanningsleiding tussen Geertruidenberg en A27 gaat verdwijnen. Aan de zuidzijde van de kern Raamsdonksveer komt een nieuwe ondergrondse verbinding. Aan de westzijde van de gemeente komt een nieuwe bovengrondse 380 kV verbinding. Hier worden ook enkele masten verwijderd. Met Tennet worden afspraken gemaakt over gebruik van en degeneratie vergoedingen voor openbare wegen en te maken bouwwegen in de openbare ruimte. De werkzaamheden vinden plaats tussen 2021 en 2025.
4.3.3 Energietransitie Om de opwarming van de aarde af te remmen door de uitstoot van broeikasgassen terug te dringen, is in 2016 het Klimaatakkoord van Parijs ondertekend. In 2019 is het, hierop gebaseerde Nederlandse Klimaatakkoord getekend. Het Klimaatakkoord bevat een streefdoel van 49% minder CO2-uitstoot in 2030 ten opzichte van 1990, en een einddoel van 95% minder CO2-uitstoot in 2050. De doelstellingen uit het Klimaatakkoord worden vastgelegd in de Klimaatwet. De klimaatdoelstellingen hebben ook invloeden op het wegbeheer. Hieronder worden enkele invloeden genoemd: · Hergebruiken van materialen (circulariteit). Lagere uitstoot bij werkzaamheden (lage temperatuur asfalt, energiezuinig materieel, combineren van werkzaamheden en transport). Door aanpassingen in nutsvoorzieningen dienen verhardingen mogelijk vaker bewerkt te worden. Enkele voorbeelden zijn: ° Meer energie transport (nieuwe kabels in de grond; onder de verharding). ° Gasleidingen. ° Alternatieven voor verwarming (warmteleidingen). Momenteel is de invloed op het wegbeheer nog niet in een bedrag uit te drukken. 4.4 Communicatie richting bewoners De gemeente Geertruidenberg communiceert actief met haar inwoners, bedrijven en bezoekers. Bij de voorbereiding en uitvoering van werken worden bewoners betrokken.
Afhankelijk van de werkzaamheden worden zij geïnformeerd of kunnen zij meedenken bij de inrichting van hun straat. Afhankelijk van het initiatief helpen bewoners mee bij aanpassingen in de openbare ruimte. Ook informeren wij inwoners over de aanleg van geveltuintjes, het terug dringen van verharding op eigen terrein, gladheidbestrijding, modder op de weg enz.
14 (27)
5
Omvang wegareaal
De gemeente Geertruidenberg is opgebouwd uit drie woonkernen: · Geertruidenberg · Raamsdonkveer · Raamsdonk 5.1 Areaal op orde Voor goed beheer en onderhoud is inzicht nodig in het aanwezige areaal en de kwaliteit ervan. Het areaal dient op orde te zijn (Actueel, Betrouwbaar en Compleet). Voor het inzichtelijk maken van het te beheren areaal verhardingen maakt de gemeente gebruik van het door Sweco ontwikkelde beheerprogramma ’Obsurv’. 5.2 Omvang areaal verhardingen Uit de wegbeheerdata van de gemeente Geertruidenberg blijkt dat de gemeente een wegennet in beheer heeft met een lengte van ongeveer 170 kilometer. Het te beheren oppervlak van de te beheren (half-) verhardingen bedraagt in totaal 1.584.500 m². Dit areaal kan worden opgedeeld naar diverse verhardingstypen. Dit levert de volgende opdeling van het areaal verhardingen op: · Asfaltverhardingen 462.800 m2 · Elementenverhardingen 1.101.400 m² · Betonverhardingen 12.800 m² · Halfverhardingen 7.500 m² Het areaal verhardingen kan verder onderverdeeld worden naar hoofdgebruiker (auto, fiets, voetganger, overige). In figuur 5-1 is deze onderverdeling grafisch weergegeven.
Figuur 5-1
Verdeling areaal verhardingen per hoofdgebruiker en verhardingstype
15 (27)
5.3 Verloop van het areaal verhardingen Jaarlijks vinden er omvormingen, reconstructies en nieuwbouwprojecten plaats. Door deze werkzaamheden verandert het te onderhouden areaal en dient dit te worden aangepast. Verandering in areaal heeft ook gevolgen voor de beheer- en onderhoudskosten. Om inzicht te krijgen in de ontwikkeling van het verhard areaal in beheer bij de gemeente, is in tabel 5- 1 de omvang van het verhardingsareaal in 2003, 2007, 2013 en 2019 weergegeven. Hierbij is onderscheidt gemaakt in de verhardingstypen. Tabel 5-1 Verloop verhardingsareaal in beheer bij gemeente Geertruidenberg Jaar 2003 2007 2013 2019
Asfalt 384.064 m² 415.297 m² 445.900 m² 463.800 m²
elementen 938.657 m² 932.604 m² 986.100 m² 1.101.400 m²
Beton 3.707 m² 10.639 m² 10.400 m² 12.800 m²
Totaal 1.326.428 m² 1.358.540 m² 1.442.400 m² 1.577.000 m²
Uit tabel 5-1 blijkt dat het areaal verhardingen sinds 2003 met ruim 250.000 m² (19%) is toegenomen. Deze toename wordt voornamelijk veroorzaakt door in- en uitbreidingen, zoals Dongeburgh, Heereland, Monikkenweg, Eendrachtsweg, Pontenier, Burg Moonshof, enz. 5.4 Vervangingsverwachting verhardingen Grafieken met aanlegjaren waardoor er inzicht ontstaat in de vervangingen. Verwachting van de toekomstige vervangingen op basis van de aanlegjaren en de onderhouds- en vervangingscycli.
16 (27)
6
Kwaliteit van de verhardingen
Het in de komende periode uit te voeren onderhoud en de daarmee samenhangende kosten worden voornamelijk bepaald door de huidige kwaliteit van de verhardingen. Om de kwaliteit inzichtelijk te kunnen maken laat de gemeente jaarlijks het areaal verhardingen inspecteren. De huidige kwaliteit van het wegennet is gebaseerd op de in 2019 uitgevoerde inspectie van de verhardingen. De hierbij verkregen inspectiegegevens zijn getoetst aan de richtlijnen die door het CROW zijn opgesteld en geven een beeld over de technische staat van het wegennet. Om de technische staat vervolgens leesbaar te maken is deze vertaald de IBOR-kwaliteitsniveaus (A+, A, B, C en D). De IBOR-kwaliteitsniveaus zijn vastgelegd in de ’Kwaliteitscatalogus Openbare Ruimte’ van het CROW. Hierbij zijn kwaliteitsniveaus vastgelegd voor alle aspecten van de openbare ruimte (wegonderhoud, groenonderhoud, zwerfafval, etc.). Door een koppeling te leggen tussen de wegbeheersystematiek en de kwaliteitscatalogus is een goede communicatie gewaarborgd en kan de wegbeheerder ook in de toekomst gebruik blijven maken van de wegbeheersystematiek voor het bepalen van de benodigde budgetten en het plannen van het noodzakelijke onderhoud. 6.1 Kwaliteitsbeoordeling De kwaliteit van de verhardingen binnen de gemeente, zal altijd een verdeling over de verschillende kwaliteiten zijn.
Zo zal er altijd een deel van de verhardingen aan onderhoud toe zijn. Daarnaast zijn er ook verhardingen die nog in goede conditie verkeren en behoeven de komende jaren geen onderhoud. Om te toetsen of de kwaliteit voldoet aan het vastgestelde kwaliteitsniveau is door het CROW de ingedikte kwaliteit bepaald op basis van de 90%-regel. Hierbij wordt de kwaliteit van de verhardingen gelijkgesteld aan de minimale kwaliteit die door 90% van het areaal verhardingen wordt gehaald. Wanneer 90% van het areaal verhardingen kwaliteit B of hoger heeft, dan wordt de ingedikte kwaliteit voor alle verhardingen samen met kwaliteit B beoordeeld. In tabel 6-1 is de kwaliteitsverdeling van de verhardingen in beheer bij de gemeente Geertruidenberg weergegeven. Tabel 6-1 Kwaliteit verhardingen gemeente Geertruidenberg 2019 Kwalteit % van het arsenaal Zeer goed (A+) 38,2 Goed (A) 38,9 Voldoende (B) 13,7 Matig (C) 0,8 Te slecht (D) 8,4 90%-regel B
Uit tabel 6-1 blijkt dat de ingedikte kwaliteit van het gehele wegennet uitkomt op kwaliteit B. Hierbij dient wel gemeld te worden dat ruim 8% van de verhardingen een slechte kwaliteit heeft. In bijlage 4 is de verdeling van de kwaliteit per verhardingstype weergegeven.
17 (27)
6.2 Verloop van de kwaliteit van de verhardingen Om een beter beeld te krijgen over de huidige kwaliteit van het areaal verhardingen in de gemeente, is deze vergeleken met de kwaliteit van de verhardingen in 2007 en 2013. In tabel 6-2 en figuur 6-1 zijn de kwaliteitsverdelingen van de asfaltverhardingen in de betreffende jaren weergegeven. Tabel 6-2 Kwaliteit A+
C
Figuur 6-1
Verloop kwaliteit asfaltverhardingen 2007 50% 38 % 7% 1% 4%
2013 29% 34% 21% 8% 8%
2019 28%A 26% B 30% C 2% D 14%
Grafische weergave van kwaliteitsverloop asfaltverhardingen
Uit figuur 6-1 blijkt dat de kwaliteit van de asfaltverhardingen ten opzichte van 2013 is afgenomen. Oorzaken hiervoor zijn het bijgestelde ambitieniveau van de gemeente (Ambitieniveau onderkant C niveau in plaats van B/C). Tijdens de toekomstige verbreding vanm de A27, waarvan de werkzaamheden in 2023 starten, zal er bouwverkeer over wegen gaan die hier niet op berekend zijn. Op deze wegen wordt, na de verbreding van de A27, groot onderhoud uitgevoerd. Verder zullen verkeersstromen binnen de gemeente gaan veranderen. Enkele wegen zullen hier nog op aangepast moeten worden. De wegen waarbij, in verband met de verbreding van de A27, het groot onderhoud wordt uitgesteld, worden door kleinschalig onderhoud (plaatselijke reparaties) veilig en toegankelijk gehouden. In tabel 6-3 en figuur 6-2 zijn de kwaliteitsverdelingen van de elementenverhardingen in de betreffende jaren weergegeven.
18 (27)
Tabel 6-3 Verloop kwaliteit elementenverhardingen Kwaliteit A+ A B C D
Figuur 6-2
2007 58% 38% 1% 1% 2%
2013 16% 81% 1% 1% 1%
2019+ 42% 45% 7% 0% 6%
Grafische weergave van kwaliteitsverloop elementenverhardingen
Uit tabel 6-3 en figuur 6-2 blijkt dat de kwaliteit van de elementenverhardingen ten opzichte van 2013 is afgenomen. Vooral het areaal met kwaliteit D en B is sinds 2007 flink toegenomen. 6.3 Meldingen en claims Om de gemeente meer inzicht te geven in het gevoerde beleid in de afgelopen jaren, zijn de meldingen en claims van burgers geanalyseerd. Het huidige systeem voor het behandelen van meldingen binnen de gemeente Geertruidenberg is er uitsluitend op gericht om de meldingen te registreren en volgen. Meldingen worden in het postregistratiesysteem ‘MyCorsa’ verwerkt. Op basis van gegevens van de gemeente Geertruidenberg zijn in tabel 6-3 de aantallen ingediende en toegewezen claims weergegeven. Tabel 6-4 Jaar 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016
Meldingen en toegewezen schadeclaims wegbeheer gemeente Geertruidenberg Aantal claims Toegewezen Aantal meldingen toegewezen schadeclaim (€) 168 1 75,00 176 6 1.842,32 167 3 1.632,56 201 1 10.000,00 207 2 339,40 204 13 1.471,04 onbekend 4 5.294,98 onbekend 6 2.424,97 276 3 2.719,95
19 (27)
Aantal claims Toegewezen toegewezen schadeclaim (€) 2017 118 4 1.880,10 2018 147 4 1.727,75 2019 * 295 6 3.140,08 * De meldingen van 2019 betreffen de meldingen tot en met de maand december Jaar
Aantal meldingen
Uit tabel 6-4 blijkt dat het aantal meldingen tussen 2008 en 2016 jaarlijks toenam en vanaf 2016 weer is afgenomen. Over het aantal meldingen in 2014 en 2015 zijn geen gegevens beschikbaar. Het aantal toegewezen claims ligt sinds 2008 jaarlijks tussen de één en zes, alleen 2013 springt hier met dertien claims negatief bovenuit.
20 (27)
7
Financieel overzicht
7.1 Vervangingswaarde Om het kapitaal aan verhardingen in beheer bij de gemeente inzichtelijk te maken, is de vervangingswaarde bepaald. De vervangingswaarde laat zien hoe hoog de kosten zijn om het gehele wegennet in beheer bij de gemeente opnieuw aan te leggen. Dit is dus het kapitaal dat middels het uitvoeren van goed wegbeheer in stand wordt gehouden. De vervangingswaarde van de verhardingen in beheer bij de gemeente komt neer op € 92 miljoen. 7.2 Benodigd budget Als wegbeheerder heeft de gemeente de wettelijke taak om goed rentmeesterschap uit te voeren op de wegverhardingen die de gemeente in beheer heeft. Om deze taak te kunnen uitvoeren en het minimale kwaliteitsniveau ‘C’ te kunnen waarborgen dienen er voldoende (financiële) middelen ter beschikking te worden gesteld. In tabel 7-1 zijn de totale onderhoudskosten voor het wegbeheer in de gemeente Geertruidenberg weergegeven. Tabel 7-1 Onderhoudskosten wegbeheer Omschrijving Onderhoud verhardingen (§ 7.3.1) Klein onderhoud (§ 7.3.2) Halfverhardingen (§ 7.3.3) Teerhoudend asfalt (§ 7.3.4) Wegmarkeringen (§ 7.3.5) Onderhoud bermen (§ 7.3.6) Toepassen dunne deklaag (§ 7.3.7) Meerkosten aanliggend werk (§ 7.3.8) Geluidreducerende deklagen (§ 7.3.9)
2021
2022
2023 en verder
€ 837.600 € 59.000 € 3.500 € 23.000 € 15.000 € 2.500 € 10.000 € 50.000
€ 1.040.000 59.000 € 3.500
€ 1040.000 € 59.000 € 3.500
€ 23.000
€ 23.000
€ 15.000 € 2.500 € 10.000 € 50.000
€ 15.000 € 2.500 € 10.000 € 50.000
Subtotaal Directe kosten Wegbeheersysteem en inspectie (§ 7.4.1) Onderzoek en advisering (§ 7.4.2)
€ 1.000.600
€ 1.203.000
€ 1.203.000
€ 18.000 € 60.000 € 88.000 € 1.088.600
€ 25.000 € 80.000 € 105.000 € 1.308.000
€ 25.000 € 80.000 € 105.000 € 1.308.000
Subtotaal Totaal
In de volgende paragrafen is de opbouw van de budgetten toegelicht. Hierbij wordt onderscheidt gemaakt in directiekosten, paragraaf 7.3, en indirecte kosten, paragraaf 7.4. Om inzicht te krijgen in de benodigde budgetten voor wegbeheer, worden in dit hoofdstuk de onderhoudskosten bepaald. Bij het bepalen van de kosten is gebruik gemaakt van het werkelijk aanwezige areaal verhardingen, onderhoudscycli met eenheidsprijzen en de ervaring van de gemeente. Verder is onderscheid gemaakt tussen directe kosten en indirecte kosten.
21 (27)
7.3 Directe kosten onderhoud verhardingen In onderstaande paragrafen worden kosten toegelicht die direct met het onderhoud van de verhardingen te maken hebben. Het gaat daarbij om kosten voor: · Onderhoud verhardingen. · Klein onderhoud. · Halfverhardingen. · Teerhoudend asfalt. · Wegmarkeringen. · Wegbouwkundige aanpassingen. · Onderhoud bermen. · Toepassen dunne deklaag. · Meerkosten aanliggend werk. · Geluidreducerende deklagen. 7.3.1 Onderhoud verhardingen Om inzicht te krijgen in de benodigde budgetten voor wegbeheer, zijn de onderhoudskosten op basis van normkosten berekend. De bepaling hiervan en het daarbij behorende onderhoudsbudget zijn gebaseerd op het werkelijk aanwezige areaal verhardingen en onderhoudscycli met eenheidsprijzen. In deze cycli wordt uitgegaan van onderhoud op het juiste moment, waarbij ook rekening is gehouden met structureel onderhoud. Deze onderhoudscycli zijn gebaseerd op de beheerskostensystematiek van CROW. De onderhoudscycli, afgestemd op de diverse verhardingssoorten (asfalt, elementen en beton), gebruiksfuncties (woonstraat, voetpaden, fietspaden en dergelijke) en ondergrondtypen (zand (en löss), klei, veen en klei-veen), zijn zodanig opgesteld dat een wegverharding eeuwigdurend in stand gehouden kan worden. In tabel 7-2 zijn de normkostenbudgetten voor de gemeente weergegeven.
Tabel 7-2 Onderhoudskosten (€) Omschrijving 2021 Achterstand € 390.000 Groot onderhoud € 837.600 Totaal excl. rehab € 1.227.600
2022
2023 en verder
€ 1.040.000 € 1.040.000
€ 1.040.000 € 1.040.000
Opmerking: In 2020 Voorziening 670.000 + plankosten en onderhoud en beheer
7.3.2 Klein onderhoud Ongeacht de onderhoudstoestand van het wegennet in een gemeente is het uitvoeren van klein onderhoud altijd noodzakelijk. Het uitvoeren van klein onderhoud is met name gericht op het veilig houden van de verhardingen en minder op het verbeteren van de kwaliteit. Hierbij worden veelal plaatselijke schades opgelost. Kleine onderhoudswerkzaamheden komen voort uit de resultaten bij de visuele inspecties, constateringen van gemeentelijke toezichthouders en meldingen verricht door burgers en bedrijven bij het gemeentelijk meldpunt. De kosten voor het uitvoeren van klein onderhoud bedragen € 56.000 per jaar. 7.3.3 Onderhoud halfverhardingen De gemeente Geertruidenberg heeft ongeveer 7.500 m halfverhardingen in beheer. Voor het beheer van halfverharde wegen is geen systematiek voorhanden. Om toch een indicatie te geven voor het benodigde budget is uitgegaan van een standaard onderhoudscyclus. Hierbij wordt uitgegaan van één keer per jaar schaven en één keer per twee jaar plaatselijk puin aanvullen. 2
22 (27)
7.3.4 Verwerkingskosten teerhoudend asfalt Conform het Bouwstoffenbesluit, waarmee de wegbeheerder direct te maken heeft, valt teerhoudend asfalt sinds 1 januari 2001 onder hetzelfde regime als alle andere bouwstoffen. indien bij onderhoud aan wegen teerhoudend asfalt vrijkomt, moet dit asfalt worden aangeboden aan een erkende verwerker van teerhoudend asfalt. Voor het ramen van de kosten zijn de onderstaande uitgangspunten gehanteerd: · Het totale oppervlak aan asfaltverhardingen in de gemeente Geertruidenberg bedraagt circa 462.800 m². Het totaal areaal asfalt verhardingen is sinds 2003 met bijna 80.000 m² toegenomen. Doordat van dit areaal met zekerheid te zeggen is dat hier geen teerhoudend materiaal in zit, is deze toename niet meegenomen in de berekening. · Indien onderhoud uitgevoerd wordt aan de asfaltverhardingen, is het uitgangspunt dat asfalt binnen de kom geheel verwijderd wordt. Veelal wordt onderhoud uitgevoerd in combinatie met rioolwerkzaamheden. In dergelijke gevallen gaat de gehele verhardingsconstructie eruit, dus ook het gehele asfaltpakket. Buiten de kom wordt een zodanige maatregel uitgevoerd, dat het freeswerk tot een minimum beperkt wordt. · Op basis van resultaten van teeronderzoek in de afgelopen jaren, kan worden aangenomen dat binnen de bebouwde kom ongeveer 33% van het areaal asfaltverhardingen teerhoudend is.
Buiten de bebouwde kom wordt op basis van de geleverde kaarten aangenomen dat 66% van het areaal asfaltverharding teerhoudend is. · Gemiddeld genomen wordt per jaar op 5% van het oppervlak binnen de kom onderhoud uitgevoerd, buiten de kom is dat 3% van het oppervlak per jaar. · De extra kosten voor de verwerking van teerhoudend € 40,-/ton af te voeren asfalt. 7.3.5 Wegmarkeringen Onder het beheer van de verhardingen valt ook het beheer van de aanwezige wegmarkeringen. Bij de wegmarkeringen valt te denken aan wegbelijning, pijlmarkeringen, verdrijvingsvlakken, zebrapaden en dergelijke. Deze wegmarkeringen dienen, ten gevolge van slijtage door verkeer en weer, na verloop van jaren opnieuw aangebracht te worden. 7.3.6 Onderhoud bermen De bermen van een weg spelen een belangrijke rol in de veiligheid en levensduur van een weg. Door te lage bermen of gaten in de berm is het risico van ongevallen groter. Bij hoge bermen kan het regenwater minder goed worden afgevoerd en bestaat de kans dat de ondergrond verweekt waardoor er makkelijker schade aan de weg ontstaat. 7.3.7 Toepassen dunne deklagen De gemeente geeft er de voorkeur aan om geen oppervlakbehandelingen meer toe te passen. In plaats daarvan wordt daar waar mogelijk een dunne deklaag toegepast.
Een dunne deklaag is weliswaar duurder dan een oppervlakbehandeling, maar geeft een veel hoger comfort voor de weggebruiker en gaat in de regel langer mee. Bij oppervlakbehandelingen bedraagt de tijd tussen aanbrengen en opnieuw onderhoud plegen ongeveer 7 tot 10 jaar. Bij dunne deklagen is dit tussen de 10 en 14 jaar. 7.3.8 Toepassen geluidreducerende deklagen Het effect van geluidreducerend asfalt op omgevingslawaai is groot. Met sommige types dunne geluidreducerende deklagen zijn flinke reducties van het geluid haalbaar. Dit is wel afhankelijk van de snelheid van het verkeer en het aandeel vrachtverkeer. In het kader van deze rapportage zijn verder geen financiële consequenties toegeschreven aan het al dan niet toepassen van geluidreducerende deklagen. Het succesvol toepassen van dergelijke deklagen is afhankelijk van veel factoren en dient daarom weloverwogen
23 (27)
plaats te vinden. In de praktijk blijkt het uiteindelijk lang niet altijd gunstig te zijn om een geluidreducerende deklaag toe te passen. 7.4 Indirecte kosten onderhoud verhardingen In onderstaande paragrafen worden kosten toegelicht die indirect met het onderhoud van de verhardingen te maken hebben. Het gaat daarbij om kosten voor: · bijhouden wegbeheersysteem en weginspectie inspectie wegen; · onderzoek en advisering; · onderhoud straatmeubilair. 7.4.1 Bijhouden wegbeheersysteem en weginspectie De basis van goed wegbeheer is een goed werkend en actueel wegbeheersysteem. In het wegbeheersysteem staan alle voor het wegbeheer relevante gegevens zoals soort arealen, kentallen, actuele kwaliteit enz. Om de actuele kwaliteit van de verhardingen inzichtelijk te maken en te houden, dient volgens de CROW-norm het gehele areaal verhardingen minimaal éénmaal per twee jaar geïnspecteerd te worden. Hiermee wordt de actuele onderhoudstoestand gemonitord en kan snel en adequaat ingespeeld worden op onvoorziene omstandigheden die effect hebben op de onderhoudstoestand van de wegen. 7.4.2 Onderzoek en advisering Bij het onderhoud aan asfaltverhardingen is het, om de juiste onderhoudsmaatregel te kunnen bepalen, van belang om de dikte en hoedanigheid van het bestaande asfalt te kennen. Hiervoor is onderzoek nodig.
Gezien het specialistische karakter vraagt de gemeente ook regelmatig extern onderhoudsadvies. 7.5 Personele capaciteit Om de benodigde capaciteit te bepalen voor het uitvoeren van het wegbeheer, drukken we de kernfuncties uit in FTE’s (Full Time Equivalent). Bij de bepaling hiervan gaan we uit van een zesendertig urige werkweek en 200 werkdagen per jaar. Hierbij houden we rekening met de schaalgrootte van de gemeente Geertruidenberg (circa 21.500 inwoners, 3 kernen en circa 1,4 miljoen m² aan verharding). Bron voor deze berekening is ‘Verantwoord wegbeheer’ van de NVWB en ervaringscijfers binnen Sweco. De resultaten staan in tabel 7-3. Tabel 7-3
Referentieoverzicht FTE’s volledig eigen beheer gemeente Senior Kernfunctie Opzichter beleidsmedewerker Beleid om te beheren 0,23 0,01 Systeem rationeel wegbeheer 0,23 0,13 Bestekvoorbereiding en directievoering 0,38 0,33 Uitvoeren klein en groot onderhoud 0,04 0,15 Dagelijks beheer en serviceverlening 0,12 0,55 Voorlichtingen juridische zaken 0,13 0,15 Financiële, management en administratieve 0,38 0,00 zaken Totaal aantal FTE’s 1,51 1,32
Buitendienst
Totaal
0,00 0,00 0,00 1,50 0,35 0,00 0,00
0,24 0,36 0,71 1,69 1,02 0,28
1,85
4,27
0,38
Uit deze tabel concluderen we dat er 4,27 FTE nodig zijn om rationeel wegbeheer vorm te geven. Hierbij is ervan uitgegaan dat de gemeente alles in eigen beheer uitvoert.
24 (27)
In tabel 7-4 is een aantal varianten voor het benodigde aantal FTE’s weergegeven. Hierbij is onderscheidt gemaakt in: · Benodigde FTE’s op basis van onderhoud op kwaliteitsniveau B, waarbij ook rekening wordt gehouden met het uitvoeren van reconstructies. · Benodigde FTE’s op basis van onderhoud op kwaliteitsniveau B, waarbij geen rekening wordt gehouden met het uitvoeren van reconstructies. · Het huidig aantal FTE’s. · Het in het beheerplan wegen 2015-2019 opgenomen aantal benodigde FTE’s. Dit is exclusief de benodigde FTE’s voor de buitendienst. Tabel 7-4 Overzicht FTE’s gemeente Geertruidenberg Functie Beleidsmedewerker Wegbeheerder Toezichthouder Projectleider Projectleider (flex) Kaartbeheerder Totaal
Niveau C incl. reconstructies 0,60 1,00 1,50 1,00 1,00 0,15 5,25
Nivea C 0,50 1,00 0,60 0,00 0,00 0,15 2,25
Team Civiel eind 2019 0,50 1,00 0,60 0,00 0,00 0,15 2,25
Vigerend beheerplan 0,45 1 0,8 0 0 0 2,25
Uit tabel 7-3 en tabel 7-4 blijkt dat de gemeente Geertruidenberg voldoende zit met het aantal beschikbare FTE’s. 7.6 Investeringskosten Bij het bepalen van de onderhoudskosten is geen rekening gehouden met investeringskosten. Onder investeringskosten valt het vervangen van de hele verhardingsconstructie (inclusief de fundering), ook wel rehabilitatie genoemd. Hierbij wordt dezelfde constructie met eenzelfde dwarsprofiel terug aangelegd. Indien er sprake is van een aanpassing in het dwarsprofiel, bijvoorbeeld door verkeerskundige aanpassingen, is er sprake van een reconstructie. Op basis van onderhoudstrategieën zijn de gemiddelde jaarlijkse investeringskosten bepaald. In tabel 7-5 zijn de investeringskosten weergegeven. De hierbij benodigde FTE’s, zijn in tabel 7-4 weergegeven in de linker kolom. Tabel 7-5 Gemiddelde jaarlijkse investeringskosten [€] Omschrijving 2023 2024 Rehabilitaties € 1.400.216 € 1.400.216
€
2025 1.400.216
25 (27)
8
Conclusie en aanbevelingen
8.1 Areaal Het te beheren oppervlak van de te beheren (half-) verhardingen bedraagt in totaal 1.584.500 m². Dit areaal kan worden opgedeeld naar diverse verhardingstypen. Dit levert de volgende opdeling van het areaal verhardingen op: · Asfaltverhardingen 462.800 m2 · Elementenverhardingen 1.101.400 m² · Betonverhardingen 12.800 m² · Halfverhardingen 7.500 m² De vervangingswaarde van de verhardingen (kosten voor het opnieuw aanleggen van de verhardingen) in beheer bij de gemeente komt neer op € 92 miljoen. 8.2 Kwaliteit De ingedikte kwaliteit van het gehele wegennet in beheer bij de gemeente Geertruidenberg komt uit op kwaliteit B. Dit is de minimale kwaliteit die door 90% van het areaal verhardingen wordt gehaald. Hierbij dient wel gemeld te worden dat ruim 8% van de verhardingen een te slechte kwaliteit heeft. Vooral de asfaltverhardingen kennen een groot areaal met kwaliteit D. 8.3 Financieel Het budget dat de komende jaren benodigd is voor het wegbeheer binnen de gemeente Geertruidenberg is weergegeven in tabel 8-1. Tabel 8-1 Budgetten wegbeheer (exclusief rehabilitaties) Omschrijving 2021 2022 Minimale € 1.227.600 € 1.040.000 onderhoudsniveau
2023 en verder € 1.040.000
Uit tabel 8-1 blijkt dat voor het onderhoud aan de verhardingen in 2021-2022 minimaal € 2.226.600 nodig is. Gemiddeld is dit € 1.133.800 per jaar. Vanaf 2023 is jaarlijks € 1.040.000 nodig. Het verschil in de benodigde budgetten wordt veroorzaakt dat in 20212022 de onderhoudsachterstand weggewerkt dient te worden. Omdat deze bedragen gebaseerd zijn op algemene richtlijnen, is het aan te raden deze budgetten te toetsen door middel van een maatregeltoets. Bij de maatregeltoets worden de geplande verhardingen door een wegbouwkundig adviseur nader bekeken en wordt het uit te voeren onderhoud gedetailleerd vastgesteld. Bij het bepalen van de onderhoudskosten is geen rekening gehouden met investeringskosten. Onder investeringskosten valt het vervangen van de hele verhardingsconstructie (inclusief de fundering) aan het einde van de levensduur, ook wel rehabilitatie genoemd. Gemiddeld is jaarlijks € 1.400.216 benodigd voor het rehabiliteren van verhardingen. In tabel 8-2 zijn de totale budgetten voor het wegbeheer inclusief de rehabilitaties weergegeven. Tabel 8-2
Budgetten wegbeheer inclusief rehabilitaties
Omschrijving Minimale onderhoudsniveau Rehabilitaties Totaal
2021
2022
2023
€ 1.227.600
€ 1.040.000
€ 1.040.000
€ 282.000 € 1.509.600
€ 1.040.000
€ 1.400.000 € 2.440.000
26 (27)
8.4 Aanbeveling De gemeente Geertruidenberg heeft momenteel een budget van € 775.000 beschikbaar voor het onderhoud van de verhardingen. Wanneer de huidige kwaliteit van de verhardingen wordt vergeleken met de kwaliteit van de verhardingen in 2015, is te zien dat de kwaliteit is afgenomen. De huidige ingedikte kwaliteit van de verhardingen in beheer bij de gemeente komt momenteel nog uit op kwaliteit B. De verwachting is echter dat wanneer het onderhoudsbudget niet verhoogd wordt, de ingedikte kwaliteit binnen een paar jaar naar kwaliteit D zal zijn afgenomen. Verhardingen die niet voldoen aan de CROW-richtlijnen (minimaal kwaliteit C), zijn een risicofactor in de aansprakelijkheid van de gemeente in het geval van ongevallen. Geadviseerd wordt om het budget voor onderhoud aan de verhardingen te verhogen naar de in tabel 8-1 genoemde budgetten. 8.4.1 Voorrang asfaltverhardingen Bij de uitvoering van onderhoud wordt geadviseerd voorrang te verlenen aan de asfaltverhardingen. Niet alleen omdat hiervan de kwaliteit lager is dan die van de elementenverhardingen, maar ook omdat uitstel van dit onderhoud verzwaring van de noodzakelijke maatregel tot gevolg heeft. Deze verzwaring heeft kapitaalvernietiging tot gevolg.
8.5 Wegenfonds Een groot deel van de kosten voor het wegbeheer, voornamelijk die voor het groot en klein onderhoud van de verhardingen, wordt gemaakt op basis van de actuele of te verwachten onderhoudstoestand van de verharding. Deze onderhoudstoestand is van vele factoren afhankelijk zoals de ouderdom, de verkeersbelasting, de ondergrond, het in het verleden uitgevoerde onderhoud etc. Deze kenmerken zijn voor iedere weg verschillend. Het is daarom voor de hand liggend dat het budget, dat noodzakelijk is om dit onderhoud uit te voeren, niet ieder jaar in dezelfde orde van grootte is. Om vereffening in de fluctuatie van behoeften te krijgen en om een bijdrage te leveren aan een evenwichtige gemeentebegroting is het raadzaam een wegenfonds in te stellen.